CAPUT I
SA9GTI FATRU^ PARENTES HORUMQUE GONVERSIO : PUERITIA, JUVENTUS,
CONSEGRATIO EPISGOPALIS.
jP^Iexporibus priscis, qnibus iîdes Ghristiana, illustrante Spiritus sancti gratta, per diversa orbis climata cœpit Ûorere^ undc pcrfidorum tyrannica rabies in Christianum populum sffîviebat; erat in urbe Hyberiénsi, nuncupata Pampolana, vir vitœ bonestale venerabilis, génère et ordine primas inter senatores, nomine et opère Firmus : eratque ei uxor moribus et venustate similis, Eiigcnia nomine. Erant enim ambo secundum seculi diguitatem inclyti, facultatibus et divitiis locupletes. Qui cum in diebus illis secundum ri tus Gentilium ad fanum Jovis adorandum procédèrent ; quadam ibidem die
AQO A PI' KN 01 CE.
siipcrvenil quidam saccrdos Cliristianoriim, Floueslus iiomine. Cumque liboia prîvdicalionis voco iii [populo execranda idola proclamarot; accessit ad eum Firraiis, vir clarissimiis, et ait illi : Si nostri dii, ut asseris, idola sunt, quos velusta anliquitas et Romani principes a seculo coluerunt, dicilo ergo, quam religioncm aut quem Deum colendum polius iiobis inducere velis.
2. Cui Houestus rcspondcns, ait: Factorem cœli cl terra?, maris et omnium, quœ in eis sunt; hune noveris esse verum,unum el solum Deum, per quem omnia, in quo sunt omnia, et sine ipso nulla crealura consistere polest. Ipse est enim dominator mortis et vit». Nam dii geutium, quos profana religio vestra colit, et delusa gentilitas exercet, da?monia plus credenda sunt, quam religio Divinitatis. Sic cnimSpintus sanclus per prophetam loqnitur, dicens : Quoniam cmnes dii gentium diemonia sunt : Dominus autem cœlos fecit. Audiens autem hœc et talia Firmus senalor, et convertens se ad Faustinum et Fortunatum, ait: Quid contra haec dicendum est? Ad quem Fortunatus dixit : Audiamus adhuc rationem ejus^ et discamus rei causam; ut ex sua ipsa ratione eum convincere valeamus. Firmus vero convertens se ad Honestum, dicit ei : Vel tu cuju» sectœ aut religionis es, ut tam nofandam sententiam contra deos deasque nostras proferre présumas ?
3. Cui Honeslus respondens, ait : Si de me scire velis, quis sim vel ex quo ortus fuerim, luculenlam ex parte rationem tibi ostendam; nam ego ex paire Emelio, et matre Honesla, in urbe Nemusana orlum me esse profiteor. De boc vero, quod amplius est ; sicut interrogasti, cujus sectœ fuerim aut doclrina» ; sou qualis esset mea religio, libéra voce conslantcr edoccbo. Cliristianus sum instructus fide Catholica, dicatus in Ordine presbyteralus, Salurniui episcopi discipulus, et in baptismo filius, eruditus lilteris liberalibus, et divinarum Scripturarum a primaîvo tempore juventulis meaî instnimentis imbulus ; sicut ibidem per doctrinal sludium reperi, doceo. Quoniam videlicel Deus r.nus est, qui omnium dominatur visibilium et invisibilium, qui est, et erat, et erit ; in quo sunt omnes thesauri sapientia», qui in pugillo uutu suîv majeslatis omnia concludit, Pater, et Filius, et Spirilus sanctus, unus Deus in tribus Personis ; el très Persono» in vero Patro, et Filio, et Spiritu sancto.
