Item, si diquis dicui criminalem injuriam dixerit, po
test, ankequam teste» jurent contra eum, jurare quod per iram et non per veritataoD iUud dixit, et sic a nuUa parte débet habere justiciam dominus.
20. Item , si vilis persona rd bacallator injuriam fecerit vel dixerit alicui probo homini de Perpiniano, alius circumstans potest eum corripere in ipsa rixa, sine deterioratione illius peraona, et quod dominus nichil possit petere ab eo quieum> corripuit.
a&. Item, quilibet de Perpiniano potest mutare stationem suam et domicilium ubicumque Tduerit infra provinciam vel extra sine impedimento domini et alterius person» et ubicumque ipse vel sui fîierint, possunt retinere posseasiones suas in villa Perpiniani , etc.
4o. Item, homines Perpiniani quando milites guerregant se possunt se mittere alii in castro alterius militis et alii in alterius Castro , et intérim ille miles contra quem se mittunt in castro al tenus militis non potest facere aliquod malum aliquibus bonis suis, nec aliquod dampnum dare, sed solummodo personis illorum , dum fuerint in defensione castn et non in alio tempoce. Si vero voluerint esse valitorea et adjutores se alii alterius militis et alii alterius habentium guerras , possunt hase facere et equitaie contra adversarium iUius quem adjuvant. Quo casu etiam si revertantur ad Perpinianum taies valitores et adjutores extitente guerra , ille miles contra quem sunt non potest facere aliquod malum, vel dampnum dare bonis suis, sed tantum personis suis et illorum qui eum eis erunt et bonis quae secum ducunt et portant, niai forte illi dixerint militi contra quem sunt quod de cetero non erunt contra eum. Pôstea, ille miles cui hoc dixerint nuUum malum vel dampnum possunt iacere vel dare personis suis vel illis qui eum illis in illa guerra fuerint vel bonis quae secum duxerint vel portaverint in illa guerra ; et quodcumque malum vel dampnum fecerint vel dederint in dicta guerra est per consuetudinem diffinitum eis.
5a. Item, quicumque bajulus vel vicarius vel scriptor miitatur, débet jurare coram populo se facturum bene et ûdeliter suum oflicium et cum justicia , secundum quod ei justum et visum fuerit et secundum consuetudines et leges.
55. Item, dominus non potest mutare macdlum nec aliquîs aUuft; et si (dique tabuls in macello ponerentur pneter oonsuetas , débet eas inde bajulus expellere ; qui bajulus si faoere noiuerit, licet impune illud facere probis hominibus Perpiniani.
6a. Item, statuimus ut nemo agens teneatur in tota causa exprimere causam sus petitionis dum tamen ea de pecunia sibi solvenda faciat cum instrumento publico facto in scribania Peq)iniani , etc.
Quas predictas consuetudines, dominus Jacobus, Dei gracia rex Aragonum, Majoricarum et Valencias, cornes Barchinona^ et Rossilionis et dom. Montispessulani laudavit , et approbavit probis hominibus et universitati villœ Perpiniani.
Charte df. commune et privilège des armes de Perpignan.
