CAPUT II

PRJ^DICATIO S. FIRMUn: VARIA GERTAMINA ET MARTTRIUM.

^EiNDE non post muUnm temporis sanctus antistes ille^ prœfatns Firmlnus, revolvens et considerans Scriplurarum divinarum prœconium et euangelicœ veritatis doctrinam in cordis sui gremîo reponens, ubi dicit : Ite, docele omnes gentes, baptizantes eosin nomine Patris et Filii et Spiritus sancti.Et iterum : Nolite ccgitare, quomodo aut quid loquamini; non enim vos estis^ qui loquimini; sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis. Et alio loco : Quam speciosi pedes euangelizantîum bona virlutum: et alia multa, quœ in divinis Scripturis reperiuntur de perfecticne annuntiandi Filii Dei Euangelium. Igitur trigesimo primo fere anno œtaiis suae, relinquens patriam, genitorem, fratrem et sororem^ et dulcissimam suorum agnitionem, perrexit in partes Galliœ * ad Agensem civilatem ; ibique aliquanlis diebus cum Eustagio presbitero demoratus est, confirmans, et docens plebem Catholicœ doctrinœ studio, et divinarum Scripturarnm gratia instruebat.

i I . Deinde Arvernicœ civitatis cou6nia periransiens, plurimam parlem illius terrai ad Christi gratiam provocavit : ibique confligens cum Archadio et Romulo de contemplu idolorum, illos tamen ad gratiam sancti baptismalis post rauUa discrimina perduxit. Postmodam ergo Ligerem** transiens fluvium,ab Auxilio Andegavinse urbis prtX'sule, anno et tribus mensibus in verbo prœdicationis detenlus est, maximam partem illius provincial ad cognitionem veritatis enangelica? perduxit. Audiens itaque beatissimus Firminus episcopus,qaoniara Valerius prœses in Galliis Belvacensi civitate, tirannicam impietatem crga Cbristianos exerceret, multosque illis in fiaibiis pro Christi nom:ue diversis pœnarum cruciatibus afiligeret,

* fit ma Ms, Vallioc. ** M. Ligerim.

ipse velut athleta Cbristi validissimus, ubi fortior belli impeliis imminebat, Belvacensem civilatem perveuit, ubi et plurimas persecutorum sustinuit insidias. Nam in carcere trusus, viacula atque flagella uonnulla sustinuit^ die iioctuque Euangelium proîdicare non desinens. Postmodum vero, Sergio prœside subitaneo iclu defuncto, a Cbi'isliano popuJo beatus Firminus cpiscopas de carcere exsolvitur, liberoque et soluto verbo Euangeliam veritatis cunctis annunlians; primumque illum populum in fidei soliditate conûrmavit. Quo in loco ecclesiam beati protbomartyrîs Stepbani constiluit, plurimos ibidem populos ad cognoscendum lumen veritatis a cultura idolorum reduxil.

iâ. Deinde veniens ad oppidum Ambianeusium, decimo diemensis Octobris banc civitatem ingressus est, receptusque a Faustiniano senatore, domum ipsius ad baptismi gratiam advocavit, ipsumque Faustinianum catechumenum fecit ; domumque Ausentii Hylarii * cum ipso Ausentio baptizavit : Attilliam, Agripini quondam clarissimam conjugem, cum liberis^ famulis et famulabus eodem die baptizavit: convcrsique sunt in illis tribus continuis diebus per beatum Firminum episcopum tria fere millia utriusque sexus. Prœdictum vero Faustinianum calhecumenum ad perfection cm glorise baptismatis cum magno gaaidio Christianorum perduxit.

13. Audientes itaque Longulus et Sebaslianus prœsides^ quœper beatum Firminum episcopum in iilo tempore gerebantur, venerunt ab urbe Treviris, ingressique civitatem Ambianensium, ante tribunal prœsidentes, data jussione prœceperunt, ut univers: tertia die convenirent ad prœtorium Cimilianum, ibique transactis tribus diebus, juxta prœceptum prœsidum, omnes tribuni militum, universaque militia ibidem convenit in unum. Tune prœsides data jussione praîceperunt, utcurialeset templorumsacerdotes in eorum prœsentiam convenirent, ipsisque assistentibus, Sebastianus prœses dixit : Sacratissimi imperatores decreverunt, ut bonor, et cultura deorum in omnibus finibus orbis a populis et gentibus conservetur, thure arœ et allaria secundum vetustas et anliquas principum consuetudines venerentur ; et si quis contra décréta sacralissimorum imperatorum venire tentaverit, aut conservare minime voluerit, diversis tormentorum generibus affligerelur; eumque capitalem subire sen-

* Al. Hilaris.

tentlam ex decreto seuatorum, et principum reipublicœ Homauorum^ statutum est.