4. Quodmislerium si quis plenitor scire volueril; aperire, donante ipso, poterimus. Scd hoc, sicut insistit, sine Spiritus sancli gralia el
APPENDÏOK. 401
iuspiratione, ncrao compreliendere polest. Si quis vero ex vobis Deum verum scire et cognoscere volueril, primiim eoniitealur, non esse aliuin Deum exlra unum omnipotentem,qui est Triuus et Unus ; et abnegarc illum fas non est. Quoniam scilicet dii^ quos prisca gentilitas excoluit *, simulachra muta et surda sunt; aut enim ex metallis, aut ligno vel lapidibus, ab artifice instar humanœ imaginis eÔiciuntur, seu etiam, quod ampllus est, aurei^ argentei, et œrei, fabrorum artificio adornantur. Os babent, et non loquuntur ; oculos habent, et non vident ; aures, et non audîunt ; nares^ et non odorant ; manus, et non palpant ; pedes, et non ambulant, sicut divina Scriptura meminit, dicens : Similes illis fîant,qui faciunt ea ; et omnes, qui confidunt in eis. Deus autem noster omnipotens Jésus Gbristus, unigenitus Dei Patris Filius, ante secula ex arcano Divinitatis geni* tus, in nostro seculo de Maria Yirgine natus est; cui data est potestas in cœlo et in terra, qui humanum genus de mortis vinculo per tropbœum suœ passionis absolvit : qui triumpbans de diabolo, ab inferis genus humanum eripuil, de morte ad vitam, de tenebris ad lucem, deservitio ad libertatem, omnes in se crcdentes eduxit **, et pretio sanguinis sui de captivitate et potestate diaboli omnes *** redemit.Qui pedibus siccis abissum perambulando calcavit, qui Lazarum quatriduanum a mortuis suscilavit, qui sedet ad dexteram Dei Patris, qui venlurus est judicare vivos et mortuos et seculum per îgnem : qui tune reddet unicuique, secundum quod in bac brevi vita gessit et operatus est : cui assistunt angeli et archangeli, qui sanctos et justos in regnum perpetuum constituet ; pœnas et torraenta iufinita impiis et peccatoribus apponet. Istam lalem religionem et claram veritatisdoctrinam nobis Saturnînus episcopus, Apostolorum discipulus, ostendit, et jussit nobis prœdicare Euangelium veritalis in omnibus gentilibus^ et per banc salutiferam doctrinam docere et baptizare omnes homines, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, in remissionem peccatorum; et in vitam sineiine perpeluam.
5. In bac animadversione Firmus senator ailmirans illius facundiam, et rei prolatœ sententiam infra se compensans, dixit : Si Saturninus, quem profers Apostolorum discipulum, nobis taies sermones et sententias asseruisset; huic forsitan mentis aciem vertis-
* Al. excolit. •** Al. hos.
•* Al. adduxit.
Am AIM'KXDICE.
scmus; aiidivimus enim famam etvirtutesipsiusemicantesin verbis et sigiîis niultis; quas in nomine Jesii Christi Nazareni operatur. Ad qucm Honeslus, ut erat inlentus, dixit : Si vestra aniraadversio est, ut verilalis lumen agnoscere valcatis, dominus meus pater et magister Saturninus in promptu est, ut vobîs salutifcram peronnis vitœ predicalionem insérât, et de tenebris ad veram lucem perducat. His pcractis, ipse prapsul ac pontifex seplima fere die ad Pampolancusem urbem pervcnit, ibique resideus sub terebintho, ubi vctuslissimum fannm DianîR in luco cypressino colebatur, verbum prœdicationispalam omnibus obtulit,cxecrandisque supcrstitionibus et culturis idolorum Deum verum magis colendum insiituit, ad quem concursus urbis undique faclus est. Et ibidem per triduum doccns populum verbo salutis, et signis polentibus confirmans ; ulriusque sexus fere quadraginla millia hominum ab errore el profana idolorum cultura ad cognoscendum verum Deum Jesum Christum unigenitum Dei Patris Filium revocavit ; eosque in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, abstersis vetustatis piaculîs, baptizavit ; vetustissimumque Dianœ templum a fundamentis destruere jussit, et lucnm * radicilus extirpavit.
