FIN

nes md

Page 34.

Première lettre de Photius au pape Nicolas 1°" (1).

Τῷ τὰ πάντα ἁγιωτάτῷ, ἱερωτάτῳ ἀδελφῷ ; καὶ συλλειτουργῷ Νιχολάῳ πάπᾳ τῆς πρεσδντέρας Ῥώμης, Φώτιος ἐπίσχοπος Κωνσταντινουπόλεως véas Ρώμης. Ps

Ὅτε τῆς ἱεραρχίας Mark νοῦν τὸ μέγεθος ἀναλήψομαι, χαὶ πολλῷ τὴν ἀνθρωπίνην εὐτέλειαν τῆς Éxeivn προσούσης ἀπολείπουσαν τε-λειότητος, καὶ τῆς ἐμῆς δυνάμεως ἀναμετρεῖν ἐπελεύσομαι τὴν ἀσθένειαν, χαὶ οἷος ἐμοὶ λογισμὸς πρὸς τὸ τῆς τοιαύτης ἀξίας ὕψος ἀεὶ ἐνετέθραπτο, θαυμάζειν καὶ ὑπερεχπλήττεσθαι παρασχευάζων τοὺς ὅσοι ποτὲ τῆς χαθ᾽ ἡμᾶς γενεᾶς, ἵνα μὴ λέγω τοὺς πρὸ ἡμῶν, τὸν φρικτὸν τῆς ἀρχιερωσύνης ζυγὸν ἀνεδέξαντο, ἄνθρωποι τελοῦντες, χαὶ σαρχὶ συνδεδεμένοι, καὶ αἵματι, καὶ τὰ τῶν ἀσωμάτων Xepoubtu ἔργα διαπράττειν παραχινδυνεύοντες, ὅτε ταῦτα βασανίζων, καὶ πολυπραγμονῶν, ἐφ᾽ οἷς ἑτέρους ὁρῶν ἐθορυδούμην, τοῖς αὐτοῖς γε νῦν ἐμαυτὸν ἑαλωχότα χαθορῶν, οὖχ ἔστιν εἰπεῖν οἵοις ἀλγήμασι βάλ-λομαι, καὶ οἵαις ἀθυμίαις διαχαρτερῶ συνεχόμενος. Εἰ γάρ μοι καὶ φροντὶς ἦν ἐχ παιδὸς συναυξομένη τε, καὶ συμπαραθέουσα βιωτικῶν ἐπισχοποῦντα διατελεῖν (δεῖ γὰρ πρὸς τὴν ὑμετέραν ὁσιότητα γράφειν ἀπαρξάμενον, τἀληθὲς εἰπεῖν), εἶ καὶ βασιλιχῶν ἀξιωμάτων τὴν ὁρμὴν χαθέλχουσαν ἐφ’ ἑτέρας μετατρέπειν ἐγχειρήσεις χατηνάγχαζον, ἀλλ᾽ οὖν οὐδέποτε θάρσος ἐπήει ᾿φορητὸν ἐμοὶ τὸ τῆς ἀρχιερωσύνης ὑπεισελθεῖν ἐργαζόμενον ἀξίωμα. Ἦν γὰρ ἦν ἐμοὶ διὰ παντὸς αἰδέ-σιμόν τε, χαὶ φοδερὸν, μάλιστά γε τοῦ χορυφαίου τῶν ἀποστόλων διαμνημονεύοντι Πέτρου, ὅς γε πολλὰ τεχμήρια τῆς εἰς τὸν Κυριον

(1) Le texte'grec de ces deux premières lettres n’a pas encore été publié en France, . δι

434 PIÈCES JUSMFICATIVES.

Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν ἐπιδεδειγμένος πίστεως, χαὶ πολλὴν πανταχόθεν τὴν πεῖραν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης δεδωχὼς, ὥςπερ τινὰ χορωνίδα τῶν πρόσθεν αὐτῷ καλδὸς πεπραγμένων τε χαὶ διηνυσμένων, τὴν ποιμαντικὴν πρὸς τοῦ διδασχάλου ἠξιοῦτο λειτουργίαν ἀναδέξασθαι. Ἀλλὰ μὴν χαὶ δοῦλον οἶδα χαταπιστευόμενον τάλαντον, καὶ δι᾽ εὐλάθειαν τῆς δεσποτικῆς αὐστηρίας χαταχρύπτοντα, ἵνα μήποθεν αὐτῷ τὸ ἐμπιστευθὲν διαπεσὸν ἀνάρπαστον γένηται, καὶ ὅτι μὴ τὸ τάλαντον τῷ δεδωχότι πλειστηριάσας ἀπέδωχεν εὐθύνας εἰςπραττόμενον, χαὶ πῦρ καὶ γέενναν τὴν χαταδίχην δφιστάμενον. ᾿Αλλὰ τί ταῦτά μοι ypéperar, χαὶ τὸ ἄλγημα αὔξεται, καὶ τὸ λυπηρὸν ἐπιτείνεται, χαὶ τὸ διοχλοῦν ἀνιχνεύεται; μνήμη γὰρ τῶν ἀνιαρῶν ὀξύτερον τὸ πάθος ἀπεργάζεται, χαὶ χουφίζεσθαι τὴν ῥᾳθυμίαν οὐχ ἐνδίδωσιν. ᾿Αλλὰ γὰρ ταύτης ἕνεχα τῆς αἰτίας τῶν συμδεθηκότων À τραγῳδία διεσκηνοποίηται, ὡς ἂν ταῖς ὑμετέραις εὐχαῖς τὸ, oÙx οἶδ᾽ ὅπως εἰπεῖν, ἐμπιστευθὲν ἡμῖν ποίμνιον χαλῶς δρῶντες ποδηγούμενόν τε xal χυδερνώμενον, τὸ ἐπιπροσθοῦν ἡμῖν τῆς ἀμηγανίας νέφος ἀποσχευασώμεθα, καὶ τὴν ἀχλὺν τῆς ῥαθυμίας ὑπεχφύγοιμεν. Οἶδε γὰρ οἶδε καὶ χυδερνήτῃ καλῶς τὸ σκάφος οὐριοδρομοῦν τε χαὶ πηδαλιουχούμενον εὐθυμίας καθίστασθαι πρόξενον, καὶ τὸ τῆς ἐχχλησίας πλήρωμα εὐσεδείᾳ καὶ ἀρεταῖς εὐθηνούμενον τὸν ἐφεστηχότα χαὶ χριθέντα ποιμαίνειν, εὐφραίνειν τε, χαὶ τὸ τῆς ἀμηχανίας δμιχλῶδες παρασκευάζειν ἀποτρίψασθαι, Ἄρτι τοιγαροῦν τοῦ πρὸ ἡμῶν ἱερατεύειν λαχόντος, τῆς τοιαύτης ὑπεξελθόντος ἀξίας, οὐχ ot” ὅπως δρμιηθέντες ἐπιτίθενταί μοι χραταΐως,, ὅσοι τι κλήρῳ χατειλεγμένοι ἐτύγχανον, καὶ τῶν ἐπισχόπων Ts χαὶ μητροπολιτῶν τὸ ἄθροισμα χαὶ πρό γε τούτων, χαὶ σὺν αὐτοῖς 6 φιλευσεδὴς καὶ φιλόχριστος βασιλεὺς πᾶσι μὲν χρηστὸς ὧν χαὶ ἐπιεικὴς, καὶ φιλάνθρωπος, καὶ τί γὰρ οὐ χρὴ λέγειν τἀληθές ; οὐδ᾽ ἔχων ἄλλων τῶν πρὸ αὐτοῦ βεθασιλευχότων τῇ ἐπιειχείᾳ ἐξισούμενον, ἐμοὶ δ᾽ ἀφιλάνθρωπός τις ἐδόκει τότε, βίαιός τε, καὶ λίαν φούερός. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ μιχρὸν ἦν ἐνδιδοὺς τῆς ἅμα παντὶ τῷ προειρημένῳ τῶν ἱερέων πληρώματι ἐπιθέσεως. Ἀλλ᾽ ὃ μὲν πρόφασιν τοῦ μὴ μεθήσειν ἐποιεῖτο τὴν διόψηφον τῶν ἱερέων δρμὴν καὶ σπουδὴν, καὶ ὡς οὖχ ἂν δύναιτο χαὶ βουλόμενος ἐκτελέσαι τὴν αἴτησιν. Τοῖς δ᾽ ἐπεὶ πολὺ πλῆθος συνείλεκτο; οὐδ᾽ οἱ τῆς παραχλήσεως ἡμῶν λόγοι καθαρῶς αὐτοῖς

προσεφέροντο. Οἷς δ᾽ ἂν καὶ προσέπιπτον, οὗ προσίοντο. Ἐν δὴ τοῦτο καὶ μελετήσασι, xal λέγειν ἐξασχήσασι, τὸ δεῖν ἐμὲ πάντως χαὶ μὴ βουλόμενον τὸ φορτίον τῆς ἐπιστασίας αὐτῶν ἀναδέξασθαι. ᾿Ἐπεὶ δέ μοι πανταγόθεν αἵ ὁδοὶ τῶν ἐν τοῖς λόγοις παραχλήσεων ἀπεφράτ-τοντὸ, προεπήδα τὰ δάχρυα, χαὶ ἢ τῆς ἀπορίας ἀχλὺς τὰ ἔνδοθεν πάντα πληρώσασα τῆς συγχύσεως, καὶ μέχρις αὐτῶν γε τῶν ὀμμά-τῶν προσαράξασα εἰς ῥεῖθρον μετεσχευάζετο. Καὶ γὰρ ἐφάπαξ ὃ λογισμὸς τῆς ἐκ λόγων ἀπειρηκὼς σωτηρίας εἰς ἱκετηρίαν τὴν φύσιν αὐτὴν, καὶ τὰ δάχρυα προὐδάλλετο, βοηθείας τινὸς καὶ ἐπικουρίας δι’ αὐτῶν ἐλπίσας τυχεῖν, εἰ καὶ διεψεύσθη τοῦ βουλήματος. Οὐδ᾽ οὕτω γὰρ ἀνῆκαν of βιαζόμενοι, μέχρις ἂν ὅπερ ἐμοὶ μὲν ἀβούλητον, ἐχείνοις δὲ ὅπερ ἦν εὐχῆς ἔργον διεπέπρακτο. Καὶ οὕτω λοιπὸν εἰς μέσους τοὺς θορύθους;"οἷς ὁ πάντα εἰδὼς κρίμασιν ἐπίσταται, δια-: λαρτερῶ καθιστάμενος, ἀλλὰ δρυὸς μὲν ἅλις εὔκαιρον εἰπεῖν τὴν παροιμίαν. ᾿Επεὶ δὲ πασῶν ἀρίστη χοινωνία ἢ χοινωνία τῆς πίστεως xat τῆς ἀληθοῦς ἀγάπης, τοῦτο δὴ τὸ αἰτιώτατον, ὡς ἂν τὸν πρὸς τὴν ὑμετέραν ὁσιότητα χαθαρόν τε χαὶ ἀδιάσπαστον δεσμὸν ἐργασώμεθα, χρῆναι καὶ «τὰ τῆς ἡμῶν χαὶ μῶν πίστεως ὡς ἐν βραχέσι στηλογραφῆσαι διεγνώχαμεν, ἐντεῦθεν τάς τε ὑμετέρας εὐχὰς θερμότερον ἐπισπώμενοι, χαὶ τὴν ἡμετέραν πρὸς μᾶς διάθεσιν ἀναπτύσσοντες.

Πιστεύω τοιγαροῦν εἰς ἕνα Θεὸν, τέλειον. τελειοποιὸν Πατέρα, Υἵον, χαὶ Πνεῦμα ἅγιον, οὐ κατατέμνων τῇ τῶν ὑποστάσεων Étepoτητι, χαὶ τὴν φύσιν, ἐχτεμνέσθω γὰρ À Ἀρείου κατατομὴ, ἀλλὰ τῇ ταυτότητι τῆς φύσεως τὴν τῶν ὑποστάσεων διαφορὰν δοξάζω. Συναναιρείσθω γὰρ παραπλησίως xal À τοῦ Σαῤδελλίου συναίρεσις. Τριάδα παναγίαν, παντουργὸν, παντοδύναμον, συνάναρχον μὲν αὐτὴν ἑαυτῇ, ὡς χρονικῆς ἁπάσης ἀρχῆς ὑπεράναρχον, ἀρχῆς δὲ καὶ αἰτίου λόγον ἐν αὐτῇ τοῦ Πατρὸς ἀναπληροῦντος. Οὕτω γὰρ καὶ τῆς χρονικῆς ἐννοίας ὁμοτίμως À Γριὰς ὑπεριδρυθήσεται, χαὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας τῷ Πατρὶ, ἐξ οὗπερ ὃ μὲν ἀῤῥεύστως καὶ ἀῤῥήτως γεγέν -γηται, τὸ δὲ ἐχπεπόρευται, θεολογιχῶς ὁμνολογηθήσεται. 'Γριάδα παναγίαν, ὑπερούσιον οὐσίαν, τὸ μὲν, ὅτι πάσης οὐσίας θεοπρεπῶς εἶναι. Ὑπεράγαθον ἀγαθότητα, τὸ μὲν, ὅτι πηγὴ ἀγαθότητος, τὸ δὲ,

ὅτι τοῖς ἀγαθοῖς ἐχεῖθεν τὸ ἀγαθύνεσθαι, τοῦτο ἣμῖν ὡς ἐν βραχέσιν À τῆς χαθ᾽ ἡμᾶς θεολογίας ἀδιάδλητος μυσταγωγία. Τὸν δὲ Υἱὸν χαὶ λόγον τοῦ Θεοῦ χαὶ Πατρὸς ἐπ᾽ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν x τῆς ἀειπαρθένου χαὶ ὑπερενδόξου δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόχου προελθεῖν μετὰ σαρχὸς ἐμψυχωμένης ψυχῇ νοερᾷ τε καὶ λογιχΐ, τουτέστι τέλειον ἄνθρωπον ἀνειληφέναι, χαὶ ἀληθείᾳ, ἀλλὰ μὴ κατὰ φαντασίαν, οὐ προσωπιχῶς, οὐδέ τινα τῶν καθ᾽ ἕχαστα ἰδικῷ χαὶ ἀφωρισμένῳ ,αραχτῆρι περιοριζόμενον, ἀλλ᾽ ὅλον τὸν ἄνθρωπον, ὃν χαὶ ἐν τῇ αὐτοῦ ἀτομώσαντά τε ὑποστάσει, χαὶ ὑποστήσαντα σῶσαι τὸ ἀνθρώπῖνον γένος, σεσωσμένας τε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ χαὶ ἑνὸς Χριστοῦ τὰς φύσεις θεότητος, xat ἀνθρωπότητος, ἡνωμένας μὲν τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσει, ἀλλ᾽ οὐ Χεφυρμένας τῇ κατ᾽ οὐσίαν ἀλλοιώσει. Μίαν μὲν ὑπόστασιν Χριστοῦ, δύο δὲ φύσεις, καὶ ἑκατέρᾳ αὐτῶν τὸ ἴδιον ἀπονέμω θέλημα. Δύο γὰρ θελήματα ἐπὶ Χριστοῦ ἀμείωτα, ὅτι χαὶ δύο ἐνέργειαι. Τὸν αὐτὸν παθητὸν, χαὶ ἀπαθῆ, φθαρτὸν καὶ ἄφθαρτον, γράπτόν τε χαὶ ἄγραπτον, τὰ μὲν οἰχειούμενος τῇ θεότητι, τὰ δὲ προσάπτων τῇ ἀνθρωπότητι. Σταυρωθέντα ἑχουσίως ὑπὲρ ἡμῶν, χαὶ πρόξενον ἡμῖν τῆς τοῦ θανάτου καταλύσεως τὸν τίμιον σταυρὸν, χαὶ προσχυνητὸν παρασχόμενον. ᾿Γαφέντα τε τὸν αὐτὸν, χαὶ νεχροῖς συναριθμηθέντα, χαὶ τριήμερον κατὰ τὴν αὐτοῦ θεόφθεγχτον φωνὴν ἐκ τῶν νεχρῶν ἀναστάντα, χαὶ τοῖς μαθηταῖς ὀφθέντα, xal τῷ συμφαγεῖν αὐτοῖς χαὶ συμπιεῖν πᾶσαν ἀμφιδολίαν χαὶ φαντασίας ὁπόληψιν τέλεον αὐτῶν ἀπεσχευαχότα. Εἶτα χαὶ ἀναληφθέντα μετὰ τοῦ προσλήμματος, ἤγουν μετὰ τῆς ἐμψυχωμένης ψυχῇ νοερᾶ τε χαὶ λογικῇ οἰκείας αὐτοῦ σαρχὸς, xal πάλιν ὡσαύτως ἐρχόμενον εἰς τὸ χρῖναι ζῶντας χαὶ νεχρούς. Οὕτως γάρ φησι τὸ ἱερὸν λόγιον, ἔλεύσεται, ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν. Οὕτω φρονῶν, καὶ διομολογῶν ἀπαρατρέπτως τὴν

ἐν τῇ καθολικῇ τε καὶ ἀποστολικὴ ἐχχλησίᾳ ἐφιδρυμένην τε xal

σμασι γὰρ xal οὗτος τὸ πανάγιον καὶ παντουργὸν τιθεὶς Πνεῦμα, ᾿ - 3 3 / 3 U LS !