14. Ad quem Auxilius curialis, et venerabilis lemplorum Jovis et Mercurii sacerdos respondens, dixit : Est hic unus Christianorum poniifex, qui non solum Ambianensem urbein a deorum cultura et religione subvertit; sed pêne universum orbem, imperiique Romani integritaten), ab immortalium deorum ciiHu separare videtur. Ad quem Sebastianusdixit,Ouis est ille,qui tantum nefas et scelus profanum perpetrare ausus est? Aux'dius dixit : Firminus noraine, el Hispanus génère, arte et eloquentia facundissimus *, in omnî sagacilate proniptus. Hic prœdicatet docetpopulum, non esse alium Deum, ucc aliam virtutsm in cœlo et in terra ; nisi Deum GhrisUanorum Jesnm Cbristuni^ quem nominat Nazarcnum. Hune dicit cmnipotentem super omnes deos, deos vero nostros dœoionia nuncupat, idola et simulacbra vana, muta, surda et insensibilia, libéra protestatione omnibus esse denuntiat : ita subvertit populum a cultura et religione deorum, ut ad templa veneranda Jovis et Mercurii nullus jam ad timrificaudum vel supplicandum veniat**; sed ad Christianam sectam corda omnium senatorum seducit. Hune sinon exterminaveris, et diversis pœnis ad aliorum exemplum aftllxeris, magnum pcriculum reipubiicœ exinde accrescet, et ad ultimatum fundamentum et stabilitatem imperii Romani subvertere conabitar. Sed audi consilia noslra, prsecellentissime prseses, ut respublica per te salvelur, et de imminent! periculo deos deasque exsolvas. Jubé illum ante tribunal, praesentibus universis, hoc prœsentari.

15. Tune prœcepit Sebastianus militibus suis, ut illum ad spectacula theatri ad portam Clippianam *** post biduum prsesentarent. Audiens ergo prctiosns martyr Chrisli Firminus, quiarei causa agebatur; altéra die proccdens accessit ad prœtorium, et constanter ante tribunal in conspectu principum stetit, et Deum omnipotentem Jesum Ghristum Nazarenum docuit adorandum, simulacbi-a vero et profana idolorum delubra,destruenda et exlerminanda esse prœdicabat. Ad quem Sebastianus conversus, ait : Tune es ille nefandus, qui templa deorum sanctorum destruis, et a religione sancta sacratissimorura imperatorum plebem populumque dividis? Unde es?

* .//. facundus. *** y//. Clipianam.

♦♦ ,11. venit

vel quo nomiiie fuiigeris? Ciijiis civis * seu geiieiis esse vidcris? Snnclus Firminus, prcUosus Domiiii episcopus, couslanler ci rcspondens, ait: Si de iiomiuu mco reqiiii-is, Firminus nuncupor, génie Uispaims, ordiue seualor, civis Parapoiancnsis, fide cl docliina (Hirislianus, gradii episcopus; missus ad pra'dicaudum EiiangeliuQi Filii Dei, ul cof^noseant génies et populi, quia uon est De us alius in Ciclo sursum, neqiie in terra deorsuui ; qui fecit omnia ex nihilo ; in ipso universa consistunt: qui vita? et morlis polcslatem liabel; et de m:iuu ejus quisquani eriperc non pjlesl, cui assislunt aiigeli et virtutes ca»lorum, cui omne gcnu ileclitur, caîleslium, lerreslrium et iufernorum : qui inclinât régna, el ballea ** regum dissolvit; sub quocurrunt temporaetmutantur generationes,etipse in a»lernum non oiutibitur, quoniam idem ipso est et anni ipsius nondeGciout. l)ii vero, quos génies cclilis, per illusiones etfanlasias dœmoniorum, simulachra muta, surda et insensibiiia sunt, qui decipiunt animas et cullores suos iu profundum inferni demergunt. liia proîdico, el libéra voce denuntio esse diabolicas fabricaluras ; et omnibus populis et gentibus dereliuquendas pronuntio, ut non cum ipsis in profuuda tarlari et gehcnnum perpetuam, ubi eorum paler est diabolus, demergantur.

