TOME L a

Âquitanie duce, prudentibus Tiris, maj<nri et juratis Lyrarnie, sahftem. Ut pro elaosura et fortificattone dicte ville, ac aKis operibus, et necessitatibos ipaius subportandis in eodem loco, impositiones, collectas et tallias in et fiaper vinis, bladis, sale, rumagis ac aliis qnibas rebaa vendibifibas fecere et lerare more in talibus solito libère yaleatis; vobis per présentes plenam damas et concedimus potestatem , impositiones , collectas et tallias per vos sQper hiis hactenus foctis, si que sint approbantes et tenore presentium confirmantes. Datum Burdegal. sab sigillé curie Vasconie, septima die septembris anno Domini millesimo ckks* tricesimo. »

Universis présentes litteras inspecturis, Johannes de Hanstede, miles ducatuB Aquitanie, senescaBus pro domino nostro Angilie, illustri Aquttanie duce, salutem, et presentibus Mteris dare fidem. Noveritis qu&d ad supplicationem prudentium virorum , majoris , juratorum et commune viHe Liburnie asserentium, lasta, seu jacctus hpidum et sabuli quarumcumque navium in mari, seu fhiminibus Dordonie, et de Insula undecumque, ibidem applicantium , seu venientium pro fortificattone operis dicte ville, bactenùs babuisse et deliberaliter percepisse; volentes eisdem majori, juratis et commune dicte viHe in bac parte graciam facere specialem, eisdem licentiam bujusmodi et recipiendi dicta lasta, seu jactus kpidum et sabuli navium quarumcumque ; ibidem , ut predictum est venientium seu applicantium dùm ad terram ab utrumque parte dictorum fluminum projecta fuerint et jactata, et in operibu» clausure fortificationis, et aMis necessitatibus dicte viUe, et babitantium in eadem,. ponendi dicti domini nostri régis el ducis vice loco , et nomine nostro acque tenore puntium concedimus et donamus, volentes nihilominus, qnod fosta bujusmodi ad dictorum majonun et juratorum Libumie exonerentur; ibidem, a quoquam pro magîstros navium , nisi a predictis majoribus et juratis , et communie potestate seu lîcentia non petita; ita tamen, qu6d bac de causa jus eisdem majori, juratis et commune utendi juridictioni aliquam non atribuatur, nec juridictioni dicti domini nostri régis et ducis in aliquo derogetur, sed in casa in quo dictas dominuB noster rex , vel ministri sui, aut gentes sue, pro ipso veSent fortalitia facere in loco predicto, predicta lasta sive jactus lapidum in dicti domini nostri régis et ducis fortalicus converti volumus et apponi nonobstantibus superdictis. Mandamus eisdem proposito Liburaie qui nunc est^ vel pro tempore fuerit , aut ejus locumtenenti , et ceteris dicti domini nostri régis et ducis officialibus et ministris quàd premissa omnia et siaguia custodiant inviolabiliter, et observent nec in contrarium quoquo modo, per se vel alium faciant» vel aptent. In quonun testimonium, predictorum ai* gillum curie Vasconie presentibus duximus apponendum. Datom Burdegale XX* die januarii, anno Domini millesimo ggg" tricesimo.

( Archives f ete,, livre velu, f* 48, verso. )

^^ J. fS février 4SS0J, — Jobannes de Hanstede, miles ducatus Aquita* nie, senescallus, pro illustri domino nostro rege Anglie, Aquitanie duce, preposito de Libumie, vel ejus locumtenenti, salutem. Gùm dudùm ex cer^ tis , veris et legitimis causis , per nos et concilium regium barum partium or^ dinatum extiterit ad supplicationem et requttStam majori et juratomm ville Libumie quèd lasta et sabuli navium in mari et fluminilras Dordonie, et

de losnla appbeanitttia ; item major et jorati , pro fortificaitone dicte viRe et alta habere, capare et recipere antoritate propria valeant iralio alio offl^ cialis regia reqaisito, nec jussu seu precepto aliquo saper hoc expectato praiii permiasa in qnibusdam aliis Ittteria inde sibi eonfectis pkenius contiiientur; item que major et jurati Tobis preposito vel locom vestmm tenonti alias nostraa predictas litteras exibinnt, vos cam instantia reqairendo at contenta in eis servaretis juxta ipaanun titterarum nostramm continentis et tenoren qaidem vos facere et nostris predictis litteris obedtre penitus Vf dedistimos , recusatis nec impedimentis per vos in predicto lasto et jactu appositia ad inde amoaeri aliqoaliter volai stis , opponendo in obprobnim juridîctionis régie aa que nostre quod predicta , cum deliberatione concilii regii nnm qnam fuerant ordinata. Idcirco tam tam per vos in obedientiam prestHam gravem habentea et moiestam nec immerito cordl nostro, vobis anb incurriflMnto peijarii , et sob pena etiam amissionis vestri oflficii ac omnia alia qua poasetis incnrrere non parcndo districte injungendo. Mandamns qoathintts ornni exceptione, dilatione preposita, dictam ordinationcm servetis et custodietis juxta dictanim aliarum litterarum nostrarum supradictanun oontinentiam et tenorom, omno irapedimento per vos apponcritis in dictis lasto et jactas lapidum et sabuli , ab inde amonentes omninà et pcr^ mittentes nicfailominus dictos majores ot jnratos illis uti et gauderc paciffite juxta dictarom Ittteraruoi nostrarum contincntiam et effectum ; scientcs tpiod in casu quo de cetera aliqualem in obedientiam super hoc feceritis ab officia prepositure quod tenetis vos suspendimus , et volumus esse suspensnm et nicbilominus pro tauta offensa, et in obedientia vos taliter procul dabio pnnimas, quod cedet aliis in exemplum. Datum Burdogalie sub aigiilo carie Yasconie nr febroarîi , anno Domini m* ggg* xxx" per Domini et concâium. ( Archives , etc. , livre velu , f* M , recto. )

N* XI ^^tf mai 4840 , tS août 4S45). — In nomine Domini amen , pateat imiversis per bec presens publicum instrumentum , quod anno ab incarnatione Domini m* goc* xl* tercio^ die jovis in festo beali Augustini, vidciicet : xxviii die menais Augusti, iadictione undecima, pontificatus sanctisaimi in Cltfisto patris et Domini nostri^ domini démentis divina providentia pape Sexti, anno secundo. In mei notarii publici et testium subscii>tonun ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum presentia constitutus, sapiens vir Johannes Goiïeris, junior, major ville Libomie, Burdegalensi diocesi, Cod. Ben. preposito ville Libornie pro domino nostro rcge Anglie, duceque Aquitanie de causis oognoscente exhibuit, hostendit, presentavit, inainuavit et demonstravit quandam cartam publicam confectam per magiatnun Petmm Lesegii , clericuift notarium dicte ville , ejusque signe solito conaignatmn , non rasam , non canceUatam , non abolitam , nec in aliqua sut parte viciotam , set omni vicio et suspitione carentem quam igitur me noveritis vidisse, tennisse, palpasse et diiigenter inspexisse , pulicasso et legisse ad requestam majoris dicte ville et ténor ipsius de verbo ad vorbum sequitur in hunc modum : Gonoguda causa sia qu^en la presensa de min no^ tari , e dels testemonis dems escriut videlicet : xri die cxitus mensis maii , anno Domini miUesimo ccc* xl* el reffector dels fraires menors de Liberna , en torn la hors de tercia , lo sani home , Arnaud Peyrolet major de la