χτισματολατρεῖν οὐχ ἠσχύνετο. Ἀλλά γε δὴ καὶ τὴν τρίτην χαθαίρεσιν οὖσαν τοῦ δυσσεδοῦς Νεστορίου, καὶ τῆς αὐτῷ καινοποιηθείσης θεοστυγοῦς δεισιδαιμονίας. Οὗτος γὰρ τὸν ἀδιαιρέτως χαὶ καθ᾽ ὑπό- "2 ΄σῳω \ v EN στασιν ἑνωθέντα τῷ Θεῷ λόγῳ ὁλικὸν ἄνθρωπον τολμηρῶς χαὶ ἀφρόνως τῆς θεϊκῆς τοῦ λόγου διασπῶν ὑποστάσεως, ἰδιούπόστατον αὐτὸν ἐτερατολόγει τε χαὶ ἐφαντάζετο. Διὸ xat ψιλὸν ἄνθρωπον τὸν σαρχὶ ἐπιφανέντα Υἱὸν χαὶ λόγον τοῦ Θεοῦ ὀνειρώξας, ἀχολούθως 6 τρισάθλιος χαλεῖν τὴν παναγίαν Θεοτόχον, Θεοτόχον χυρίως, ἀπηρνήσατο. Tv δὲ τετάρτην, ὡς τὸν δυστυχῇ Εὐτυχῆ, καὶ Διόσχορὸν τὸν ἀλάστορα χαταράξασαν, χαὶ ἀναθεματίσασαν μετὰ τῆς , > “ὦ 7 \ / 9 “ὦ ΄

# PAS 9 / £ LA φω \ # ᾽ὔ γένην, Δίδυμον, Εὐάγριον ἑλληνόφρονι λογισμῷ, καὶ ἀσυνέτῳ γνώμη εἰς ἔσχατον βυθὸν ἀθεότητος ἐμπεπτωχότας. βαθμοὺς γὰρ καὶ ὑποθάσεις θεότητος ἀναπλάσαντες, χαὶ ψυχῶν προύπάρξεις, χαὶ τῆς

\ -, Led / 2 # . LU 9 ” πρὸς τὸ θεῖον αὐτῶν γεύσεως ἀποῤῥοίας τε χαὶ ἀποπτώσεις ἐν ἑαυτοῖς ὑποστήσαντες, εἷς διάφορά τε χαὶ πολυειδῇ σώματα μετεγγίζοντες ταύτας, χαὶ μεταδάλλοντες, χαὶ τέλος χολάσεων, χαὶ δαιμόνων 3 # \ # . (4 / - ’ ἀποχατάστασιν, τὸ δὴ λεγόμενον ἀπὸ χοιλίας ἐρευγόμενοι ἀθυροστόpoux ἐμυθολόγησαν καὶ ἐῤῥαψῴδησαν " ἀλλὰ καὶ τὴν ἔχτην ὡς ἀποῤῥίψασάν τε χαὶ χατασπάσασαν τοὺς ἀμφὶ Ovwprov, καὶ Σέρ-γιον, καὶ Μαχάριον, τοὺς τερατολόγους, xat παράφρονας ἅμα αὐτοῖς, χαὶ τοὺς τὴν αὐτῶν δυσσέθειαν ἀχρατῶς ἐναπομαξαμένους μετὰ τῆς ἐχφύλου χαὶ ἀλλοχότου αὐτῶν πλασματολογίας" ἕν γὰρ θέλημα, καὶ μίαν ἐνέργειαν τῷ ἐχ δύο ἀπαρατρέπτων φύσεων πεφυχότι Χριστῷ

τῷ Θεῷ λμῶν χαχῶς οἱ ξείλαιοι ἐπεγράφοντο᾽ ἔτι δὲ χαὶ τὴν à Νιχαία τὸ δεύτερον ἱερὰν χαὶ μεγάλην συνόδον τοὺς εἰχονομάχους χαὶ διὰ τοῦτο Χροιστοιάχους χαὶ ἁγιοχατηγόρους ἀποσχυθδαλίσασάν τε χαὶ χατχαβαλοῦσαν, σὺν αὐτοῖς δὲ χαὶ τὴν βδελυχτὴν xal Νανιγαϊχὴν αὐτῶν αἵρεσιν τὸ γὰρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διοούσιον δαῖν ἅγιον σῶωχ γράφειν εἰχονιχῶς ἐμυσάττοντο, τὸ ἄγραπτον, χαὶ περίγραπτον αὐτοῦ χαταδαχχεύοντες, χαὶ διὰ τοῦτο μὴ εἶναι ἡμῖν ὁμοούσιον μανιχῶς συμπεραίνοντες. Ταύτας οὖν τὰς ἁγίας χαὶ οἰχουμενιχὰς ἑπτὰ συνόδους ἀποδέχομαι, évañeuatitu μὲν, οὖς ἀνεθεμάτισαν, χατασπαζόμενος δὲ χαὶ μεγαλύνων, οὖς ἐπευφήμτησαν" αὕτη μου ἡ τῆς πίστεως, ᾿χαὶ τῶν εἰς ταύτην ἀνηχόντων χαὶ περὶ αὐτὴν ὑφισταμένων διολογία, καὶ ἐν ταύτη ἡ ἐλπὶς, οὐχ ἐμοὶ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ὅσοις εὐσεδεῖν μεμελέτηται, χαὶ τῆς χαθχρᾶς χαὶ ἀχιδδήλου δόξης τῶν Χριστιανῶν θεῖος ἔρως, προςπέφυχεν ἔχεσθαι. Ταύτην οὖν ἡμῶν τὴν ἔγγραφον τῆς πίστεως ὁμολογίαν ὑποστήσαντες, καὶ τῇ ἡμῶν πανιέρῳ ἱερότητι τὰ χαθ᾽ ἡμᾶς ὡς ἐν πίναχι διαχαράττοντες τοῖς λόγοις ἀνιστορήσαντες, ὅπερ δὴ πολλάχις ἠτησάμεθα, τῶν δμετέρων ἐπιδεόμεθα προσευχῶν, Θεὸν μὲν ἵλεων xat εὐμενῆ ἐφ᾽ οἷς τε πράττομεν, χαὶ διεπραξάμεθα, ἡμᾶς ἐφευρεῖν, πᾶσαν δὲ σχανδάλων ῥίζαν, καὶ πέτραν προσχόμυματος, ἐχ ποδῶν γεγενημένα τῆς ἐχχλησιαστιιῆς εὐταξίας χαθορᾶν : ποιμαίνεσθαί τε χαλῶς τὸ ὑπήχοον, μὴ τῷ πλήθει τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων τὴν ἐχείνων ἐπ᾽ ἀγαθῷ προχοπὴν ἀναχόπτεσθαι, ὡς ἐντεῦθεν ἡμῖν πολλαπλάσιον ἂν ἁμάρτημα καταγράφεσύαι. Ἀλλ᾽ εἴην μὲν αὐτοῖς ἔγωγε καὶ ποιῶν χαὶ λέγων ἐν διδασχαλία τὰ δέοντα, εἴησαν δὲ χαὶ αὐτοὶ εὐπειθῶς τε χαὶ εὐηνίως πρὸς τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν ἀναγόμενοι, καὶ Χριστῷ τῇ πάντων χεφαλῇ προςφυῶς συναρμολογούμενοι , τῇ αὐτοῦ φιλανθρωπία χαὶ χρηστότητι. Ὧ ἢ δόξα, καὶ τὸ κράτος ἅμα τῷ Πατρὶ. καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, τῇ ζωαρχιχῇ χαὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι νῦν, χαὶ ἀεὶ, χαὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.

. PIÈGES JUSTIFICATIVES. 439 Page 59.

Lettre apologétique de Photius au pape Nicolas.

᾿Αγάπης μὲν ὡς ἀληθῶς οὐδὲν χτῇμα σεμνότερον οὐδὲ τιμιώτερον καὶ ταῖς χοιναῖς ἐννοίαις ἀνωμολόγηται καὶ τοῖς θείοις λογίοις ἐπιμαρτύρεται. Δι’ αὐτῆς γὰρ τὰ διεστῶκα συνάπτεται, χαὶ εἰρηνο-ποιεῖται τὰ μαχόμενα, καὶ τὰ δϑίχεῖϊα μᾶλλον συσφίγγεται, ταῖς στάσεσι, καὶ ταῖς φιλονεικίαις, πάροδοψ où φαρεχόμενα " αὕτη γὰρ où λογίζεται τὸ κακὸν, ἀλλὰ πάντα στέβγει, πάντα ὑπομένει, xai οὐδέποτε κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον ἐκπίπτει" αὕτη χαὶ θεράποντα ἐξημαρτηκότα δεσπόταις καταλλάσσει τὴν ὁμοτιμίαν τῆς φύσεως εἷς . ἀπολογίαν προδαλλομένη τοῦ ὀλισθήματος - αὕτη καὶ δεσποτῶν ἀγριαίνοντα θυμὸν πράως φέρειν τοὺς ὑπηρετουμένους παιδεύει, τὴν τῆς τύχης ἀνισότητα παραμυθουμένη ἀπὸ τῆς τῶν τὰ αὐτὰ πα-

χαὶ φίλοις ἔριν ἐμπεσοῦσαν ῥᾳδίως ἀπώσατο, τοὺς χοινοὺς ἅλας ἰσα φύσεως δυσωπεῖσθαι παραινέσασα. Καὶ τοὺς τὴν αὐτὴν πάλιν περὶ τὸ θεῖον δόξαν χρατύνοντας, κἂν ὡς ποῤῥωτάτω παροικοῦντες ὡσιν, χἂν ὀφθαλμοῖς ἀλλήλων οὔπω. ὡράθησαν, εἰς ἕνωσιν ἄγει, καὶ γνώparc συνάπτει, καὶ φίλους ἀληθεῖς ἀπεργάζεται. Κἀν που τύχοι θάτερον εἷς ἀπερισκέπτους μέμψεις θατέρου κατολισθῆσαι, τὸν μὲν μὴ λογίσασθαι, τὸν δὲ μεταμελεῖσθαι παρασχευάσασα, ῥᾷστα τὸ

ἐχχλησιαστιχὴν τάξιν εἰς ἄχρον ἀχριδολογούσης λογίζεσθαι παρεσχεύασεν. Εἰ γὰρ οὐδὲ τὸ χαχὸν δι’ ὑπερόολὴν χρηστότητος ὃς χαχὸν λογίζεσθαι δίδωσιν, ὅπερ οὐδ᾽ ἀπὸ χαχίας ἴσως προάγεται, εἰ χαὶ λυπεῖ, καὶ πλήττει, χαὶ ἀνιᾷ, πῶς ἐάσει χαχὸν ἀποφαίνεσθαι; ἐχείνην γὰρ ὃ λόγος οἶδε χρηστότητα, ἥτις χάν ταῖς τῶν λυπούντων εὐεργεσίαις ὑπερεχτείνεται. Ἐπεὶ δὲ οὐδὲν χωλύει χαὶ ἀδελφοῖς ἀδελφοὺς, χαὶ πατράσι τέχνα ἐν τῷ ἀληθεύειν παῤῥησιάζεσθαι (οὐδὲν γὰρ τῆς ἀληθείας φιλαίτερον), ἔξεστι χαὶ ἥμῖν παῤῥησιασαμένους εἰπεῖν οὐχ ἀντιλογίαν γράφοντας, ἀλλ᾽ ἀπολογίαν προΐσχοντας, ὡς ἐχρῆν τὴν ὑμετέραν ἐπ᾽ ἀρετῇ τελειότητα, πρὸ τῶν ἄλλων μὲν ἁπάντων, τὸ ἄχοντας ἡμᾶς εἰς τὸν ζυγὸν τοῦτον ἑλχυσθῆναι διασχυποῦσαν μὴ ἐπιτιμᾶν, ἀλλ᾽ ἐλεεῖν, μὴ δ᾽ ὑπερορᾶν, ἀλλὰ συναλγεῖν' ἔλεος γὰρ χαὶ φιλανθρωπία τοῖς βίαν παθοῦσιν, ἀλλ᾽ οὐχ ἐπιτίμησις ñ παρύρασις ἐποφείλεται' βίαν γὰρ ὑπέστημεν, καὶ ἡλίκην, Θεὸς, d πάντα χαὶ τὰ χρύφια. πεφἀνέρωται, αὐτὸς συνεπίσταται. Συνεσχέθημεν ἄχοντες, χαχούργοις ἶσα χαθείρχθημεν, ἐτηρούμεθα φυλασσόμενοι, ἐψηφίσθημεν ἀνανεύοντες, ἐχειροτονήθημεν κλαίοντες» ὀδυρόμενοι, χοπτόμενοι, ἴσασι ταῦτα πάντες" οὐδὲ γὰρ ἐν γωνία ἐγένετο, χαὶ τὸ μέγεθος τῆς ἐπηρείας τὴν ἱστορίαν εἰς πάντα ἐξή- ᾿γεγχεν. Εἶτα τί δεῖ; τοῖς πολλὰ καὶ δεινὰ πεπονθόσιν ἐπεμαίνειν, ᾿ ἐπιπλήττειν, διαλοιδορεῖν, ἢ οἰχτείρειν, χαὶ παραμυθεῖσθαι ὅση δύναμις; ᾿Εξέπεσον εἰρηνιχῇς ζωῆς, ἐξέπεσον γαλήνης γλυχείας, ἐξέπεσον δὲ χαὶ δόξης (εἴπερ τισὶ χαὶ χοσμιχῆς δόξης ἔφεσις), ἐξέπεσον τῆς φίλης ἡσυχίας, τῆς καθαρᾶς ἐχείνης χαὶ ἡδίστης μετὰ τῶν πλησίον συνουσίας, τῆς ἀλύπου, χαὶ ἀδόλου, χαὶ ἀνεπιπλήκτου συναναστροφῆς. Οὐδεὶς ἦν ὁ δίκην ἐγκαλῶν ἐμοί, Oùx ἐνεγραψάμην ἄλλον ἐγὼ, où τῶν ἐπηλύδων, οὐ τῶν ἐγχωρίων, οὐδὲ τῶν ἀσυνήθων, μή τί γε τῶν φίλων " οὐχ οὕτως ἐλύπησα πώποτέ τινα, ὡς ὕόριν εἰς ἡμᾶς ἐχπτύσαι, πλὴν εἰ μήπω τοὺς ὑπὲρ εὐσεόείας χινδύνους ἔθελήσει τις ἐπισχοπεῖν " οὐδ᾽ οὕτως ἥμαρτεν ἄλλος ἐμοὶ, ὡς χαὶ μέχρι

pi

PIÈCES JUSTIFICATIVES. : 4411 ὦ

χαὶ τοὺς ἀγνῶτας εἶλχεν εἷς ἔρωτα θεῖον χαὶ φιλίας δεσμὸν, ἴσως δ᾽ ἂν ἐχεῖνοι καὶ ἀμεταμέλητον εὐφημήσωμεν. Ἀλλὰ πῶς οἷόν τέ ἐστιν ἀδακρυτὶ ταῦτα παρελθεῖν; οἴχοι μὲν γὰρ μένοντι À χαρίεσσα τῶν ἡδονῶν περιεπλέκοτο τέρψις τῶν μανθανόντων δρῶντι τὸν πόνον, τὴν σπουδὴν τῶν ἐπερωτώντων, Tv τριδὴν τῶν προσδιαλεγομένων, δι ὧν ἢ πρὸς τὸ ῥᾷσταθπαράγεσθαι καταρτίζεται γνώμη, τῶν ταῖς μαθηματικαῖς σχολαῖς λεπτυνομένων τὴν διάνοιαν, τῶν ταῖς λογικαῖς μεθόδοις ἰχνευόντων τὸ ἀληθὲς, τῶν τοῖς θείοις λογίοις ἰθυνομένων τὸν νοῦν πρὸς εὐσέδειαν, ὃ τῶν ἄλλων ἁπάντων ὑπάρχει πόνων. ὃ χαρπός. Τοιοῦτος γὰρ χορὸς τῆς ἐμῆς οἰκίας ἦν ὃ χορός. ᾿Ἐξιόντι δὲ πάλιν πρὸς τὴν βασίλειον πολλάκις αὐλὴν ai προπεμπτήριοι τῶν εὐχῶν, καὶ τοῦ μὴ βραδύνειν ἣ προτροπή. Ἦν γάρ μοι καὶ τοῦτο γέρας ἀφωσιωμένον ἐξαίρετον, τῇ μέτρον ἔχειν τὴν βούλησιν τῆς ἐν τοῖς βασιλείοις διατριόῆς. ᾿Επανιόντι δὲ πάλιν πρὸ πυλῶν ἱστάμενος ὃ σοφὸς ἐχεῖνος ὅπήντα χορός. EE ὧν οἱ μὲν ἐνεχάλουν τὴν βραδυτῆτα, οἷς χαὶ θαῤῥεῖν τι τῶν ἄλλων πλέον δι᾽ ὑπερδολὴν ἀρετῆς ἐχεχάριστο " τισὶ δὲ χαὶ προσειπεῖν ἤρχει, ἄλλοις δὲ χαὶ τὸ δεῖξαι μόνον ὅτι μεμενήχασι" χαὶ τοῦτο χύχλῳ ἐγένετο οὐχ ἐπιδουλαῖς λυόμενον, οὐ φθόνῳ χοπτόμενον, οὐχ ὀλιγωρίᾳ μαραινόμενον. Καὶ τίς ἂν τοιούτου βίου παθὼν ἐπανάστασιν ἑκὼν τὴν μεταολὴν χαὶ θρήνων ἐχτὸς ὑπενέγχοι ; Τούτων ἁπάντων ἐξέπεσον, ὑπὲρ τούτων ὠδυρόμην, τούτων ἀποσπωμένῳ πηγαὶ δαχρύων ἀνεστομοῦντο, καὶ λύπης ἀχλὺς περιεχέχυτο. Ἤδειν γὰρ καὶ πρὸ τῆς πείρας τὸ πολυτάραχον, χαὶ πολυμέριμνον τῆς χαθέδρας ταύτης “ ἤδειν τὸ δυσά-ρέστον χαὶ δυσήνιον τοῦ μιγάδος ὄχλου, τὴν πρὸς ἀλλήλους ἔριν, τὸν φθόνον, τὰς στάσεις, τὰς ἐπαναστάσεις, τὴν χατὰ τῶν παρεστηκότων ὕῤριν, καὶ τὸν γογγυσμὸν, ὅταν μὴ τύχωσιν ὅσων δέονται, χαὶ ὅταν μὴ τυπῶνται, χαὶ σχηματίζωνται, καθ᾽ ὃν τρόπον οὗτοι βούλονται" τὴν ὑπεροψίαν πάλιν, χαὶ καταφρόνησιν, ἐπειδὰν ἑλχύσωσι πρὸς τὴν αἴτησιν, χαὶ συγκατασπάσωσι τῷ σφετέρῳ βουλήματι" οὐ γὰρ ἑχουσίου χάριτος, ἀλλὰ βιαίου προστάγματος τοῦ θελήματος αὐτῶν ἐχλογίζονται τὴν τελείωσιν. Καὶ χράτος λαδὼν ὄχλος ἄρχειν τοῦ χρατοῦντος ἑαυτῷ τε χαὶ τῷ διέποντι ὀλέθριος γίνεται. Καὶ ναῦς γὰρ δύσει ῥαδίως, ὅταν οἱ ναῦται τὸν χυδερνήτην παρωσάμενοι πάντες ἅμα χυύδερνήσωσι" χαὶ - στρατὸς ἄρδην ὀλεῖται, ἐπειδὰν ἕχαστος