Notum sit cunctis videntibus et audientibus banc scripturam , quod nos omnes insimul , populi totius vilLe Perpiniani habitantes et stantes in eadem villa Perpiniani , consilio et toluntate ac mandate incliti domini Pétri, Dei gracia régis Aragonum, comitis Barchinonœ, constituimus inter nos v consules in dicta villa Perpiniani, nomine scilicet : Ermengandum Grossi, et Stephanum de Villarasa, et Bemardum de Solatico, et Vitalem de Narbona, et Jacobum Andream qui bona fide custodiant et défendant ac manuteneant et regant cunctum populum villœ Perpiniani, tam parvum quam magnum, et omnes res eorum mobiles et immobiles , et omnia jura d^ r^is ad fidelitatem domini régis prsdicti in omnibus et ad utSitatem et fidelitatem totius populi praefati villœ Perpiniani. Qui consules prœnominati sint ibî in consularia de istis proximis
DE LA PREMIERE PARTIE. ôI7
luiendift marcii uflqua ad unum annum. Quo tenmao coinpleto, si tune praedicli c^nsules in prsBfata consularia remanere noluerint, sivequod nouassent ibi utiles, sive causa necessi* tatb quam haberent, sive quod dictus populus villœ Perpi* niani pro consuiibus eos habere nduerit, mittantur, et statuantur ibi, in dicta viUa, arbitrio et cognicione totius populi pr^edicti, alios v consules ad unum annum, et ita prosequatur semper de anno in annum omQi tempore , de pnedictis consulibi^ si ibi non fuerint utUes et fiddes in dicta consularia, siveque populus noUet eos habere et retinere ibi de uno cumo et antea. Adhuc, nos omnes habitantes et stadantes in dicta villa- Perpiniani, bona fide et sine CMnni enganno cum hac pnesenti carta in perpetuum valitura, unusquisque ex nobis propria nostra mani^ dextra juramus corporaliter, tactis sacrosanctis îiij evangeliis , vitam et ipembra et ûdelitatem domino régi pr»|dipto et sufs, et de omnibus suis juribus et in omnibus bona fide. Adhnp, nos omnes h^itatores praefat» viUs Perpiniani, tam parvi quam magni, convenimus inter nos omnes, bona fide et sine oipni enganno , quod erimus insimul nobismetîpsis et ex viribus domini régis et suorum boni valitores et veri adju* tores et defensores scilicet ex nobismetipsis et ex omnibus rébus nostris , et ex omnibus juribus domini régis contra omnes bos^ines qui non sint vills Perpiniani , salva semper fidelitate domini régis et suorum in onmibus , et hoc totum dicimus nos observaturo^ , et juramus sub eodem sacramento praescripto.
Et ego , Petrus , Dei gracia , rex Aragonum , cornes Barchinonae , per me et per omnes meos successores , cum hac pnesenti carta in perpetuum valitura , laudo et concedo , firmiterque Cpnfinno cunctis hominibus meis villœ Perpiniani ibi habitantibus et st^dantibus, praosentibus et futuris , cum hac eadem carta in perpetuum valitura , quod si aliqua persona quse non sijQt villaB nostrae Perpiniani aliquod forisfactum sive dampnum sive malum sive detrimentum sive injuriam fecerit de honore
stve de «vere sm de lesione sive de ^rberalioiie sive ollo dio modo alioai iioodini vîHs nOBtrœ Perpîniani sive feminae, îBe yA itia qui îojariaiii vel dampnum acceperit vadat ad oonsvdes et ad meum biguliim et ad vicarium qui in dicta nostra rffla Perpintani Ibmiit oonstituti , €ft ostendat eis injuriam et dampnum quod acceperit; et tune, consules cum meo bajulo et corn ▼ioario, yHco absque mora vadant vel mittant suum nimtîum i&i qui injuriam et tortum et dampnum facit et infert homini Boeiro Pei^piniani Bive feminœ ; et si in presentîa eorum venire noluerit, et cognitione reddirigere acrestituere et emendare noluerit et directum facere nduerit sîcuti jus et ratio dictavent , âive mo)res et ccHisuetudines jure dictaverint, voiumus, et ex ri^ia auctcnritaie nostra precipimus utdîcti consules , cum meo bigulo et cum vicario et cum onmi populo