dicta vitta, Bernard dei Gort , soU major, e Amahiin Gombaua, Johan Ck>fier9 Ouilhem de Gazas, Arnaud Vial, Arnaud de Las Ausas, Johan de Yerdom, Bertholmen Lagana, Machon Picamola et A.... Breton de la dicta vîUa ju^ ratz; e en presensa de Lort Geraud de Gombelas, Ramon Prebost, Astort de Girganhol, mestre P. Riquard, Bertrand de Lagana, Ramond Aireynaud, Johan Gast, Ramon del Porge, Arnaud de Polhen, P. de la Fauria, P. Blanc fortdel Berget, Helias Junet, Garpentey, Bernard Forcon, Gerand Belet, Golm Goyrard, mestre. P. A. Bayraflor, Johan Iter, P. Gabrer, <}aucem Granet, mestre Johan Dosset, Ricbolan de Gueytas, Bercian Gâcha, W. Glari, Helias Laudoin, Ramon del Puy, W. Yial^ Ramon de Bran et Vida! del Verget et plusors d'autres borsès de la dita viHa , en semps el dit loc e cum tota la comunia de la dita yiUa reputans, e per las coitas, obras, négocia de la dita viUa congregat e ainstat dnna Tolonftat, résens e régardans, si cum dissoren las coitas, las nécessitât e lo communal profleit e utilitat de la dita villa e communa pro eds, e pro eadun delor, e pro les borsès e habitans del dit loc« Los quais aissi présens no sou cum tût cumenalment al dit cosselh sian estât apperat en nom, en loc delà dita comunia, an ordenat , que cum la dita viQa e coita wa pro rason de la dausura e fortiffîcation de la dita villa e pro las necessitats e fais que la dita viHa, en aquesta présent guera a sostengut, e convenga de jom en jorn a sostener envert mans dessus sobre nompuats e envert ^.utres borsès, habitaos en la dita villa, los quais aiss: no sou, en gran somas, e en gran doutes, am letras des saget de la ditj comunia sageradas , tenguda e oligada que à negun, sobre nompuat, ni negun autre borsès o de la dita viQa hsl>itan, negmi dels dits doutes o somas en las quais, la dita viUa e comunia lor es ienguda obligada , no sian ni pusquen ni devien estre en alcuna maneyra pagat, entro que dins pats , concordia e amistat entre nostro senhor lo rey d*Anglaterra e le rey de Fransa aya; mes et pausat li dit sobre nompuat e caduns de lor e entant quant à cadaun , la dita viUa e comunia es tenguda e obligada am letras deu dit saget, sageradas, entro que dens la dita pats entre los dits reys dongue e tramete terme e suffrensa de las ditas somas e doutes en las quais la dita villa e comunia los es tenguda e obKgada , an donat e autreyat e volgoren e autreyeren cum tota k comunia al dit jom duy, el dit loc sia estada mandada per rason de la dita causa , e pro los autres négocia de la dita viUa , que si por feict de absensa contra la dita ordenation volen venir que no se pusquen escusar, e que à negun d*aquel8 si alcun ni ane à cuy la dita viUa e comunia fus obligada , entre que la difa pats dins nés aye trames, ures no sia restituit ni paguat, et d*aquestas avanditas causas, Favandit major e juratz requeregoren à min notari, desas escriut, que los en donessey carta la quai lor fi à lor requesta , e lor y metuy en présenta forma, e sots mon senhal. Actum fuit, die, anno , mense, loco, quibus supra regnam. Phelip, rey de Fransa; Edward, rey d*Angleternt, duc de Guiania; P. Archivesqua de Bordeu; Vavandit Arnaud Peyrotei, major de Libome, testes sunt : mestre Domenge dels olmps clerc, P. Laurens, Arnaud de Lacort, Ramon del Glusd, P. de Prat e P. Boges, notari de Liborne, qui la carta en querego, la qud Helias Granet escrivo, en la quai lo dit P. pauset son senhal. Gujus vero dicte carte exhtbitionis , demonstràtionis, bostentionis , presentationis et insumationis ac lecture et

publicattonis y ejasdem dominus major per se et omnibus iUis quorum interest et interesse potest ut poterit in futurum requisivit me notarium publicum infira scriptum , qnod sibi faoerem tôt présenta ministra quod sibi forent necessaria , ut opportuns que sibi facienda concessi acta. Fuerunt bec in dicta villa Ltbomie in magna carreria ante domini magistri Helie de sent Gbaster apotbecarii, anno die mense, indicationis et pontificatus patris presentibus; ibidem, discretis viris, Jobanne Blanc, notarium publicum, Garino de Bonafonte, Guille Basterii, Ramundo Blanchardi et discreto magistro Hdia de sent Gbaster, Gerardo Belet et Petro al Tilb testibus ad pre« miasa Tocatis et rogatis.

Et ego , Amaldus de Treugis , derieus de Libornia Burdegalensi diocesi , autoritate imperiali notarius publica , dictis exbibitioni , bostentioni , prosentationi , lecture et publicationi dicte carte et omnibus aliis et singulis super dictis una cum dictis testibus presens fui boc presens publicum instrnmentum et contenta in eo audivi et jecepti illud que propria manu mea scripti et signo meo solito signam vocatus et rogatus.

Nos vero, prepositusde Libornia, predictus l>inc presenti publico informatio y ad instantiam et requestam majori de Libornia , pref&ti sigillum nostrum dnximus apponendum in testium premissorum et ad majorem ro-« boris firmitate datum actum ut supra.

( Archive$9 etc, copie de cet acte est annexée au livre velu. )

N» xn f44 awil et S juin 4BA4). — Edwardus, Deî gratia, rex Anglie et Francie et dominus Hibernie , omnibus ad quos présentes httere pervenerint salutem.

Inspeximus litteras nostras patentes sigiflo curie nostre Vasconie , signatas in bec verba : Universis présentes litteras inspecturis, Olivierus do Ingham, miles, ducatus Aquitanie, senescailus pro iÛustrissimo domino nostro rege Anglie, duce Aquitanie salutem, et presentibus dare (idem. Noveritis nos anno Domini m* ggg* quadragesimo primo, videlicet : xi die mensis apriUs vidisse , tenuisse , legisse , palpasse et diligenter inspexisse quasdam patentes litteras exceUentissimi principis et domini Edwardi , illustris régis Anglie primogeniti , seu quedam privilégia 'n dicfis litteris in certo sigiHo magno , vero et intègre ejusdem domini Edwardi cum cera viridi et cordonibus ciritis , rnbeis et viridis inpendenti ut prima facie apparebat sigiOatas, non rasas, non canceDatas, non abditas, nec in aliqua sua parte viciatas, sed omni suspicîone carentes quarum litterarum, seu privilegiorum ténor de veii)o ad verbum , sequitur in hune modum [voyez n* I) : In cujufl visionis et inspectionis testimonium , nos senescailus predictus , bine presenti scripto sigUlum ourie Vasconie duximus apponendum , datum Burdigale , anno, die et mense qnibus suprà. Nos autem libertates, consuetudinos et privilégia dictis burgensibus et eorum beredibus per cartam predictam concassa , pro nobis et beredibus nostris in quantum nobis est prefatis burgensibus et eorum beredibus et soccessoribus tenore presentium , concedimus et confirmamus , sicut littere predicte rationabiliter testantur et proot ipsi burgenses, et eorum antecessores, liber tat ibus , consuetudinibus et privilegiis predictis Virtute carte predicte a tempore concessionis ejusdem hactenus usi sunt et gavisi, et in super, ob dilectionem et solidam

constaatiam quas ia prefaiis burgensibus iovenimus , qui semper ia fidefitaie nostra et domus nostre régie magQanimiier persisteront, personaram periculis et rerom dispendiis non cedentes et pro indè volentes ipsos prerO" gativa, favoris et honoris specialiter communire, concessimus eis, pro nobis et heredibus nostris quod dictam viilam de Libumia ftot joridiotio» nem, vel redditus ejusdem, per venditionem» donattonem* permatati»nem, vel quemvis alium titulum, extra manum nostram, niai fuioro kere*de Anglie non ponemus , nec in alium quam futunim beredem Anglie trans* feremus. In cujis rei testimoninm, bas fitteras nostras fieri feâmus patentes. Teste me ipsos apud Langelen , viii** die junii anno regni nostn An^^e quintodecimo, regni vero nostri Francie secundo, per petitionem decoocilio in parlamento. (Archives, etc., livre velu, f» *7 , recto.)