αὐτῶν ἀστρατήγητος ὑπάρχων καταστρατηγεῖν τοῦ πλησίον ἀλαζονεύοιτο. Καὶ τί ἄν τις κατὰ μέρος διεξίοι ; ἀνάγκη γὰρ τὸν ἐφεστηχότα πολλάχις χαὶ ὁπαλλάσσειν τὸ χρῶμα τῆς ὄψεως εἰς τὸ σχυθρωπὸν τῆς ψυχῆς οὐχ οὕτω διαχειμένης, χαὶ πάλιν ἔσθ᾽ ὅτε ταύτης ἀλγυνομένης τὸ πρόσωπον παρέχειν φαιδρὸν, ὀργίζεσθαι δ᾽ αὖ πάλιν μὴ ὀργιζόμενον, καὶ μειδιᾶν ἀνιώμενον. Τοιαθξη γὰρ À σχηνὴ τῶν πλήθους προστασίαν ἀναδέξασθαι χαταδικασθέντων. Τὰ δὲ πρὶν, ποῖα; φίλος τοῖς φίλοις ἀνεπαχθὴς, ἐχθρὸς δὲ οὐδενός - οἷος τὴν διάθεσιν, τοιοῦτος χαὶ τὸ φαινόμενον. Νῦν δὲ ἔσθ᾽ ὅτε χαὶ πιχρῶς ἐπιτιμᾶν ἀνάγχη τοῖς φίλοις, χαὶ τοὺς συγγενεῖς ὑπὲρ ἐντολῆς παρορᾶν χαὶ τοῖς ἁμαρτάνουσι φαίνεσθαι βαρὺς, φθόνος πανταχόθεν, ἀταξία χρόνῳ χρατυνθεῖσα. Τί με χρὴ τὰ λοιπὰ χαταριθμεῖν οἷα πάσχω διώχων τὸν Σίμωνα ; οἵους καθ᾽ ἑχἄστην ὀφίσταμαι πειρασμοὺς τὰς χοσμιχὰς παῤῥησίας τοῦ ἱεροῦ περικόπτων Συλλόγου, τὴν ὀλιγωρίαν τὴν περὶ τὰ χρείττονα, τὴν ἐπιμέλειαν τὴν περὶ τὰ μάταια, ἃ βλέπων γχαὶ πρὶν, καὶ δαχνόμενος τὴν ψυχὴν, xal μὴ τῆς ἐμῆς ἰσχύος εἶναι τὸ ταῦτα περιελεῖν. ἔφευγον τὴν ψῆφον, παρῃτούμην τὴν χειροτογίαν, ὠδυρόμην τὴν ἐπιστασίαν. Οὐχ ἦν δὲ ἄρα φυγεῖν τὸ προορισθὲν, ἀλλὰ τί γράφω ταῦτα; ἐγράφη χαὶ πρότερον, χαὶ εἰ μὲν ἐπιστεύθησαν, ἀδιχοῦμαι μὴ ἐλεούμενος" εἰ δὲ μὴ ἐπιστεύθησαν, ἀδιχοῦμαι πάλιν ἀληθῇ γράφων, καὶ ἀπιστούμενος. Οὕτως ἐγὼ πανταχόθεν δυστυχὴς, ἀφ᾽ ὧν ἐλπίζω τῆς λύπης εὑρεῖν παραψυχὴν, ἐκεῖθεν ἐπιπλήττομαι: ἀφ᾽ ὧν παράχλησιν xal παραμυθίαν, ἐκεῖθεν ἐπὶ τῷ ἀλγήματι προστίθεται ἄλγημα. Οὐχ ἔδει σε, φησὶν, ἀδικηθῆναι, Πρὸς σία. ᾿Αλλὰ τίσιν À ἐπιτίμησις; οὐχὶ τοῖς βιασαμένοις : τὸ ἔλεος δὲ τίσιν; οὐχὶ τοῖς βίαν ὑποστᾶσιν ; ἂν δέ τις τοὺς βιασαμένους μὲν ἐᾷ, τὸν δὲ βιασθέντα ἐπιτιμᾷ, τὴν σὴν ἤλπιζεν ἐπ᾽ αὐτὸν διχαιοσύνην χαλέσαι χριτήν. Ἀλλὰ xavôves, φησὶ, παρεκάθησαν, ὅτι πρὸς τὸ τῆς ἀρχιερωσύνης ὕψος, ἀπὸ λαϊκοῦ προῆλθες τοῦ σχήματος. Καὶ τίς ὃ παραβὰς, ὃ βιασάμενος, À 6 βία, χαὶ ἄχων ἀνελχυσθείς "Ἀλλ᾽ ἐχρῆν ἀντισχεῖν. Μέχρι τίνος; ἀντέσχον δὲ καὶ πέρα τοῦ δέοντος. ΕἸ δ᾽ οὕτω μοι προήδειν τὸ χλυδώνιον τῶν πονηρῶν πνευμάτων μέλλειν ἐπιτραχύνεσθαι, ἀντέσχον ἂν χαὶ μέχρις αὐτοῦ θανάτου. ἸΠοῖοι δὲ κανόνες ὧν ἢ παράθασις, οὖς μέχρι καὶ τήμερον ἐν Κωνσταντινουπο-

444 PIÈCES JUSTIPICATIVES.

ἱερωσύνην ἐλθεῖν χρατύνουσι πρόσχομμα, μέμφονται μὲν οἷς où péuoovrar. Ex λαϊκῶν γὰρ χαὶ οὗτοι προήχθησαν. Οὖς δὲ πάλιν τιμῶσι, καὶ τεθήπασι, τὸ ψέγειν οὖ φεύγουσιν. ᾿Αλλ᾽ οὗτοι (Ταράσιος ἦν χαὶ Νικηφόρος) ἐν κοσμιχῷ βίῳ ἀστέρων δίχην διαλάμποντες, καὶ πρὸς ἱερατικὴν ἀρχὴν γεγονότες ἀπόλεχτοι παρὰ χανόνα, καὶ τύπον τὸν ἐχχλησιαστιχὸν τῆς ἐχχλησίας προέδξεησαν. Μή μοι γένοιτο τοιαύτην ἀφεῖναι φωνὴν, μὴ δ᾽ ἄλλου λέγοντος ἀχοῦσαι" οὗτοι γὰρ τῶν χανόνων ἀχριθεῖς φύλαχες, τῆς εὐσεθδείας ὑπέρμαχοι, τῆς δυσσεδείας κατήγοροι, φωστῆρες ἐν χόσμῳ χατὰ τὸ θεῖον λόγιον, λόγον Que ἐπέχοντες. Εἰ δ᾽ ὅτι χανόνας os οὐχ ἤδεισαν οὐχ ἐφύλαξαν, οὐδεὶς ἂν δίχαια ποιῶν ἐπιμέμψοιτο᾽ ἀλλ᾽ ὅτι φύλαχες ὧν παρέλαδον ἐχρημάτισαν, ἐν τούτῳ παρὰ Θεοῦ ἐδοξάσθησαν. Τὸ μὲν γὰρ τὰ δοθέντα συντηρεῖν γνώμης ἐστὶ σταθερᾶς, καὶ τὴν χαινοποιὸν ἀποπεμπούσης προαίρεσιν, τὸ δ᾽ ἂν μὴ παρείληφε, χρείας μὴ καλούσης νομοθετεῖν, À φυλάττειν ἐπιχειρεῖν, νεωτεροποιοῦ διανοίας χαὶ ῥεμδομένης ἐστὶ περισσεύματα. Μέτρῳ γὰρ ἕκαστος οἰχείῳ. χαὶ χανόνι συνέχεταί τε χαὶ χατευθύνεται. Πολλοὶ χανόνες ἄλλοις μὲν παραδέδονται, ἑτέροις δὲ οὐδὲ γνώριμοι. Ὃ παραλαδὼν καὶ ἀθετῶν, δίκης ἄξιος - ὃ δὲ μηδ᾽ ἐγνωχὼς, ἢ μὴ παραδεξάμενος, πῶς ὑπεύθυνος; Πολλαὶ δὲ χαὶ νομοθεσίαι, οἷς κὲν ἐτέθησαν ἐφυλάχθησαν, καὶ θεοῦ θεράποντας τοὺς φύλαχας ἐπεδείξαντο. Οἵ δὲ μὴ παρειληφότες, χαὶ διὰ τοῦτο μηδὲ τὸν νοῦν πρὸς αὐτὰ ἐπιστρέψαντες, οὐδὲν ἔλαττον θεοφιλεῖς ἐγνωρίσθησαν, xat χατὰ χεῖρας τὰ παραδείγματα. Ἵνα δὲ τὰ ἄλλα ἐάσω, ὃ μὲν ᾿Αθδραὰμ ἐμπερίτομος, τὴν περιτομὴν ἐξ ἐντολῆς θείας εἰς νομοθεσίαν δεξάμενος, ἀπεpitunros δὲ ὃ Μελχισεδὲχ.» ὃς εἰς ἀφομοίωσιν τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, χαὶ τὴν ἀρχὴν τῆς γενέσεως, χαὶ τὸ τέλος ἔσχεν ἄγνωστον. ᾿Αλλὰ ᾿πτὴν τοῦ ᾿Αδραὰμ τῆς περιτομῆς φυλακὴν ἀποδεχόμενος ὃ Θεὸς, οὐδαυοῦ φαίνεται τῷ Μελχισεδὲχ παραῤδάσεως ἐπιφέρων ὀνειδισμὸν, ἀλλὰ χἄν πού τις αὐτὸν παρανομίας ᾿γράψοιτο γραφὴν, αὑτὸν μᾶλλον, ἢ ἐχεῖνον (ὅτι τοῦτο τολμῶ) ἐξελεγχθήσεται γεγραφώς. Καί τοι γε τοῖς ἐξ ᾿Αὐραὰμ, γεγεννημένοις, καὶ τουτονὶ τὸν νόμον ἐγχολπωσαμένοις, θάνατος ἦν À ζημία τῷ παραύδάντι, οὐχ ἐξ ἀνθρώπων μόνον ἐπαγόμενος, ἀλλὰ καὶ παρ᾽ αὐτῶν ἀγγέλων σφοδρῶς ἀπειλούμενοξ. Ἀλλ᾽ ἔν γε τούτῳ Ἀδραάψ. τε χαὶ Μελχισεδὲκ

διαφερόμενοι, τὴν εἰς τὸν χοινὸν δεσπότην εὐγνωμοσύνην τε xal λατρείαν παραπλησίως ἀλλήλοις διέσωζον, ἐξ ὧν οὐδετέρῳ παρὰ θατέρου μῶμος προσήπτετο. ᾿Δλλ᾽ ἦγε ἐν τοῖς χαιριωτάτοις σφοδρά τε χαὶ ἀκαινοτόμητος χοινωνία τὴν ἐν τοῖς λοιποῖς οὐχ εἴα σχοπεῖν τε χαὶ πολυπραγμονεῖν ἑτερότητα. Καὶ γάρ ἐστιν ὄντως χοινὰ πᾶσιν, ἅπαντα φυλάφτειν ἐπάναγχες, καὶ πρόγε τῶν ἄλλων τὰ περὶ πίστεως, ἔνθα xal τὸ παρεγχλῖναι μιχρὸν, ἁμαρτεῖν ἐστιν, ἅμαρτίαν τὴν πρὸς θάνατον. "Eott χαὶ ἰδιαζόντως τισὶ παρεπόμενα, ὧν ἣ παράδασις, οἷς μὲν ἐδόθη χατέχεσθαι, ἐπιζήμιος. Οἷς δ᾽ οὐ πα-ρείληπται, xa τὸ μὴ συντηρεῖν, ἀκατάχριτον. Καὶ τὰ μὲν Oixouμενικαῖς, καὶ χοιναῖς τυπωθέντα ψήφοις πᾶσι προσήχει φυλάτ-τεσθαι. Ἃ δέ τις τῶν πατέρων ἰδίως ἐξέθετο, ἢ τοπικὴ διωρίσατο Σύνοδος, τῶν μὲν φυλαττόντων τὴν γνώμην où παρίστησι δεισιδαί-μονα, οὐ μὴν τοῖς γε 'κὴ παραδεξαμένοις τὸ παρορᾶν ἐπιχίνδυνον. Οὕτω ξυρᾶσθαι μὲν ἄλλοις πάτριον, ἑτέροις δὲ καὶ Συνοδιχοῖς ὅροις ἀπόόδλητον" εὐφήμως δὲ τὸν λόγον εἰπεῖν ἔδει, χαὶ εἴπομεν " εἰ δὲ καὶ τὸν ἐν Σίδη κανόνα προσέθεμεν, βαρεῖς ἂν καὶ λίαν φορτιχοὶ χατεφάνημεν. Οὕτω πλὴν τοῦ ἑνὸς τὰ ἄλλα σάδδατα συντηρεῖν ἡμῖν ἐπιλήψιμον, ἑτέροις δὲ χαὶ τοῦ ἑνὸς πλείω νηστεύεται. Καὶ φεύγειν τὴν μέμψιν À παράδοσις οἴεται τῷ ἔθει χαταχρατεῖν τοῦ χανόγος ἐχνικήσασα. Καὶ νουίυω γάμῳ γυναιχὶ συναφθέντα οὐχ ἔστιν εὑρεῖν ἐν Ῥώμη πρεσδύτερον, ἡμεῖς δὲ χαὶ τοὺς μονογαμίᾳ τὸν βίον δυθμίζοντας εἰς mpsobutépou φέρειν βαθμὸν ἐδιδάχθημεν, καὶ τούς γε διαχρινομένους ἐξ αὐτῶν λαύεῖν τοῦ Κυριχχοῦ σώματος τὴν μετάληψιν πανταχόθεν ἀποχλείομεν ἐξ ἴσου, τούς τε πορνείαν νομο-θετοῦντας, καὶ τοὺς γάμου νόμον ἀναιροῦντας λογιζόμενοι. Πάλιν ἄν τις παρ᾽ ἡμῖν τὴν τοῦ mpsobutépou παρελθὼν χειροτονίαν τὴν τοῦ πισχόπου τῷ Διαχόνῳ περιθείη,, ὡς εἰς τὰ καίρια ἐξημαρτηχὼς χαταχρίνεται. List δὲ παραπλήσιον ἀπὸ πρεσδυτέρου προάγειν ᾿Επίσχοπον, καὶ ἀπὸ Διαχόνου τὴν μέσην τάξιν ὑπεραλλόμενον εἰς τὸ τῆς ᾿Επισχοπῆς ἀναρπάζειν ἀξίωμα, χαί τοι γε ἡλίκον χαὶ ὅσον τὸ μέσον ἐν τούτοις ; Ἄλλαι μὲν γὰρ χαθ᾽ ἑχάστην τάξιν χαὶ βαθμὸν εὐχαὶ, ἄλλαι δὲ τελεταὶ, χαὶ ὑπουργίαι πάλιν ἕτεραι, ἄλλαι δὲ καιρῶν παραφυλαχαὶ, χαὶ δοχιμασίαι τρόπων ἕτεραι. Ἀλλ᾽ ὅπερ τις γομοθεσίαν οὐ παρεδέξατο τοῦ μὴ συντηρεῖν ἀπολογίαν τὸ μηδὲ . W

