LETTHE DE LUTHER A LÉON X
Page 301.
Leoni X, romano ponliUci, Marlinus Lutherus, saliUcm, in Chrislo Jesu, Domino
nostro. Amen.
Inter monstra hujus sa?culi cum quibus mihi jam in tertium amium res et bellum est, cogor aliquandô et ad te suspicere, tuiquc recordari, Léo pater beatissime; imo cùm tu mihi belli causa passinfi habearis, non possum unquàm tui non meminisse. Et quanquam impiis adulatoribus tuis in me sine causa saevientibus, coactus fuerim à sede tuâ ad ftiturum convocare concilium, nihil veritus Pii et Julii tuorum prsedecessorum vanissimas constituliones,id ipsum stultà tyrannide prohibentium, non tamen unquàm intérim à tuà Beatitudine sic alienavi, ut non totis viiibus optima qusequae tibi sedique tuae optârim, eademque .sedulis, atque quantum in me fuit, gemebundis precibuâ apud Deum, qujsierim; atqiii eosqui me autoritatis et nominis tui majestate hacte-
PIÈCES JUSTIFICATIVES. S8l
tiùs tciierc conati sunt, peiiè contemnere ac triutupharc cœpi. Uuuiti superesse video, quod contcnuiere non possum, quse causa fuit; ut denuo scriberem ad tuam Beatitudinem. Ûsec est, quôd accusaii me et inaguo verti mihi vitio intelligo meam temeritatem, quâ uec tuas personae pepercisse judîcor.
Ego yero, ut rem apertè confitear, coQscius mihi sum, ubîcumquc tuae personse meminisse oportuit, non nisi magniiica et optima de te dixisse. Si vero à me secùs factum csset, ipsemet nullis modis probarc possem, et illorum de me judicium omni calcule juvarem, nihilque libentiùs quàm palinodiam hujus temeiitatis et impietatis mese caiierem. Appellavi te Danieiem m Babylone; etinnocentiam tuam insignem adversus contaminatorcm tuum Silvcstrum quàm egregio studio tutatus sim, quivis iector intelligit abundè. Scilicet, celebratior et augustior in omni terrarum orbe, tôt tantorum virorum litteris cantata opinio et Titse tua; inculpata fama, quam à quovis vel maximi nominis possit quâvis arte impeti. Non sura tàm stultus, ut eum incessam, quem nullus non laudat; quîn et mei studii fuit, eritque seniper, nec eos incessere, quos publica fama fœdat. Nullius enim delector crimine, qui et ipse mihi satis conscius sum magnse trahis meœ in oculo meo, nec primus esse queam, qui in adulteram lapidem mittat.
Gommuniter quidem in impias doctrinas insectus sum acriter, et ad* versarios, non ob malos mores, sed ob impietatem, non segniter momoi*di. Cujus me adeo non jiœnitet ut animum induxerim, contemple honiinum judicio, in eà vehcmentiâ zeli perseverare, Christi exemplo qui genimina viperainim, cœcos hypocritas, fîlios diaboli suos adversanos pro zelo suo appellat. Et Paulus iiiium diaboli, plénum omni dolo et malitiâ magnum criminatur, canes, subdolos, cauponatores quosdam tradit. Ubi, si des moUiculos istos auditores, nihil erit Paulo mordacius et immodestius. Quid mordacius propbetis? Nostri sauè sseculi aures ita delicatas reddidit adulatorum vesana multitude, ut quàm prinmiu nostra non sentiamus probari, morderi nos clamemus, et cum veritatem alio titulo repellere nequamus, mordacitatis, impatientiœ, immodestisepraetextufugimus. Quid proderit sal, si non mordeat? Quid os gladii, si non cœdat? Maledictus vir, qui facitopus Domini fraudulenter,
Quare, optime Léo, his me litteris rogo expurgatum admittas, tibique persuadeas me nihil unquàm de personâ tuâ mali cogitasse. Deindè me talem esse, qui tibi optima velim contingere in setemum, neque mihi , cum ullo liomine de moribus, sed de solo verbo veritatis esse conlen» tionem. In omnibus aliis cedam cuivis. Verbum deserere et negare non possum, nec volo. Qui aliud de me sentit, aut aliter meo hausit, non rectè sentit, nec vera hausit.
Scdcm uuteni tuam, quu: curia llouiana dicitur, quam neque tu, lie-
que ullus boiiiinuni potest iiegarc, coiTuptiorciii esse quàvis Babyloue et Sodomâ, et qunntùiii e^o capio, prorsùs deploratse, desperatae atque conclainatie impictatis sanc detestatus sum, indignèque tuli sub tuo Domine et prstextu Romanae Ecclesiœ, ludi Christi populum, atque ita restiti, resistanique dum spiritus fidei in me vixerit. Non quod ad impossibilia nitar, et sperem meâ solius operâ, tôt repugnantibus furiis adulatonuu, quidquam commoveri in istà Babylone confusissimâ. Sed quod debitoreni me agnoscam fratrum meorum^ quibus consuli à me opui'tet, ut vel |iauciores, yel mitiùs k Romanis pestjbus perdantur. Neque eoim aliud é Romà jam èmultis annis in orbem inundet (quod non ignoras ipse) quàm yastitas rerum, corporum, animarum, et omnium pessiinunim rcinim pesiùma exempla; luce enim h»c omnibus clariora sunt, et facta est è Romanâ Ecclesià, quondam omnium sanctissimâ, spelunca latronam liceotiosissima, lupauar omnium impudentissimum, iTgnuni peccati, mortis et inferni; ut ad malitiam quod accédât, jam cogitari non possit, ne Anticbristus quidem, si venerit.
Intérim tu, Léo, sicut agnus in medio luporum sedes, sicut Daniel tu medio leonum, et cum Ëzechiele inter scorpiones habitas. Quid bis monsti'is unus opponas? Adde tibi eruditissimos optimos caixlinales très aut quatuor. Quid hi inter tantos? Antè veneno omnibus pereundum vobis, quàm de remedio statuere prspsumeretis. Actum est de Romanâ curià; pervenit in eam ira Dei usque in finem. Concilia odit, refonnari metuit, fm^orem impietatis suse mitigare nequit et implet matris suie elogiuui Je quâ dicitur : Guravimus Babylonem, et non est sanata,' derelinquanms eam. Ofïïcii quidem tui cardmaliumque tuoinun fuerat, bis malis uiederi; sed ridet medicam ista podagra manum, et nec cmTus audit habenas. Hàc affectione tactus dolui semper, optime Léo, bis sse* culis te pontificera factum, qui melioribus dignus eras. Non enim Romanâ curia meretur te tm'que similes, sed Satanam ipsum, quiet Terè plus quàm tu in Babylone istà régnât.