N" Xin ft$ juin 43â4J, — Edwardus, Dei gratia, rex Anglie etFraiH cie , dominus Hibernie , omnibus ad quos présentes littere pervenennt salutem.

Sciatis quod nos attendentes fidelitatem et constantiam dilectorum et fidelium nostrorum majoris, juratorum et communitatis ville Libumie, quibus semper in devotione domus nostre régie fideliter persisterunt, et qoar liter dictam viUam contra inimicorum nostrorum agressus hactenus magnifice deffensarunt, et volentes ipsos premissorum intuitu pro^icere graciose, dedimus et concessimus pro nobis et heredibus nostris prefatis, majori, juratis et conununitati , heredibus et sucoessoribus suis, omnes lapides et sabulum que in navibus, seu vasis aliis ad fiumen de Dordonia venientibas, et ad portum dicte ville appUcantibus in eodem portu , seu alibi a loco Bor^ gi , usque ad dictura bcum Libumie ejici contigerit habenda et percipienda pro reparatione murorum et dausura dicte ville in perpetuum; et ottib»rior ait aditus et progressus ad muros dicte viUe, pro defensione ejusdem, si forsan per inimicos nostros ipsam invadi contigerit concessimus, pro nobis et heredibus nostris, eisdem majori, juratis et communitati, heredn bus et successoribus suis, quod nullus burgensis dicte ville , nec alins eujuscunque status, vel conditionis existât in carreriis, vol in locis contigois mûris, vel in turribus dicte ville, vel opus aliquodilluc £aciat, velerig&t per quod accessus ad dictes muros, et turres obstrui possint, vel aUqualitcr impodiri, sed dimittatur circumquaque via plana ab omni repositione fimu, vel sordis alterius, coaceroiatione aggerum absoluta larga et sufficiens pro transitu omnium armatorum, equitum et peditum qui in adventu agressionis, hujusmodi dictam viUam potervnt absque impedimento defensare; ad heo concessimus» pro nobis et heredibus nostris prefetis, majori, juratis et communitati et. èorum heredibus et successoribus quod ohh nés de omninè potestate, seu obedientia nostra 'oxistentes, qui, sa! MQ merces alias per dictum fiumen navigio traducent, imposterom teneantnr cum navibus et vasis suis ad poKum dicte ville Libumie appiicareet ibidem infra muros ejusdem ville sal ei merces in dictis navibus , vel vasis existentia extrahere , exonerare.

Itaque , si cum hominibus dicte viDe , super dictis rébus pro rattonabili pretio vendendis convenire non poterunt, liceat iSis dicta sai et merces ia navibus et vasis aliis reponere , et ex hi'nc abducere sine contraditîone qua-

licumqiia. Et quia liicti biureenses cârca clauauram dicle TÎUe «ppopwriDl ai inteUeximas» ««mptus magnoe, voleales proinde, ifwis. rependere ^ioes graias, dedimos et concessimus » pro uotbi» et heredibus nostria, eisdein majori , juratis et communitati, fossata et profosaata drca dictam viDam Li» burnie , per ipsam communitatem fiacka babenda et tenenda sibi «t succès^ soribus suia pro fortificatione» clausura et utilitate ipsius viUey voa com omnibufi aliia libertatibus predicftia» sibi per nos ait ooaceaaw in perpetuiim. In cujus rei teaUsumium, bas litteraa nostraa fieri fecimna palentea, testo* me ipao apad turrim Umdon vigeaimo aecundo, die j«Bii , aimo regni noa* tri AngUe quintodeciinOy regni vero noatri Fraacie aecuado. Per petitio- Dem de concîUum. ( Arehw0ê, eto*, livre velu» f» 45, verso. )

N* XIV fi*' juillet iU4J. — Edwardua, Dei gratia, rex Anglie et Francie, et domiaus Hibernie, prepoaito ville sue Libomiey qui nuao est» vel qui pro tempore fuerit, saluteoi, Dignum et debitum reputamua ut quoa in fidelitate nostra experimur continuos et constantes in suis juribus et libertatibus protegamus ea; propter, vobis injui^imus et mandamua quod dilectos et Edelea nostros majorem , jurâtes et communitatem dicte ville^ qui semper erga nos , domum nostram regiam fideliter et kudabiliter se geaserunt, et pro nobis dampna et tedia plurima magnanimiter protulerunt» in auia juribus et justis pecessionibua protegatie et deffendatis , nibil in prejudicium, vel derrogaticmem privilegiorum , libertatum, statuorum et oonBoeitudimiin ac ordinationum dicte viUe quibus raiionabiliter usi snnt acthenus, et gaviai aliqualîter acceptantes aed eos pocuis hiis prout ad eos pertinere digno stitur uti, gaudere paoifice permittatis. Datum apud Langfele)t primo die julii anno regni nestri Anglie xv, regni veto nostri Francie u*, per petitionem de concilium in parlamento«

( ÀrohiveSt a(c., livre velu, ^ 36, verao. )

N» XV (%$)Mlê% 4SéSJ* — Edwardua, rex AngUe et Frande, et do~ minus Hibernie, senescallo auo Vasconie, qui nunc eat» vel qui pro tempore fuerint, vel ejus locumtenenti , salutem* Ex parte dilectorum et fidelium nostrorum majoris, juratorum et fidelium noatrorum proborum bomminum ville nostre de Liburnie, nobis est graviter conquerendo monstratum, quod licet ipsis virtute libertatum et privilegiorum suorum , eis per nos et pro-* genitores nostros concessorum, liber i sint et quieti de omnibus novis eu»tumis et pedagiia post concessionem bujusmodi libertatum et privilegiorum eis £actam emergentibus dicta que villa in frontera inimicorum nostrorum aituata existât, et dicti major, jurati et bomines ejusdem ville, eamdem viDam ad custos sues proprios, non absque gravi depressione eorumdem contra diotos inimicos nostros totis guerrarum temporibus tenerint et deffenderint, ipsi que major, jurati et bomines, prétexta cujusdem concession nia per vicecomitis Benaugiarum, et Johanni de Greili, filio suo de duodeeim denariis de qualibet libra bonorum et mercandisarum, per dominum ipaorum viceoonntis et filii sui, transmitaris, percipiendis. Jam de novo iaprojudioium libertatum et privile^orum dicte ville de Libumie facte multipUciiw inquietati et dampuifficati existant et grave dampnum majoris , jiyratorum et aliorum bomminum predictorum ei contra libortates et privi--