παρειληφέναι προδαλλόμενος, οὐχ ἂν εὐθύνας ἀπαιτηθήσεται᾽ εἰ δέ τις παρ᾽ ἡμῖν τοῦτο δεδρχχὼς ἐξελήλεγχτο, οὐδεὶς ἂν αὐτῷ συγγνώμῆς οὐδὲ ῥανίδα ἐπέσταξε. Tov γὰρ ἐλαττόνων νόμων À παραδαοεις, ἀτιμώρητος πρὸς τὴν τῶν μειζόνων ἐπιτρίδει χαταφρόνησιν. Ἄλλοις ἅπαξ μονάσασιν ἣ χρεοφαγία οὔ τι γε βδελυσσομένοις, ἀλλ᾽ ἀσχουμένοις μέχρι τέλους ἀπρόσιτος, ἑτέροις δὲ ἐπὶ πολὺ παρατηρήσιμος. Ἐγὼ δὲ χαὶ λόγον παρὰ ἀνδρῶν πρὸ πολλοῦ τιμώντων ἤχουσα τὴν ἀλήθειαν, ὡς τὸν τὴν ᾿Αλεξανδρέων ἐχχλησίαν épopäv μέλλοντα, χαὶ λόγον ὑποσχεῖν ἐχόιάζονται, ἀπό τινος ἐπιχωρίου περιπετείας τούτου χρατήσαντος, μὴ ἄν ποτε τῆς χρεοφαγίας ἀφίστασθαι" χαὶ σχῆμα μὲν τοῦ μονάσαντος οὖχ ἄν τις παρ᾽ ἡμῖν εἰς χληριχοῦ μετασχηματίσειεν, ἔνιοι δὲ ἐπειδὰν πρὸς ἐπισχοπῇς ὕψος τὸν μοναστὴν δψοῦν ἐθελήσωσι, τοῦτο περίτροχα χείροντες, τὸ πρότερον μεταμείδουσι σχῆμα. Οὕτως ἐν οἷς οὖχ ἔστι πίστις τὸ ἀθετούμενον, οὐδὲ χοινοῦ τε χαὶ χαθολιχοῦ ψηφίσματος ἔχπτωσις. Ἄλλων παρ᾽ ἄλλοις ἐθῶν τε χαὶ νομίμων φυλαττομένων, οὔτε τοὺς φύλαχας ἀδιχεῖν, οὔτε τοὺς μὴ παραδεξαμένους παρανομεῖν, ὀρθῶς ἄν τις χρίνειν εἰδὼς διορίσαιτο. Καί τοι γε τὸ νομισθὲν ὅμῖν εἰς ἐπίχλημα πρὸς ἔνια τῶν χατηριθμημένων οὐδ᾽ ἐν συγχρίσει τὸ ἀνεύθυνον ἀποφέρεται, ἀλλὰ τὰ μὲν εἰς τὴν τῶν ἐχθέσμων χαὶ βδελυχτῶν ἀπελαύνειν χώραν, αὐτὸ δὲ τῆς τῶν ἐπαινετῶν χαὶ καλλίστων μερίδος ἐξήρτηται. Καὶ τὸ μὲν χαὶ πεπρᾶχθαι, καὶ διαπράττεσθαι, μέχρι νῦν πεπαῤῥησιασμένη χαὶ φωνῇ , καὶ γνώμῃ, καὶ προσώπῳ χηρύσσεται. Πῶς γὰρ oùx ἂν σεμνολογηθείη τις, ὅτι μήπω λήξεως ἱερωμένων τυχὼν, οὕτως τὴν ἑαυτοῦ πολιτείαν ἐρύθμισεν, ὥστε καὶ ὑπ᾽ αὐτῶν τῶν χεχληρωμένων τὴν ἱερωσύνην, χαὶ παντὸς τοῦ ἄλλου πληρώματος εἰς ἀρχιερέα προχρίνεσθαι ; Τὰ δὲ οὐδ᾽ ὅτι πράττετάι, ὅσα ἐμὲ γινώσχειν, συνωμολόγηται τοῖς ἁμαρτάνουσι τῇ ὑπερδολῇ τοῦ ἀτοπήματος ἴσως À οὐχ οἶδ᾽ ὅ, τι χαὶ εἴπω, τῶν δεδραχότων ἀλλασσομένων μᾶλλον τῆς ἀληθείας τὴν ἄρνησιν. Tic γὰρ σαδθατίζειν ἐν Χριστιανοῖς τελῶν, χἂν μυριάχις ὁπενεχθείη τούτοις οὐχ ἂν ἐξομόσαιτο ; Τὶς δὲ γάμον βδελύττεσθαι ἔνθεσμον, εἰ μὴ τὰ τῶν δυσσεθῶν καὶ ἀθέων ἐπιπροσθείη χαὶ τοῦ δημιουργοῦ, χαὶ τῆς ἐχεῖθεν ἀγαθοειδῶς οὐσιωθείσης ὑποστάσεως ; Τίς δὲ τῶν δεσποτικῶν καὶ πατριχῶν χαὶ συνοδιχῶν δογμάτων, (ἵνα μὴ καθ᾽ ἕχαστον

PIÈCES SUSTIFICATIVES. | 441

λέγω,) oùx ἂν αἰσχυνθείη καὶ πράττων ὁμολογῆσαι τὴν ἐξουδένωσιν ; Ἔχ μέντοι λαϊχῶν ἱερὰν πολιτείαν ἐπανηρημένον εἰς ἀρχὶιἐρέα προάγεσθαι, ἀχόλουθον ἄγαν, καὶ πατράσι θείοις οὐ λόγοις καθω-μιλημένον, ἀλλ᾽ ἔργοις αὐτοῖς διαπεπραγμένον, ἐπὶ μεγάλῳ χέρδει τῆς νύμφης Χριστοῦ ἐχχλησίας χατὰ διαφόρους χαφιροὺς ἐπιδέδειχται. “Ὅρα δὲ εἰ βούλει πρὸς τοῖς εἰρημένοις χαὶ τὰς τῶν λειτουργιῶν ἕτερότητας τὰς ἐν ταῖς εὐχαῖς, τὰς ἐν ταῖς ἐπιχλήσεσι, τὰς ἐν τάξει καὶ ἀχολουθία, τὰς ἐν τῷ τοῦ χρόνου μήχει, χαὶ τῇ βραχύτητι, τὰς ἐν πλήθει χαὶ ὀλιγότητι χαί τοι δι᾽ αὐτῶν, ὦ τοῦ “θαύματος, ὃ χοινὸς ἄρτος εἷς σῶμα Χριστοῦ μεταθάλλεται, χαὶ ὃ χοινὸς οἶνος αἷμα χρηματίζει τοῦ λύτρου ἡμῖν ἐξ οἰχείας πλευρᾶς τοῦτο σὺν ὕδατι βλύσαντος. Καὶ À τῶν εἰρημένων ἑτερότης τε χαὶ παραλλαγὴ τὴν ἑνοειδῇ xal θεοποιὸν χάριν τοῦ πνεύματος ἀπληθύντως τε χαὶ ἀπαραλλάχτως ὑποδέξασθαι τὰ ἐφ᾽ οἷς ταῦτα τελεῖται οὐ διεχώλυσεν, ἀλλὰ χαὶ μάρτυρες μὲν παρ᾽ ἧμῖν, καὶ τοῖς παρ᾽ ἣμῖν χανόσι μέχρι τριῶν ἀριθμούμενοι ἂν ἄλλως ἀδιάόδλητοι τύχωσιν, ἱκανοὶ πιστώσασθαι τὴν ἀλήθειαν, xav εἰς ἐπισχόπου ληφθῶσιν ἐπίχλημα " παρ᾽ ἄλλοις δὲ ἂν μὴ τὸν ἑόδομήκοντα δῆμον τὸ τῶν μαρτύρων ὑπερεχπέση πλῆθος, ἀνέγχλητος ὁ χατηγορούμενος, χἂν ἐπ᾽ αὖτοφώρῳ ληφθῇ ἀπολύεται. ᾿Επιλείψει με À ἡμέρα τὰς τοιαύτας δια-φορὰς ἐπιλέγοντα, ἀρχεῖν δ᾽ ἡγοῦμαι χαὶ τὰς εἰρημένας τοῖς εὐγνώμοσι, χαὶ οἷς μὴ μᾶλλον ἐράσμιον τοῦ συνιέναι τὸ διελέγχεσθαι. Τί δὲ χαὶ σχῆμα τριχῶν, χαὶ χρόνου παράτασις εἰς ἱερωσύνης ἀντίληψιν δύναται; ὁ μὲν γὰρ τρόπος τὸν ἄνδρα χαὶ πρὸ τοῦ σχή-μᾶτος τῆς ἱερωσύνης δείχνυσιν ἄξιον, χἂν μή πω τις αὐτῷ τὴν χεῖρα ἐπιτιθῇ, χἂν μὴ ἐπιλέγη τὴν εὐχήν. Πολλοὺς δὲ φυγὼν ὃ τρόπος ἐπὶ σχήματος μένειν τοὺς σχήματι σεωνυνομένους ἐγχατέλιπεν. Ἧ μὲν γὰρ τῶν τριχῶν περιχοπὴ, σημεῖον ἐστὶ πολιτείας χαθαρευούσης ἔργων νεχρῶν. Ὃ δὲ τὸν ἑαυτοῦ βίον ἀχηλίδωτον ὅση δύναμις συντηρῶν, χἂν À τοῦ σημείου σάλπιγξ οὔπω ἠχήση τὸν βίον αὐτοῦ χηρύττουσα χαθαρὸν, οὗτος οὐδὲν ἐμοὶ τοῦ φέροντος τὸ σημεῖον ἐνδεέστερος εἰς ἀρετήν. Καὶ ταῦτά φαμεν οὖχ ἑαυτοὺς ἀποσεμνύνοντες, μή τι γένηται. ᾿Ἐπίσης γὰρ ἡμεῖς τῶν τε τρόπων, χαὶ τοῦ σχήματος ἀπελιπόμεθα, χαὶ τοσοῦτον δέω ταῦτα λέγειν περὶ ἐμαυτοῦ, ὥστε καὶ εὐλογώτερον élval φημι τοῖς βουλομέγοις ἐπι-

σχώπτειν ἡμᾶς ἀπὸ τῶν τρόπων μᾶλλον τῶν τῆςς ἱερωεσύνης ἀξίων; ἢ ἀξό γε τοῦ σχήματος ἐπανίστασθαι. Οὐχ ὑπὲρ ἡμῶν οὖν ταῦτα, . ἀλλ’ ὑπὲρ ὧν χαὶ πρόσϑεν ἔφημεν γράφεται. Πατέρων τὰρ χαχῶς ἀχουόντων δέξοιχα τὸ μὴ ὑπεραγωνίζεσθαι. Τί ya, σιγᾶν παρὸν, ὑπεραγωνίζεσθαι, χαὶ τὸ τῆς χωμωϑδίας ἀπάργεσθαι οὐ χατὰ πολὺ τὸ διάφορον; τὸ δὲ πατραλοίας ὑπέχειν γραφὴν χαὶ ἧ τύσις μυσάττεται, Οὔχουν Ταράσιος, À Νιχηφόρος ὑπχίτιοι, οὗ τὸν βίον τοῦ θρόνου καὶ πρὸ τοῦ σχμήματας ἐπεδείξαντο ἄξιον. Οὐδ᾽ ᾿Αμόρόσιος χαχῶς ἀχούσει, χαὶ δυσωπήσει, εὖ οἶδ᾽ ὅτι χαὶ Ἀατίνων εἰ μήτις ἄλλος, ᾿Αμόρόσιος Λατινίδος ὑπάρχων χαλλώπισμα, χαὶ Λατίνων γλώσσῃ πολλὰ xai ψυχωφελῇ συγγραψάμενος. Οὐδὲ μὴν Νεχτάpuos ὑπὸ μῶμον πεσεῖται. Σύνοδον γὰρ ἔσχεν οἰχουμενικὴν χυροῦσαν αὐτῷ τῆς ἐπισχοπῆς τὸ ἀξίωμα,, ὃν εἴ τις ἐνδιασῦραι; πειράσοιτο, οὐκ αὐτὸν, ἀλλὰ τὴν γε Σύνοδον ὑπὸ δίχην μᾶλλον ποιεῖ, χαί τοι τούτων ἑχάτερος οὖκ ἐχ λαϊχοῦ μόνον ἐπὶ τὴν τῆς ἀρχιερωσύνης προῆλθε τελείωσιν, ἀλλὰ χἀν τοῖς ἀμυήτοις ἐξεταζόμενοι διλοῦ τε τῆς δωρεᾶς τοῦ βαπτίσματος, χαὶ τῆς ἀρχιερατιχῖίς ἠξιώθησαν χάριτος. Εἰ δὲ τούτων οὐδέτερον οὐδεὶς ἂν ἐν εὐθύναις λογίζεσθαι τολμᾷ, οὐδ᾽ εἰ πάντα θρασὺς εἴη, οὐδὲ Ταράσιον τὸν ἡ:κέτερον Πατρόθειον, οὐ δέ γε Νιχηφόρον τὸν καὶ τοῦ γένους χαὶ τοῦ θρόνου, χαὶ τῶν τρόπων ἀξίως διάδοχον. Ἐῶ δὲ τανῦν τὸν τοῦ θεολόγου Γρηγόριον, χαὶ τὸν Καισαρείας Θαλάσσιον, χαὶ τῶν λοιπῶν ἀρχιερέων τὸν θίασον, οὗ χατὰ τὴν ὁμοίαν τάξιν τε, χαὶ ἀχολουθίαν τὰς τῶν ἐχχλησιῶν προστασίας ἀναδεξάμενοι παντὸς ψόγου χαὶ διαθολῆς ἁπάσης χρείττους ἐγένοντο. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ὑπὲρ ὧν rposἦχον ἦν ῥηθῆναι χαὶ εἴρηται. Ὑπὲρ ἡμῶν δὲ ἕν εἴρηται, χαὶ εἰρήσεται, ὡς ἄχοντες καὶ εἰσήχθημεν, χαὶ μέχρι τοῦ νῦν ὡς χατεχόμενοι χαθεζόμεθα. Ἔν πᾶσι δὲ τὸ πειθήνιον τῇ πατριχῇ ὑμῶν ἐπιδειχνύντες ἀγάπῃ, ἔτι δὲ σαφῶς παριστῶντες μὴ φιλονειχίας χάριν τὰ ῥηθέντα, τῆς δὲ τῶν μαχαρίων Πατέρων ἡμῶν ἀθωώσεως εἰρῆσθαι συνοδιχῶς ἐχφωνηθῆναι συνευδοχήσαμεν, μηχέτι τοῦ λοιποῦ πρὸς τὸ τῆς ἐπισχοπῇῆς ὕψος ἀθρόως ἀνάγεσθαι τοὺς ἐχ λαϊκῶν, À μοναχῶν ψηφιζομένους, εἰ μὴ διὰ τῶν ἐφεξῆς ἱερατιχῶν βαθμῶν διοδεύσωσιν. Ἔν οἷς γὰρ σχανδάλου νόσος τοῖς ἀδελφοῖς ἐπιφύεται, ἂν μὴ μέγα βλάπτῃ τὸ ἰάσασθαι, ἐπεὶ χαὶ ἄφετε αὐτοὺς,

ἐδιδάχθημεν σχανδαλίζεσθαι. “Ὅταν τινὲς ἑχόντες τῷ φθόνῳ τυφλώττωσιν, ἕτοιμοι λύειν ἡμεῖς τοῦ σχανδάλου τὴν πρόφασιν, χαὶ ῥάστην παρέχειν τῇ ἀφαιρέσει τοῦ συνταράσσοντος, τὴν θεραπείαν τοῦ ἀῤῥωστήματος. Τὸ μὲν οὖν ἐπὶ τῶν προγεγενημένων ἀποδέχεσθαι τὴν συμδουλὴν, χαὶ τὸν παρ᾽ ὑμῖν χανόνα χρατεῖν ἀξιοῦν, χατὰ πατέρων ἦν τὴν ὕόριν ἀναμετρεῖν, καὶ τοὺς μηδὲν ἠδικηχότας δίχην ἀπαιτεῖν To δ᾽ εἰς τοὺς ἔπειτα γενησομένους συγχωρεῖν χαὶ πα- € # y ΄- Υ̓͂ 7 ὕδ 2 La Y ῥαπέμπειν χρίσει πολλῶν, οὔτε πατράσιν ὕόριν ἐμποιεῖ, οὔτε ποινὴν ἄδικον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ζημίαν ἐπάγει τισί. Δεῖ γὰρ τὰ τεθέντα φυλάσσειν; χαὶ πατράσι τέχνα δίκαιόν τε καὶ ὅσιον πειθαρχεῖν. Διὸ τὸ μὲν où προσηχάμεθα, ἀλλ᾽ ἀπεδοχιμάσαμεν, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀποδοχιμάζειν [4 / , \ À \ / συνεθουλεύσαμέν τε, καὶ cupéouAeucomev. To δὲ καὶ προσῳχειωσά-μεθα, χαὶ Συνοδιχῶς διεπραξάμεθα, χαὶ εἴθε πάλαι ἣ Κωνσταντιγουπολιτῶν ἐχχλησίχ τὸν χανόνα τοῦτον φυλάττουσα χατεφαίνετο. Οὕτω γὰρ ἂν ἴσως ἐγὼ τῆς ἀφορήτου βίας, καὶ τῶν ἐπιῤῥεόντων \ y , \ y ον 9 9 pot χαὶ συμπνιγόντων πειρχτηρίων τὸν ὄχλον ἐξέφυγον. ‘AR ἑτέροις μὲν ἐπὶ σωτηρίᾳ xal ἀπαλλαγῇ φροντίδων ὁ χανὼν ἀναγέ-- 2 \ \ τῷοΒ » / “ , ’ γραπται, ἐμοὶ δὲ τῆς ἀλλεπαλλήλου τῶν πόνων τε xal χαμάτων ἐπιῤῥοῆς τίς μηχανὴ τῆς ἀπαλλαγῆς εὑρεθήσεται; τοὺς ἀστηρίχτους στηρίξαι, τοὺς ἀμαθεῖς ᾿ἐχδιδάξαι, τοὺς ἀπαιδεύτους παιδεῦσαι, χαὶ τῷ λόγῳ πειρᾶσθαι, οὗ μόλις ἐπιστρέφονται χαὶ ταῖς μάστιξι" τοὺς θρασεῖς ἑλχύσαι, τοὺς βλαχώδεις ἀνὸρῶσαι, τοὺς φίλαργύρους πεῖσαι χρημάτων ὑπερφρονεῖν, χαὶ φιλοπτώχους εἶναι, τοὺς φιλοτίμους χαλιναγωγῆσαι, καὶ τιμῆς ἐρᾷν ἐθίσαι, ἥτις τιμιωτέραν xal θειοτέραν ψυχὴν ἀπεργάζεται" τοὺς ὑπερηφάνους χατασπᾶσαι, χαὶ μετριοφρονεῖν παρορμῆσαι" τοὺς ἐχπορνεύοντας ἀναχόψαι, καὶ σωφρονεῖν χαταρτίσαι" τοὺς ἀδιχοῦντας χωλύσαι, καὶ διχαιοπραγεῖν παρασχευάσαι᾽ τοὺς ὀργίλους ἡμερῶσαι,, τοὺς ὀλιγοψύχους παρα-- NA ὶ ὃ - \ ὰ ΄ 9 CAE μην A! θῶ μυθήσασθαι, χαὶ τί δεῖ τὰ χατὰ μέρος ἀριθμεῖν ; τῶν ἐθίλων παθῶν \ ΄«- 2 75» ’ , τε χαὶ χαχιῶν, ἃ ψυχὰς ἐδούλωσε, χαὶ σώματα χατεῤῥύπωσε, καὶ ἀκόντων τῶν κατεχομένων σπεύδειν ἀπαλλάξαι, χαὶ Χριστῷ παρα-στῆσαι γνησίους θεράποντας. Καὶ πῶς ἄν τις τηλιχούτων τε χαὶ τοσούτων πραγμάτων φροντίζειν τεθεὶς οὐ τὴν ἀφαίρεσιν μᾶλλον, ἢ τὴν ἐγχείρησιν τῆς ἀρχῆς ἐπιζητήσειε; Κύχλῳ πάλιν οἱ ἀσεθεῖς, οἵἱ μὲν τὴν εἰκόνα Χριστοῦ διχπτύοντες, καὶ Χριστὸν αὐτὸν ἐν ταύτη | 38. "

