MARS

Vente de la châtellenie de Noyon à l'évêque Guy II des Près, par le roi

Philippe Je Bel qui l’avait achetée de Gaucher de Tliourotte , dernier

châtelain.

Universis présentes litteras inspectais, Guido, miseratione divina Noviomensis episcopus, salutem in Domino. Notum facimus quod cum inter gentes serenissimi principis domini nostri karissimi domini Philippi Dei gratia regis Francorum, pro ipso ex una parte, ac nos ex altéra, super castellania Noviomensi, juribus ejus et pertinenciis , fuisset materia questionis exorta, tandem de ipsius domini regis beneplacito, inter gentes ipsas et nos, super hujusmodi questione, amicabilis compositio intervenit, prout in ipsius domini regis litteris inde confectis, suo sigillo munitis, plenius continetur, quorum ténor de verbo ad verfa um talis est :

Philippus, Dei gratia Francorum rex. Notum facimus universis tara presentibus quam futuris, quod cum inter gentes nostras, pro nobis ex parta una, ac dilectum et fidelem nostrum episcopum Noviomensem ex altéra, esset materia questionis exorta, super eo quod idem episcopus de castellania Noviomensi, quam cum pertinenciis et juribus suis a dilecto et fîdeli nostro Galchero, domino Torote, tune castellano Noviomensi, qui etiam a dicto episcopo tenebatin feodum, pro certo pretio emeramus, et de qua idem Galcherus se in ipsius episcopi manibus desesierat, procuratores nostros ad hoc specialiter constituas investire indebite recusabat, pretendens quod cum ipse castellaniam predictam, cujus feodalis dominusexistebat, velletprecio retinerepredicto, sibi remanere dedebat ; ac petens ut cum non impediremus super hoc, vel saltem quod eo in ipsius castellania quam gentes predicte, occasione dissentionis hujusmodi, in superiori manu nostra sesierant, possessionem reducto exhiberi sibi, super hoc justiciam faceremus ; gentibus nostris predictis efficaces in contrarium proponentibus rationes, per quas evidentius ostendebant predictum episcopum nos, super nanciscenda possessione hüjusmodi obstante consuetudine patrie, impedire non posse, sed castellaniam ipsam nobis ratione emptionis predicte remanere debere. Tandem licet nos castellaniam ipsam cum juribus et pertinenciis predictis jure nostro posse, ut premittitur, retinere , quamquam contrarium episcopus assereret memoratus; Noviomensis tamen ecclesie, que ignis incendio tam in ipsa basilica quam dotibus et bonis ejusdem, in villa Noviomensi constitutis , miserabile hiis diebus est passa dispendium et gravis ruine jacturam pro compacientes affectu , ac ipsam, que inter ceteras regni nostri ecclesias specialis nobis peculiaris existit, sincere dilectionis brachiis amplexantesac propterea nolentes memoratum episcopum dispendiosi gravari protractione litigii vel sumptuose litis anfractibus fatigari, sed volentes potius cum eo mitius et benignius agere in hac parte, consensimus quod inter gentes nostras prefatas et eum hujusmodi dissensionis materia per viam compositionis amicabilis sopiretur. Que quidem gentes per compositionem inter eas nomine nostro et dictum episcopum super hoc habitam, castellaniam eamdem, cum juri-

bus et pertinenciis suis predictis, memorato episeopo suisque predeeessoribus pro certo precio reliquerunt. Per quarn siquidem compositionem prelibatus episcopus vol ait et expresse consensit quod capitulum dicte ecclesie et successores eorum, de proventibus et redditibus ejusdem eastellanie, octoginta modios bladi, ad mensuram Noviomensem , super molendino de Corcheles percipiendos, de tali videlicet blado quale communiter obveniet usu seu lucro ipsius molendini, habeant et percipiant in futurum , ac dimisit seu reliquit perpetuo et quittavit omnino eidem capitulo et successoribus gardiam sive custodiam et quicquid juris habebat seu habere poterat vel debebat, quacumque ratione vel causa in nemore Lesge, quod alias nemus Clericorum vulgariter appellatur, et couperia seu incisione nemoris ejusdem ; retentis solummodo eidem épiscopo suisque successoribus cheminis in ipso nemore existentibus et justicia in eisdem cheminis cum cachia et prosecutione justicie, quas idem episcopus habet et tam ipse quam ejus successores habebunt in nemore supradicto. Nos itaque, quod per gentes predictas nomine nostro in hac parte factum est, ratum et gratum habentes ac confitentes nobis esse de hujusmodi precio plene et intégré satisfactum , volumus et presentium tenore concedimus, quod memoratus episcopus et successores ejusdem Noviomensis episcopi castellaniam predictam cum juribus et pertinenciis antedictis, ac dicti capitulum et successores eorum quantitatem bladi et alia supradicta, prout superius sunt divisa, habeant, teneant, percipiant et possideant in futurum, pacifice et quiete absque coactione vendendi vel extra manum suam ponendi, salvo in justicia et aliis jure nostro et in omnibus alieno. Quod ut perpetue stabilitatis robur obtineat presentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum. Actum Parisius, anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo tertio, mense marcii.