0 utinam deposità istà, quam tibi gloriam esse jactant hostt« tui pcrditissimi, privato potiùs sacerdotiolo, aut bereditate paternà victares! ilàc gloriâ gloriari non sunt digni, nisi Schariotides, filii pei^tionis. Quid enim facis in curiâ, mi Léo, nisi ut quo quisque est scelcratior et exécra tior, eo feliciùs utatur tuo nomine et autoritate, ad perdendas lioniinum pecunias et animas, ad muUiplicanda scelera, ad opprimeiidam iidem et veritatem, cum totà Ecclesià Dei? 0 rcverà, infelicissirnc Léo et pcriculosissirao sedens^ solio ! Veritatem enim tibi dico, quia boiia tibi volo. Si enim Bernhaixlus suo Eugenio compatitur, cùni adbuc liiciioto spe Romanâ sedes, licet tùm quoque corruptissima, imperaret, quid nos non qusQramur) quibus in trecennis aimis tantùm accessit corruptionis et perditionis?
Nomie yerum est, sijdb vasto isto cœlo nihil esse Romanâ cunâ corruptius, pestileiitius, odiosius? Incomparabiliter enim Turcanim vincit impietatem. Ut rêvera quae olim januacœli, nunc sit patens quoddani os infemiy et taie os, quod/ urgente ira Dei obstrui non potest, uno tantùm relicto miseris consiUo, si queamus aliquot à Romano (ut dixi) isto hiatu revocare et servare.
Ecce, mi Léo pater, quo consilio, qua ratione in sedem istam pestilentiaî debaccbatus sim. Tantùm enim abest, ut in tuam personam sœvirem, ut sperarem etiam gratiam initnrum me, et pro tuâ salute stsH turum, si carcerem istum tuum imo infemum tuum strenuè et acriter pulsarem. Tibi enim tuseque saluti profuerit, et tecum raultis aliis quidquid in impise hujus curise confusionem moliri potest omnium ingeniorum impetus. Tuum offîcium faciunt, qui huic malè faciunt. Christum glorificant, qui eam omnibus modis execrantur. Breyiter, christiani sunt, Romani non sunt.
Sed ut ampliùs loquar, uec hoc ipsum uuquàm super cor meum ascendit, ut in Romanam curiam inveherer, aut quidquam de eà disputa rem. Videns enim desperata omnia salutis remédia, contempsi, et dato repudii libello, dixi ad eam : « Qui sordet, sordescat adhue, « et qui immundus est, immundus sit adhuc, » tradens me placidis et quietis sao'arum studiis, quibus prodessem fratribus cii'cum me agentibus.
Hic cùm nonnihil proficerem, aperuit oculos suos Satan et servum suum Johannem Eccium, insignem Christi adversarium, extinmlavit indomità glorise libidiue, ut me traheret in arenam insperatam, captans me in uno verbulo, de primatu romans Ëcclesise, mihi obiter elapso. Hic Thraso ille gloriosus, spumans et frendens jactabat, pro glorià Dei, pro honore sanctœ sedis apostolicse, omnia se ausurum, et de tuâ inflatus abutendâ sibi potestate, nihil certiùs expectabat quàm victoriani ; non tam primatmn Pétri, quàm suum principatum inter theologos hujus saecuh quœrens : ad quem non parvum momentum habere ducebat, si Lutherum duceret in triumpho. Quod ubi sophistsB infeliciter cessit, incredibilis furia hominum exagitai. Sentit enim suà culpâ soliusfactum esse quidquid Romanae infamia; per me natum est.
Âtque sine me, quieso, optime Léo, hic et meam aliquando causam agere, verosque tuos hostes accusare. Notum esse arbitrer tibi, quid mecum egerit cardinulis sancti Sixti legatus tuus imprudens et infehx, imo infidelis^ In cujus manu, ob tui noiuinis reverentiaiu, cùm me et omiiia mea posuissem, non hoc egit, ut pacem statueret, quam uno verbulo potuisset facile statuere, cùm ego tùm promittereni siientiuui et finem causse meae factuiiun, siadversariisidemmandaretur. At homo gloiiae non contentus eo pacte, cœpit adversarios justiiicare, licentiaiu
384 HISTOIRE UE LLTUKU.
ii|)cnrey et milii |)adiiiodiain maudare, id quod iii mandatis prorsùs non habuit. Hic sanèi ubi causa io optiiuo loco erat, illius importuna tyrannide venit in roultb pejorem ; tnide quid<pnd post faaec secutum est, non Lutheri, sed Cajetani tota culpa est, qui ut silerem et quiescerem non est passus, quod tùm summis viribus poscebam. Quid enim facere amplius debui?
Seciitus est Garolus Miltitius, et ipse Beatitudinis tuse nuntius, qui niulto et varie negotio cursans et recursans, nîhilque omittens, quod ad reparandum causas statum, quem Gajetanus temerè et superbe turbaverat, pertineret, vix tandem etiam auxilio illustrissimi principis Fridenci cIectoi4s effecit, ut seniel et iterùm familiariter mecum loqueretur. Ubi de tuo nomine cessi paratus silere acceptans etiam judicem vel archicpiscopum Treverensem, yel episcopum Nuremburgensem. Atque ita i'actuni et impetratum. Dum haec spebonâ aguntur, eccealter et major hostis tuus, irruit Eccius cum disputatione Lipsicâ, quam instituera t contre D. Garolostadium, et nova accepta de primatu papaB questione, in me vertit insperata arma, et penitùs hoc consilium pacis dissipât. Ëxpectat intérim Garolus Miltitius. Disputatur, judices eliguntm% nec hic aliquid decemitur. Nec mirum ; quando Eccii mendaciis, simulatiouibus, technis, emnia ubique erant turbatissima, confusissima, ut quocumque inclinâsset sententia, majus esset exoritmiun incendium; gloriam enim, non veritatem qua^robat. Nihil etiam hic omisi, quod ad me fieri oporteret.
Et fateor hàc oceasione non p.uiiiii venisse ad lucem Romanarum corruptelarum, sed in quà, si quid peccatum est, Ecdi culpa est, qui onus suprà vires suscipiens, dùm gloriam suam furiosè captât, ignominiam Romanam in totum orbem révélât.
Hic est ille hostis tuus, mi Léo, seu potiùs curia; tusB. Hujus unius exemple discere possumus, non esse hostem adulatore nocentiorem. Quid enim suâ adulatione promovit, nisi malum, quod nullus regum promovere potuisset? Fœtet enim hodiè Romana curia, in orbe, et languet papalis auctoritas, famosa inscitia malè audit, quorum nullum audiremus, si Eccius Garoli et mecum de pace consihum non turbàsset, id quod non obscure et ipse sentit, ser6 et frustra indigna tus in libelloi*um meorum editionem. Hoc debebat tùm cogitare, cùm totus in gloriam, sicut hinniens emissarius, insaniret, neque alia quàm sua in te, tuo tameu maximo periculo quaîreret. Sperabat homo vanissimus me formidine nominis tui cessurum et taciturum (nam de ingeoio et eruditione non credo quod prsesumpserit); nuuc cùm nimiô me confidere et sonare videat, sera pœnitentia temeiitatis suse, intelligit esse in cœlo, qui superbis résistât, et prsesumentes humiiiet, si tamen intelligit.