διασύροντες, of δὲ τὰς ἑαυτῶν φύσεις συγχέοντες, ἢ ἀπαρνούμενοι, ἄλλης φύσεως χαινοτέρας ἐπεισαγωγηταὶ προτέρας ἐξορίζοντες, χαὶ τὴν τετάρτην Σύνοδον muplatç ταῖς βλασφημίαις χαθυποθάλλοντες, πρὸς οὃς ἡμῖν ὃ πόλεμος ἀναῤῥιπισθεὶς, καὶ γρόνῳ συχνῷ συγχροτηθεὶς, εἰς τὴν ὑπαχοὴν τοῦ Χριστοῦ πολλοὺς ἠχμαλώτευσε. Τίς δέ μοι δοίη χαὶ τὸ πᾶν ἰδεῖν αἰγωαλωτιζόμενον; Αἱ ἀλώπεχες πάλιν τῶν φωλεῶν ὑπεχδύνουσαι, χαὶ τοὺς τῶν πολλῶν ἀφελεστέρους, ἢ εὐηθεστέρους, ὀρνιθίοις ἶσα δι’ ἀπάτης χατεσθίουσαι, τὰς σχισματιχὰς ἀλώπεκας λέγω, ὧν ἐν χρυπτῷ À χαχία, χαὶ à βλάθη πολὺ τῶν προφανῶς ἐπιβουλευόντων χαλεπωτέρα. Καὶ γὰρ εἰσιόντες εἰς τὰς οἰχίας χατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον ἐξαπατῶσι γυναιχάρια σεσωρευμένα ἁμαρτίαις, πορισμὸν αὐτοῖς γαστριμαργίας, καὶ χενοδοξίας, χαὶ τῆς ἄλλης ἁπάσης ἡδυπαθείας, χαὶ ἀκαθαρσίας, τὴν χατὰ τῆς ἐχχλησίας ἐπιτεχνώμενοι ἐπανάστασιν. Φιλεῖ γὰρ ὡς τὰ πολλὰ τῶν ἀγελαίων 6 τρόπος διὰ τὸ τῆς γνώμης ἠῤῥωστηχὸς καὶ ἀστήριχτον ταῖς χαινοτομίαις τε χαὶ ταῖς νεωτεροποιΐαις προσχεχηνέναι μᾶλλον, ἢ τοῖς χαθεστηχόσι χαὶ χαλῶς χειμένοις προσεπερείδεσθαι, ὧν ἁπάντων εἰ χαὶ τὸ πῦρ τοῦ θράσους, χαὶ τῆς παροινίας τῇ Συνοδιχῇ χατεσθέσθη ψήφῳ, τῆς ὑμῶν πατρικῆς ὁσιότητος διὰ τῶν τιμιωτάτων αὐτῆς τοποτηρητῶν τὴν κατ᾽ αὐτῶν ἐπιχυρούσης ἀπόφασιν, ἄλλ᾽ οὖν ὃ καπνὸς ἔτι δάχνει, καὶ ἀνιᾷ τοὺς ἐπισχοπεῖν ἐμμελῶς τὸ ποίμνιον προαιρουμένους, χαὶ τὸ μικρὸν τῶν ποιμαινομένων ἅμάο- TAUX, μεγάλην σφῶν λογιζομένους Enulav, ἴσως δὲ τοῖς τυπωθεῖσι χανόσιν, οἷς ὅλόχληρος ἡ Ῥωμαίων ἐχχλησία συντετήρηται, σχισματιχαῖς οὐ μεριζομένη μανίαις, χαὶ ὃ χαπνὸς διασχεδασθῇ, καὶ τὸ ζοφῶδες ἐχριπισθῇ, χαὶ ἡμῖν τῆς ἀθυμίας ἀναψυχὴ πορισθήσεται. Οὐ γὰρ μόνος ὃ προῤῥηθεὶς χανὼν χατὰ τὴν ὑμετέραν παραίγεσιν φυλάττεσθαι δεδικαίωται, ἀλλά γε δὴ συνευδοχούντων ἁπάντων χαὶ ἕτεροι παραδέδονται, ὧν τὸ χράτος καὶ πολλὴν τῇ ἐχχλησία τὴν εἰρήνην βραδεύει, καὶ τὴν ὀφειλομένην τιμήν τε χαὶ δόξαν εἷς τοὺς πάλαι μὲν παρειληφότας, vuvt δὲ χαὶ μεταδόντας διαδιθάζει, χαὶ οὐδεὶς ἂν τῶν ὑπὸ τῆς ὑμῶν θεομαχαρίστου πατρότητος διορισθέντων τυπωθῆναι παραλέλειπτο, εἶ μή τις βασιλικὴ ἀνάνευσις πλέον ἰσχύσασα τοῦ ἡμετέρου θελήματος, περὶ τῶν λοιπῶν ἀποθεσπίσαι οὐ παρεχώρησε. Δι’ ὃ ἄμα τῶν τιμιωτάτων τοποτηρητῶν συμφέρον

PIÈCES JÜSTIFICATIVÉS. 451

ἡγησάμενος, ph ἐν τῇ ἐπιζητήσει τοῦ παντὸς συναπολέσαι τὸ πᾶν, ἐν τῇ ἀπολήψει τῶν. πλειόνων τὴν ἐν τοῖς ὑπολοίποις ζημίαν τε ἂν ὑπέστημεν. Ἄριστον μὲν γὰρ ὧν τις ἐφίεται μηδενὸς ἐχπεσεῖν" ἀπρονόητον δὲ πλειόνων διδομένων περὶ τῶν οὐ διδομένων πολυπραγμονεῖν, χαὶ φιλονειχκοῦντα περὶ τούτων πάντων ἑαυτὸν ἀποστεpeiv. Δι’ ὃ περὶ ὧν À γνώμη σύμφωνος ἐξενήνεχται, Συνοδιχῶς τούτους ἐξεθέμεθα, οὖς ἐν τῷ γραμματίῳ μετὰ τῶν προεχτιθέντων Üp ἡμῶν συνυπετάξαμεν. Περὶ δέ γε τῶν τὰς χειροτονίας αὐτόθεν πάλαι λαμόανόντων, ἐχοινολογήσαντο ἡμῖν of τῆς ὑμῶν ὁσιότητος τοπορητηταὶ, ὡς χρεὼν εἴη τούτους ἐπαναστραφῆναι, χαὶ πρὸς τὴν οἰχείαν παλινδρομῆσαι προμήτορα. Ἀλλ᾽ εἰ αὲν ἐν ἡμῖν τὸ τοῦ βουλήματος χῦρος ἔκειτο, χαὶ μὴ συνεμεμέριστο τῇ βασιλεία À πρᾶξις, οὖχ ἂν ἀπολογίας ἔδει, αὐτὸ δὲ τὸ ἔργον χρεῖττον ὃν τῆς ἀπολογίας ἐδείχνυτο. ᾿Επεὶ δὲ τὰ ἐχχλησιαστιχὰ, καὶ μάλιστά γε τὰ περὶ τῶν ἐνοριῶν δίχαια ταῖς πολιτικαῖς ἐπιχρατείαις τε χαὶ διοικήσεσι συμ-μεταδάλλεσθαι εἴωθεν, ἢ τῆς ὁμῶν ὁσιότητος εὐγνωμοσύνη τὸ ἡμῶν ἐπὶ τὸ συνευδοχεῖν εἰς τὸ παρασχεῖν ἀποδεχομένη θέλημκ, τὸ μὴ λαθεῖν, τῆς πολιτικῆς, ἀλλ᾽ οὖχ ἡμέτερον λογιζέσθω ἔγχλημα. ᾿Εγὼ γὲρ οὐχ ἃ πάλαι bn” ἄλλους ἐτέλει μετὰ τοῦ δικαίου, καὶ τῆς φίλης εἰρήνης ἀναστρέφειν πρόθυμος, ἀλλὰ χαὶ τῶν ἀνέκαθεν τῷ θρόνῳ τούτῳ προσανατιθεμένων, εἴ τις ἰσχύων ἐπιτροπεύειν ἠξίου, ἑτοίμως ἂν παρεχώρησα τῷ δυναμένῳ μᾶλλον πλειόνων ἀντέχεσθαι. Καὶ γὰρ ὃ μὲν ἐμοί τι τῶν οὐ προσόντων προστιθεὶς, οὗτος τὸ βάρος πλέον ἐστὶν ὃ ἐπιτιθεὶς, μερίανης γὰρ αὔξησιν ποιεῖ" 6 δὲ καὶ τῶν προὐπαρχόντων τινὰ σὺν ἀγάπη λαθεῖν ἐπιζητῶν, μᾶλλον ἐμοὶ χάριν διδόντι, À αὐτῷ λαμβάνοντι χέρδος προξενεῖ, ἐλαφρότερον γάρ μοι τὸ φορτίον τῆς ἐπιστασίας ἀποτελεῖ. Εἰ δ᾽ ὁ τὰ ἐμὰ λαμόάνων σὺν ἀγάπῃ χαὶ προσχαταδάλλειν χάριν ἀνωμολόγηταί μοι τῷ τὰ οἰκεῖα ζητοῦντι, πῶς ἄν τις οὐ δώσει χαίρων μηδενὸς ὑπάρχοντος ἐμποδὼν, μάλιστά γε τηλιχούτῳ πατρὶ, καὶ διὰ τοιούτων θεοφιλῶν χαὶ σπουδαίων ἀνδρῶν ποιησαμένῳ τὴν αἴτησιν ; ἄνδρες γὰρ ὡς ἀληθῶς οἵ τῆς ὑμῶν πατριχῆς τελειότητος τοποτηρηταὶ,, συνέσει τε, καὶ ἀρετῇ, καὶ πολυπειρία διαπρέποντες, καὶ οὐδὲν ἧττον διὰ τῆς οἰχείας πο-λιτείας, à οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ τιμῶντες τὸν ἀποστείλαντα, οἷς à πλείω τῶν ὀφειλόντων χαὶ ῥηθῆναι, καὶ γραφῆναι προσανεθέμεθᾳ,

ἅτε δὴ πεπεισμένοι χαὶ λέγειν αὐτοὺς THON δυνατοὺς, καὶ πολὺ πλέον τῶν ἄλλων ἀξίους πιστεύεσθαι. Καὶ ἐδουλόμην μὲν ὅλως μηδὲν γράψαι περὶ ἡμῶν, μάλιστά γε τῆς ὑμῶν πατριχῇῆς ὁσιότητος οὐ διὰ γραωμάτων, διὰ δὲ τῶν οἰκείων τοποτηρητῶν πληροφορηθῆναι χρινάσης, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐθέλειν γράφειν παροράσεως αἴτιον νομισθῆ, τούτου χάριν ἐν ἐπιδρομῇ τὰ χαθ᾽ ἡμᾶς διεξἤλθομεν, πολλῶν ὄντων, καὶ σχολῆς πολλῆς δεομένων τῶν παραλελειμμένων. Αὐτόπται δὲ, καὶ ὑπήχοοι οἱ θεοσεθέστατοι τοποτηρηταὶ τῶν πλειόνων γεγονότες δύναιντ᾽ ἂν ἅπαντα σαφῶς ἀναδιδάξαι, τῆς ὑμῶν μεγαλοφυεστάτης συνέσεως διαπυνθάνεσθαι βουλομένης. Ὃ δὲ ῥηθῆναι δέον μιχροῦ με παρέδραμε, τοῦτο δὴ χαὶ προσθεὶς χαταπαύσω τὸν λόγον, τῆς ἐπιστολῆς εὐλαδούμενος τὸ μῆχος. Ἡ τῶν ἀληθῶν χανόνων φυλαχὴ, σπουδαίῳ μὲν ἀποφείλεται παντὶ, πολὺ δὲ πλέον τοῖς ἐπευθύνειν τὸν μισθὸν τῆς προθυμίας τῆς περὶ τὴν ἀποστολὴν τοῦ νομισθέντος ἐπιθύμου, χὰν ἐχεῖνον ἐπὶ Λῖνον ἦν τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς πλάνης ἀντικαταδαλλόμενος.

Page 360.

Lettre de Photius au patriarche d’Aquilee , sur la procession du Saint-Esprit (1).

Τῷ θεοφιλεστάτῳ, ὁσιωτάτῳ, ἱερωτάτῳ ἀρχιερεῖ, ἀδελφῷ καὶ συλλειτουργῷ, τῷ θαυμασιωτάτῳ xai περιωνύμῳ ἀρχιεπισχόπῳ χαὶ Μητροπολίτῃ Ἀχυληΐας, Φώτιος ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιεπίσχοπος Κωνσταντινουπόλεως νέας “Ῥώμης χαὶ οἰχουμενιχὸς πατριάρχης.

Τὸ μὲν τῆς παρ᾽ ὑμῶν μαχαριότητος ἀφιγμένον γράμια ἡμῖν, πρῶτα μὲν ἐχαραχτήριζε τὴν ταύτης χατὰ Θεὸν γνώμην, χαὶ τὸ φίλτρον τοῦ πνεύματος, ὡς μέγα τε εἴη xat ὑψηλὸν, χαὶ ὅπερανῳχισμένον τῆς τῶν πολλῶν χαταστάσεως. "ἕπειτα δὲ χαὶ ὃς αὐτὸ ἐνεχεχείριστο, τούτου τοῦ ἱεροῦ ἀνδρὸς τήν τε ἄλλην ἀρετὴν χαὶ σύνεσιν, χαὶ τὸ χατὰ διάνοιαν εὐσταθές τε καὶ δραστήριον. Ar ὧν ὡς δι ἐσόπτρου τὴν ὑμετέραν ἱερὰν χαὶ θεοτίμητον δσιότητα, ὅσα τὸ γράμμα, οἷα δὴ γράμμα, παρέτρεχε, καθορᾶν παρεῖχεν ἐμφα-

(1) Le texte original de cette lettre n’a été publié qu’une seule fois en France , par Combefis , dans son Auciarium noviss.

véotepov τε χαὶ τελεώτϑρον, χαὶ ἐπὶ τοῖς ταύτης χατορθώμασιν ἥδεσθαι χαὶ κατατέρπεσθαι. Καὶ γὰρ εἴδομεν ἄνδρα συνέσει μὲν μᾶλλον ἢ τῇ πολιᾷ σεμνυνόμενον, ἀρεταῖς δὲ οὖχ ἔλαττον, À συνέσει ποιχιλλόμιενον, καὶ τῷ εὐσταθεῖ τῆς γνώμης τὸ ἀγχίνουν συμπροδαλλόμενον, χαὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, οἵας ἐχρῆν μετειληχέναι χάριτος, τὸν ἱερᾶσθαι παρὰ Θεοῦ τῶν φριχτῶν ἡμῶν μυστηρίων τὴν τελετὴν λαχόντα, χαὶ τῆς ὑμῶν χαὶ διδασχαλίας χαὶ χειροθεσίας ἄξιον, τοιοῦτον ἣ πεῖρα τῆς ἱερᾶς ὑμῶν δοιότητος παρεδείχνυ τὸν ἀπόστολον. Κἀντεῦθεν ἦν συνορᾶν τε χαὶ λαμόάνειν τὴν ἀπόδειξιν, ὡς 6 τούτου τὰ πρωτεῖα φερόμενος καὶ τελεσιουργὸς καὶ τῆς πρὸς ἡμᾷς ἀποστολῆς αἴτιος, πλήρης μὲν τῶν θείων ἐστὶ χαρίτων. “Ὅλος δὲ τῇ τοῦ βίου λαυπρότητι, χαὶ τῷ τῶν δογμάτων διαπύρῳ ζήλῳ χαὶ τῷ ἔρωτι , διασημότατός TE ἂν εἴη, χαὶ παράδειγμα σωτηρίας τοῖς εἰς αὐτὸν ἀτενίζουσιν.

