‹ Histoire de la ville d'Alais de 1341 à 1461Chapitre 24 sur 52 · ET 31 JANVIER, 5 ET 19 FÉVRIER · texte numérisé non relu

ET 31 JANVIER, 5 ET 19 FÉVRIER

Anno domini 1352 et die quinta mensis februarii, Johannes.., magnifico et potenti viro domino Guillelmo Rotgerii, comité Bellifortis et vicecomite Mote, et nobili ac potenti viro Bernardo Peleti, Alesti dominis existentibus, noverint universi que constituti discreti viri... Gonsules ville Alesti in curia dictorum dominorum, in presencia discretorum virorum domini Raymundi de Mota, licentiati in legibus, gubernatoris vicarie Alesti et Alestensis pro dicto domino comité, et Bertrandi Boni, vicarii Alesti pro... B° Pelet, presentaverunt ibidem in publico quasdam patentes litteras executorias domini senescalli Bell, et Nem. in se continentes quasdam litteras per dominum comitem Armaniacii ut locum tenentem d. n. Régis concessas super barra levanda et percipienda in villa Alesti per duos annos, sigillatas sigillo dicte senescallie, quarum quidem litterarum ténor talis est ;

« Guillelmus Rollandi, miles, dominus Montisfalconis, senescallus B. et N. , vicariis Alesti aut ecrum locatenentibus, salutem. Has patentes domini Johannis, comitis Armani aci, Fesensacii et Ruthenensis, vicecomitis Leomanie et Aitivilaris ac locumtenentis d. n. Francorum régis in occitanis partibus nos récépissé noveritis sub hiis verbis :

«Johannes, cornes Armaniaci , uni versis présentes litte-

» ras inspecturis salutem. Notum facimus que nos, audita » supplicatione dilectorum consulum loci de Alesto continente » que in eorum juridictione dicti loci de A. sunt plures pontes » et mali passus circa dictum locum in itiueribus regiis... repa- • rationem indigentes, habito respectu reipublice , et etiam » consilio plenieri cum consiliariis regiis... consulibus de Alesto » qui nunc sunt et erunt pro tempore futuro , concessimus » licenciam et auctoritatem per présentes levandi et percipiendi » de nova impositione vocata barra unum denarium tur. pro > quolibet animali, et obolum parvum pro quolibet homine pe- » dite pei inde transeuntibusad mercendum, et ponendi in repa-

» ratione... et non alibi, durante tamen termino duorum anno- » rura.... Datum apud castruin Careassenum, 16 januarii 1352. »

« Quarum litteraruin virtute et auctoritate, vobis et vestrum cuilibet precipiinus et niandamus et si necesse fuerit commitimus quathenus ouinia et singula in dicti9 litteris dicti domini locumtenentis faciatis, compleatis. Nemausi, ultima die Januarii 1352. »

Quibusquidem litteris presentatis dicti consules petierunt et instanter requisiverunt dictas litteras per dictas dom. Gubernatorem et Vicarium executioni demandari, juxta continenciam eafumdem. Et dicti Gub. et Vie, receptis cum ea quadecet reverentia dictis litteris, assignaverunt dictis consulibus ad audienduni eorum responsionem super contentis in dictis litteris ad diem crastinam.

Et consequenter anno quo supra et septima die mensis februa-

rii, consules, in curia dominorum Alesti, requisiverunt Bdam

Boni, vicarium pro B<><> Peleti, que responsionem suamfaciat...; vicarius dixit et respondit que per aliqua que dicat vel faciat non vult nec Entendit juri aut juridictioni domini comitis Bellifortis derogare ; que in quantum sua interest et interesse potest, ut vicarius B. Peleti, ipse est preparatus mandato tam dicti locumtenentis régis que senescalli obedire...