Nihil itaque hàc disputatione promoventibus nobis nisi majoreui cou-
fusionem Romanae causas, jam tertio Carolus Miltitiuspatris ordinis axpituio congregatos adit, concilium petit componendse causîc, qux jam disturbatissiina esset. Mittuiitur hinc ad me, cùm viribus in me (Deo propitio) nonsitspesgrassandi, aliquot celebriores ex illis, qui pctunt, ut saltem T. B. personam honorem, et litteris humilitatis excusem imiocentiam et tuam et meam ; esse adhuc rem non in extremo desperaiiouis loco, si Léo X pro suâ innatâ bonitate manum admoveret. Ilis ego, c|ui semper pacem et obtuli et optavi, ut placi^ioribus et utilioribus studiis inserviremi cùm et in hoc ipsum lanto spintu sim tumultuatus, ut eos, quos mihi longissimè impares esse videbam, magnitudînc et impetu, tam verborum qu^m animi compescerem, non modo libens cessi, sed et cum gaudio et gratitudine accepta vi, ut gravissimum beiieticium, si dignum fuerit spei nostra; satisfacere.
Ita venio, beatissime pater, et adhuc prostratus rogo, si fieri potest, manum apponas, et adulatoribus istis, pacis hostibus, dùni pacem simulant, frenum injicias. Ponopalinodiam, ut canam, beatissime pater, non est quod ullus prsefîumat, nisi malit adhuc majore turbine causam involvere. Deindè leges interpretandi verbi Dei non patior, cùm oporteal verbuni Dei esse non alligatum, quod libertatem dooct omnium aliorum. His duobus salvis, niliil est quod non facere et pati possim, ac libentissimc veHm ; contentiones odi, neminem provocabo, sed provocaii rarsùs nolo : provocatus autem, Christo magistro, elinguis non ero. Poterit enim tua Béatitude brevi et facili verbo contentionibus istis ad se Yocatis et extinctis silentium et pacem utrinque mandare, id quod scm- })er audire desideravi.
Proindè, mi pater Léo, cave syrenas istos audius, qui te non puium hominem, sed mixtum Deum faciunt, ut quaevis mandare et exigerc possis. Non fiet ita, nec praevalebis. Servus servorum es, et praî omnibus liominibus misernmo et periculosissimo loco. Non te fallant, qui te domiuum mundi fiugunt, qui sine tua auctoritate nullum christiaimm esse shiunt, qui te in cxBlum, infernum, purgatôrium posse aliquid g.irriunt. Hostes hi tui sunt, et animam tuam ad perdendam qua'.runt, sicut Esaias dicit : « Pop'ule meus, qui te beatum praedicant, ipsi te de- « cipiunt. » Errant, qui te supra concilium et universalem Ëcclesiam evehunt. Errant, qui tibisoUScripturajinterpretandicjus tribuunt, suas enim hi omncs iihpietates sub tuo nomine statucre in Eœlesià quserunt, et, proh dolor! multum per eos Satan profecit in tuis procdecessol'ibus.
Summa, nuUis, credo, qui le exaltant, sed qui te humiliant. Uuc
enim est judicium Dei : deposuit potentes de sede, et exaltavit humi-
les. Vide quàm dispar sit Christus suis successoribus, cùm tamen om-
nes velint ejus esse vicarii, et metuo ne reyerù eorum sint et nimiùm
KtM'io vicarii ejus. Vicarius euim absentis principis est. Quod si pontifex, abs(>ute Christu et non inbabi tante in curde ejus, prsesit, quid aliud quàni vicarius Ghristi est? Ad quid tùmilia Ëcclesia uisi inultitudo sine Ciiristu est? qui^ verô talis vicarius nisi Ântichristus et idolum est? Quantô rtt'tiùs Apostoli, qui se seiTOs Ghristi appellant praesentis, non viairios absentis!
Impudens forte sum, tantum verticem visus docere, à quo doceri oinnes oprtet, etsiout jactant pestilentiaî tuse, à quojudicantiumthi'oni accipiuut sentcntiain. Sed œmulor sanctum fiemaixlum inlibello de Consideratùmey ad Eugeniurrif onruii pontifici memoriter noscendo. Neque enim docendi studio, sed puraî fidelisque soUicitudinis ofKcio hoc fado, qua* eogit nos etiam omnia tua vereri proximis nostris, nec patitur rationem dignitatis aiit indignitatis haberi, solis periculis et commodis alienis intenta. Giiin enim sciam tuam Beatitudinem versari et flucluari Roma», id est, incdio mari infinitis periculis undiquè urgente, et eà te miseriie conditionc laborantem, ut etiam cujusque minimi fratris ininimà ope indigeas, non videor mihi absurdus, si intérim majestatis tuu3 obliviscar, dùm officium implevero. Nolo adulari in re tàm serià et périculosâ, in quî\ si araicus esse etphisquàm subjectissimus tibi nonintelligar, est qui intelligat, et judicet.
In fine, ne vacuus advenerim, beatissime pater, nieum affero tractaculum hune sub tuo nomine editum, velut auspicio pacis componenda?, et bouœ spei ; in quo gustare possis, quibusnam studiis ego malim et possim fiiictuosiùs occupari, si per impios adula tores tuos liceret, et liactenùs licuisset. Parva res est, si corpus spectes, sed summa, ni fallor, vitae christianae corapendio congesta, si sententiam captes. Neque habeo pauper aliud, quo gi^atificer, nec tu alio eges, quàui spirituali dono augeri. Quo et meipsum Paternitati et Beatitudini tuse commendo, quain Dominus Jésus serret in perpetuum. Amen.
Wittembergaî, mdxx, 6 aprilis.
UULLE DE LEON X.
Page 512.
Léo episcopus, servus servoruiu Dei. Ad pei'peluaiii rei iiioinoriuni.
Exsuige, Domine, et judica causain tuam, meuioi" esto improperiorum tuorum, eorum quai ab insipientibus fiunt totà die. Inclina aureuj tuam ad preces nostras, quoniam surrexeruut vulpes quaereutes deuio-
liri yineam, cujtts tu torcular calcâsti solus, et ascensurus ad Patrem, ejus curam, re^men et administrationem Petro tanquam capiti, et tuo vicario, ejusque successoribus, instar triumphantis Ëcclesise comrnisisti; exterminare nititur eam aper de silvâ, et singularis fenis depascitiir eam'.
Exsurge, Petre, et pro pastorali cura praefata (ut praefertur) til)i diyinitùs demafidatâ, intende in causam.sanct» Roman» Ecclesiœ matris omnium Ecclesiarum, ac fidei magistrœ, quam tu, jubéiite Deo, tuo sanguine consecrâsti. Contra quam, sicut tu praemonere dignatus es, insurguirt magistri mendaces, introducentes sectas perditionis, sibi scelorum interitum superducentes, quorum lingua ignis,inquietummalum, plena veneno mortifero, qui zelum amarum habentes, et contentiones in coTdibus suis, et mendaces sunt adversùs veritatem.