Εἰ μὴ γὰρ ταῖς χατὰ Θεὸν ὑμῶν διδασκαλίαις χαὶ εἰσηγήσεσιν ἐπιδαψιλευόμενος, 6 τὴν ἀρχιερατικὴν χάριν ἐξ ὑμῶν ἕλχων οὕτως ἐνετρύφα, χαὶ εἰ μὴ θαυμαστῆς τινος χαὶ τοσαύτης ἀπήλαυε τῆς ἐκ τῶν ἀρετῶν ἡμῶν πηγαίας ἀρδείας, οὖκ ἂν εἰς τοσαύτην προῆλθε κατὰ τὸ προσῆχον ἀρχιερεῦσι Θεοῦ ἀρετῶν ἐπιφάνειαν. Σώζουσι γὰρ οὐχ ἀεὶ, οὐδὲ ἐχ βραχείας τινὸς αὐγῆς καὶ ἐλλάμψεως, τὴν ὁμοιότητα τῶν πρωτοτύπων τὰ δεύτερα, xat χάρις ἐπὶ πᾶσι τούτοις τῷ εὐεργέτη χαὶ δημιουργῷ τῶν ὅλων Θεῷ, ὃς, ὥσπερ ἐν τοῖς τῆς Εῴας μέρεσιν, οὕτω δὴ καὶ ἐν τοῖς ἑσπερίοις φωστῆρας καὶ ὁδηγοὺς τελεσιουργῶν, ὁσημέραι λάμπειν χαὶ χαταυγάζειν πολλῶν ψυχὰς χαὶ διανοίας, ἐν τῷ τῶν ἀρχιερατικῶν ὕψει θρόνων προύαλ-λεται. Ἀλλ᾽ οὕτω περὶ τῆς ἱερᾶς ὁμῶν ἀρετῆς ἔχοντες, καὶ τῆς ταύτης ἐνσεμνυνόμενοί τε καὶ ἡδόμενοι χατορθώμασι, τὸ νῦν ἡμῶν ταῖς ἀκοαῖς ἐπιπεσὸν, ὡς εἴθε μὴ ὥφελε. Wuyñc γάρ ἐστι, καὶ οὐ σώματος ἄλγημα. Διὸ ταύτης ἀπὸ θέας μεγάλην ἐλπίδα λαθόντες, χαὶ αὐτὸ τὸ πάθος ἀνακαλύψαι δεῖν ῴφήθημεν. Οὐχ οἶδα πῶς ἂν ἀλύ-πως εἴπω. Εἰ μὴ καλῶς ταῖς χυριακαῖς φωναῖς ἐξαρχεσθέννες, à τῶν πατριχῶν τε χαὶ συνοδιχῶν ὅρων χαὶ δογμάτων ἔχοντες λόγον οὐδένα,φ À τῆς ἐχεῖθεν ἀχριθείας ὑπερορῶντες, À τὸν νοῦν πρὸς τὰ τοιαῦτα φέροντες πεπωρωμένον, À οὐχ οἱδ᾽ ὅπως ἄν τις χαὶ φαίη, ὅμως οὖν ὡς εἴθε μὴ ὥφελεν, ἧκεν εἰς ἡμετέρας ἀχοὰς, ὥς τινες τῶν ἀνὰ τὴν

Δύσιν, τὸ θεῖόν τε χαὶ πανάγιον Πνεῦμα, οὗ μόνον ἐχ τοῦ Θεὼ χαὶ Πατρὸς, ἀλλὰ καὶ ἐχ τοῦ ΥἹοῦ ἐχπορεύεσθαι παρεισάγουσι" χὴ πολλὴν ἐντεῦθεν τὴν βλάδην διὰ τῆς τοιαύτης φωνῇς τοῖς πειθομένοις ἀπεργάζονται. Τοῦτο δὲ κατὰ γνώμην μὲν τοῖς οὕτως ἐξ ἀλόγου προλήψεως ἔχουσιν, où τοσαύτην, καίτοι πολλὴν, διὰ τὸ τῆς. ἀγνοίας προχάλυμμα, τάχα οὐχ ἂν προξενήσειεν " ἐρεύνης δὲ προτεθείσης χαὶ τρανῶς διά τε τῆς ἄλλης ἡμῶν ἱερᾶς γραφῆς, χαὶ αὐτῆς δὴ τῆς χυριαχῆς φωνῆς ἐλεγχθείσης πλάνης, εἰ μὴ θᾶττον μὲν ἀποσταῖεν ὡς ἐνησχυμμένοι τῆς ἀτόπου δόξης, θᾶττον δὲ τοῖς ὀρθῶς ἐπιδεδειγμένοις χαὶ προτεθεῖσιν ἐπασμενίσειεν, εἰς ὅσην of τοιοῦτοι χαταφέρονται βλασφημίαν. “Ὅσης δὲ καταδίχης ὑπευθύνους ἑαυτοὺς ἀποφαίνουσι, χἂν μηδεὶς ἀναχηρύττη, κατάδηλον. ᾿Εχπεσοῦνται γὰρ, μετὰ τῶν ἄλλων ἀγαθῶν, χαὶ τοῦ τῆς εὐσεδείας φρονήματος, χαὶ αὐτοῦ τοῦ θείου Πνεύματος, ὡς ταπεινοῦντες τὸ Πνεῦμα, οἷα δὴ ἐχ τοῦ Υἱῶ δογματίζοντες ἐκπορεύεσθαι, καὶ δευτέρᾳ προόδῳ., αὐτὸ μὲν évuépiζοντες, χλευάζοντες δὲ χαὶ τὴν μίαν ἐχπόρευσιν. Πῶς γὰρ οὐχ ἄτοπον; μᾶλλον δὲ, πῶς οὐχ ἐσχάτης βλασφημίας πλῆρες, τὸ πρὸς αὐτὰς τὰς δεσποτιχὰς φωνὰς ἀπομάχεσθαι: χαὶ τῇ πανταχοῦ χρατούσῃ τῶν μεγάλων χαὶ ἀρχιερατιχῶν θρόνων παραδόσει τε χαὶ Ôtδασχαλία ἀντεπανίστασθαι. Καὶ γὰρ, ἵνα τοὺς πρὸ αὐτοῦ ἐάσω, καὶ Λέων ὃ τῆς Ῥώμης ἀρχιερεὺς, ὅ, τε παλαιὸς, χαὶ πάλιν 6 μετὰ τοῦτον νέος Λέων, τὰ αὐτὰ φρονοῦντες τῇ χαθολυκῇ καὶ ἀποστολιχῇ ἐχχλησίᾳ, χαὶ τοῖς πρὸ αὐτῶν ἁγίοις ἀρχιερεῦσι, χαὶ τοῖς ἀποστολιχοῖς θεσπίσμασιν ἐπιδείχνυται. Ὃ μὲν, τῇ τετάρτη χαὶ οἰχουμενιχῇ ἁγία Συνόδῳ πολλὴν συνεισενεγχὼν τὴν συγχρότησιν, διά τε τῶν εἰς πρόσωπον αὐτοῦ σταλέντων ἱερῶν ἀνδρῶν, χαὶ διὰ τῆς οἰχείας ἐπιστολῆς, δι᾽ ἧς καὶ Νεστόριος καὶ Εὐτυχὴς καταδέδληνται- ἐν ἢ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς κατὰ τὰς πρὸ αὐτοῦ συνοδιχὰς ψήφους, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ Ex τοῦ ΥἹοῦ ἀνεχήρυττεν ἐχπορεύεσθαι, ὡσαύτως δὲ χαὶ ὃ μεταγένεστερος Λέων, ὃ τὴν πίστιν ὥσπερ τὴν χλῆσιν ἐφάμιλλος, οὗτος δὴ, οὗτος ὁ τῆς εὐσεδείας θερμὸς ζηλωτὴς, ὡς ἂν χατὰ μηδένα τρόπον μηδαμῶς παραχαράττοιτο βαρδάρῳ γλώσσῃ τὸ ἄχραντον ὑμῶν τῆς εὐσεδείας μάθημα, ἑλληνίδι φωνῇ, ὥσπερ δὴ χαὶ χατ᾽ ἀρχὰς εἴρηται, τοῖς ἐν τῇ δύσει δι᾿ αὐτοῦ δοξολονεῖν χαὶ θεολογεῖν τὴν ἁγίαν τριάδα παραδέδωχε. Καὶ où λόγῳ μόνον *

2 # 3 4 2 / ’ / \ 9 ὔ εἰρημένοις ἀνδράσι ἐμπεριέχονταί τε καὶ συνεχλάμπουσι τὴν εὐσέθειαν. Οὕτω γοῦν τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐχχλησίας τοῖς ἄλλοις τέσσαρσιν ἀρχιερατιχοῖς θρόνοις συμφωνούσης τε χαὶ ἀνομολογούσης, xal ἐν τῇ πέτρᾳ τῶν δεσποτιχῶν ῥημάτων ἐνιδρυμένης τε χαὶ στηριζομένης τῆς ἐχχλησίας, χαθ᾽ ἧς οὐδὲ πύλας ἄδου, ἤτοι τὰ ἀπύλωτα τῶν αἷρετιζόντων στόματα, μηδαμῶς ἰσχύειν αὐτῇ διετράνωσεν À ἀλήθεια. Πόθεν, καὶ ἐκ τίνων À χαινὴ αὕτη παραναδύεται χατὰ τοῦ Πνεύματος βλασφημία; χαὶ πῶς οὐχ ἂν εἴη τὸ συνενεχθὲν πολλῶν μὲν ἄξιον στεναγμῶν, πολλῶν δὲ δαχρύων, πολλῆς δὲ σπουδῆς ἀναχαιτίσαι τὴν νομὴν τοῦ πάθους, χαὶ μὴ πλείους δρᾶν καταθοσχόμενον τῶν 2 , LA / \ / # ΄εἰς ποίμνην Θεοῦ χαταλογισθέντων τὸ νόσημα; Διά τοι τοῦτο χαὶ À ἡμῶν μετριότης ὥσπερ τινὰ μέγαν τῆς ἐχκλησίας πρόμαχον χαὶ οἷα δὴ σχοπὸν τεθειμένον τῷ οἴκῳ ᾿Ισραὴλ, τὴν ὑμετέραν ἐπ᾽ ἀρετῇ τελειότητα προχαλούμεθα, τὸν ἐν τῇ καρδίᾳ ζῆλον ἔνθεον εἰς μέσον ἐχπυρσεῦσαι, καὶ οἷα δὴ τὴν τῆς ἀρχιερωσύνης λυχνίαν ἀνάπτοντα, πᾶσι τοῖς πλανωμένοις φῶς σωτήριον ἐναυγάσαι, χαὶ τοῖς πλάνοις μὲν ἀποστῆσαι, χει ἦσαι δὲ πρὲ τὴν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἱ Ἴ μὲ σαι, χειραγωγῆσαι δὲ πρὸς τὴν ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰχουμένην ἐξαπλωμένην εὐσέδειαν. Πρῶτον μὲν γὰρ, ὡς εἴρηται, τὴν χυριαχὴν ἔχει φωνὴν, λαμπροτέραν πάσης λαμπηδόνος ἐξαστράπτουσαν, ἣ ἐκ ΄-ω \ LU , / \ A 9 / À τοῦ Πατρὸς τοῦ Πνεύματος ἐχπόρευσις, πρὸς ἣν ἀναύλέποντες, χἂν ὀψὲ γοῦν οἱ ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα δυσφημήσαντες ἐχπορεύεσθαι, παυσάσθωσαν τῆς ἐν πλάνη χαὶ σκότῳ διατριόῆς, χαὶ τῷ φωτὶ τῆς εὐσεδείας ἐλλαμπόμενοι, εἰς τὰς ἄδυτον ἐχούσας μάνδρας τὴν τῆς ὀρθοδοξίας αἴγλην, τοῖς εὐσεσέσι συνεισιέτωσαν, χαταιδούμενοι μά-

λιστα καὶ τὸν ἐπιστήθιον τῶν οὐρανίων δογμάτων μύστην χαὶ μυστε- Ὑωγὸν, τὸν τῆς θεολογίας Ἰωάννην ἐπώνυμον. Καὶ εἰς πρεσθείαν προβαλλέτωσαν, συγγνώμης τυχεῖν οἷς ἀπεναντίας αὐτοῦ τε χαὶ τῶ ᾿ διδασχάλου χαὶ τῶν μαθητῶν τοῦ θεολογικωτάτου πάλαι ποτὲ ἐπανέστησαν. Τοῖς γὰρ ἐχ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ΥἹοῦ τὸ πανάγιον Πνεῦμα ἐχπορεύεσθαι δογματίζουσι, δι᾿ ὃ πάντων αἴτια καὶ ἀρχαὶ συνεισέρχονται, χαὶ ἣ ἐν τῇ τριάδι μοναρχία φροῦδος οἰχήσεται. Διὸ γὰρ φανερῶς τοῖς οὕτω λέγουσι τὰ αἴτια συναναχηρύσσεται, ἐξ ὧν χαὶ ἡ μία εἰς δύο ἀρχὰς (τρέποιτο δὲ τὸ βλάσφημον εἰς τὰς τῶν αἰτίων χεφαλάς) συνδιασχίζεται. Ἄλλως τε δὲ, εἰ μὲν τελεία ἣ ἐχ τοῦ Πατρός ἐστιν ἐχπόρευσις, τίς À χρεία τῆς δευτέρας ἐχπορεύσεως, ἤδη τῆς τελειότητος ἐχ τῆς Πατριχῇῆς προόδου χαθορωμένης τῷ Πνεύματι; εἰ δ᾽ ἀτελὴς, τίς ὑποίσει τὸ ἄτοπον ; Πρῶτον μὲν γὰρ ὁ τοῦτο φάναι τολμήσας y τῇ παντελείῳ τριάδι τὸ ἀτελὲς ἐναπέῤῥιψεν. Ἔπειτα δὲ χαὶ ἐχ δύο πάλιν ἀτελῶν τὸ τελειοποιὸν Πνεῦμα συγχατεσχεύασε. Ναὶ δὴ καὶ σύνθετον ἀπετέλεσεν, ὦ ὡς ἐχ δύο τινῶν αἰτίων, χαὶ τότε, ὦ γλώσσης ἀχρατοῦς χαὶ γνώμης ἀγνώμονος, ἀτελῶς ἐξ ἑχατέρου ἐκπορευομένου τοῦ Πνεύματος. Οἱ δὲ ταύτῃ τῇ δυσφημίᾳ κάτοχοι, καὶ υἱωνὸν εἰπεῖν τὸ Πνεῦμα, οὐκ ἂν ἀποχνήσαιεν, εἰ δὲ τὴν φωνὴν φυλάττονται φόδῳ τῶν εὐσεδῶν, ἀλλ᾽ οὖν τὸ φρόνηυα, δ ὧν δογματίζουσι, θάλπουσιν. Εἰ γὰρ ὁ μὲν Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς διὰ γεννήσεως πρόεισι, τὸ Πνεῦμα δὲ ἐχ τοῦ Υἱοῦ δι᾿ ἐχπορεύσεως, εἰς υἱωνοῦ τάξιν περιστήσεται. Καὶ πῶς ἂν εἴη τοῦτο φορητὸν τοῖς εὐσεδεῖν σπουδὴν ποιουμένοις xa τῷ τῶν Χριστιανῶν χαταλόγῳ συνεξετάζεσθαι; À πῶς ἐπὶ πολὺ παρορώμενον ἀνεξέλεγκτον οὐ συνελχύσει, τοὺς σιγῶντας μὲν, νοῦ δὲ ἐκ Θεοῦ καὶ χαρίτων διελέγχειν ἀπολαύσαντες, εἰς τὴν τῶν βλασφημησάντων ἀπώλειαν. Σὺ δέ μοι, ἀνδρῶν ἱερῶν ἱερώτατε, xal τοῦτο τῆς αὐτῶν ἀτόπου δόξης ἀναφυόμενον αὐτοῖς ἐπιδείχνυε. Εἰ γὰρ τῇ τοῦ Υἱοῦ γεννήσει ἐχπορεύεται χαὶ τὸ Πνεῦμα, χαὶ ἅμα ὃ μὲν, γεννᾶται, τὸ δὲ, τοῦ γεννωμένου ἐχπορεύεται, οὐδὲν ἔλαττον τοῦ ΥἹἱοῦ χαὶ τὸ Πνεῦμα ἂν εἴη ἐχ τοῦ Πατρὸς τὴν πρόοδον λαμῥάνον διὰ γεννήσεως. Εἴπερ γεννᾷ μὲν ὃ Πατὴρ τὸν Υἱὸν, τὸ Πνεῦμα δὲ τῷ Υἱῷ διὰ γεννήσεως προϊόντι συμπρόεισιν. Εἰ μὲν γὰρ ἄλλος αὐτοῖς καιρὸς τὸν Υἱὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς ὑποδάλλει τῇ γεννήσει, ἄλλος δὲ τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Υἱοῦ ποιεῖ