legia aua predicta , per nobis, per petitionem suam ooram nobts et concilia nostro in paiiamento noslro exhibitaor, supi^carunt ui eis saper hoc de remédie congruo providere fociamus; et quia intentionis nostre non extitit nec existit quod predicti major, jurati et alii homînes , contra antiqua fibex^ tates et privilégia sua prétexta alicujus concessionia, per nos post modum lacté dampuificentur, graveniur seu molesteotur , vobis mandamas quod inspectaris, libertatibus et privilegiis predictorom majoris, juratorom et aliorum homminum ville predicte, ipsos contra eadem fibertates et prÎTilegia quibus sic ab antiquo juxta concessiones eis per nos et progemtores nostros indè foctas, usi fuerint pretextu alicujus concesstonis per nos post modum in prejudicium predictorum liberlatum et privilegiorum prefiitis vicecomiti et filio suo , seu aliquibus aliis facte dampuificari , molestari seu gravari minime permîttatis, sed ipsos majorèm, jurâtes et alios bomines ac eorum libertates et privilégia predicta ab omnibus violentiis indebîtis quatenus ad vos attinet protegatis et defTendatis prout de jure foros et consuetudines partium predictarum fuerii fiaeiendum. Teste me ipso apud Glarvidum vicesima sexta die julii , anno regni nostri Anglie decimo septimo, regni vero nostri Prancie quarto, per petiiionem de concilio.

{Archives, etc., livre vehi, f* 40, verso.)

N* XVI fA octobre 4Bâ8J. — Rex omnibus, ad quos, etc., salotem.

Sciatis qu6d, licet nos, per literas nostras patentes, concessertmus, dîlectis, et fidelibus nostris, Petro de Greyly, vicecomiti Senaugiarum, et Jobanni de Greyly, capitaneo de Bucbe, qu6d ipsi , in auxilium reparationis, delensionis, et munitionis, castrorum, et fortalitiorum , ac aliorum loco^ rum suomim , quœ in frontera inimicorum nostronun situantnr , eapere possint de quibuslibet rébus venalibus et mereimoniis, ad eorum. loca et districtus venientibus , seu per eadem, causé negotiandi , transeuntibus, sex denarios de librâ ab emptore, et sex denarios de venditore, juxta estimationem seu valorem rerum , et mercimoniorum predictorom.

Vestrœ tamren voluraus patere notitiœ, quèd nos, pretextu concessionis nostr® prœdicte , nolumos nec intendimus , dilectos et fidelos nostros, majorèm, jurâtes, et oommunitatem , viltœ nostrcB Libomi®, seu eorum ali* quem , onerare , nec privilegiis , aut libertatibus , quibus, ante concessionem nostram prœdictam. Prœfato Pero sic factam, rationabiliter uM fuerunt, in aiiquo derogare, set omnes libertates, francbesias, et privilégia, ipsonun, majoris, juratorum , cemmuaitatis et habitatorum, viSa nesk» prœdiol»» voiomus perpétue in suo robore permanere.

In Gujus, etc. Teste rege apud Westmonasterium, qnarii die ootobrîa 4ai3. -«- Per petitionem de concilio.

(T. Rymer, Âeta puèlica', tome H, 4* partie , p. 453.)

N* XVn fà octobre 4S43J. — Edwardos> Dei gratia, rex Anglie et Franoie, et dominas Bibernie, sei^escallo saa Va8Conie\ qui nuac est, a«t qui pro tempère fuerit, vel ejus locumtenenti , 'salutemw Snpplicarant nobis major, jurati et communitas ville libumie , per petitionem suam coram nor bis et concilio nostro exhibitam, ut eis concedere vellemus quod nuttus nobilis posait, vel ei liceat construere vel edifficare domum fortem, aut forta-

liiiiim infra niirofl dicte TiUe, n6c in iota balega, aat disiiicta efutdem ville propier perioola qve posseni , iode casa fortuite qnodam abait evenire. Nos Tolentea eonim aigiptioatioiii condescendere in bac parte, Tolumns, et dictis majori, juratis et oommunitati concedimuB per présentes quod nulU Dobili, aut innobili Uceai, nec possit constmere, âui edifficare domum, turrim, aut iortalittuin aiiquod infra muroa dicte ville nostre, nec in tota baUegua, aut disirictu ejusdem, nisi de vduntate éi assensu dicte commo-* niftaiis dicte ville nostre , pro elauaora ejusdem fodenda. Ei ideo vobia man* damufl quod nulli nobili, aut innobili aliquam domum fortem, iorrim, aut fortaliiium infra mmros dicie viOe ,• vel infra balleguam, aut dtstrictum ejusàem constmere, aut edifficare nullathenuspermitaiis, nisi volunias majoris, juraiorum ei communitaiis, predictorum ad hoc interveniai ei assen-* sus. Teste me ipso apud Westminster, quarto die octobrts, anno regni noairi Anglie decimo sepiimo, regni vero nostri Franoie quarto, per peiitionem de concilie. {Arehives , etc. , livre velu , f* 33 , recto. )

N* XVin f4 octobre 4$43J* ~- Edwardus, Dei gratia, etc., senescaDo sue Vasconie , qui nonc est, vel qui pro tempore fnerii , seu ejus locumtenenii , salutem. Supplicaruni nc^is dilecii ei fidèles nostri major, jurati ei communitas ville Libumie, per petiiionem suam, coram nobis ei concilie nostro exhibitam, ut eis concedere veUimus, quod omnia vasa defiérentia sal, venieniia per aquam de Gironda, a parte Blavie, ei ultra et intrantia per veccum Dambes, per aquam vocatam Dordonie non teneaniur, nec poasint applicare nec discargare dictum sal , salinam nec aliquam tenere in aliquo portu a dicto vecco usque ad diotam villam Liburnie , prêter quam apud villam de Burgo, nec ab eadem viQa Liburnie usque ad viUam de Brigeriaco, aliter quam hactenus est fieri consuetum. Nos vdeniea per vos ceriiorari, si absque dampno ,.seu prejudicio nostro, aut alternis cujusoumque suppU» oaiione hujusmodi animere valeamus;.vobis mandamus quod, vocato pr(H curaiore nostro partium illarum, ac iUis quos in bac parte fore videritis evocandia habita que cum iUos et aliis de concilie nostro partium earumdem super premissis ei ea conservaniibus informatione pleniori. Nos de eo quod per infiorinaiionem hujusmodi inde inveniri contigerit, reddatis sub sigillo nostro quo utimur in ducatu predicio distriote ei opertè sine dilatione cep» iiores ui iunc ulterius, pro quiète ei utilitate ipsorum majoris, juraiorum ei communitaiis dicte ville Liburnie , ix^ bac parte facere valeamus quod de jure et r4ione fuerit faciendi. Teste me ipso apud Westminster lui* die octobria anno regni nostri Anglie xvii*, regni vero nostri Francie quarto, p^r petiiionem de concilio. (Archivée, etc. , livre velu, f* 33, verso.)