Exsurge tu quoque qusesumus, Paule, qui eam tuâ doctrinâ ac pari martyrio illuminâsti atque illustrâsti. Jam enim surgit novus Porphyrius, qui sicut ille olim sanctos apostoios injuste momordit, ita hic santtos pontifices praedecessores nostros, contra tuam doctrinam eos non obsecrando, sed increpando raordere, lacerare, ac ubi causse su» diffidit, ad convicia accedere non veretur, more hsereticoram (ùt inquit Hiéronymus) ultimum praesidium est, ut cùm conspiciant causas suas damnatum iri, incipiant virus sefpentis linguâ dilPundere, et cùm se victos conspiciant, ad contumelias prosilire. Nam licet haeresesesse ad exercitationem fidclium, tu dixeris oportere, eas tamen ne incrementum accipiant, neve vulpeculœ coalescaut, in ipso ortu, te intercedente et adjuvante, exstingui necesse est. Exsurgat deniquè omnis sanctorum, ac reliqua universalis Ecclesia, cujus verâ sacrarum iitterarum interpretatione posthabità, quidam, quorum mentem pater mendacii excaecavit, ex veteri haereticorum institnto, apud semetipsos sapientes, Scripturas easdem aliter, quam Spiritus Sanctus flagitet, proprio duntaxat sensu, ambitionis aurœque popularis causa (teste apostolo)interpretantur, imô ver6 torquent et adultérant. Ita ut juxtà Hieronymum, jam non sit Evangelium Christi, sed hominis, aut quod pejus est, diaboli. Exsurgat, inquam, praefata sancta Ecclesia Dei, et unk cum beatissimis apostolis ppaefatis apud Deum omnipotentem intercédât, ut purgatis ovium suarum erroribus, eliminatisque à fidelium fînibus haeresibus universis, Ecclesiae suae pacem et unillitem conservare dignetur.
Dudùm siquidem, quod prae animi angustiâ et mœrore exprimere vix })ossumus, fide dignorum relatu ac famâ publicâ referente ad nostruni pervenit auditum, imô verô, prohdolor! oculis nostris vidimus, ac legimus multos ac varies errores, quosdam videlicet jam per concilia ac praedecessorum nostrorum constitutiones damnâtes, hseresim etiamGraecorum et Bohemicam expresse continentes, alios verô respective vel ha^-
reticos» vel falsos, tcI scandalosos, tcI piariim aurium offensivos. Tel «tiinplicium inentium $educti?os à falsis fidei cultoribus, qui per supei^ bam curiositatem, mundi gioriam cupientes, cootrîi apostoli doctrinam, phis sapere volunt quàm oporteat, quorum gaiTulitas (ut inquit Hieroiiymus) sine Script urariun autoritate non haberet fidem, uisi viderentur perversam doctrinam; etiam divis testimoniis, malè tamen interpretatis, roborare, à quorum oculis Dei timor recessit, humani generis boste suggerente, noviter suscitâtes , et nuper apud quosdam leviores in inclytà natione gennanicâ seminatos.
Quod eô majus dolemus ibi evenisse, quod eamdem nationem et nos et pnedecessores nostri in visceribus semper gesserimus cbaritatis; nam post translatum ex Graecis à Romanâ Ecclesiâ in eosdem Germanos imperium, praedecessores nostri et nos, ejusdem Ecclesiae ad- Tocatos defensoresque ex eis semper accepimus. Quos quidem Germanos, catbolicsB veritatis verè germanos, constat haaresium acerrimos oppugnatores semper fuisse. Gujus rei testes sunt laudabiles illae con- Htitutiones Germanorum imperatorum pro libertate Ecclesiae, proqiie expellendis exterminandisque ex omni Germaiiiâ haereticis, sub gravissimis pœnis, etiam amissionis terrarum et dominiorum, contra receptatores, vel non expellentes, olim editae, et à nostris praedecessoribus confirmatae ; quae si bodiè servarentur, et nos et ipsi utique bac molestiâ careremus.
Testis est in concilio Constantiensi Hussitarum ac Wiclevistarum, nec non Hieronymi Pragensis damnata ac punita perfidia. Testis est toties contra Bohemôs Germanorum sanguis effusus. Testis deniquè est praedictorum errorum, seu multorum ex eiS, per Goloniensem et Loyaniensem imiversitates, utpote agri dominici piissimas religiosissimasque cultrices, non minus docta quàm vera ac sancta confutatio, reprobatio et damnatio. Multa quoque alia allegare possemus, quae, ne historiam texere yideamur, prsemittenda censuimus.
Pro pastoralis igitur ofïicii divinâ gratiâ nobis injuncti cura, quam gerimus, praedictorum erroinim virus pestiferum ulteriùs tolerare, seu dissimulare, sine christianae religionis noti^, atque orthodoxae fidei injuria, nuilo modo possumus. Ëorum autem errorum aliquos praesentibus duximus inserendos, quorum ténor sequitur et est taÛs.
Haeretica senténtia est, sed usitata, sacramenta novae legis justificai> tem gratîam iilis dare, qui non ponunt obicem.
In puero post baptismum negare remanens peccatum, est Paulum et Christum simul conculcare.
Fomes peccati, etiamsi nullum adsit actuale peccatum, moratur exeuntem à corpore animam ab ingressu cœli.
Imperfecta charitas morituri, fert seciim neccssariô magnum iimoi^m,
qui se solo satis estfacere pœnam purgatorii, et impedit inlroitum regni . Très esse parles pœnitentise, contritionem, confessionem, et satisfactionenii non est fundatum in Scriptural nec in antiquis sanctis christir.nis doctoribus.
Contritio quae paratur per discussionenii collectionem et detestationem peccatorum, quâ quis recogitat annos in amaritudine animée sase, ponderando peccatorum gravitatem, multitudinem, fœditatem, amissionem aetemae beatitudinis acsBtemsedamnatiomsac^juisitionem^hsec contritio facit hypocritam, im5 magis peccatorem.
Verissimum est proYerbiuin, et omnium doctrinâ de contritionibus, hucusque data prsestantius, de csetero non fieri summà pœnitentiâ, optimâ pœnitentiâ, nova yita.
Nulle modo prsesumas confiteri peccata venialia, scd ne(; omnia morlûisk, quia impossibile est, ut omnia mortalia cognoscas. Undè in pi imitivà Ëcclesiâ solum manifesta mortalia confitebantur.
Dùm volumus omnia pêne conjBteri, uihil aliud facimus, quhm quod misericordiae Dei nihil yolumus relinquere ignoscendum.
Peccata non sunt uUi remissa, nisi remissa, nisi rémittente sacerdot(> credat sibi remitti ; imo peccatum maneret, nisi remissuni crederet ; non enim suffidt remissio peccati, et gratise donatio, sed oportet etiam cre^ dere esse remissum.
