I. In primis igitur, cum prœdictorum episcoporum et alio

* Daluo dona«, pag* i363 an Marea kûpaniea . h copie d« ees oonititutioiu do poix cl tr<T«, qaii plu Urd furent appliqn^ à tonte U Catalogne ; à la place dea mots a^kl Perpi- ■kuM, Uy a dans eellee-d, apmifonUm ds Aldara. La copie qne aons tnnicrivona est extraite d*nn mannacrit dn xiii* aiide, provenant de Saint-lbrtin dn Canigon , et qui non» appartient. Dana k copie qne Baluxe a extraite dea codex de k JnUiothiqne CotbertiiM, il y a {dnsienn artieka cpii furent ajouta i cea nooTeUee coBttitationa, entre autrae nn contre ka vdenra et ka reo^kora ; pluMenra aalrea artieka préteatent dea difiîirencee notaUea , enfin le* aigmalnree wnt toutot difl^yntei.

rum baronum consilio, eoclesias omnes et earum cimiteha, quae speciali homînum censura in bonis Dei întelliguntur, snb perpétua pace et securitate instituo , ita quod nnllus eas vel earum cimiterîa vei saci;pria in circuitu cujuscuiqne ecdesie constituta, invadere vel infiingere présumât, nichilqiie inde abstrahere akemptet, feriendis hujus statuti temeratoribua , pœna sacrflegii, ejusdem loci episcopo inferenda, et satia£Kcione duplici dampni quod fecerit , ei qui passus est prestanda.

II. Ecclesias quoque incasteliatas snb eadem pacis et trevs defensione constituo; ita tamen quod si raptores vei fores in ecclesiis praedam vel alia maleficia congregaverint, qnaerimonia adepiscopum et ad me sive ad bajuium meum*, déférant, et ex tune , nostro judicio , vel quod commissum fuerît , emendetur, vel a pace prœdicta ecdesia sequestretur.

m. Dominicaturas quoque canonicorum sub eadem pacis securitate constituo , simili pœna imminente eos qui eas invadere presumpserint.

IV. Sed et clericos, monachos, viduas et sanctimoniales eorumque res sub eadem pacis defensione nostra auctorilate constitutos, nemo aprehendat, el nicbil eis injuriœ inférât, nisi in maieficiis inventi fîierint. Si quis in aliquem istorum manus injecerit, vel aliquod abstulerit, ablata in duplum restituât, et de injuria nichilominus, judicio episcopi, satisfaciat, et sacnlegii pœnam episcopo dependat.

V. Emunîtates quoque templi et bospitidis Jberosolimitani, nec non et aliorum locorum venerabilium , cum omnibus rébus suis, sub eadem pacis defensione et pens interminacione , pa> riter cum clericis et ecclesiis constituo.

VI. Villanos et villanas, et omnes res eorum tam mobiles quam se moventes, videlicet boves, oves, asînos vel asinas, equos vel equas ceteraque animalia , sive sint apta ad arandum , sive non , sub pacis et trevae securitate instituo , ut nullos eos capiat, vel alias, in corpore proprio in rébus mobilibus vel

immobilibus dampnum inférât, nisi in maleiicio inrenti fuerint , vel in cavalcadis cum dominis aut aliis ierint.

VU. Praeterea, siib eadem pœna interminacione prohibée ul nuUus , in praedicto episcopatu , pnedam facere présumât de equabus, mulis, mulabus, vaccis, bobus, asinis, asinabus, ovibus, arietibiis, capris, porcis sive eorum fœtibus; neque mansiones villanorum alignas diruantvel incendant, vel aliis, ad nocendum , ignem subponant.

Vni. Terras in contendone positas, nullus villanus laboret, postquam inde commonitus fuerit ab eo in quo justicia placttî non remanserit. Si vero , ter commonitus , postea laboraverit et propterea damnum inde susceperit, non requiratur pro pace fracta ; salva pace bestiarum in usnm laborationis deditarum , et eorum qui eas gubernaverint cum omnibus quae secum por* taverint : nolo enim quod propter nisticorum contumaciam , aratoria animalia deperdantur, invadantur vd dispendaniur.

IX. Vomeres et alia aratoria instrumenta sint in eadem pace , ut ille vel illa qui cum supradictis animalibus araverit ve! eas gubemaverit vel ad ea confugerit, cum omnibus quas secum portaverit vel habuerit, eadem pace muniatur. Et nullus homo ea animalia, pro plivio vel aliqua occasione, capere vel rapere présumât. Si quis contra hujus modi constitutionem commiserit damnum, componat illi cui malum fecerit, infira xv dies simplum , post XV dies duplum , praestandis insuper lx solidis épiscopo et mihi , ad quos quaerimonia infracta pacis et trevs dinoscitur pertinere.

X. Si quis autem fidejussor extiterit , si fidem non portaverit de suo proprio, pignoretur, servata pace bestiarum in usum laborationis deditarum , nec pro pace fracta habeatur. Si vero iniîra primos xv dies , temerator constitutœ pacis et trevas simplum non emendaverit, postea, ut dictum est, duplum pnestet, ita quod medietatem istius dupli habeat querdator, et alteram medietatem episcopus et ego , qui ad hanc justiciam

faciendam praedicto episcopo adjutor extitero. Insuper, si pnetaxatos XV dies per me vel per episcopum vel per nuncium vel per nuncios nostros idem temerator commonitus dampnum non emendaverit, exinde ipse male&ctor et complices sui, coadjutores et consiliatores ejus a prasdicta pace et treva separati intelligantur, ita quod malum quod propter hoc iQatom fueiit , non requiratur pro pace et treva fracta , servata tamen pace animalium et instrumentorum aratorium; sed si mdefactor et adjutores ejus jamdicto querellanti ullum malum fecerint emendetur etiam pro pace fracta.