N*" XIX f44 août 4Si6, 40 décembre 4SS0, %ô mai 4SSSJ. — Henricus, cornes Lancasirie, Derbie et Leycestrie, ei senescallus Anglie, locumte-neiMS domini nostri AngUe et Francie régis, ac capitaneus generàhs in ducatu Aquitanie, ejl, iota Hagua Occitania, universis présentes litières inspeoturis, salutem. Supplicationem per majorem, jurâtes, et communam ville régie Liburnie nobis oblatam, accepimus, continentem quod cum ipsi ei eorum predecessores , raiione clausure ville ejusdem, et pro viridis, sive macbinis, ac vallatis, et aliis diversis operibus pro defensione dicte ville

QOGessariis, pro 8ol?«idoaiipeiidia divorsia armerum hooû&ibiH, equitâMs, et podiiibus aliquibus, retr«aciia teoiporibtts, in omnmnnwm et cmiodia viUe ezistentibus , quam eiiam quod diversis pecuniarum magnis suhudm dconino nostro régi , seu ejus officiario, pro regiia negociia ulterius sopportandis , mutantis, impositiones alîquas in dicta vilk super certis caosia intposuorunt» yidelicet : 8«per venditione vinorum, salis , rumagioy lectoratgioy mensttria, bladii, salargis in quibua sal venditvr ad mensuram» et super omnibus piscum* ac aliis mercaturia transeuntibus per dictam Tiflam» et super tabuUs , sÎTe stannis domus conununis, et panem, ibidem TendeiH tibus super correcteriis Tille Libumie ante dicte et emohmentat eonundam recepenmty usque in diem date presentium. Que quidem emolumenta eir* posita sint sive expensata , ad utilitatem et honorem dicti domini nostri régis, ao dicte ville salvationem et restaunun, que evideoter apparent, et ooinibtts notoria sunt et ad occulum manifesta , ut nos eadem emolumenta sit per dictos majorem, jurâtes et communam recepta , et in didis causia exposita et conversa , vellemus habere firma atque grata , et ad utilitatem dicti domini nostri régis et bonorem ac prefate ville salvationem, bene et fideliter posita fore , sive despensata , et hoc per nostras patentée littena cmiflrmare, et eis concedere graciose ut dicti major, jurati, et communitas» qui pro tempore foerint, de nostra licentia et de mandate speciali nomine régie, atque nostro eadem emolnmenta possintcoDigere, perdpereetlevare, tamdiu quousque dicta viDa perfecte fossatis et mûris, cum turrâ)us, machicolamentis et barbacanis dausa fuerit , et aqoa circumquaque solBcienter circumdata. Nos, eorum supplicationi volentes annuere graciose eorum bonis meritis exigentibus atque guesta, concedimus eisdem majoii, juratis et commune dicte ville Libumie, quod ipsi et eorum saccessoris, emolumenta ac proficua ex imposttione premissorum, et eorum qnolibet, provenientia, valeant et possint coiligere, percipere, etlevare, sed quod illa convertantor el fideliter expandantur ad reparationem et foiiiflcationea ville predicte et in operibns supra diotis faciendis , ac aliis necessitatibus dicte ville prosequendis et explectandis , quousque dicta dausura mirorum valore, turrinnum, ut predictam est, sufficienter perfecta. Fuerit et compléta nichilominus attestamur per présentes, quod ipsi major, jurati et commune, et predecessores sui, usque diem bodiemam, dicta emolumenta sic de premissis, et ratione premissorum , recepta et collecta fuerini, baoe et legaliter prout de hiis plena constat expensata , ad utilitatem et honorem dicti domini nostri régis, ac dicte vUle salvationem et restaunm^ que evK denter apparent , et omnibus sunt notoria ac etiam manifesta. Datum in loco de Brigeriaco xiin* die angusti , anno Domini m» cflc* quadrageaûno sexto , concessa per dominium examinata per totum concilium.

{ÀrehiveB, etc., livre velu , H 49 , reeto.)

Cette charte fut vidimée par Jean de Ghiverston , aénéchal d'Aquitame, le 40 décembre 4354« {ArchivêB, ete., livre veiu»f" 49 , veiio.)

Edward UI k confirma par des lettres données à Westmiaster, le V^ mat. Fan 29* de son règne d'Angleterre et le 46* de France (4355.)

{AreMves, etc., livre vdo, f* 3$, verso.)

N* XX fU jmlUi et 4â août 4Sé8j. -^ Edwardus, Dei gratia, etc., archiepiscopis» episcopis, abbaiibus, prioriboa, comitibua, baronibua, juatitiariis, yicecomiUbiia » commitUilibua prepoaitia , miaiairia et omnibus balWis et fidelibua aaia « tam infra dvcatum nostrum Aquitanie , quam alibi infra dominium et potestatem nostram , salutem.

Grata et utîlia obsequia que dilecti et fidèles nostri burgenses et habita-* tores ville Liburnie , nobis et progenitoribus nostrls quondam regibus Anglie, non aine laboribus indefoaaia et suinptibQa oneroaia mvl^pUciter im-* pederunt et in diea impendere non deaiatant » ae et aua pro n^ra et jo* r^nm nostrorum defentione diversia modis exponentes, neo non^lilectio et solida constantia quas in prelatis burgensibus et babitatoribus invenimua, qui aemper in fideiitate noatre et domus noatre régie ma^ianimiter peims" t^runt , peraonariun periculia» et rerum dispendiia non cedentea , nos exi»* tant et inducnnt ut eorum supplicationibus in biiaque ipsorum quietem et tranquilitatem ac conunoditatem et ut^tatem concerunt (àvorabiliua anima-» mua; cmn itaque, inter cetera privilégia et iibertatea prefatia burgenaibua et babitatoribus per noa et dictoa progenitorea noatros temporibua retroao* tia> concassa contineatur, qnod burgenaea et babitatores ville predicta» nunc preaentea et futuri et booa sua , de omnibua conaueUidmibua , cuatumia et maletotie , de bonis auia, eisdem progenitoribus nostria » seu berediri bus auia , aut aliis solvendis Uberi easent et immunea intrando in dictam viUam et exeundo » ac ibidem morando , dom tamen eidem burgenses et habitatorea antiquaa cuatumaa consuetudines , dictis progenitoribus nostria priua débitas* eiedem progenitoribus nostria, et heredibua suis solverent ut deoeret; dictique burgenses et habitatorea, occasione quarumdamnovarum impoaitionum in ducatu noatro Aquitanie , auper vinis et omnibua aliia meraimocuia» in diverma locis impositarum et conoeasarum tenientes sa auper privilegiia et libertatibus et antiquia conauetudinibua auis» poaae ioraitan moleatari et iadebite pregravari , nobta humiliter aupplicaverunt ut eorum inunnaitati in bac parte prospicere ouremua, et nos nolentes, prefa*toa burgenses et habitatorea, in faÂc parte indebite pregravari, conceasir* rans eia, pro nobia, et herediboa noatrisi quod ipai, seu eorum ainguli preaentea et hituri, oceaaione alicnjus impositionis , seu concesaionis. et contra formam privilegiorum et libertatum, aeu antiquarum consuetudinum eiadem bvurgenaibus seu babitatoribus ut permittitur concesaorum per nos aeu'abos quoacumque aubitos nostros ducatus predicti de novo facte, seu de cetero fociende , non moiestentur in ahqno , aeu graventur ; aed quod df ht^uamodi impoaitiooibiia , custnmis et maletotis seu super bonia et mer* oandisiia suta impoaitis, seu imponendis in&a dictum ducatum nostrum Aquiittdie» de oe4ero sial liberi, immunes , penitus et quieti in perpetuum ; dum tanaen cusUimam vini^um, de vinia auia apud Burdegalam carcandis et diaa oonsuetudines et pedagia nolûa ab antiquo débita et solvi consneta nobis et herediftma aostris solvant ut debebvmt nonobstantâws litteris, aeu privilegiia in ipsorum prqudicinm , jam impetratia , seu imposterum impetrandis. Hiis testibus venerabili pâtre W. Wyston, episcopo nostro, Henrico Lancastre ccMisanguineo nostro, et Tbomaa de BeUocampo; W. comitibus magistro , Jobannea de Offord , decano ecclosiaB beato Marie Lincolnen, cancelario nostro Richardo d'Estafford, Stephano de Burgherssh., Rich. de

Talbot, senescaUo hospicii nosiri et aliis. Daium per manvin nosiram apud Westmonasterium , vicesimo octayo die julii, anno regni nosiri ÂBglie xxii, fegni Tero nostri Francie nono, per ipsum regem et conciiium.