Nulle niodo confidas absolvi propter tuam contritionem, sed propter verbum Ghristi : Quodcumquc solveris, etc. Ilic, inquam, confide si sacerdotis obtinuerisabsolutionem, et crede fortiter te absolutumi et absolutus es, quidquid sit de contritione.
Si per impossibile confessus non esset contritus, aut sacerdos non selié, sed joco absolveret , si tamen credat se absolutum, verissimè est absolutus.
In sacramento pœnitentise ac remissione culpse, non pbis facit papu Tel episcopus, quàm infimus sacerdos, aequè tantùm quilibet, etiamsi mulier vel puer esset.
KuUus débet sacerdoti respondere se esse contritum, nec sacerdos requirere.
Magnus est error eorum, qui ad sacramentum cucharistiaî accedunt huic innixi, quod non sint confessi, qu5d non sint sibi conscii alicujus peccati mortalis, quod prsemiserint orationes suas et prépara toria; omnes illi judicium sibi manducant et bibunt. Sed si credant et confidant se gratiam ibi consecuturos, hsec sola fides facit cos puros ot dignes.
Consultum videtur, quod Ecclesia in communi concilie statueii't, lairos sub utrâque specie communicandos, nec Bohemi communicantes sub utniqne specie sunt ha^retici, sod scliisniati^i.
300 HTSTOraE DE LUTHER.
Thosauri Ecclesi», undè papa dat indulgentias, non sinit mérita Ohristi etsanctorum.
Indulgentisp sunt pisF fraudes fidelium, et remissiones bonorum opemm, et sunt de uumero eonim quje licent, et non de numéro eorum quse expédiant-
Indulgenti» iis^quiveraciter ea8 conseqiiuntur, non valent ad remissionem pœns pro pecoatis actualibus débitée apud diyinam justitiam.
Seducuntur credentes îndulgentias esse salutares, et ad fnictum spiritùs utiles.
IiK}ulgeotiae necessariae sunt soliim publicis criminibus, et propriè concedunt duris solummodô et im])atientibus.
Sex generibushominum indulgentise nec sunt necessarise, née utiles, videlicet, mortuis seu morituris, infirmis, légitimé impeditis, bis qui non commiserunt crimina, bis qui erimina commiserunt, sed non publîca, bis qui meliora operantur.
ExGommunicationes sunttantùm externaepœn», nec privant hominem conununibus spiritualibus Ëcclesise orationibus.
Docendi suntchristiani plus diligere excommunicationem quàm timere .
Roraanus pôntifex, Pétri successor, non est Ghristi vicarius super omnestotius mundi Ëcclesias, ab ipso Ghristoin beato Petro institutus.
Verbum Christiad Petrum : Quodcumque solveris super terram, etc., exteuditur duntaxat ad ligata ab ipso Petro.
Certum est in manu Ecclesiae aut papse prorsùs non esse, statuere articules fidei, imè nec legesmorum, seu bonorum operum.
Si papa cum magnâ parte Ecclesiae sic vel sic sentiret neo etiam erraret, adhuc non estpeccatum aut h?eresis contrarium sentire, praBsertim in re non necessanà ad salutom, donec fuerit per concilium imiversale altenim reprobatum, alterum approbatum.
Via nobis facta est enarrandi auctoritatem conciliorum, et libère contradicendi eorum gestis, et judicandi eorum décréta, et confideuter confideiiti quidquid verum videtur, sive probatum fuerit, sive reprobatum a quocumque concilio.
Aliqui articuli Johanuis Hus, condemnati in concilio Gonstantiensi sunt christianissimi, verissimi et evangelici, quos nec universalis Ëcclesia posset danmare.
In omni opère bono justus peccat.
Opusbonum optimè factum, est veniale peccatum.
Haereticos comburi, est contra voluntatem Spiritus.
Praeliari adversùs Turcas, est repugnare Dec visitanti iniquitates nostras.
Nemo est certus se non semper peccare mortalitei-, propter occultissirnum suporbire vitiura.
Liberum arbitnum post peccatum est res de solo titiilo, ot dùm facit qiiod in se est, peccat mortulitcr.
Purgatorium non potest probari ex sacra Scripturâ, quje sit in canone.
Animse in purgatorio non sunt secura de earum sainte, saltem omnes, nec probatum est, ullis aut rationibus aut Scripturis, ipsas esse extra statum merendi, aut augendse charitatis.
Animae in purgatorio peccant sine intermissione, quamdiù quaenmt requiem, et horrent pœnas.
Animse ex purgatorio liberatae suffragiis viventium, minus beantur, quàm si per se satisfecissent.
Praelati ecclesiastici et principes non malefacerent, si onines saccos mendicitatis delerent.
Qui quidem errores respective quàm sint pestiferi, quàm pemiciosî, quàm scandalosi, quàm piarum et simplicium mentium seductivi, quam deniquè sint contra omnem charitatem ac sanctse Romanse Ecclesise matris onmium fidelium et magistrae fidei reverentiam, atque nervum ecclesiasticse disciplinse, obedientiam scilicet, quœ fons est et origo omnium virtutum, sine quâ facile unusquisque infidelis esse convincitur, nemo sanae mentis ignorât.
Nos igitur in praemissis, utpote grayissimis, propensiùs (ut decet) procedere, necnon hujusmodi pesti, morboque canceroso, ne in agn) dominico tanquam vêpres nocivus, ulteriùs serpat, viam prsecludere cupientes habita super praedictis erroribus et eormn singulis diligenti trutinatione, discussione^acdisthcto examine, maturâque délibéra tione, onmibus rite pensa tis ac saepius ventila tis cum venerabilibus fra tribus nostris, sanctae Romana^ Ecclesise cardinalibus, ac regularium ordinum prioribus seu ministris generalibus, pluribusque aliis sacrse theologiae, necnon utriusque juris professoribus, sive magistris, et quidem peritissimisy peperimus eoedem errores respective (ut praefertur) aut articules non esse catholicos nec tanquam taies esse doginatizandos, sed contra catholicaB Ecclesise doctrinam, sive traditionem, tanquam adeè veram divinarum Scripturarum receptam interpretationum, cujus autoritati ita acquiescendum censuit Augustinus, ut dixerit, se Evangelio non fuisse crëditu^m, uisi Ecclesise catholicae intervenisset autoritas. Nam ex eisdem erroribus, vel eorum aliquo, vel aiiquibus palàm sequitur, eamdem Ecclesiam quse Spiritu Sancto regitur, errare et semper errasse. Quod est utique contra illud quod Ghristus discipulis suis ascensione suà (ut in sancto Evangelio Matthaei legitur) promisit, dicens : Ego vobiscum sumusque ad consummationem sseculi; nec non contra sanctorum Patrum determinationes, conciliorum quoque et summorum pontificum
pxpressas onlinationes seu canones, quibus non obtempérasse, omnium haeresium et schismatum, teste Cjpriano, fomes et causa semper fuit.