Et die 19 februarii 1352, cum dictus dominus vicarius precepisset ad requisitionem dictorum consulum, dicta barra prius imposita in dicta villa Alesti et in actu levandi existente, Johanni Guiraudi, preconi dicte ville, que dictam barram incantaret per villarn Alesti et per loca consueta, dictusque preco retulisset suo juramento se dictam barram per villam Alesti et per loca consueta incantasse sic : item, que se ia neguna persona que vuelha comprar la barra de la vila d'Ales empausada de novel de levar per bestia un denier tomes, et per home à pé una mealha de tomes, que venha parlar am los cossols et es à 200 libras per an. »

Autres clauses du cahier des charges:

Que barra non levetur ab hominibus et animalibus ville Alesti, nec ab aliqua muliere, et que homines déportantes cum animalibus vel aliter ligna ad villam A., illa die qua portabunt predicta non solvant barram, nec etiam homines vel mulieres déportantes blada pro molendo in villa A. non solvant barram. Item que clerici soluti et nobiles non solvant barram. — Item que homines habentes terras laborativas prope villam A. per unam leucam et veniendo de uno territorio ad aliud territorium

8Uum pro labornndo vol seminando. si transeant per villam A. non tenoantur solvere barram. — Item hoinincs babentes lmspicia in villa A., licct niorciitur alibi, si faciant ignem in dictis bospiciis in tribus festis auni, volendo gaudere privilegiis ville A., non teneantur solvere barram et que barra levetur, videlicet ab bomiuibus unus obolus et pro animali unus denarius, semel in die, perinde transeuntes (sic) modo et forma quibus taies barras est levare cousuetum.

Le lecteur ne sera peut-être pas fâché de rapprocher ce cahier des cltarges de celui de 1429 ainsi conçu:

1° Quœcumque persona qure transibit per terri torium A. cum animalibus grossis oneratis aut non oneratis sint rossini, jumente, muli, mule, asini, saume, boves, vacce, vituli seu vedelli, aut alia animalia similia, tenetur solvere pro quolibet animali 8d. t.;

2<> Que quaicumque persona ducens porcos aut sues tenetur solvere pro animali unum obolum ;

3° .... quai ducet mutones aut oves, ircos sive capras, tenetur solvere pro quolibet pictum, scilicet de quatuor ipsorum animali um 8 d.

4*> Que omnes babitatores Alesti et alii cavalcatores non tenentur aliquo modo solvere barram, et quaicumque persona extranea qusecumque sit, que portet aut ducat aliquas denariatas qua'cumque si ut, in A., in die lune, pro vendendo, sit quittata de solveudo barram, deinptis cotaudis (muletiers).

5» Qiiiecuinque persona qui*» ducat baylunam? animalium minutorum in montanio pro estivando non debeat solvere barram eundo nec redeuudo.

(3° .... qua* portabit ligna ad Alestum pro vendendo sit quita solvcndi barram.

7° .... qua* portabit blada ad molendina A. pro molendo. cum animali aut sine animali, non teneatur solvere barram.

8°.... qua.* ducet animalia quipcurnque sint pro laborando aut pasturando in torrorio A. non teneatur solvere barram.

9° Qua'cuuique persona qua? purtat in villa aliqua bona pro reducendo, seu animalia pouat in villa temporc guerre vel aliter, cessante fraude, non teneatur solvere barram.

Actes de Grégoire Calvet, Ardi. munie, N A. L., f° 3U. Le mot baylunam n'est pas dans Durante ; ou «lisait plus souvent eabaunam ; la cabanne était de 7(X> bêtes environ.

L'impôt sur le vin.

9 juin 1373.

...Vetitum viai in dicto loeo et iii ejusque pertinences, scilicet que in dicto loco et ejus pertinentiis non fient nisi dun» tabernœ in quibus vinuni vendatur, qua quidem taberua.1 per manus dictoruni consulum teneantur et gubcrnentur.

Que nullus cujuscumque conditionis existât sit ausus vendere vinuni ad tabernam in ipso loco, pnvter que in dictis taber. nis, sub pena amissionis vinorum Ilegi applicandorum, proviso tanien que in dictis tabernis bonum vinum vendatur et vendere teneantur, et ita bonum forum liât, sieut liet, si vetitum antedictuni non esset, salvo tamen que quodlibet eartonum vini, quod vendetur ad tabernam, vendere possint plus que fieret si dictum vetitum non esset, unum denarium obolum turonensem.