6. His talibus geslis, hoc audilo ; Iransacta una hebdomada, Firmus, Fortunatus et Faustinus, ut eranl primi et seniores in seuata, venerunt ibidem cum mullitudine plebis, et civibus urbis, ad Saturninu!n-episcopum, ut misleria sancla> doctrinîTi ipsius prœsentialiter perciperent. Nam antea mullorum relatione plurima de ipso audierant. Et vero aule conspeclum ipsius tribus fere diebus perstiterunl, haurienles ex ore ejus gratiaî divina) exislenliam, cognoverunt verilatis Iramilem et vias justitia» , vcrique luminis flagrantiam in prfedicalione et doclrina ipsius consistcre.Tunc inilo salubri consilio, profanas idolorum culluras dereliquerunt; et Deum verum, quem Saturninus prœdicavit, sequi et credere decreverunt. Tune proslralus Firmus, et Faustinus, et ForlunaUis ad pedes pontifiais, abrcnuuciaverunt idolis, et Deum vivum Jesum Cbristum, unigenitum Dei Filium, esse colendum et credendum professi sunt, stalimquo percepto sacri baptismatis mislorio, per confessionem saucta; Trinilatis Chrisliani non solum, sed eliam Cbrislianorum doctores el magislri oflecli surit.
* ,il. Incuin.
7. Erat itaqiie praefatus Firmus primaliim tenens populi el senatus, vir mîrœ rnansuetudinis, honestale et religione prœ cœteris civibus suis prœclarus. Huic erat uxor nomiue E ugenia ; ex qua genuit Firminura, et Faustum, et Eusebiaai sororem eorum. Succedente vero tempore prœfatus Firmus, cum esset fide et opère Gatholicus, (radidlt filium suuin primogeiiitum, nomine Firminuin^ Honesto presbytère, ut eum litleris liberalibus et Ghristiana disciplina imbueret, quia et antea in baptismo filius ejus erat. Firmiiius vero cnm esset decem et sepiem fere annorum, litteris et doctrina Catholica instructus, cœpitreligionis studio proficere ; nara adecclesiam boris singulis inbiaudo'*' laudes et bonores Deo et Sanctis ejus reddere assidue prope rabat.
8. Cumque proficeret ** annos fere septem in religionis studio el sapientise gradibus, ad virtulum culmina prominebat. Houestus vero prœfatus presbiter, dura in senectutis tempore aggravatus esset ; sœpe dirigebat eum per vicos et suburbana civitatis, ubi prœdicatîonis verbo populum jam Deo devotum conûrmarel; ipse vero quamvis in juventutis floribus existeret, cum mira gravitate et constantia populum ad Gliristiana^ religionis studium provocabat. Et dum hoc pater et magister Honestus consideraret, quod in ipsa spirituali gratia coram omnibus in verbo et doctrina magis ac magis accrescebat ; dircxit eum ad Honoratum Tholosanœ urbis episcopum, ul eum in episcopatus gradu et gratia, impositis manibus constilueret.
9. Quem nt vidit Honoratus episcopus; cognovit in eo, quia ad hoc pnedeslinatus et electus esset a Domino; ut verbum vitœ elsalutis gratiam in genlibus prœdicaret, et ordinavit eum episcopum, ut nomenDominiin Occidentis partibus prœdicaret.Quiethisverbis eum coram omnibus allocutus est : Gaude, fili ; quoniam vas electionis Domino esse meruisti. Pcrge itaque in dispcrsionem gentium; accepisti a Domino gratiam et aposlolatus officium. Noli timerc, quoniam Dominus tecum est ; in omnibus enim scias, quia oportet te pro nomine ejus multa pati,quatenus adcorunara gloriœ pervenias. Valedicens itaque beatus Firminus epiôcopus Honorato episcopo, fratribus et cousacerdotibus suis, leversus est, vita comité, ad Honcstum presbiterum, magistrnm et nutritorem suui?i. Qui et relulil
' Al. inhiantor. ** .^l. porfirrrrt.
ci omnia, quaB in via illi contigerant, vel quibus verbis imbuisset eum sanctus antistes ille Ilonoratus ; et quomodo vel qaalîter prœcoperat ei, ut verbum prsedicationis et nomen Jesu Christi in dispersionem gentium annunliaret.