Nos itaque, per compositionem hujusmodi et intervenientem ipsius domini regis assensum, nullum jus in futuris casibus nobis vel ecclesie nostre acquiri volumus nec intendimus vel augeri, nec per hoc juribus privilegiis aut prerogativis altitudinis regie ullum futuris temporibus prejudicium generari; predicta autem castellania cum juribus et pertinenciis predictis in regalia veniet, quociens Noviomensem ecclesiam vacare continget, exceptishiis que per compositionem predictam dictum capitulum et successores eorum percipient ex premissis.

In cujus rei testimonium presentibus litteris sigillum nostrum fecimus apponi. Actum Parisius anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo tertio, mense marcii.

{Archives Nationales. J. 220 n° 23. Original scellé,)

Arrêt du Parlement défendant au bailli de Verrnandois d’empêcher l’évêque de Noyon de contraindre les bourgeois de Noyon à réparer les fortifications de leur ville sous peine de saisie de leurs biens.

Philippus, Dei gratia Francorum Rex. Universis présentes litteras inspecturis, salutem.

Gonquerente dilecto et fideli nostro Noviomensi episeopo , quod cum

ipse pellerel burgenses suos de Noviomo per captionem bonorum eorutil ad hoc quod ipsi portas et munitiones dicte ville reficerent, ut diceret, necnon ut campanam facerent ad congregandum prout moris est et communiam esset necesse, baillivus noster Viromandensis episcopo eidem inhibeat ne dictos burgentes ad premissa facienda cogeret, pretendens pro nobis, quod nos dictam communiam et statum ejusdem in manu nostra tenebamus ; et quia dictus episcopus eidem inhibitioni non paruerat, bona ipsins episcopi ceperatet tenebat. Tandem, auditis rationibus propositis per dictum baillivum pro nobis et defensionibus episcopi memorati, pronunciatum fuit per curie nostre judicium quod dictus baillivus a dicta compulsione cesset omnino dictumque episcopum in saisina captionis bonorum burgensium predictorum permittat. In cujus rei testimonium presentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum.

Actum Parisius, sabbato ante festum beati Andree apostoli, anno Domini M° CC° nonagesimo quarto.

(Livre rouge de Noyon, f° 8, r°. — Publié dans Boutaric, Actes du Parlement . — Restitution d'un volume des Olirn., I, p. 452, d'après une copie de la collection Moreau. Ch et Dipl. Fol. 212, f° 233. — Traduction française dans Levasseur, Annales, p. 188.)

Philippe le Bel donne commission à l’abbé de Compiègne et à Guillaume de Hangest, bailli de Vermandois , de se transporter à Noyon, afin d’aviser aux moyens de rétablir la prospérité de la ville qui avait souffert de grandes pertes.

Phillipus Dei gratia Francorum rex, dilecto et fideli nostro abbati Compendiensi et baillivo Yiromandie, salutem et dilectionem. Statum miserabilem civium etincolarumNoviomensium, ad quem ipsos, tam per ignis incendium eventu stupido quam per usurarum voraginem et alia incommoda admodum irreparabilia, devenisse novimus, pio respicientes aspectu, studia nostra circa hoc convertimus et labores assumimus, operosam diligentiam impensuri, ut dicta villa a totettantis honeribus libe— rata imposterum débité reparetur. Vobis tenore presentium committimus et mandamus quatinus ad dictam villam, cum qua celeritate poteritis, vos personaliter conferentes, vocatis eisdem civibus necnon quibuscumque creditoribus dicte ville, consideratisetiam honeribus et facultatibus civium predictorum meliori modo quo poteritis, cum eisdem creditoribus componatis, ut, usuris cessantibus, eis secundum lacultatem hujusmodipro ratis singulos contingentibus, oportunis temporibus, satisfaciat, de quibus memoratis creditoribus iidem cives, statuendis a vobis terminis, valeant satisfacere, sine deformitate et destructione notabili dicte ville , alioquin super hiis statuatis et ordinetis qualiter iidem cives

A. Lefranc. — Histoire de la ville de Noyon.

commode creditoribus ipsis possint satisfactionem impendere , prout secundum Deum et justiciam videritis expedire, volentes ut quod in hac parte statueritis et ordinaveritis irrefragabiliter tam ab eisdem civibus quam a creditoribus observetur ; non intendimus tamen quod pro hoc dilecto et fîdeli nostro episcopo Noviomensi moderno vel qui erit pro tempore in jure et justicia ejus petitorio vel possessorio prejudicium imposterum generetur.

Datum apud Foilletum in Leonibus, die lune ante Natalem beate Marie Virginis, anno Domini M° CG° XG° IX0.

(Dom Grenier, volume 110, f° 198, d’après le Cartulaire rouge de V Evêché de Noyon, fol. 83 v° , fol. 2, La copie est de Dom Orenier lui-même.)