Item que quilibet habitans in dicto loco de vinis suis propriis quai cxpendentur et devastabuntur iu domo sua pro provisione ipsius et faniiliœ sure solvat et solvere teneatur dictis consulibus unum denarium obolum turonensem pro quolibet quartone vini.

Item que nullus cujuscumque conditionis existât audeat emere vinum ad minutum alibi que in dictis tabernis quœ fient ex parte dictorum Consulum, sub pœna decem solid. turon. Régi applicandorum.

Que nullus infra dictum locum vinum apponere audeat seu présumât nisi illud excreverit infra territorium dicti loci, absque licencia et voluntate dictorum Consulum ; quod si secus fecerit, duos francos auri ]>ro quolibet modio vini quod iramittetur in dicto loco consulibus et universitati exsolvere teneatur in solutionem et satisfactionem dicti subsidii computando.

Item volumus que.... ad evitandas fraudes quit» eveniri possent ad predieta, qui dicti consules, vocato bajulo seu altero de curialibus. ibidem inventarium de vinis qua^ sunt et erunt durante tempore infrascripto in dicto loco fieri valeant ; atque possint impune, ut veritas eorum qua1 expendentur et devastabuntur in dicto loco sciri valeat sine fraude.. Qua omnia concessa per unum arinum, et non ultra.... et que pecunia j-i\-ve-

niens.... ad solutionem subsidii quatuor francorum auri

reservetur.

Archiv. d'Alais, liasse XIV, n« 19.

Délibération du Conseil municipal sur le sou que t.

Attendentes que adhuc in thesauraria regia Nemaus. oportet finare très quartones de concessione facta illustri Principi duci Andegav.... per senescallias Bellicadri, Tolos.... et Garcas...,. in quodam consilio tenuto in civitate Narbonensi, quaequidem concessio seu indictio facta extitit quatuor francorum auri pro quolibet foco ;

Attendentes que pro premissis exsolvendis, statim paulô* ante presens instrumentum, indixerunt et ordinaverunt levari per consules ab habitatoribus unum francum auri pro quolibet centenario librarum secunduui estimam. . . ;

Attendentes que predicta indictio non potest sufficere seu supplerc nisi solum ad tertiam partem dicte reste, et que per viam tallii levari nec exigi resta predicta non potest ;

Attendentes que nisi per eos de aliquo remcdio provideatur, villa et universitas et habitatores ejusdem per commissarios et alios comestores consuraabuntur et devastabuntur... ;

Omnes consiliarii superius nominati voluerunt, consules..., nominibus eorum requisiverunt petendi etobtinendi à Rege seu locunitenente Régis... inipositiones sequentes :

1° Que possint et valeant in villa predicta soquetura indicere in mensuris minutis cum quibus vinum venditur, et que dicta mensura sit minuta de quarta parte solum dumtaxat;

2° .... de quolibet sextario paste quod per habitatores dicte ville vastabitur et consumatur, etiam si à personis extraneis per eosdem emebatur, médium grossum argenti regium nunc currentem ;

3° Que à quolibet pistore et pistrice panem minutum aut in eorundis ? ad vendendum et consumendum in villa faciente unum grossum argenti nunc currentem levareet exigere possint; et hoc ad tempus duo ru m annorum incipiendi :

lo De pastu, iinito tempore quo nunc duraret ? impositio paste predicte et quantum ad soquetum vini, sub bac conditions que obtento dicto soqueto. impositio quii» nunc in vino est tutaliter et penitus amoveatur, et que etiam vinum personarum ecclesiasticarum vendatur et vendi debeat ad dictum

soquetum seu mensura diminuta de quavta parte ; aliter noluerunt obtinere seu obtenta de eadem uti dicti soqueti seu iinpositioni8 ejusdem. . • .

Acte de Raymond de Gaujac, notaire à A lais ; témoins instrumentai res : Pierre Raoul, drapier, et Raymond Jean, coutelier. — A. M., liasse XIV, n- 20.

Lettre de 6. Rogier à Jean, duc de Normandie.

Scripsit dominu8 meus Bellifortis domino Johanni duci Normannie, mense Julii anno [MGGG] quadragesimo sexto, per modura qui sequitur inferius, super quibusdam graciis per dominum regem Francie et dictum domiuum ducem Normannie sibi domino meo factis, et per magistrum Robbertum de Lorriz ab uno anno proxime preterito citra domino meo predicto adportatis.