CR M à ET μων» ne non. md 2 tn 20e “ὦν ne oem =

le 7 “PHCES JUSTIFICATIVES. 457 ἐχπορεύεσθαι (τάχα γὰρ χαὶ τοῦτο συνελαυνόμενοι ἀναπλάσσουσι),. πάντως τὸ Πνεῦμα νεώτερον τῆς τοῦ Υἱοῦ γεννήσεως ἀναγχάσῃ ὑποστήσασθαι εἰ δὲ ταύτης τῆς περιφανοῦς Θεομαχίας τὸν κίνδυνον ὑφορῶντες ἀποστήσονται, εἰς τὸ γεννητὸν ὁμολογεῖν τὸ Πνεῦμα ἑαυτοὺς συνελάσουσιν. Ἀχούω δὲ τούτους θρασυνομένους χατὰ Παύλου χαὶ χατὰ τοῦ χοινοῦ δεσπότου ἰκαὶ διδασχάλου, τὸν θεῖον Παῦλον εἷς συνηγορίαν τῆς οἰχείας προδαλλομένους αἱρέσεως. ᾿Εξαπέστειλε γὰρ, φασὶν, εἶπεν, ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ χράζον ἐν ταῖς χαρδίαις ἡμῶν, 466% ὃ πατήρ. Ἀλλ᾽ οἵγε τοῦτο ῥητὸν τὴν οἰχείαν χρατύνειν ἀμαθίαν νομίζοντες, ἐχεῖνο γινωσχέτωσαν, ὡς ἐν οἷς, τοῖς τοῦ Παύλου ῥητοῖς ὑπολαμόάνουσιν ἐπερείδεσθαι, ἑαυτοὺς μᾶλλον ἁμαρτάνοντας ἐξελέγχουσιν. Οὐ γὰρ αὐτοὺς ἐν οἷς χηρύσσει Παῦλος μεμφόμεθα, ἀλλὰ δι᾽ ὧν τὰς ἐχείνου θεοπνεύστους φωνὰς παραχαράσσουσιν αἰτιώμεθα " χαὶ διότι περ ἃ μήτε εἶπεν αὐτὸς, μήτε ποτὲ ἐνενόησεν, εἷς χατηγορίαν αὐτοῦ ἀναισχυντοῦσι προχο-μίζειν, διὰ τοῦτο διχαίαν αὐτοὶ καθ᾽ ἑαυτῶν ἁλίσχονται τὴν χατάὕνωσιν ἐπιφέροντες. Τὸ Πνεῦμα τοίνυν τοῦ Υἱοῦ 6 μετάρσιος ἄνθρωπος λέγει ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Πατρός. Λέγε χαὶ σὺ τὴν αὐτὴν τῷ Παύλῳ φωνήν. Ἔστι γὰρ τὸ Πνεῦμα τοῦ ΥἹοῦ, ἐπεὶ μηδ᾽ ἀλλότριον, μηδ᾽ ἀντιφθεγγόμενον αὐτῷ, μηδ᾽ ἀντινομαθετοῦν ὥφθη ποτέ. Ἀλλ᾽ ὅτι ὥσπερ τῆς αὐτῆς οὐσίας χαὶ δυνάμεως, οὕτω χαὶ τῆς αὐτῆς βουλῆς χαὶ γνώμης , χαὶ τῆς αὐτῆς δμοίως πρὸς τὸ ἕν, ἐξ οὗ, τὸ UÈV, γεγέ ἔγνηται, τὸ δὲ, ἐξεπορεύθη συννεύσεως, εἶπεν vor τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ. Οὕτω χἀχεῖνοι λεγέτωσαν. Οὐδεὶς αὐτοὺς αἱρέσεως ὃ γραφόμενος. Οὐχ εἶπεν, ἐχπορεύεται τοῦ ΥἹοῦ. Av τοῦτό τινες λέγωσι, καὶ τὴν Παύλου διδασχαλίαν ὁδρίζουσι, καὶ δόξης αἱρετικῇς αὐτοὺς ἐνόχους δειχνύουσιν. Et δ᾽ ὅτι λέγεται τὸ Πνεῦμα τοῦ ΥἹοῦ, διὰ τοῦτο φαντάζονται χαὶ τὸ ἐχπορεύεσθαι, χαὶ τὸν Πατέρα τοῦ ΥἹοῦ δογματίζουσιν ἐχπορεύεσθαι. Λέγεται γὰρ ὃ Πατὴρ πανταχοῦ τοῦ Υἱοῦ, xal πολλοὺς δ᾽ ἄν οἱ τοιοῦτοι προδολέας χαὶ αἴτια τοῦ Πνεύ-ματος ὑποστήσονται. Λέγεται γὰρ οὐδὲν ἔλαττον, χαὶ σοφίας πνεῦ-μα, χαὶ γνώσεως, καὶ δυνάμεως, χαὶ τοιούτων θεοπρεπῶν ἄλλων. Εἰ οὖν διότι τούτων τὸ πνεῦμα λέγεται, διὰ τοῦτο χαὶ ἐξ αὐτῶν ἀπαιτοῦσιν ἐχπορεύεσθαι, ὁρᾶν ἐστιν αὐτῶν τὸ σοφὸν τῆς ἐπινοίας » εἰς οἷον βάραθρον πλάνης αὐτοὺς χαταχρημνίζει χαὶ ἀποπλανᾷ, ον ψῳ

458 PIÈCES JTSTIFICATEIVES

“τέρῳ δὲ τρόπῳ πάλιν ἕτερον βλάσφημον τῆς αὐτῶν δρᾶται δόξης ἀναφυύμενον. Εἰ γὰρ ἐχπορεύεται μὲν τὸ Πνεῦωμα x τοῦ You, οὖ ὕστερον ὃὲ τῆς αὐτοῦ γεννήσεως οὐδὲ πρότερον. ᾽ν γὰρ τῇ παναvia τριάδι τὰ χρονικὰ ταῦτα προσρήματα παντελῶς ἀπελήλαται. Εἰ τοίνυν dus μὲν ἐχπορεύεται τοῦ Πατρὸς, ἄμα δὲ τοῦ γἹοῦ, cuvètarρεθήσεται ταῖς τῶν προῤδαλλομένων ὑποττάσεσι χαὶ αὐτὸ τὸ προύαλλόμενον, καὶ δύο ἀνθ᾽ ἑνὸς αὐτοῖς ἔσται τὸ Πνεῦμα, τὸ μὲν, τοῦ Πατρὸς, τὸ δὲ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορευόμενον. Καὶ γὰρ οὐδέν ἐστι τοιοῦτον χαινιζόμενον, οὐδὲ ἐπὶ τῶν Cia γεννήσεως λαύζοντων τὴν ὕπαρξιν. Διαφορὰ μὲν γὰρ δρᾶν ἐστι χαθ᾽ ὑπόστασιν ἐχ μιᾶς χαὶ τῆς αὐτῆς προϊόντα ὑποστάσεως. “Ἐν δὲ καὶ τὸ αὐτὸ χαθ᾽ ὑπόστασιν ἐχ διαφόρων προϊέναι, καὶ μὴ συνδιχιρεῖσθαι ταῖς προθαλλομενων ὑποστασεσιν, οὔτε ἢ γένεσις οἵἴδεν, οὐδὲ εἴ τι χρεῖττον τῆς γενέσεως. Καὶ γὰρ παῖδες μὲν πολλοὶ πολλάχις, ἐκ μιᾶς χαὶ τῆς αὐτῆς νηδύος, χαὶ ἅμα, καὶ χωδ΄ # \ 2 Α Α [4 A /

pls ὁρῶνται τελεσφορούμενοι, xat À αὐτὴ χεὶρ χαὶ τύπτει, καὶ γράφει; χαὶ εὐεργετεῖ, χαὶ πρὸς τὸ θεῖον ἀνατείνεται. To γράφειν δὲ χειρὸς ἔργον ὁλόχληρον δρᾶν καὶ ποδὸς ὁμοίως, ἢ τὸ βαδίζειν ὡσαύτως τῶν εἰρημένων ἑχατέρου, À τὸ βλέπειν ὄμματος καὶ ὠτὸς, À τὰ τοιαῦτα, οὐχ ἄν τις χαθαρεύων ἀναισθησίας νομίσειεν. ᾿Αλλ᾽ ὥσπερ ἀλλήλων Ὑεια πρὸς τὴν τῶν ἐνεργούντων φύσιν συνδιαιρεῖται, καὶ τῶν ἄλλων συναποϑιίσταται. Καὶ ἐπὶ τῶν παντελῶς δὲ χεχωρισμένων λαχόντων

- Δ ” De

Ce » x

τῆς αἱρέσεως, ταῦτα πρὸς τὴν αὐτῆς βεδαίωσιν προδαλλόμενοι, πῶς oùx Fav εἴησαν ᾿ ἄθλιοι μὲν τὸν νοῦν, ἀθλιώτεροι δὲ τὴν προαί-ρεσιν ; τί γὰρ ἂν εἴη ταύτης τῆς δεσποτιχῇς φωνῆς τρανότερον, τῶν προχομιζόντων αὐτὴν χαταδαλεῖν τὴν ἀναίδειαν; τί δὲ παραστῆσαι᾽ φανερώτερον ὡς oùx ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλ᾽ ἐχ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα. ἐχπορεύεται; Καὶ γὰρ ὅπερ ἐν ἄλλοις εἶπεν ὁ Σωτὴρ, τὸ Πνεῦμα êx τοῦ Πατρὸς ἐχποοεύεται, τοῦτο καὶ νῦν διὰ τῆς προχειμένης ἐχδιδάσχει ῥήσεως, τὸ Πνεῦμα λέγων ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, οὐ γὰρ εἶπεν, ἐξ ἐμοῦ, ἀλλ᾽ ἐχ τοῦ ἐμοῦ, δῆλον ὅτι, τοῦ Πατρός. Εἰ μή τι ἄρα βούλοιντο ἕτεοον παρὰ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα, εἶναί τε καὶ ὀνομάζεσθαι τοῦ Υἱοῦ, of γοῦν τοὺς οὕτω περιφανεῖς χατ᾽ αὐτῶν ἐλέγχους ὑπὲρ αὐτῶν νομίζοντες ἵστασθαι, τίνος συμμαχίαν ἄλλην πρὸς βεθαίωσιν τοῦ πεπλανημένου φρονήματος ἐχπορίσονται, ἀλλ᾽ ὡς ἔοικεν, οὐδὲ τὰς πᾶσιν ἐγνωσμένας φωνὰς συνιέντες οὗτοι, οὐδὲ τῶν ἐν χερσὶ μάθησιν ἔχοντες, οὗ μόνον οὐχ ἀνέχονται παρ᾽ ἑτέρων μαθεῖν τὸ ἀγνοούμενον ( καίτοι γε παραχαλεῖν ἐχρῆν, καὶ σπουδῇ ζητεῖν τοὺς αὐτοὺς τῆς ἀγνοίας ἀνελχύσοντας), of δὲ, χαὶ διδασχάλους ἑαυτοὺς τῶν οἰχείων ἀναπλασμάτων προχαθίζουσι. Πῶς γὰρ οὐχ αἰσχύνονται, τοῦ Σωτῆρος λέγοντος, ὅτι τὸ Πνεῦμα x τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, αὐτοὶ τὸ, x τοῦ ἐμοῦ, οὖχ ὡς εἶπεν ὃ Σωτὴρ ἐξαχούοντες, ἀλλὰ τοῦτο παραγραφόυενοι, ἀντ᾽ ἐχείνου, τὸ ἐξ ἐμοῦ ἀντιγράφουσι. Τοῦτο γὰρ αὐτοῖς ἴσως ἔδοξε χατασχευάζειν τὸ βούλημα. Καίτοι εἰ χαὶ οὕτως εἴρητο, ὥσπερ οὐχ εἴρηται, οὐδ᾽ οὕτως αὐτοῖς εἶχεν ἰσχὺν À ἐπήρεια, Οὐ γὰρ ἀεὶ τὸ λαμθάνειν εἰς τὴν τοῦ ἐκπορεύεσθαι διάνοιαν λαμόάνεται, ἀλλ᾽ ἔσθ᾽ ὅτε χαὶ πολλὴν τὴν παραλλαγὴν ὑπαινίττεται. Ἄλλο γάρ ἐστι τὸ λαμθάνειν, χαὶ ἀπαρύεσθαι ἀφ᾽ ἑτέρας ὑποστάσεως ἑτέραν ὑπόστασιν, καὶ ἄλλο τὸ πρὸς οὐσίωσίν te χαὶ ὑπόστασιν ἐχπορεύεσθαι. Οὕτως οὐδὲ περὶ αὐτὰ τὰ σημαινόμενα τῶν ὀνομάτων ἀπευθυνομένην ἔχουσι τὴν διάνοιαν, χαὶ εἴτι ἄλλο παρ᾽ αὐτῶν προχομισθείη, τῆς αὐτῆς μὲν ἔχεται παρανοίας, τῆς αὐτῆς δ᾽ ἀμαθείας χαθορᾶται βλάστημα, χαὶ πρὸς τὴν αὐτὴν καταστρέφει τῆς ἀσεδείας ἀπώλειαν.

LR. ]

πολλοῖς αὐτῶν λόγοις συνέταξαν ἐχπορεύεσθαι. Καὶ δὴ τούτοις πειθόμεθα, οὕτω χαὶ λέγειν χαὶ φρονεῖν, καὶ uh ἀτιμάξειν πατέρας εἷς αἱρετιχὴν δόξαν διχδαάλλοντες. Ἔστι de πρῶτον μὲν τὸ πᾶσι πρόδηλον πρὸς αὐτοὺς εἰπεῖν, ὡς εἶ δέχα, À χαὶ εἴχοσι τινὲς τῶν πατέρων ταύτην εἶπον τὴν φωνὴν, μυρίοι δὲ οὐχ ἐφθέγξαντο, τίνες οἷ πατέρας ἐξ vb (ζ “. οἵ 4 Là > “ὦ ΄ιν , 6 ’ 9 Ὁ Φ » ΜΈ ρίζοντες; οἷ τὸ πᾶν αὐτῶν τῆς εὐσεθείας ἐν ὀλίγοις περιγρά φοντες, χαὶ τούτους ἀντιφθεγγομένους χαὶ ἀντιτασσομένους οἰχουμενιχαῖς συνόδοις, καὶ ἀναιριθαήτω πλήθει θεοφόρων πατέρων ἀνδρῶν -.«ᾳ A ’ # LA προθαλλόμενοι, À οἷ τοὺς πολλαπλασίους συνηγόρους rapahauba- [à Si \ # A “.- Led νοντες; “M'épier τις πατέρας, ὡς φὴς, μὴ λέγων τὸ Πνεῦμα ἐχ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεσθαι; χαὶ γὰρ οὕτως ἐχεῖνοι ἐφθέγξαντο. Καὶ πῶς οὐχ δόρίζει πολλαπλασίους ὃ τοῦτο λέγων ; χαὶ γὰρ οὕμενουν οὐδαμοῦ τοῦτο φθέγξασθαι χατεδέξαντο, ἀλλ᾽ δύρίζει πατέρας ὃ παρὰ τὴν ἐχείνων φωνὴν λέγων, πῶς οὐχ ὑόρίζει τὸν χοινὸν δεσπότην ὃ τὴν ἐκείνου παραχαράττων φωνὴν, χαὶ διδάσχαλον ἀντ᾽ ἐχείνου ἄλλον τῆς θεολογίας προδαλλόμενος ; ᾿Αλλὰ τίς λέγει τοῦτο: τίς ἐστὶν ὃ ὑύριστὴς τῶν περὶ Αὐγουστῖνον τὸν ἱερὸν χαὶ ἹΙερώνυμον καὶ Ἀμόρό- 5 ὃ τού ἀντιτιθεὶς τῷ ᾧ δεσπό ὶ διδασχάλῳ ἀ σιον ; ὃ τούτους ἀντιτιθεὶς τῷ χοινῷ δεσπότῃ καὶ διδασχάλῳ ἀντιφθεγγομένους, À 6 μηδὲν μὲν τοιοῦτον ποιῶν, χοινοῦ δὲ δεσπότου χαταχολουθεῖν ἀξιῶν πάντας τῷ θεσπίσματι. Ἀλλ᾽ εἰ καλῶς, φησὶν, ἐδογμάτισαν, καὶ χρὴ τὸ ἐχείνων θάλπειν φρόνημα,, τοὺς, ὅτοι τούτοὺς πατέρας ἐπιγράφουσιν, ἢ δυσσεδῶς εἶπον, καὶ δεῖ τῷ αἱρετιχῷ , 9 0 / [4 Lu e A s ἢ 2 - φρονήματι χἀχείνους συναποθάλλεσθαι. Ταῦτα οἱ τὴν ἀσέδειαν ἀδι- / 3 \ 3 - € LA # À 9 6 DS τ χώτεροι. Οὐ γὰρ αὐτοῖς, ὡς ἔοικε, μέγα πρὸς ἀσέδειαν δοχεῖ χρατυνομένη παρ᾽ αὐτῶν τῆς θεολογίας À διαστροφή. ᾿Αλλ᾽ ἀτελὲς ἡγοῦνται τὸ σπούδασμα, εἰ μὴ χαὶ ζητήσωσιν εὑρεῖν, οὃς πατέρας χαλοῦσι, διὰ τῆς τοιαύτης ἀγνώμονος ἐρεύνης, χαὶ τῆς τῶν ἀσχημόνων ἀναχαλύψεως, ὅπως ὑδρίσωσι, δειχνύντες αὐτοὺς κἀνταῦθα γνησίους τοῦ Χὰμ μαθητὰς, ὃς τὴν τοῦ Πατρὸς ἀσχημοσύνην οὐ συνεχάλυψεν, ἀναιδεῖ δὲ προσώπῳ διεχλεύασεν. Ἀλλ᾽ of τῆς ἐχχλησίας τρόφιμοι, χαὶ τῶν ἱερῶν μαθημάτων οὐχ ἐπιλήσμονες, χατὰ τὸν Σὴμ χαὶ Ἰάφεθ, χαὶ τὴν πατρικὴν ἀσχηυοσύνην ἐπικαλύπτειν ἐπίστανται, χαὶ τοὺς μιμητὰς τοῦ Χὰμ. χαταγινώσχοντες ἀποστρέ- ; μιμὴ pe χαταγ P φονται. Ἄλλως τε δὲ, εἰ μὲν μηδὲν, οὺς ὁ λόγος ἄνωθεν ἔφη πατέpas, τῷ χοινῷ δεσπότῃ ἀντιφθέγγονται, οὐδ᾽ ἡμεῖς τούτοις ἀντι-