{Archives, etc., livre velu, f» 16, recto.)

Nota, La même lettre fut adressée , le mois suivant , au sénéchal et au comptable de Bordeaux, avec cette addition, après impetrandis :

Prout in littejris patentibus inde confeclis plenius continetur, vobis mandamus quod prefatos burgenses et habitatores et eorum quemlibet de hujusmodi impositionibus, custumis et maletotis, sic de novo împosHis, seu de cetero imponendisde vinis bonis et aliis mercandisis suis, infra ducatom nosirum predictum solvendis quietos esse permittatis , juxta tenorem litterarum nostrarum predictarum , ipsos seu eorum aliquem , contra privilégia, llbertates et consuetudines , sua predicta non molestari , seu inquietari aliqualiter permittentes; dum tamen custumam vinorum suorum apud Burdegai. carcandi et alias consuetudines et pedagia nobis ab antiqno débita et solvi consueta nobis et heredibus nostris solvant ut debebunt, nonobstantibns lilteris , seu privilegiis in ipsorum prejudicium impetratis , seu impetrandis ut est dictum. Teste me ipso apud Westmonasterium xxv* die au* gusti, anno regni nostri Ângtie vicesimo secundo, regni vero nostri Francie ix«, per ipsum regem et conciiium.

( Archives, etc., livre velu , f» 46.)

N* XXI f$ février 4SS0J. — lohannes de Charnels, constabularius Bordegalensis locumque tenons nobilis viri Johannis domini de Ghiverston, militis ducatus Âquitanie, senescallo preposito et majori ville LSmmie, et omnibus aliis ad quos présentes litière pervenerint , salutem. Licet olim vir egregius atque potens et dominus Henricus, cornes Lancastrie, tune locnm tenons et capitaneus generalis in ipsoducatu, pro domino nosiro Anglie et Francie rege, occurrentibus pluribus necessitatibus et aliis regiis arduîs negociis, statum dieti ducatus tangentibus una cum conoîlio et aviaamento conciliariorum dicti domini nostri régis, et de voluntate et assensu plnrium nobilium et innobilium dicti ducatus assistentium in bac parte ordinaverit et imposuerit certam impositionem levandam et percipiendam in ipso docatu, videlicet : de quolibet dolio vini -infra ducatum predictum onerando in navibus , seu aliis vasibus pro extrahendo a dicto ducatu unum scvtom aiori, usque ad festum Penthecosten proximè venturum; scialiB qnod intentionis domini nostri régis, et domini comitis, aut nostre mkBme exiflUt impositionem hujusmodi privilegifs, franchesiis et libertaiibus Jdicte vile Liburnie, in aliquo derogare, aec veUe trahi ad conaequeniÎBm tomporibQt post futuris; qnocirca vobis et vesimm singulîs precipianns et dnrtiicte mandamus quathinus , ne habitantes dicte ville ejuaque perUnentianim el districiusy vel eorum aliquem, aui merchatores alios quoscmnque, qui vina ement ab babitatoribus supradictis pro transférendo extra ducatum predic*tum ad solvendam dictam impositionem, elapso dicto febto Penthecosten minime compellatis. Datum Burdegalensi, sub sigillo nosiro, tertiadîefebruarii anno Domini milltoimo ccc** quinquagesimo.

( Archives, etc., livre vehr, f» 34, recto.)

N« XXn fifi mort 4SSéJ. «- Johannes, domintifl de Ghiversona» miles daoaiiw Aquilaiiie, aeaescafiiUt dîfectis nMtm prepoaito regio, majoris et jnratorom viDe Libiiniie, salutem. InteUeximos fide digno relaiu quod plures burgenaes, sen habitatores dicte vifle , ad salyationem ipsius vtUe , eadem occaatone laboria coatodie excubiarom et manua operum diote ville, et pro resiatando inimicia domini nostri régis , dictam villmn de die in dies exeunt, et 86 burgenaes et ad portas alias transferont moraturos; et nicbilominua presbiteri et alie persone ecdesiastice in dicta villa bénéficiât!, seu domiciliiun tenentes ad vigilandnm, et &ciendom excubia antedicta, juxta €&- Cttltatem eonundem ad salvationem ipsorum corpomm , et etiam ad solvendum subsidium , aex denarium aterlingoriim pro qttOlâ)et domicilium sen focum, vinum tenentem pro aui malitia contradictum prout de premîssis omnibus sinus certitadinaUter informati, quacirca indempnitati dicti dbmini nostri régis , et ipsius viHe Libumie ac fideliiun sub dictorum bàbitantorum in eadtm, super hiis prospicere capientes, vobis et yestnun cuâibet districte percipimasy injungimos, et mandamus quathinus iBos quos sic inveneritis extra dictam villam transferentes qui anthea in dicta ipsa villa moram fecere consuaverunt, ad faciendam residentiam in dicta villa, excubia et manu opéra, presbiteros et alias personas ecclesiasticas ad vigilandam et custodiendam dictam villam , videlicet : quemlibet juxta facultatem suam et dictum subsidium intègre ex solvendum per captionem et arestum suorum propriorum corporum et bonorum , et aliis viis et remediis quibus poteritis viriliter compellatis , certis ex càusis vestrum animum molentibus ab istis Hvolis appellationibus subterfugiis et dilationibus post positis et regeteris. Et ulterias cum perânspectienem, cujusdam domus sive chaii qui fuisse didtur Bernardi de Lagana, quondam deffèncti, sciti supra Insulam inter muros dicte ville » nobis constet eamdem dcmium fore midtum prejudiciosam dicte vffle, casu qno pro per inimicos dicti domini nostri régis eamdem agredi contingeret , seu etiam ad bellamm , nisi aliud remedium condecens apponatur. Yobis nicbilominua injungtmus et mandamus quathinus quemdam mnrum sufficiens per médium dicti hospicii fieri, seu construi faciatis contiguam videbitur faciendum taliter super premissis vos habitantes no de negligenter redargui possitis vel puniri. Datum Libumie , sub sigillé curie Vasconie xn* die marcii, anno Domini m* ggg* quinquagesimo quarto.

( Archives , etc., livre velu , f^ 34 . )

N* XXm f8 juillet 4864, U mars, 48 avril , 8 mai 4888J. — Edwai^ dus» Dei gratta, rex Anglie et Francie, et dominus Hibemie, senescallo Stto Vasconie, et constabulario suo Burdegale, qui nunc sunt vel qui pro tempore eront, vel eorum loco tenentibus, salutem. Ex parte hominum et habitatorum viUarum de Brageriaco , de'Linda , de Sancta Fide , de Gensaco , de CastiIUone,'de Sancto Emiliano, et de Libornie, ac omnium aliorum locorum super aquam de Dordonia situatarum , nobis est conquerendo mon»^ tratum quod licet ipsi vina sua usque dictam villam de Libumia ad ea ibidem carcanda, vel discarcanda absque aliqua custuma, seu subsidio ad opus nostrum, aut aliorum prêter pedagia antiquitus solvi consueta solvenda libère ducere consueve^int; vos nicbilominua, et alii ministri nostri partium illarum homines et habitatores predictos ad quatuor solides stertingorum de