Mon très cher et très redoubtés seigr,

Je receuez vôtres lettres gracieuses esqueles, mon très especial seigneur, ce contenoit que il vous plasoit mult les biens et avancemans que le Roy, mon très redoubté et très souverain seigneur m'avoit fait et fasoit touz les jours ; mon très redoubtés seigneur, je vous en mercie tant comme je puis plus, et Dieu par sa grâce la vous vueille rendre ; quar, mon très redoubtés seigneur, vous estez commensamens de moy et de mon estât davant touz autres, et m'avez déjà tant fait de bien que je puis vivre dores avant à honneur de moy et des mi ans. Toutez voiez, mon très especial seigneur , le Roy monsseigneur m'envoya naguerez par mestre Robert de Lorriz vôtres lettres et suez scelléez à sire vert esquelles li et vous mon cher seigneur, me fasiez comte de Biaufort et de Anduse ou d'Alest, avecques aucunes autres grâces mult grans, bonnes et proufli tables. Toutez voyez, mon très redoubté seigneur, ancore n'ose je recevoir ne moy appeler comte que ay doubtanse de assumir à moy si grant nom et de si grant estât, et notre seigneur le Saint Père ne m'on veut comander de pranre ou délaissier ; mon très redoubté s» igneur, que du tout m'avez fait, si il vous plasoit de votre bénignité et grâce, à moy votre créature, conseillier et commander votre bonne voulante sur ce par vous lettres je fusse seurs à touz

jours mez de fere et poursuir votre comandement ; quar voue estez celui seigneur que m'avez mis en Testât où je sui. Et vrayement, mosseigneur, je ne fusse mie si hardiz de vous requerra ne chareher de ces besoignes, quar vous m'avez fet du tout, ne voulroie ne non ouseroie de moy ne de mon estât rien ordener que ce ne -soit de votre voulante et commandement. Pour quoy, mon très rcdoubté seigneur, vous suppli humblement que m'en vueilliez commander votre bonne voulante, et ne le vueilliez tenir à charche, mes a moy commander votre créature. Mon très cher seigneur, li benoit fil de Dieu vous vueille sauver et garder le corps et l'arme et vous doint victoire de vos anemiz. Escript à Villenove amprès Avignon. Le XII JJ« jour de juillet, l'an de grâce mil troiz cens quarante et six.

Le votre créature et humble chevalier,

G. Rogier.

Lettres de Jean, duc de Normandie, à 6. Rogier.

20 JUILLET 1346 ET 20 AVKIL 1347.

Responsio domini ducis.

De part le duc de Normandie et de Guyenne,

Contes chers amis. Nous avons receu voz lettres moult amiables que envoiées nous avez, esquelles est contenu que mon seigneur vous a envoie par maistre Robbert de Lorriz ses lettres et les nôtres par lesquelles mon seigneur et nous vous faisons conte de Beauffort et de Anduse ou d'Alest avec autres grâces. Si sachiez que tout ce que monseigneur vous feroit de honneurs et de biens touz jours en serions nous bien liez et nous en plairoit mult et nous meismes en notre personne avons volenté de faire vous honneurs et biens, et se Dieu plait vous le trouverez. Et tant comme est de prendre le nom de conte des diz lieux, si comme escript nous avez, sachez qu'il nous samble qu'il est bon et le vous conseillons que vous en prenez hardiement le nom de conte des diz lieux selon les dictes lettres, mais toutefloiz que notre Saint Père ne le vous desconseille ; et tant comme est en nous nous ne veons nulle cause pour quoy hardiement ne le puissez emprendre. Nous vous prions que vous nous recommandez à notre Saint Prie et li priez de par nous que noz causes et besoignez il veuille avoir pour recommandéez et nous escripvez souvent votre estât et des nouvelles de la

court. Escript en noz tentes devant Agulhon le 20« jour de Jullet Tan quarante et six (1346).

A notre amé et féal chevalier le conte de BeaufTort.

Littera recepta a domino meo, domino duce Normannie sua propria manu scripta, quinta die maii anno XLVII

A notre très chiér et féal chevalier le conte de Bi au fort.