16. Audicns bœc Sebasliauur, praises, impio furore repletus, exciamavit voce magna. Et, facto silenlio, talem protuiit senlenliam : Perdeos deasque immortales,elinviclam eorum potenliam, conleslor te, Firmine, ut ab iiac stullitia tua resipiscas, eta sancta religione,quam e\coiuerunt patres lui, ne recédas; sed modo diis deabusque dicilo citius te sacrifîcaturum. Nam si non feceris, omnia lorineulorum gênera le excipient, turpissimaque morte in conspectu omnium te faciam consummari. Ad qucm sanclus Firminus martyr Cbrisli couslanler niiiil formidando respondens, ait : Cognilum tibi sit, pra»ses Sebastiane, quia lormenla tua cl poîuas, quas mibi promillis, non formido ; sed de tua iusipienlia et vanilale magisdoleo, ut me servum Dei immorlaîis, qui omnium dominalur, impiis lormeulorum generibus exagitari credas. Quantum amplius mibi pœnas promiscris accumuiari, lanlum ampiius Deus meus omnipotens sustinenlia^ dabit virtutem ; ul ad coronam gloriai immarcessibilis per lot cerlamina diguus pervcni^'c merear, qui propler

* .il. prolis. '* .-//. baltfus.

temporales pœnas, quas promittis mihi, vitam perpetuam in regno Filii Dei, ubi sine fine cum ipso regnabimus, dimittere nolo. Tu vero crucialus et tormenta perpétua lartari, et inextînguibiles flammas sustinebis ; ibique ardore ignis inexlingaibilis pro impietate, quam nimc in servos Dei exerces, sine fine ardebis.

17. Sebastianus vero ac populi et picbis conventus mirabantur supra constantiara et praedicatiouem beati Firmini martyris : et volebat eum populus de Sebastiani manibus cruere, quia per eum ostensa; sunt divcrsa^ virlutes. Nam et paraly ticos erigebat, obsessa a dairaonibus corpora expiabat : duos a leprœ morbo ad Clippianam porlam raundavil ; ocuhim excussum Casio Andreœ filio restituit, febres et plurimas infirmitates, invocato nomine Patris ei Filii et Spirîtus sancti, sanavit; muilasqne alias virtutes innumerabiles, per eum Dominus operatus est. Propterea Sebastianus metuebat eum ad tormenta tradere, ne per eum tnmultus inveniretur in populo. Prœcepit ilaque eum Sebastianus militibus suis apprehendere, et custodibus carceris commendarc ; clamque eum in carcere ia noctis silentio capite truncari, corpusque cjus abscondi jussit, ne a Cbristianis, quos ad veramlucem perduxerat, bonorifice coleretur.

i7 *. Interea dum pretiosa et acceptabilis Domino bostia, beatissimus Firminus episcopus^ Cbristi populum soHta prœdicatione in fide CatboJica non desisteret solidare; milites nimia cum severitate, prout eis jussum fnerat, eum improvise comprebenderunt, et comprebcnsura ad carcerem usque perduxerunt. Cumque inter conimdem manus divino insignitus auspicio^ Cbristum Dei Filium pro eorum rabie viva voce non cessaret laudare, concile eum in ergastulo obscurissimi carceris relrudentes, signatoque ostio adhibitis custodibus, abierunt. Nocte vero sequente, cum plebs Somonobrica**sese sopori dedissel|; ensiferi assunt mililes, parati sui nequlssimi prœsidis jussa patrare. Quos conspiciens sacrum et acceptabile Chrislo holocaustum, alacri exullatioue cordis repletus, magno prœ gaudio lacrymas cœpit fundere, et prece supplici exorando decantare : Gralias tibi ago^ Domine Jesu Christe, bonorum retributor omnium, paslor bone, qui me ad tuorum fidelium vocare dignatus es consortium. Dignarc ergo Rex pie, Rexclementissime,

* Ce paragraphe porte le même ** ^l. Somanobrica.

numéro ([uo le prérédent.

hos misericorditer castodirc, quos ministerio nostro acquirere voluisti, cuncloscpie, qui tuum per me petierunt juvamen, clementer exaudire ; quoniam luum est regnura et celsa potestas, per immortalia seculorum sccula. His itaque dictis, uniis niilitum impiissimo evaginato gladio, sanctam non limuît ferire cervicem. Sicque Martyr Domini est in confcssionc sanctaî Trinitatis effectus, et in cœlis gloriose coronatus.