De e«3rumdem itaque venerabilium fratrum nostrorum consilio et assensu, ac omnium et singulonun praedictorum maturâ délibéra tioue, praedictâ autoritate omnipotentis Diei, et beatorum apostolorum Pétri pt Pauli, et nostrâ, praefatos et singulos aiiiculos seu errores tanquam (ul pnemittitur) respective hsereticos aut scandalosos, aut falsos, aut piamm aunum offensivos, vel simplicium mentium seductivos et veritati catholicae obviantes, damuamus, reprobamus» atque omninè rejicimus, ac pro damnatis, reprobatis et rejectis ab onmibus utriusque sexus Ghristi fidelibus haberi debere, harum série decemimus et doclaramus. Inhibentes in virtute sancUe obedientiae, ac sub majoris excommuuicationis latœ sententix, nec non quoad ecclesiasticas et regulares personas, cpiscopalium omnium, etiam patriarchalium, metropolîtanorum, et aliarum cathedralium ecclesiarum, monasteriorum quoque et prioratuum, etiam conventualium et quorumcumque dignitatum, aut beneficiorum ecclesiasticorum, seculaiium, aut quorumvis ordinum regularium, privationis et inbabilitatis ad illa et alia in postenim obtinenda.
Que Ter6 ad conventus, capitula, seu domos aut pia loca, secularium, vel regubirium, etiam mendicantium, nec non universitatis etiam studiorum generalium, quorumcumque privilegiorum indultorum à scde apostolicâ vel ejus legatis, aut aliàs quomodolibet habitorum vel obtoitorum, cujuscumque tenoris existant; necnon nomiuis et potestatis studium générale tenendi, legendi, ac interpretandi quasvis scientias et facultates et inbabilitatis ad illa, et alia in posterum obtiiienda; praedicatiouis quoque officii ac amissionis studii generalis et omnium privilegionjun ejusdem.
Qu6 ver6 ad seculares ejusdem excommunicationis, nec non amissionis cujuscumque empbyteosis, seu quorumcumque feudorum, tàm Romanâ Ecclesià quàm aliàs quomodolibet obtentorum, ac etiam inbabilitatis ad illa et alia in posterum obtinenda.
Nec non quoad omnes et singulos superiùs nominatos, inhibitiones ecclesiasticœ sepulturse, inbabilitatesque ad omîtes et singulos actus légitimes, infamiae ac diffidationis et criminis laesae majestatis, et bacreticorum et fautorum eorumdem in jure expressis pœnis, eo ipso et absque ulteriori declaratione, per omnes et singulos supra dictos, si (quod absit) contra fecerint, incurrendis. A quibus vigorequibuscumque facultatis et clausularum etiam in confessionalibus quibusvis pei'sonis, sub quibusvis verborum formis contentarum, ni h Rom. Pontifice vel alio ab eo ad id in specie facultatem habente, praîterqukm in mortis arlijMilo ronstituti absolvi noqueant.
Omnibus et singulis utriusque sexùs Christi fidelibus tàm laicis quàin clericis» secularibus, et quorumvis ordînum regularibus et aliis quibnscumque personis, cujuscumque status, gradûs, vel conditionis existant, et quocumque ecclesiasticâ vel mundanâ prsefulgeant dignitate; etiam sanctse Romanse EcclesiaB cardinalibus, patriarchis, primatibus, arcbiepiscopis, episcopis patriarcbalium, metropolitanorum, et aliarum catbedralium, Gollegiatarunii ac inferiorum ecclesiarum, prselatis, clerivh, aliisque personis ecclesiasticiS) secularibus et quorumvis oràinum, etiam mendicantium, regularibus , abbatibus, prioribusi vel ministris generalibus vel particularibus fratribus, seu religiosis, exemptis et non exemptis studiorum quoque universitatibus, secularibus et quorumvis ordinum etiam mendieaiitium regularibus.
Nec non regibus, imperatoribus, electoribus, principibus, ducibus, marcbionibus, comitibus, baronibus, capitaneis, conductoribus, domicellis, omnibusque olBcialibus, judicibus, notariis, ecclesiasticis et secularibus, commimitatibus, universitatibus, potentatibus, civitatibus, castris, terris et locis, seu eorum vel eanim civibus, habitatoribus et incolis, ac quibusvis aliis personis ecclesiasticis, vel regularibus (ut prsefertur) per universum orbem ubicumque, praBsertim in Alemanniâ existentibus, vel pro tempore futuris, ne prsefatos errores, aut eorum aliquos, perversamque doctnnam hujusmodi asserere, affirmare^ prsedicare, aut illi quomodolibet, publiée vel occulté, quovis quaesito ingénie vel colore tacite vel expresse favere prsesumant.
Insuper, quia errores prsfati, et plures alii continentur in libellis seu scriptis Martini Lutheri, dictos libellos, et onmia dicti Lutheriscripta, seu praedicationes, in latino, vel quocumque alio idiomate reperientur, in quibus dicti errores, seu eorum aliquis continentur, similiter damnamus, reprobamus, atque omnino rejicimus, et pro omninô damnatis, reprobatis ac rejectis (ut prsefertur) haberi volumus. Mandantes in virtute sanctse obedientise, et sub pœnis prsedictis eo ipso incurrendis, omnibus et singulis utriusque sexùs Christi fidelibus superius nominatis, ne hujusmodi scripta, libellos, prsedicationes seu schedulas vri in eis contenta capitula errores aut articules supradictos continentia légère, asserere, prsedicare, laudare, imprimere, publicare, sivedefendere, per se, vel alium seu alios, directe vel indirecte, tacite vel expresse, publicè vel occulté, aut in domibus suis, sive aliis, publiais vel privatis locis tenere quoquomodo prsesumant. Quinimo illa statim post harum publicationem ubicumque fuerint, per ordinarios et alios supradictos diligenter quaesitn, publicè et solenmiter, in prseseutia cleri et populi, sub omnibus et singulis supradictis pœnis comburant.
Quod verô ad ipsum Lutherum attinet, bone Dcus, quid prsetermisimus, quod non fecimus, quid patemaQ charitatis omisinms, ut eum ab
304 HISTOmE DE LUTHER.
hujusinodi erroribus revocaremus ! Postquàm eniin ipsum citavimus, mitiùs cum eo procedere volentcs, illum inTitavimus, atque tam per diverses tractatus, cum iegato nostro habites , ({uàm per litteras nostras hortati fuimus, ut è pra>dictis erroribus discederet, aut ad nos, obiato etiam salvo conductit, et pecuniâ ad iter necessariâ, sine metu, sine timoré aliquo, quem perfecta efaaritas foras mittere debuit, veniret ac SaWatoris nostri, apostolique Pauli exempte , non in occulte, sed palàm, et in fade loqueretur. Quod si fecisset^procerto (ut arbitrannir) ad cor reTenus, erreres sues eognorisset, nec in Remanâ curiâ, quam tantoperè vanis malerelorum nimoribus plus quàm oportuit tribuendo vituperaty toi reperisset errata, docuissemusque eum luce clariùs, sanctos Romanes pontifices, praedecessores nostfos, quos prxter omnem modestiam injuriesè lacérât, in suis canonibus seu censtitutionibus quas merdere nititur, nunquàm errasse. Quia juxta prophetam, nec in 6a~ )aad résina, nec medicus deest.