Conte de Biaufort chier ami. Il me plait et veul que vous vous apelies conte de Biaufort, si comme monseigneur et je le vous avons otroié, et soies certain que toutes les grâces que monseigneur et je vous avons faites vous ceront tenues; et ne suferoie pour riens que nul empêchement vous i fut fait ; ainsoies vous en ferai encores d'autres, se Dieu plait, pour amour de notre Saint Père et de vous. Et cres mon aîné et féal chevalier et conselier messire Robert de Loris duquel je ay plaine fience de tout ce qu'il vous dira de par moy. Notre sire vous gart. Escript de ma main à Amiens, le 20e jour de avril, l'an 47.

Archives départementales du Puy-cte-Dôme, série E. Fonds Montboissier. Beaufort. Canillac, 1. 7 b.

Procès entre la ville et les seigneurs. Poids et mesures.

Anno domino... 1364, et die... 19 decembris...

Consule8... et Petrus Adhemarii, notarius, procurator et procuratorum nomine dominorum Alesti de quà quidem procuration constat in processu super infrascriptis agitato,... dicentes et explicantcs ibidem in presontia nostra, que cum ad certain diem jam elapsam dicti consules citare fecissent procuratores dictorum dominorum Alesti apud Nemausum, coram domino senescallo B. et N., vigore quarunidam litterarum a curia dicti domini senescalli emanatarum quarumquidem litterarum ténor talis est : « Petrus Raymundus de R., miles, dominus de Gam- » panhaco, consiliarius d» n> r», ejusque senescallus B. et N., » vicariis et judici dominorum Alesti aut eorum locatenentibus » salutem. Cum ex matura deliberatione vobis litteratorium » mandatum existerit quathenus causam coram vobis et in » curia vestra ventilatum inter procuratores dictorum domino- » rum ex una parte, et consules ex altéra, super mensuris et pon-

» cleribus infra festum Beati Andrœ apostoli proxime prœteri- » tum terrainaretis, [30 novembre 1364], intimando vobis in » litteris jam dictis que si infra tempus predictum vobis cau- » sam non finiretis, hujus causa? decisionem ad nos et curite » nostra> examen retinebamus judicandam.... demies extiteritis » et négligentes, quod grave gerimus et moles tum, nosque cu- » pientes super his et omnibus aliis justitiam exhibere, eau- » sam predictam ad nos et curiam nostram duximus advocan- » dam. Igitur vobis et vestrum cuilibet prout ad eum pertinue- » rit, precipimus distincte et mandamus quathenus causam » predictam et omnes processus i psi us pnetextu in vestra curia » factos in statu in quo sunt nobis renunciatis, ut inde super » predictis ministrare valeamus partibus justitite complemen- » tum, inhibentes vobis et cuicumque vestrum ut deinceps de » causa predicta vos qualitercumque intromittatis per présentes, > citantes nihilominus partes predictas ut die veneris proxima

» Nemausi légitime compareant coram nobis Nemausi, 9

» decembris 1364. * Dictam que diem in dictis litteris Senescalli expressatam dicti consules et procurator de communi consensu prolongassent et prorogassent usque ad diem veneris sub certis pactis et protestationibus, prout de predictis prolongatione et prorogatione constat exinde confecto publico instrumente sub an no presenti, et die duodecima presentis mensis decembris recepto per me notarium infrascriptum. Quapropter dictœ partes eu m certis aliis negotiis magis arduis occupati (sic) existant ut dixerunt, propter quod ad dictam diem veneris proximam in dicta curia Senescalli interesse non possunt, tmani miter eteoncorditer insimul clietam pra'dictam prolongatam usque ad diem luna? prolongaverunt.

Acta fuerunt in domo curie, testibus Raymundo Fabri, Egidio Cabrayret, Petro Ayraudi, Bertrando de Panarda, domicello.

Archives municipales.

Jugement de simple police.