Perpiniani vadant et equîtent însimul , potenti manu , super malefactorem qui tortum et injuriam fecit et ipsam viflam nbi reverteretur et erit et ubi res ejus erunt ; et de aliqua malefisicta quam ibi fecerint neque de morte hominis neque hominum numqpaam nobis neque nostris neque alicni personse teneantur; numquam ego nec mei aliquem ex vobîs possîmus apeilare neque aliquid requirere sive petere. Postquam autem dicti consules cum meo bajulo et vicario et cum populo Perpiniani super aliquem midefodorciDi y^ super villam equitaverint, si aliquis ex ipsa vflla nostra Perpiniani remanserit, nîsi apertà causa neoessîtatis , habeat inde d^npiium x soUdos Barchinon.^qui mittantur et dentur in opère murorum vilks Perpiniani. Mandamus adhuc quod nuUus sit au«us equitare neque aliqua maleficia faoere alicni homini sive femins qui non sit villœ Perpiniani , absque consilio dictorum consulum et mei bajuli et vicarii. Quod si quis ausus fuerit temptare , dirigat malefecta cognitione prEHiic> torum consulum et mei bajuli et vicarii , et ultra habeat inde dampnum x soikbs , qui dentur et mittantur in opère praedictonim muforam. Consules vero récupèrent semper missionem
DE LA PREMIERE PARTIE. ôI9
qiMiii ftoerint pro oonducto sive pro loguerio dt betUis • si equiiaverint, pro iBo cui debitum sive iortum rettâtutum fuit bona fide. Similiter qualeciunque oonsides in supradicU ooa*< sidaria mittentur ac statuentur de anno in annum, jurent simifiter fiddîtalem nostram et omnia jura nostra , et fidditatem totius popidi praBdictas ville nostiœ Perpiniani et est omnibus rébus eorum , eodem modo i|t jam juraverunt praedicti consuies^ Et ego, Enncngaudus Grossi ; et ego , Slephanus de Villarasa ; et ego , Bemardus de Solatîco; et ego , Vitaiis de Narbona, et «go, Jacobus Andréas, nos quinque supradicti consuies, juramus quisque ex nobis fidelitatem domini régis et suorum et omnium jurium suorum in omnibus , et vitam et membra omni tempore , et fidelitatem totius populi Perpiniani et ex omnibus rébus eorum, tactis sacrosanctis iiij evangeliis, quod sacramentum corporaliter facimus , et est manifestum. ActttiB est boc sq^timo kalendas mardi, anno incamationis domini mclix^vi, signum Pétri, régis Aragonum et comitis Bancbinoo», qui predicta omnia laudo et confiimo proprio signo meo -f Petrus Auaone sacrista. Sîgnum GuiilelmiDurfortis. Signum Johannîs Beraxeasis domini r^s notarii qui litteras signi domini régis scripsit.
Conjinnation des coutumes par Ptàre IL
Manifestum sit omnibus praesentibus et fiituris quod ego . PetTMS, Dei gracia rex Aragonum et comes Barchinome, laudo et concedo et coniinuo,'et cum bac praesenti carjta perpetuo valitura libersditer autorizo vobis omnibus hominibus tam majoribus quam minoribus babitantîbus et habitatuns in Perpioiano , omnes illas bonas consuetudines quas pater meus , bonae mémorise, dominus Ildefonsus, iliustris rex, vobis condam dédit, laudavit, concessit et confirmavit, sicut melius et since nus coatinetur in instrumento ab eoipso nobis inde facto. Praeterea volo et mando , et paginas presentis auctoritate fu-missime
oonstituo quod omnis penona sive ait milâs i sive dericus, me sit religiosa , vd alius cujuslibet condidoois et professionis qui aliqîiid habeat et possideat in villa Perpiniani vd in termina suis , det et mittat in expensis et missionibufl opère mûri vffls Peipiniani vidnditer secundum quod habuerit Ifando eliam et firmiter precipio bajulo quicumque sit Perpiniani preaenti vd in posterum , substituendoque hoc mandamentum meum finniter compleat et conaervet, et quotiescumque et ubicumque necesse fuerit potentiditer distringat , etc.
Datum Perpiniani xii) kdendas octobris anno Domini mgcvii. Per manum Pétri de Blandis , notarii domini i^îb.