PIÈCES JUSTIFICATIVES, 461 φθεγξόμεθα. Εἰ δ᾽ ὑμεῖς φατὲ ὡς τῇ δεσποτιχῇ φωνῇ ἀντιφθέγγονται, ὑμῶν ἐστι τὸ καὶ τὸν δεσπότην δεύτερον ἐχείνων ποιεῖν, χἀχείνους διὰ τὸ τὴν δεσποτιχὴν παριδεῖν ἐντολὴν, ἀπελαύνειν εἰς τὸ τοῦ χρίματος ἀπαραίτητον. Πόσα δ᾽ ἄν τις ὑπὲρ τῶν μαχαρίων ἀνδρῶν ἐχείνων εἴποι; πόσαι γὰρ περιστάσεις πραγμάτων πολλοὺς ἐξεόιάζοντο, τὰ μὲν παραφθέγξασθαι, τὰ δὲ πρὸς οἰκονομίαν εἰπεῖν, τὰ δὲ, χαὶ τῶν ἀπειθούντων ἐπαναστάντων, τὰ δὲ, χαὶ ἀγνοίᾳ οἷα δὴ περιολισθεῖσιν ἀνθρώπινα. Ἄλλος γὰρ πρὸς τοὺς αἱρετέζοντ τας διαμαχόμενος, ἄλλος τῇ ἀσθενείᾳ συγκατιὼν τῶν ἀκρδατῶν, ἄλλος ἄλ)ο τι διαπραττόμενος, καὶ τὸν χαιρὸν ἔχων πολλὰ τῆς ἀκριδείας χαθυφεῖναι παραχαλοῦντα ἐπὶ τέλει μείζονι χαὶ εἶπε ᾿ καὶ ἔπραξεν, ἃ μήτε λαλεῖν ἡμῖν, μήτε πράττειν ἔξεστι. Καὶ ἵνα ἄλλους ἐάσω, , »ὕ ὮΝ / / { , ΩΝ 2 , ΗΝ ἐννόει μο! τοῦ θαυμασίου Παύλου χαὶ διδασχάλου τῆς οἰκουμένης τὸν ἁγιάσμὸν, τὸ ξυρᾶσθαι, τὸ γάλαχτι τρέφειν τοὺς ἄρτι χαθισταμέvous πρὸς μάθησιν, χαὶ οὐ βρώματι, κἀχϑιθεν ἐφεξῆς εἴ τις τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν τὸν χορὸν διέλθοι, ὅλον ἀνθρώπου κατατρίψοι βίον, τὰ τοιαῦτα ἐξαριθμῶν, χαὶ γραφόμενος. ᾿Αλλὰ γὰρ εἴ τις τῷ ριύμων ; γραφομενος. γὰρ US τῶν / 4 \ J 3 ἤ e “Ὁ

Æ e ἢ ? 9 "Ὁ ὃ , ΕΣ / = *E αντας, εὑρήσει χατ᾽ αὐτοῦ τὴν διχάζουσαν ἀφιέντας ψῆφον. "Ext δὲ, εἰ μὲν ὑπομνησθέντες περὶ τοῦ προχειμένου χεφαλαίου, τῶν εἰρημένων πατέρων ἀντεῖπε τὸ σύνταγμα, καὶ πρὸς ἔνστασίν τινα xai ἀπείθειαν ἀπεθρασύνετο, διέτεινάν τε τῇ αὐτῇ παρατροπῇ τῆς δόξης, καὶ ἐπ᾽ αὐτῇ τὸν βίον μετὰ τοὺς ἐλέγχους χατέστῤεψαν, ἀνάγκη τούτους συναπούδάλλεσθαι τῷ φρονήματι. Εἰ δὲ πὰρεφθέγξαντο μὲν, ἢ διά τινα αἰτίαν νῦν ἀγνοουμένην ἡμῖν τῇ τῆς εὐθύ-τητος ἐξετράπησαν, οὐδεμία δὲ ζήτησις αὐτοῖς προσενήνεχται, οὐδ᾽ 2 # ΄ω 3 ἐ 3 \ 9 \ / , 4 εἰς μάθησιν τῆς ἀληθείας οὐδεὶς αὐτοὺς παρεχάλεσε, πατέρας μὲν

οὐδὲν ἔλαττον αὐτοὺς, εἰ χαὶ μὴ τοῦτο εἶπον, ἐπιγραψόμεθα, διά τε τὸ τοῦ βίου λαμπρὸν, καὶ τῆς ἀρετῆς τὸ αἰδέσιμον, καὶ τῆς ἄλλης εὐσεδείας τὸ ἀχατάγνωστον " τοῖς δὲ λόγοις τούτων, ἐν οἷς παρηνέχθησαν, oùy ἑΨνόμεθα. “Ὅσοι δὲ τούτων βιάζονται εἰς ἀντίθετον μαρτυρίαν ἐλθεῖν τῆς δεσποτιχῆς φωνῆς, οὉ où οι λέξει μὲν γυμνῇ τὸν . . - DE” . δ s

Καὶ γὰρ καὶ Διονύσιον τὸν ᾿Αλεξανδρείας τῷ χορῷ τῶν ἁγίων πατέρων συντάττοντες, τὰς ὕπ᾽ αὐτοῦ λεχθείσας πρὸς τὸν Λίδυν Σαδέλλιον ἀρειανικὰς φωνὰς οὔμενουν οὗ συναποδεχόμεθα, ἀλλὰ xa παντελῶς ἐχτρεπόμεθα᾽ χαὶ τὸν ἐν μάρτυσι μέγαν Μεθόδιον, ὃς τοὺς ἀρχιερατιχοὺς τοῦ Πατάρων θρόνου ἐπιδαλιούχησεν οἴακας - ἔτι μὲν χαὶ Εἰρηναῖον τὸν Λουγδούνων ἐπίσχοπον, καὶ Παπίαν τὸν τῆς Ἱεραπόλεως, τὸν μὲν, τοῦ μαρτυρίου τὸν στέφανον ἀναδησάμενον, τοὺς δὲ, ἄνδρας ὄντας ἀποστολικοὺς, καὶ τοῖς τοῦ βίου τρόποις τὸ θαυμάσιον ἐξαστράπτοντας. Ἀλλ᾽ οὖν, εἴ τί γε τῆς ἀληθείας ὠλιγώρησαν, χαὶ παρηνέχθησαν φθέγξασθαι ἀπεναντίας τοῦ χοινοῦ xat ἐχχλησιαστιχοῦ δόγματος, ἐν τούτοις μὲν οὖχ ἑπόμεθα, τῆς πατρικῆς δὲ τιμῆς καὶ δόξης οὔμενουν οὐδὲν αὐτῶν περικόπτομεν. ᾿Ἐπιλείψει με À ἡμέρα τοὺς ἄνδρας ἀπαριθμούμενον, οὺς τῇ μὲν τῶν πατέρων τιμῇ σεμνύνομεν, ἐν οἷς δὲ τῆς ἀληθείας παρηνέχθησαν οὐ μιμού-μεθα. Οὔτω γοῦν χαὶ εἴ τινες φανεῖεν παρὰ τὴν δεσποτικὴν φωνὴν τὴν πάντας ἡυᾶς μυσταγωγοῦσαν, τὸ Πνεῦμα εἰπόντες ἐχ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεσθαι, τὴν μὲν καινοτομίαν, ὡς τὴν δεσποτικὴν φωνὴν κιθδηλεύουσαν χαὶ παραχαράσσουσαν, ἀποστρεφόμεθα, τὸν πατέρα δὲ αὐτῆς, σιγῶντα μάλιστα καὶ μὴ παρόντα, μηδ᾽ ἀντιλέγοντα, οὔμε-vouv où χαταδιχάζουμεν " τοῦ γὰρ φεύγοντος οὐχ ὄντος, οὔτε δι᾽ ἑαυτοῦ, οὔτε δι᾽ ὧν ὑπὲρ αὐτοῦ λέγειν προχειρίζεται, οὐδεὶς ἄν εἴη νοῦν ἔχων χατήγορος. Κατηγορίας δὲ οὐχ οὔσης, οὐδὲ ψῆφος προέρχεται τοῦ éyxAñuatos, ψήφου δὲ xaradtxabouonc, μὴ δοθείσης, 6 τολιῶν ὑδροίζειν τὸν ἔξω τούτων καθεστῶτα πάντων τῶν περιστάσεων, où χατ᾽ ἐχείνου μᾶλλον, ἡ χαθ᾽ ἑχυτοῦ περιτρέπει τὸν ὄνειδον. Ἀλλ᾽ εἶπον, φασὶ, πατέρες τὸ Πνεῦμα ἐχ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεσθαι, ἀλλὰ

- + la τσ. ! ‘4 = 4 , “ ἃ He NN. -

PIÈCES JUSTIFICATIVÉS. | 468

βραχεῖς τῷ ἀριθμῷ, ἀλλ᾽ οἱ πλείους εἰπεῖν οὐχ ἠνέσχοντο. Εἶπον εὐαρίθμητοι πατέρες, ἀλλὰ συνόδων ἁγίων ψηφίσματα, τοὺς παρὰ τὴν δεσποτιχὴν ᾿φωνὴν εἰπόντας, ἀποπέμπονται. Εἶπον πατέρες, ἀλλὰ τί με Et μιχρολογεῖν περὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰπόντων : οὐδ᾽ ἂν À χτίσις ἀφῆχε πᾶσα μίαν φωνὴν, ὀὔμενουν οὐδεὶς τοῦ χτίστου καὶ δημιουργοῦ καταλιπὼν τὴν μυσταγωγίαν, καὶ τὰ διδάγματα, τῇ ἀντιφθεγγουένη χτίσει τῷ χτίστῃ προσέθετο, οὐδ᾽ δὁπέχυψε νόμοις τῆς χτίσεως, τοὺς τοῦ χτίστου χαὶ δημιουργοῦ νόμους Æapaypaφόμενος.

Πατέρας ζητεῖς συνηγόρους, τῷ φρονήματι: χὸν δεσπότην αὐτὸν ἔχεις, τῶν οἰχουμενιχῶν συνόδων τὰς ψήφους, χορὸν θεοφόρων πατέρων ἀριθμοῦ χρείττονα, ἐξ ὧν χαὶ of λελεγμένοι ἄνωθεν τῆς Ῥώμης ἀρχιερεῖς ἐχδιδαχθέντες, χαὶ διὰ τοῦ ἐχτεθειμένου τῆς πίστεως ἁγίου μαθήματος τῆς τριαδιχῇς ὁμοουσιότητος ἀπαραχά-paxtov τὸ δόγμα παρειληφότες, τοῖς χατὰ τὴν δύσιν πᾶσαν παραδεδώχασι μέρεσι. Καὶ οὐ μόνον ὃ κατὰ τὴν τετάρτην χαὶ οἴχουμενικὴν ἁγίαν Σύνοδον ἐχλάυψας ἱερὸς Λέων, οὐδ᾽ 6 τὴν εὐσέδειαν ἐχείνῳ, ὥσπερ χαὶ τὸ ὄνομα ἀπαράλλαχτος, ἀλλὰ χαὶ ᾿Αδριανὸς ἐχεῖνος τὸν αὐτὸν ἀποστολιχὸν διϊθύνας θρόνον, ἐν οἷς πρὸς τὸν ἁγιώτατον χαὶ μαχαριώτατον Ταράσιον τὸν ἡμέτερον Πατρόθειον ἀντέγραψε, σαφῶς τε χαὶ περιφανῶς φαίνεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον φρονῶν ἐχ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεσθαι. Οὐχ ἐάσειν μοι δοχῶ, χἂν ἐστὶ πᾶσιν ἐχ τοῦ χρόνου ὑπόγυιον περιφανὲς, τοὺς ἐν τοῖς καθ᾽ ἡμᾶς χρόνοις πρέσθεις οὗ μόνον ἅπαξ, ἀλλὰ χαὶ τρίτον τῆς πρεσδυτέρας Ῥώμης ἀναδραμόντας, οἵἱ περὶ τῆς εὖσε δείας οἷα εἰχὸς Auüv πρὸς αὐτοὺς λόγους ἀναχινησάντων, οὐδὲν παρηλλαγμένον τῆς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰχουμένην ἐξηπλωμένης εὐσεδείας, οὔτε εἶπον, οὔτε φρονοῦντες ἠλέγχθησαν, τοὐναντίον δὲ, τρανῶς μεθ᾽ ἡμῶν χαὶ ἀδιστάχτως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐχ τοῦ Πατρὸς ἀνεχή-ρυξαν ἐχπορεύεσθαι * ἀλλὰ γὰρ καὶ Συνόδου συγχροτηθείσης ἐπί τισιν ἐχχλησιαστιχοῖς χεφαλαίοις, οἱ ἐχεῖθεν ἀπεσταλμένοι τοῦ ἐν ἁγίοις Ἰωάννου πάπα τοποτηρηταὶ, ὡς αὐτοῦ παρόντος ἐχείνου χαὶ συνθεολογοῦντος Auiv τὴν εὐσέθειαν, τῷ συμόόλῳ τῆς πίστεως τῷ διὰ πασῶν τῶν οἰχουμενικῶν συνόδων χατὰ τὴν δεσποτιχὴν φωνὴν χαὶ χηρυσσομένῳ καὶ χρατυγομένῳ ὡς δμόφρονες, καὶ φωνῇ χαὶ γλώσση, καὶ

464 PIÈCES JUSYIFICATIVES.

ἰδιοχείρῳ γραφῇ χαθυπεσημήναντο. Τούτων οὕτως ἐχόντων, τῆς Ῥωμαϊχῆς ἐχχλησίας τοῖς ἄλλοις τέσσαρσιν ἀρχιερατικοῖς θρόνοις ὁμοφώvou τεχρὸ δυοδόξου χαθεστώσης, πῶς οἱ τοῦ Χὰμ μιμηταὶ, τῶν πατέρων :δτῶν, ὥς φασι, τὴν ἀσχημοσύνην οὐχ ἐρυθριῶσιν ἀνακαλύπτειν, χαὶ εἰς χλεύην πᾶσι προτιθέναι; ἐχρῆν γὰρ αὐτοὺς, εἰ ζητοῦσι πατέρων φωνὰς, πρὸς τὰς συνοδιχὰς ἀναδραμεῖν ψήφους, περὶ τὰς τῶν ἀρχιερέων τῆς Ῥώμης φωνὰς ἀπευθύνεσθαι, πρὸς τῶν ἄλλων ἁγίων χαὶ θεοφόρων ἡμῶν πατέρων τὸν χορὸν χαταφεύγειν, ἀλλὰ μὴ ἅμα τέ τινας πατέρας ποιεῖν, χαὶ πιχρῶς τούτους ἐνδιαδάλλειν, διὰ τῆς χατὰ τοῦ χοινοῦ δεσπότου ἐπαναστάσεως, εἶτα τούτοις πάλιν ὡς γνώμονι χαὶ χανόνι τῆς πίστεως χρῆσθαι. ἔδει δὲ αὐτοὺς χαὶ τοῦτο συνορᾶν, ὡς πολὺ μᾶλλον ἐξυδρίζουσιν οὃς αὐτοὶ χατὰ του δεσπότου προχομίζουσιν, ἀλλ᾽ οὐχὶ τιμῶσιν οὃς πατέρας ἐπιγράφονται. "AN εἰ καὶ μηδὲν αὐτοῖς τῆς πατριχῇς ὕόρεως μέλει, ἐχρὴν ὅμως δεδιέναι τε καὶ διευλαθεῖσθαι τὴν τοῦ χατάρξαντος τῆς πατραλοίας θεόθεν ἐπενηνεγμένην ἀρὰν χαὶ ψῆφον, χαὶ Ἰληδαμῶς τὸν ἐπάρατον μιμεῖσθαι μηδ᾽ ἀναχαλύπτειν μᾶλλον, ἀλλ᾽ ἐπιχαλύπτειν, εἴπερ τι τοῖς αὐτῶν πατράσιν ἑώρων ἀσχημονούμενον. Ἀλλ᾽ εἴθε μηδεὶς εἴη μήτε τῆς ἐχείνου πράξεως μιμητὴς, μήτε ἔνοχος τῆς ἀρᾶς " ἀλλ᾽ ἵλεως μὲν εἴη Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, τοῖς τε τῇ τῶν πατραλοιῶν ὑποσυρεῖσιν Übpet, χαὶ τοῖς χατεξαναστᾶσι τῆς αὐτοῦ νομοθεσίας xat φωνῆς χαὶ φιλανθρώπως μεταγάγοι τοῦ σφάλματος, χαὶ χαταλλαγείη τοῖς δύρισταῖς, καὶ πρὸς διόρθωσιν ἰδεῖν παρασχευάσοι᾽ χαὶ τῇ εὐλογία τῶν περιστειλάντων τὴν πατρικὴν ἀσχημοσύνην περιλάύοι, καὶ μηδένα τοῦ λοιποῦ παραχωρήσοι γενέσθαι βρῶμα καὶ θήραμα τοῦ ἀρχεχάχου θηρός " τῆς σῆς χεφαλῇς ἱερᾶς, τοὺς ὑπὲρ τῆς ἐχείνων σωτηρίας ἀγῶνας ἀναδεχομένης, χαὶ χατὰ τοῦ χοινοῦ τῆς φύσεως πολεμίου τροπαιοφορούσης, χαὶ τὴν τῶν πεπλανημένων σωτηρίαν Θεῷ χαρποφορούσης χαὶ προσαγούσης, δι᾽ ὧν καὶ ὁ πρὸς ἡμᾶς τῆς θείας ἀγάπης ἔρως, ἄσδεστός τε χαὶ ἀδιάῤῥηκτος συντηρηθείη, ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν, πρεσθευούσης τῆς ὑπεραγίας δεσποίνης ἡμῶν τῆς Θεοτόκου, τῶν θεοειδῶγν ἀγγέλων, καὶ πάντων͵ τῶν ἁγίων, ἀμήν. |