A n no domini 1365 et ultima die mensis octobris, domino

Karolo... qua; dies erat dies assiziarum curiai communis domi nom m Alesti.... publice.... Philippus Bonimassipi. burgensis, vicarius pro... Guillelmo... coniiti B. et A., et Michaelde Bocoirano, domicellus, vicarius pro.... Bernardo Peleti.... comparuit

— XLIH —

Stephanus Dieude, ostalerius Alesti, et petiit fieri sententiam in quadam inquisitionis causa contra ipsum in presenti curia vertente juxta presentis diei assignationem.

Et dicti vicarii processerunt ad suam sententiam ferendam per modum qui sequitur infrascriptum :

Ad hase nos... vicarii... visis titulis dictre inquisitionis contra dictum Stephanum Dieude formatis in presenti curia, quorum titulorum tenores subsequuntur et sunt taies : Anno domini 1364 (1365) et 22 martii... Karolus... Guil... Peleti... pervenit ad aures et audientiam curiiu et curialium que cum esset publiée proclamatum per villam Alesti, sono namphyli précédente ut est moris, a Bernardo Faysse, prœcone publico :

« Manda la cort de Mosenhor lo Comte de Belfort et d'Ales, vescomte de la Mota, et de mossen Bernât Pelet que no y aia degu maistre de peyra ni de fusta que auze faire per loguier. . . privadas ni ayguieras els rnurs de la villa d'Ales sotz pena de X livras de tornès et de réparar à lur propris despens.

Peraquimeteys que no y aia deguna persona que ausa far ni far far en los dichs murs privadas ni ayguieyras sotz pena de XXV libras de tornès, et que aquelas que y serian fâchas de des ans en say las fasson claure defra X jors sots la dicha pena que emperon fosson damnozas al dich mur. »

Quae proclamatio facta fuit 6 mensis martii 1364 (1365) tali modo que in rem transiit judicatam et nullo potest remedio revocari.

Nihilominus Stephanus Dieude, ostalerius .. aygueriam noviter factam in dicto muro sive fortalicio a decem annis citra tenuit et adhuc tenet manifeste, quod est in prejudicium omnis ville et nocet conservationi mûri. . .

Item pervenit ad aures et audientiam dicta? communis curise et curialium que Stephanus Dieude est de predictis omnibus et de pluribus aliis publiée diffamatus in loco de Alesto, et que de ipsis est publica vox, et fama inter ejus notos et vicinos. Unde, liteque super hoc légitime contestata per rationem dicti delati subsequentem, visis et quibusdam intentionibus per dictum delatum ad deffensionem suam in presenti curia redditis et probatis, quarumquidem intentionum tenores taies sunt : lo Delatus débet declarari innocens. Nam proclamatio... « de des an »....; ayguiera pro explecha dicti hospicii in loco in quo est existit... decem, viginti, triginta annos, et ipse et sui predecessores habuerunt liberam possessionem habendi explechum

in muro predicto quantum ad aygueriam predictam ; 2*

3° de ipsis est publica vox et fama.

Visis etiam meritis totius inquisitionis predictse, nihil de contingentibus pra'termissis, sedentes pro tribunali in dicta communi curia Alesti more majorum nostrorum, habitoque supra predictis peritorum consilio, et tactatis saeris sanctis Dei evangeliis positis in nostro eonspectu, et Dei nomine invocato, ut de vultu nostro rectum prodeat judicium et oculi nostri in his et aliis semper videant equitatein, venerabili signo sanctw Grucis >b pneposito dicendo : in nomine Patris, et Filii, et Sancti Spiritus, amen. Die presenti dicto delato ad sententiam... audiendam... Stephanum Dieude constat delatum esse innocentem de predictis, attentis dictis defensionibus per ipsum propositis et probatis, et dictum Stephanum presentem et sententiam fieri po8tulantem, à contentis in dictis titulis per hanc nostram definitivam senteatiam quam in his scriptis... absolumus et absolutum pronuntiamus.

Acta in consistorio dicta? communis curiœ, testibus presentibus magistris Bernard o Capulli, Guil. Lézan, Pons Mercerii, Joh. Fabri. notariis, et me Privato Martini, notario publico régis Francie, regenti notariam dictai communis curiœ Alesti.

Arcliives municipales.

Lettre de Charles V au sénéchal de Beaucaire, contre

les privilégiés.

Page 1