Sed ebandivit semper, et prsedictâ citatione, omnibusque et singulîs supradictis spretis, venire contempsit, ac usque in praesentem diem centumax, atque anime indurate censuras ultra annum sustinuit. Et quod deterius est, addens mala malis, de citatione hujusmodi notitiam babens, in Tocem temerariae appeliationis prorupit ad futurum concilium, centra constitutionem Pii II ac Julii II praedecessorum nostroruni quâ cavetur, taliter appellantes haereticorum pœnâ plectendos (frustra enim concilii auxilium imploravit, qui illi se non credere palkm profitetur). Ita ut contra ipsum, tanquam de fide noteriè suspectum, imè verèbsereticum, absque ullâ citatione. Tel morà, ad condemnationein et damnatienem ejus, tanquam haeretici, ac omnium et singulamm snprascriptarum pœnanim et censurarum severitatem procedere possumus, nibileminùs de eorumdem fratrum nostrorom consilio, omnipetentis Dei imitantes clementiam, qui non Tult mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat, omnium injuriarum hactenùs nobis et apostolicse sedi illatarum, obliti, omni quâ possumus pietate uti decrevimus, et quantum in nobis est àgere, ut propesitâ mansuetudinis via, ad cor revertatur, et k prsedictis recédât erroribus, ut ipsum, tanquam filium illum prodigum ad gremium Ecdesiae revertentem bénigne recipiamus.
Ipsum igitur Lutherum, et quoscumqueeiadhaerentes, ejusque receptatores et fautores per viscera misericordiaB Dei nostri, et per aspersionem sanguinis Domini nostri Jesu Ghristi, que, et per quem humani generîs redemptio, et sanctse matris Ëcclesiaî sedilicatio facta est, ex toio corde hortamur et obsecramus, ut ipsius Ecclesire pacem, unitatem et virtutem, pro quâ ipse Salvator tàm instaiiter oravitadPatrem, turbare désistant, et h praedictis tàm perniciosis omnibus prorsùs absti-
neanty inventuri apud nos, si effectualiter paruerint, et pamisse per légitima documenta nos certificaverint, paternae charitatis afTectuni, et apertum mansuetudinis et clementisc fontem.
Inbibentes nihilominùs eidem Lutliero ex nunc ut intérim ab oniiii prœdicatione, seu prsedicationis ofticio omninô désistât. Alioqui ut ipsum Lutberumi si forte justitise et vb^tutis amor à peccato non retrabat, indulgentiœque spes ad pœnitentiam non reducat, pcenanim terrer coerceat disciplinas, eumdem Lutberum, ejusque adbserentes, complices, fautores et receptalores tenore praesentium requirimus, et monemus in virtute sanctse obedientise, et sub prœdictis omnibus et singulis pœnis eo ipso incurrendis, districtè praecipiendo mandainus, quatenùs infra sexaginta dies, quorum viginti pro primo, yigiuti pro secundo, et reliques viginti dies pro tertio et peremptorio termine assignainus, ab affixione praesentium in locis infrascriptis, immédiate sequentes numerandos, ipse Lutbeinis, complices, fautores, adhaTontes et receptatores praedicti à praefatis erroribus eorumque praedicatione ac publicatione et assertione, defensione quoque et libroioim et scripturarum editione, super eisdem, sive eorum aliquo, omnino désistant : librosque ac scripturas omues et singulas, prsefatos errores, seu eorum aliquos quomodolibet continentes, comburant, yel comburi faciant. Ipse etiam Lutherus erroi'es et assertiones hujusmodi onmino revocet, ac de reyocatione hujusmodi per publica documenta in forma juris valida, in manibus duomm praelatorum consignatâ, ad nos infra alios similes sexaginta dies transmittendâ, vel per ipsmnmet (si ad nos venirc volucrit, quod magis placèret) cum praefato pleuissimo salvo conductu, quem ex nunc concedimus, deferendà, nos certicM'es efficiat, ut de ejus verà obedientià nuUus dubitationis scrupulus yaleat remanere. Aliks, si (quod absit) Lutherus praefatus, complices, fautores, adbairentes et receptatores praedicti secùs agerent, seu praemissa omnia et singula infra terminum praedictum cum effectu non impleverint; Apostoli imitantes doctrinam, qui haareticum hominem post primam et secundam correctionem yitandum docuit, ex nunc prout ex tuuc et è converse eumdem Lutherum, complices, adhaerentes, fautores et receptatores praefatos, et eorum quenôlibet, tanquam arides palmites, in Christo non maneutes, sed doctrinam contrariam, catholicae fidei inimicam, sive scandalosam, seu damnatam, in non modicam ofjfensam diviiue Majestatis ac universalis Ecclesiae, et ûdei catholicae detrimentum, et scandalum dogmatizantes et praedicantes, claves quoque Ecclesï'cv vilipendentes, notorios et pertinaces hsereticos eàdem autoritate fuisse et esse déclarantes, eosdem, ut taies harum seri6 condemnamus, et eos pro talibus haberi ab omnibus utriusque sexùs Christi ûdelibus supradictis volumus et mandamus. Ëosque omnes et singulos
rm HISTOIRE DE Lt'THEK.
omnibus siipradiiiis et aliis contra taies à jure inflictis pœuis pi*sesetilium tenore subjicimus, et eisdem in'etitos fuisse et esse decernimus et declaramus.
Inhibemus prseterea sub omnibus et singulis praemisiis pœuis eo ip:»o mcurrendis, omnibus et singulis Ghristi fideiibus superiùs nominatis.ne scripta etiain prsefatos errores non continentia, ab eodem Luthero quomodolibet condita vei édita, :mt condenda Tel edenda, seu eorum aliqua, tanquam ab homine orthodoxe fidei inimico, atque ideô vebemonter suspecta, et ejus memoria omnino deleatur de Ghristi fidelium consortio, légère, assererc, praedicare, laudare, imprimere, publicare, sive defendere, per se, yel alium seu alios, directe vel indirecte, tacite vel expresse, publiée vel occulté, seu in domibus suis, sive aliis locis publicis, vel privatis tenere quoquo modo prsesumant, quininiô illa couiburant, ut prsefertur.
Monemus insuper onmes et singulos Ghristi fidèles supradictos sub eadem excommunicationis latœ senteutiae poenâ, ut haereticos prsedictos declaratos et condemnatos, mandatis nostris non obtempérantes, posl lapsum termini supradicti évitent, et quantum in eis est, evitari faciant nec cum eisdem vel eoitun aliquo commercium aut aliquam conver- .sationem, seu communionem habeant, nec eis necessaria niinistrent.