XI. Vias publicas sive caminos vel stratas in tali secoritate et protectione pono et constituo, ut nullus inde iter agentes invadat, vel in corpore sive in rébus suis-aliquid molesttse inférât, pœna lezœ majeskatis imminente ei qui hoc fiscerit, post satîsfactionem dupli de malefactis et injuria dampnum paasi praestitam. Dlud autem generaliter omnibus interdico atque prohibeo, quod animalia aratoria nuUa ratione nec et pro delicto domini depredare aliquis vel pignorare audeat

Xn. Prsterea illud constituendum est atque firmiter observandum censuimus sub eadem treva et pace, dies Dominicas esse festivitates omnium apostolorum, adventum Domini usque ad octavam Epiphanie et Quadragesimam usque ad Octavam Paschœ, diem quoque Ascensionis nec non Pentecoste cum Octabis suis et très festivitates Sanctœ Mariœ et festivitatem Sancti Johannis Baptiste et Sancti Michadis et omnium sanc torum.

. Xm. Salvitates quoque totius episcopatus E3nensis, tam novas quam antiquitus constitutas , sub prœdicta pacis et secu* ritate ponimus et constituimus.

Ego, Ddefonsus, Dei gratia rex Aragonum, comes Barchinonœ et marquio Provinciae, pro Dei amore et subdictomm meorum utilitate , juro per Deum et hase sancta quatuor evangelia, quod praescriptam trevam et pacem firmiter tenebo et

obsen^abo et leneri et observari ab omnibus mes y(Ao atque precipio. Quod si -quis infrangerit, non habebit meum amorem, sed sub aquindamento meo erit quousque supradido modo restituât quod rapuerît vel infiregerit.

Ermengardus de Vemeto. Berengarius de Oiie. Berengarius de Caneto. Guillehnus de Apiano. Raimundus de Tacidone. Raymundus Ermengaudi de Villarasa. Gausbertus de Castro novo. Guillelmus de Sancto Laurentio. Bemardus de Alione. Guilldmus Bemardi de Paracols. GuiHdmus de Sancta Gohimba. Bemardus Bertrandi de Domonova. Raymundus de CasIello-RossîHone. { Ex veteri codice nottro.)

Extrait dei coutumes de Perpignan.

Hxc sunt consuetudines Perpiniani quas ad praesens invenimus et ad memoriam reducimus quibus homines Perpiniani cum dom. Nunone Sancîo ei cum antecessoribus suis et cum Dom. Guîrardo et cum antecessoribus suis et cum Gaufredo fratre suo usi sunt pro bona consuetudine.

1 . Homines Perpiniani debent placitare et judîcare per consuetudines viUs et per jura ubi consuetudines deficîant, et non per usaticos Barcbînonae neque per legem gotfaicam qus non habent locum in villa Perpiniani, neque intestaiio neque exorquia , nec diquod désuet nisi in sale tantum , quod incipit in ultima die Jovis Aprilis usque in primam diem Jovis Juuii.

a. Item, si Domînus conqueratur de aliquo homine Perpiniani, débet eum certificare facere quo et de quo conqueratur. Et sipostea potest petere ab eo firmanciam et si reus petierit, Dominus débet illum expectare de firmancia usque in crastinum diem , nisi esset querimonia facla de enormi crimine in quo dilatio esset periculosa. Idem et in bajulo quod in domino dictum est, etomni alio ut prius certificent de quo conqueritur. j. 33

3. Item ackor conqnerens non débet dare bnnanciam o^ |»gnora pro querimonia quam fecit de aliquo habitante in Perpiniano vel extraneo.

4. Item actor non tenetur dare libellum in scriptia de querimonia quam fecit, sed eam bajulua potestredigerein scripti^.

8. Item , curia débet dare paitibus super causîs primam dilationem x dierum , postea alias de septem diebus.

9. Item , bajulus nec post firmancias acceptas nec ante potest petere a reo pignora, nec vicarius, nec dominus, neqite expensas aliquas a reo vd actore pro se vel pro judice vel pro executoribus nec pro aliquibus aliis ad causam necessanis, neque per interlocutoriis etiam simplices ab iUis apellentur nisi solum in justiciam consuetamab iUo qui victus fuit ; quam justiciam non potest petere a victo. Si miles vel generosa persona vel clericus vel rdiigiosa persona fuerit conquestus vd conquesta de homine Perpiniani , vel homo Perpiniani de ipsis , sed nec firmitas nec pignora potest neque sumptus etiam petere ab homine Perpiniani si tdis persona de eo conqueratur vd ipse de illa, etc.

i3. Item, si aliquis fiierit captus pro causa pecuniaria, non débet in compedibus ligneis aut ferreis poni.

1 7. Item , si aliquis conqueratur de aliqua injuria vd crimine, dominus, facta illa querimonia, non potest conqueri de iUo super eodem , donec causa terminetur inter illos.

18. Item, adulterium non punitur secundum l^es, nec potest accusari aliquis de Perpiniano nec in diquo puniri adulterium jam comissum; sed si in ipso adulterio a curia de* prehendatur, potest curia illos faoere currere per villam, ita quod de suo nichil amictant. Verum , si voluerint componere cum curia super cursu et curia voluerit, habeat curia illam compositionem et postea non currant nec penam aliquam pa< tiantur.