18. Cumque prœceisi Martyris cadaver jacerat exanime : Faustinianus,quem jam antea idem ipse pretiosissimus teslis ChristiFirminus baptizaverat, tacite noctu corpus cjus a carcere sublatum eripuit; et in suo cimilerio, quod Abladana dicitur, cum aromatibus etpretiosis linteaminibusin monumento novo,in quo nondum quisquam positus fuisse videbatur, condidit. Quo in loco sanctus Firminus cpiscopus et confessor ecciesiam construxit, et ad caput ejusdem gloriosissimi martyris altare in honore sanctœ Dei Genitricis semperqne Virginis Maria; heavil. In qua cum quadam die fungens ante altare Sacrificium consecraret, cœlis apertis, palmam Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi meritis sui pretiosissimi praîfati Martyris aspexit.,Ibi denique, Domino Jesu Cbristo coopérante, ad bonorem et laudem ejusdem clarissimi testis sui Firminî, crebraet salutifera fîunt miracula. Nam œgri venientes, antiquam recipiunt sanitatem, cœci illuminationem, claudi recuperationem, vezati a dœmonio liberationem.

19. Digne igitur in laudc manet œterna, quoniam erogando verbi divini semina, ab ipso nostra refulget ecclesia. 0 quam beatum Virum, qui mandata Dei prudcnter adimplevit; et ad Christi regnum fœliciter per^'enil. Erat enim spirîtu fervens, Domino serviens, spe gaudens, in tribulatione posilis cum hilaritate snbveniens ; nam ut Deum sibi faceret propitium, resolvebat inopiam egentium. Propterea est exaltatus super astra,et a Christicolis digne glorificatus in erra. Veneranda itaque est illius prœclara solemnilas, qui in confessione vcrœ fidei instanter perse verans, gladium suscepit, et post immanitatem tormentorum consortio est glomeralus Sanctorum, fœlix quoque et exultans triumphat cum Ghrislo in regno cœlorum, cui est bonor, laus et jubilatio indeficiens per infînita secula seculorum. Amen •.

* Phisiturs manuscrits clos Actes do saint Firmin ont. ainsi quo l'édition

publiée par Bosquet, une fin différente de celle qui se trouve dans le texte reconnu le plus correct et le plus authentique par les Bollandistes. Le P. Stilting regarde avec raison ces variantes comme une addition faite aux Actes de notre Saint, postérieurement à leur rédaction ; il en a publié une version tirée d'un manuscrit de ces Actes venant de Saint-Omer ; nous en donnons ici une autre, qui ne présente avec elle que peu de différence, d'après «n manuscrit do la Bibliothèque de Lille.

u Sebastianus denîque non post multos dies a militibus belvaco civitate interficitur. Faustinianus autem quem antea memoravimus qui et corpus beati firmini maitiris et confessons sepelivit, unicum filium suum nomine firminum nuncupavit, eumque sacris litteris imbutum viris religiosis ad instruendum tradidit. Qui postmodum sapientia et doctrina in galliarum partibus, velut clarissimus solis radius, omnibus enituit. Nam dum erat vultu decorus, eloquio certissimus, moribus et castitate probus ; omnibus fere europe ecclesiis pater et magister effectus est. Et cum virtutum gradibus ad culmina ecclesie conscendere viderctur, ab johanne lugdunensis ecclesie antistite ad episcopatus officium ordinatur. Perquem divina misericordia in sua eccle8ia,multa miracula ostendere dignata est. Nam et ipse paraliticos plurimos ad pristinam sanitatem rc-

stituit ; et filium calixti patricii de febribus, orationis virtute, liberavit.

Vexatos a demonibus, multo tiens per singula loca, expiavit. Et usque hodie mérita ipsius, singulis cura invocantibus, et per eum sperantibus, longe lateque choruscaïit. Qui et ecclesiam in honorem sancte marie virginis construxit, ubi sauctus firminus raartir et pontifex conditus esse traditur. Ibi et firminus episcopus suam sepulturam elegerat fieri. Sed quia dubium est, propter persecutionem que tune erat extenta, ubi sanctus firminus martir a faustiniano clam depositus est ; dubium tamen non est ubi sanctus firminus confessor et episcopus post multas virtutes ostensas conditur ; ibi sine dubio et martir requiescere credendus est. Vixit autem septuaginta septem annos, et sub die septimo kalendarum septembrium féliciter migravil ; régnante domino jesu christo, qui cum pâtre simul et spiritu sancto vivit, et dominatur, per iramortalia secula seculorum. Amen.»» — ms. /»sulense^ f» 3 i-®.

L'époque à laquelle ces lignes furent ajoutées aux Actes de notre Saint est ancienne et antérieure à l'invention de ses reliques ; elles contfennent toutefois plusieurs erreurs, entre autres un anachronisme qui ferait Saint Firmin-le-Confesscur , né au IV* siècle, fils du Faustinien qui enterra, au H*, saint Firmin-le-Martyr.