Ad majorem prsetereà dicti Lutheri suorumqae compliciuin, fautorum et adhaBrentium ac receptatorum pr8edictorum,sic post lapsum termini prsedicti declaratonun haereticorum et condemnatorum confusionem, universis et singulis utnusque sexùs Ghristi fideiibus, patriarchis, ai'chiepiscopis, episcopis, patriarchalium, metropolitanoruin, et alioruui cathedralium, coUegiatarum, ac inferionim ecclesiaruin prxlatis, capitulis, aliisque personi^ ecclesiasticis, secularibus, et quorumvis oixlinum, etiam mendicantium (prsesertim ejus congregationis, cujus d ictus Lutherus est professus, et in quà degere, vel morari dicitur) excniptis et non exemptis, nec non universis et singulis principibus, quâcumque ecclesiasticâ vel mundanà fulgentibus dignitate, regibus, imperatoribus, electoribuSy ducibus, marchionibus, comitibus, baronibus, etc., inandamus, quatenùs sub prsedictis omnibus et singulis pœnis, ipsi vel eorum quilibet prsefatum Lutherum,. complices, adhserentes, recept;!tores et fautores personaliter capiant, et captos ad nostram instantiaui retineant, et ad nos mittant; reportaturi pro tàm bono opère, à nobis etsede apostolicâ remunerationempraemiumquecoQdignum,vel saltem ces, et eonim quemlibet de metropolitanis, cathedralibus, collegiatis et aliis ecclesiis, domibus, monasteriis, conventibus, civitatibus, dominiis, universitatibus, communitatibus, castris, terris ac locis respective, tàm clerici et regiilares, quhm laici omnes et siuguli supradid-, oiiui!i:ô cxpellaut.
PIECES JUSTIFICATIVES. S«j7
Civitates ?er6, dominia, terras, castra, villas » coinitatus, fortilia oppida etloca, qusecumque ubilibet consistentia, earum et eorum respective, metropolitanas, cathédrales, coUegiatas et alias ecclesias, mouasteria, prioratus, domus, conveiitus, et alia loca relîgiosa vel pia, cujuscumque ordinis (ut prsefertur) ad qua; prœfatum Lutherum, vel aliquem ex prsedictis declinàre contigerit, quamdiù ibi permanserit, et tridiiô post recessum, ecclesiastico subjicimus interdicto.
Et ut prœmissa omnibus iimolescant, mandamus insuper universis patriarchis, archiepiscopis, episcopis^patriarchalium, metropolitanormii, et aliarum cathedralium ac collegiatarum ecclesiarum praelatis, capitulis, aliisque personis ecclesiasticis, secularibus et quorumvis ordinum supradictomm regularibus fratribus, religiosis, monachis, exemptis et non exemptis supradictis ubilibet, prsesertim in Âlemanniâ constitutis, quatenùs ipsi, vel eorum quilibet sub similibus censuris, et pœnis eo ipso incun^endis, Lutheruui omnesque et singulos supradictos, qui elapso tennino,hujusmodi mandatis seu moiiitis nostris non paruerint, in eorum ecclesiis, dominicis et aliis festivis di^us, dùm inibi major populi multitudo ad divina convenerit, déclarâtes haereticos et condemnatos publicè nuncient, faciantque, et mandent ab aliis nuntiari, et ab omnibus arctiùs evitari. Nec non omnibus Ghristi fidelibus, ut eos évitent pari modo, sub prsedictis censuris et pœnis. Et présentes litteras, vel earum transsumptum sub forma infi^ scriptâ factum in eorum ecclesiis, monasteriis,domibus,conventibus, et aliis locis, legi, publicari, atque afligi faciant.
Excommunicamus quoque et anathematizamus omnes et singulos cujuscumque status, gradùs, conditionis, prseeminentiae, dignitatis, aut excellentiae fuerint, qui, quominùs praesentes litterse vel earum transsumpta, copise seu exemplaria, in suis terris et dominiis legi, afiigi et publicari possint, fecerint, vel quoquo modo procuraverint, per se vel alium seu alios, publicè vel occulté, directe vel indirecte, tacite vel expresse.
Postremo, quia difficile foret praesentes litteras ad singula quxque loca dcferri, in quibus necessarium foret, volumus et apostolica au* toritate decemimus, quod earum transsumptis manu publici notani confcctis et subscriptis, vel in almà urbe impressis, et sigillo alicujus ecclesiastici praelati munitis ubique stetur, ut plena fides adhibeatur, prout origiualibus litteris staretur et adhiberetur, si forent exhibît» vel ostensœ.
Et ne prsefatus Lutherus omnesque alii supradicti, quos présentes
Htterœ qiiomodolibet concernunt, ignorantiam earumdem litterarum, et
in eis contentorum omnium et singulorum prsetendere valeant, litteras
ipsas in basilicfc principis Apostolorum, et cancellarise apostolica), nec
sus HISTOIRE DE LUTHER.
non cathadralinm ecclesiarum Brandenburgen, et Misnen, et Mersburgen valvis afBgi et publicare deberi Toiuimus; decernentes quod earuiudem litteranun publicatio sic facta, supra dictum Lutherum, omnesque alios et singulos praenominatos, quos litterae bujasmodi quoijiodolibet conceraunt, perindè arctent, ac si litters ipsœ die afiQxionis et publicationis bujus modi, eis persooaliter lectse et intimatae forent. Quum non sit verisinnile, qu6d ea, quse tàm patenter âunt, debeant apiid eos incognita remanere.
Non obstantibus constitutionibus apostolicis, seu supradictis omnibus et singulis, vel eorum alicubi, aut quibusvis aliis à sede apostoUcâ praîdicta» vel ab eâ potestatem babentibus, sub quâvis formai etiam confessionalis, et cum quibusvis etiam fortissimis dausulis, aut ex quûvis causa) seu grandi consideratione indultum, vel concessmn existât, qubd interdid» suspendi vel excommunicari non possint per litte- 1*38 apostolicas non facientes plenam et expressam, ac de verbo ad verbum, non autem per clausulas générales, id importantes de indulto hujusmodi mentionem» ejusdem indulti tenores, causas et formas, perindè ac si de verbo insereretur; ita ut onmino tollatur, prsesenûbus pro expressis habentes.
Nulli ergo omninè hominum liceat banc paginam nostrae danmationis, reprobationis, rejectionis, decretii inhibitionis, voluntatis, mandati, bortationis, obsecrationis, requisitionis, monitionis, assignationis, confessionis, condemnationis, subjectionisi excommunicationis, et anathematizationis infringere, vel ex ausu temerario contra ire. Si quis autem hoc attentare prsesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, ac beatorum Pétri et Pauli Apostolorum ejus se noverit incmv surum.
Datum Romaï) apud Sanctum Petrum, anno Incainationis Dominicae M D XX, 17 kalend. julii, pontificatùs nostii anno octavo,
Visa, R. MlLANESIDS.
ÂLBERGÀTUS.
FIN Bl TOMt PKEHIBRi