quolibet doho vint apud dictam ▼ttam de Libornia per tpsoe cercaado, vel discarcando, aeu ibidem vendendo, vUra cvfllumaa et pedagia ab-antiquo solvi consueta, ad opus nostrum eolvendnm^ diatringi el oompelli facitis in ipsoruxn homintim et habitatonun dampnoin et prejiidifdum manifesiam, super qao nobis est snpplicatum ttt in bac parie remediam oongroum apponi. Nos volontés inde fieri quod jostum luerit consonum raiioni Yobis et cuilibet Testrum» nuindamus qaod si ita sit, tune ab hujusmodi distrtciîonibtts et inquietationibus dictis hominibus et babitatoribas indebite inferendis penitns desisti feci ipsos, vel eorum aliquem pro bujusmodi iiit** solides de qudibet dolio Tini apud dictam villam de Liburnia , per ipsos carcando Tel discarcando, son ibidem vendendo ultra custumas et pedagia ab antique débita et sohrî consueta ad opus nostrum «olvendam mitrime compeUatis, nec eos ea occasione gravari, seu inquietari faciatis, necaliqu»^ Hier permittaUs. Teste me ipso apud Westminster vin* die jnlii , anno regni nostri Anglie xxvTn% regni vero nostri Francie quintodecimo, per conciKum. ( ArcMvBs , eU., livre velu , ^ d3 , verso. )

Edward, par d'autres lettres du 22 mars 4358^ étendit cp privilège aux marchands qui fréquentaient la Dordogne.

( Archives, etc., livre velu, (• Î4.) Elles furent vidimées par Jean , seigneur de Ghiverston , le 9 février 43dS.

( Archives, etc, livre velu, f» 47. )

jSdwardus, Dei gratia, etc., senescaiiis Vasconie et Agenn. neo non et casteUanis, el prepositis de Libumie, de Sancto Emâiano , de Sancta Pide, de Brigeraco, ceteriaque senescaOis castc^nus, preposritis, balivis, et ministris nostris, in duoatu noatro AqBhanie constitiitis, ad quos preeenieB litière pervenerint vel eomm loooienentibus, sidutem. Ex parte meroat«rum et nautanun, seu dominorum aavium viUarum de Libumie, Saoete Fidis, Bregeriaci, et aliarum viUamm et looorum BnrdegaleDsis, Petragorensi et Agennensi, vina et alias meroaturas per fluvium Qironde, DonI»nie et Insule, cum navibus et vasis defiBarentium, nobis est conquerendo monstratum quod cum ipsi mercatores et navte seu domini navium, in stn^ gulis locis quibus pedagia debentur ad que ipsi veniunt pedagia de vinis et mercimoniis , et animalibus suis débita sohrere sint parati , dicti que domini et receptores pedagiorum iHoram tempère adventus diciorum mercatorum et nautarum , seu dominorum navium , ad loca iUa ut mercatores et nautas , aeu dominos gravare et peeuniam ab eis extorquere valeani seu ab eisdem locis, seu domiciliis ubi pedagia illa solvi consueveront voluniarie absentent, et sic ipsos mercatores et nautas, seu dominos navium in eisdem loets aqnibtts pedagiis predidiis non solutis recedere, non audeni domini quouaque financias ultra pedagia predicte fecerant, morari faciant, propter quod dicti mercatores et naute, sive domini super ductione vinorum et mei^ cimoniorum snorum multipliciter sunt impediti et mdesiaii; in îpsorum dampnum non modicum et jacturam , super quod nobis supplicaruni sibi per nos remedtum adbiberi. Nos nolenies predicios mercatores et nautas, seu dominos navium taliter pregavari; sed volontés eorum uiîlitati prospitere et quieti, velumus , et deliberato nostro concilio , ordinamus quod cum deinceps aliqui mercatores, seu naute, vel domini navium cum vinis, tner-

cimontiB et niiiBwBlw^i mus ad loea «ti dicta pedagfa debentur, per temuA , ▼ci per aqvam in ducata loto hobIto prediolo veniani; dîcU pedagîonim n^ ceplore» pedagia ipsis débita et ab antique exsolvi consueta statim cum în locia ad hoc consoeiiB faeriot ipsis receptoribns per dictos mercatores et aantas, aifre dominos, oblata abaque dificultate, aeu contradictione aliqua reoîpiaBt ¥el reoipifociant. Post poeita omnium mora , si vero facta oblatione pedagioram predictorum, hora débita in locis consuetis ad hoc statutis, roceptores dictormn pedagionnn présentes non fuerint, tune liceat diotis mereatoribiiB et nantis, sen-dominis navium, pedagia per îpsos débita in maaibus cajoidam probi et ydoney viri loci illins depponere per quem seenriw ad opaa ilias cui debentur custodtri valeant , et etiam tradi et liberari. Et quod extune dicti mercatores et naute id» iAde que volnerint pos^ siat recedere cum navibus, mercimoniis et animalibus suis pro suo l9)ito vdantatis libère, et absque incursu mercimoniorum aut gagii, seu pêne alicujus exaclionis vel infflictionis eis per dominos qnibus pedagia debentur, vel eoram reeeptores, aut qnemcumque alium faciendum. In casu autem qnod nnllus loci iHius in quo dicta pedagia debentur, pecuniam pro dictis pedagiis debitam, sic ut premittitor oblatam recipere noluerint, tune adhi-< bitis dttobus Tel tribus testibus saper oblatione pedagioram predictorum ab inde recedere cum navibus, mercimoniis et animalibus suis quo voluerint possint absque incursu mercimoniorum aut gagii alicujus seu pêne, iia semper quod in regressu suo proximo , ipsi mercatores et naute sive domi« ai, dicta pedagia persolvant intègre receptoribus antedictis que pedagia dicti reptores absque dâatione qualibet et aliquo ultra hoc petendo recipere teneantur; et ideo vobis, et vestrum cuilibet firmiter injungimus et mandamas, quod ordinationem nostram predictam tenere et firmiter observarè ficîatls, absque impedimento, seu contradictione quacumque, dictes pedagioram reeeptores absque dilectione qualibet, ad tenendam et servandam dictam ordinationem nostram viis , modis et viribus quibus poteritis compeBendo; dictam que ordinationem nostram in locis quibus expedieri pu-< Micari et proclamari facientes, nequis pretextu ignorancie. Super hoc se Trieat excusare de dicta publicatione et proclamatione publica instrimienta iieri focientes , per que constare valeat depremissis. In cujus rei testimo^ nium has litteras nostras fieri fecimus patentes. Datum apud Vestmonasterium xyni* die aprilis , anno regni nostri Anglie tricesimo secundo , regni Tero nostri Francie decimo nono , per petitionem de concilium. Graneby.

{Archives, etc., livre velu, ^• 37, 38, 34.) Edwardus, Dei gratia, etc., senescallo suo Vasconie et constabolario suo Burdegal. ac prepositis de Libomia et de Sancto Emiliano ceterisque officialibus et ministris nostris in ducatu nostro Aquitanie, qui nunc sont, aut qui pro tempère erunt , vel eorum loco tenentibus , salutem. Ex parte mercatorum , nautarum et dominoram navium ville nostre Liburnie , et Sancta Pide, et de Brageriaco, vina et alias mercaturas, tam per terram quam pef flovium Dordonie et Insuie , deffierentium , nobis est graviter conquerendo mostratam, quod reeeptores pedagioram , in ducatu perceptores constituti, dictes mercatores , nautas et dominos cum per distrîctus et loca ipsorum reoeptoram , transierunt in dictoram pedagioram exactione gravant multi pliciter et molestant, et plus quam antiquitus fieri consuevit, et ab eis levant

et percipiant et alia dampna quam plorima eis in dies infiènmt; mide nobis est supplicantum ut super dampnis et gravaminibus predictis yeDinnis remédium apponere opportunum. Nos Yolentes hujosmodi dampnis et pericolis obviare, ac predictos mercatores, nautas et dominos navium a taiy^us ifrjuriis, prout convenit, preservare; et cuilibet vestrum mandamns, firmiter injungentes, quod dictos pedagiorum receptores, receptis a mercatoriibus nautis et dominis navium infira districtus suos Tententium, in ktcis pro solutione pedagiarum iUorum antiquitus deputatis* antiquis pedagiis debitis et consuetis inde contentari faciatis. Ipsis ad petendum seu tevandam qnioquam ultra dicta antiqua pedagia sub pena amissionis pedagianun iDonua inbibentes, et siquid a predictis mercatoribus, nautis et dominis navium o^ tra antiqua pedagia débita et consueta per predictos reoeptores injusti perceptam yoI levatum fuerit, eosdem receptores ad id quidem sic injuste per^ ceperint et levaverint iUis a quibus captum fuerit, restituendum modis, et viis quibus poteritis sine dilatione compellentes. Ita quod querela ad nos inde non perveniat iterata per quidem opporteat nos ulterius solicitari éx bac causa. Datum apud Westminster yiii<» die maii, anno regni nosiri An^e trecesimo secundo , regni vero nostri Francie decimo nono. Qraneby .

( Archives, ete, , livre velu, f* 35, verso. )

N"" XXrV (4H février 4 51^5 J. — Edwardus, Dei gratia, etc., senescafio suo Vasconie et constabulario suo Burdigale qui nunc sunt , vel qui pro tem» pore fuerint , salutem. Gum nuper ordinatum fuisse et concordatom quod proclamatio et inhibitio ex parte nostra facta ne quinis mercator AngUcus vina in ducatu nostro Âquitanie ingrosset aut fortallet, vel per se, sen alium vina aliqua in dicto ducatu , nîsi solumodè in portibua Burdegak et Bajoue arrêt vel emeat, sub forissuram vite et menbrorum, et vinorum eorumdem. Et siquis , ibidem contrarium faciens inveniatur, per vos caperetur et arestaretur, et corpus ejus apud Turim nostram London mitieretur ; ac jam intelleximus quod vos colore ordinationis et concordie prediotarum et cujusdem mandati nostri , vobis super hoc directi pretendentes aliqua vina in aliquo portu, seu loco infra ducatum predictum, nisi tameo apud Burdegalam et Bajonam carcari non debere mercatores et alios viOa* rum de Liburnia, de Bregeriaco , de Sancto Millione et aliarum viUarum super ripam aquœ Dordonie, naves aliquas pro vinis in dictis villis de Libumie, Brigeriaco et Sancto Millione carcandis sicut totis temporibus retroaotis Cfrcere selebant, fretare non permittatis per quidem ipsi mercatores et alii de eodem ducatu profitium quidem de vinis suis percipere deberent amitUmt, vina que in dicto regno nostro Anglie proinde efficiuntur cariera, in nostri ac ipsorum mercatorum et aliorum ducatus predicti ac totius regni nostri Anglie dampnum non modicum et jacturam. Et quia intentiones nostre et dicti concilii nostri, tempore dictarum, ordinationis et concordie Sactârum non existit, nunc adhuc existât hominibus dicti ducatus quini naves pro vinis suis ubicumque eis infra ducatum predictum pkcuerit ducere , car* candis sicut hactenus solebant , apud dictam civitatem predictam Burdegale firetare, et ab inde ad alia loca ducere, et vina sua in eisdem navibus, in locis illis carcare, et quo voluerint solutis custumis inde debitis cariare possunt, prout ante bec tempora faceri consueverunt in aliquo derogare.

maBduDi», coHunittimat qnod homiaet cft mercHores in ducaius predicii oaTM^ m dicto porUi ciTÎUiis Burdegaie eidem modo qno ante hoc tell^MM*a soiebani fretare et ab inde ad dictas viJlas de Libumia ciBrtgeriaco eida Sanoto MiHtoiie, ac alias vâlas sapra ripam predictam et alibi in dicto dacalii dooerOt et yina sua in eisdem villis et locis obi eis placuerit carcare, et navea iilas sic vinis caroatas solotis cvstmnis et aliis deveriis inde debitis ab inde traducere abaque impedimento aiiquo permittatis, proat totis temporibnaretroactisfiericonatteTÎt, qaacimque ordinatione, seu mandate in centsariiun focto nonobstante proviso, semper quod acquis Anglicus rina biquamodi alibi quam in dictis portibus Burdegaie aut Bajone, nuUathenus arrêt» eoiat vei traducat contra formam ordinationis, concordie predictamm» Datum apud Westminster xvui* februarii anno regni nostri Anglie vicesiaio nono, regni vero nostri Francie sexto decimo. Per ipsum regem et coiMÛIi«m« Graneby.

( Arehioeê, êtc,, li^re velu» ^ 24 , verso, f* 35» recto. )

N*" XXY fis mai 4SS5J, — Edwardus, Dei gratia, etc., omnibus ad quos présentes littero pervenerint, salutem. Sciatis quod cum nuper per nos et concilium nostrum ordtnatum fuisset quod nullus mercator Anglicus per se, vel per alios, vioa sub certis pénis emat nec de hujusmodi vinis conveaiat nisi in portibus Burdegalie et Bayonie quia tamen ex parte habitatorwn diote ville nostre Libumie, in ducatu nostro Aquitanie, nobis est graviter (piet elatum et cmn ipsi non faabeant unde vivant , nisi de vinis suis i|oe bcMDines regni nostri Anglie, quasi pro majori parte retroactis tempo* r&iis querere et emere consueverunt et prétexta dicte ordinationis iUuc a diu est venire non audebant nec ad hue audent per quod pro deflectu deli<berationis vinorum suorum quam plures dictorum habitatorum depressioni miserabili sont subjecti et dicta villa non modicom depauperata existit. Super quo nobis suppliarunt dicti habitatores ut ipsorum nécessitât! et indi^ gencie in bac parte compatientes. Vellemus , pro deliberatione vinorum suocum ad relevamen vîUb predicte et reoreationem et quietem habitantium in ea graciose ordinare. Nos atentes inoomodis que ipsi habitatores ut premitiiur sustinenant ei jam sustientia ea qne consideratione ac prétexta boni gestus sni erga nos et domum nostram regiam volantes aliqoid adicere ut resurga&t, concessimus pro nobis et heredibus nostris tam eisdem habita^ toribos qood ipsi vina soa ctticumque Anglioo vina apud dictam villam vendere et comodum sinno inde ibidem facere , quam Anglicus quod ipsi vina «■a ibidem querere et emere et eadem ab inde quo voluerint ducere valeant, atve oooBsione vel impedimento nostro vel heredum nostrorum senescallty* ram et constabidariorum aut aliormn ministrorum nostrorum quorumcum- ^qœ ordinatione predicta non obstante. In cujus rei testimonium bas litteras lUMtras 6eri lacimus patentes. Datum apud Westmonasterium decimo octàvo die mini, anno regni nostri Anglie xxix*", regni vero nœtri Francie xvi«. Per ipsmn regem et concilium. ( Archives , etc. , livre velu , f« 40 , verso. )

N» XXVI (48 mai ISâHj. •— Edwardus, Dei gratis, etc., dilectis et fidelibus suis, majori et juratis de Liburnia, salutem. Quia datum est nobis inielligere quod quam plures ad vene ad dîctam villam temporibus suis ad