XXVIII. De ceca femina
Femina czca dehinc veniens , cernendo recessit,
XXIX. De juvene et puella dæmoniacis , tactu feretri curatis.
Eo adductus est quidam juvenis cum puella, quos dæmonica pestis fatigabiliter torquebat. Hi sanitatem quærentes circuierant mulias regiones ; consumpserant opes parentum, de propriis nihil reliquerunt. Quos nullus medicus sanare, nulla vis magna potuit liberare. Sed, cum sunt adducti ad locum sancti martyris ,
Contactu feretri daemonis ira fugit.
XXX. Quod in loco ubi corpus est conditum , miracula anticipant studium scriptorum.
Plurima quidem alia miracula per martyrem suum illis diebus ostendit Salvatoris elementia. Nam sub eo temporis spatio , quo in monasterio sancti Maxentii beatum corpus positum requievit , dona salutis quis non gratularetur *, adipiscens effectum suz petitionis? Sed eodem tempore, predictus Ansoaldus pontifex in honore sancti martyris fecit basilicam pulcherrimæ ædificationis , in qua venerabile corpus decenter repositum dignis colitur obsequiis et clarificatur pluribus miraculis. Quz, licet hic non inserantur , credant
LECTIONES VARIANTES
* Illa basilica B, * Qui non gratularetur A, B, D. .
564 ANALECTA MURBACENSIA,
tamen veraciter facta esse. Et ea quæ diximus devotæ fidei audientium suscipiant, Satis est enim ad demonstrandam glorificationem beati martyris quædam dicere, si omnia gesta quz sunt sibi non valeamus comprehendere. Nunc vero dicamus ea quz in Gallia videndo didicimus.
XXXI. De languente et fere desperato filio cujusdam principis, consignato et sanato per oculum martyris.
In capella Francorum regis habetur unus oculus sancti martyris, quem inter sanctorum reliquias, quæ ibi sunt plurimæ, venerantur cuncti devotissima celebratione , et ex multis partibus venientes ægrotirestituuntur, operante Deo, in pristinam incolumitatem *, Ante biennium autem quam hzc scriberem , filius cujusdam principis , Odonis nomine, correptus est valida zgritudine. Sic enim illo morbo, quem Galli viriolam vocant , omnino fuit pervasus , ut nec ipse alicujus membri motionem ageret, nec ministrantium contrectationem admitteret. Ad quem sanandum multis ex partibus plures medici convenerunt : sed peritia illorum artis nullam opem puero conferre potuit. Augmentabatur etenim magis ac magis morbida pestis , et omnino claudebat oculos pueri languentis. Nil igitur jam promittentibus medicis, cum jam desperarent parentes de salute filii, adfuit quidam clericus, qui ad eumdem principem ferebat de parte regis quamdain legationem. Is moerenti principi persuasit ut quaereret auxilium sancti LEopEcARII, et, si posset, a rege impetraret ut oculum sancti martyris vellet sibi mittere : « per illius tactum, dixit, ad integram sanitatem posse redire puerum. » Statim pater , salutis (ilii cupidus , legatos misit ad regem , qui, sicut clericus monuerat, illum intercederent. Quibus reversis, consignatus est puer cum oculo sancti martyris, et statim post signaculum , tanquam redeuntibus squammis, cœpit oculos aperire, et, quod
LECTIONES VARIANTES
! Qui inter D. * Pristine incolumitati D.
ANALECTA MURBACENSIA. 565
diu non poterat, in alterum latus sine auxilio administrantis sese convertit. Die vero altera omnium inembrorum cum incolumitate suscepit officium.
XXXII. De cujusdam obscurato oculo maxima oblæsione, illuminato autem ex praedicto lumine.
Die vero quadam , dum praedictus rex ageret venationem , accidit ut unum ex militibus currentem per sylvam inconsultus ramus quidam sie oculo reverberaret, ut in eodem oculo pars illius remaneret. Qux res magnam contristationem regi et principibus attulit. Erat enim ipse miles valde nobilis , et percussio videbatur omnibus modis insanabilis. Cum autem die altera reverterentur de venatione, jussit rex ipsi militi ut illum oculum , eujus penitus videbatur amisisse officium , consignaret oculo sancti LEopEGARII. Quod cum sacerdos quidam peregisset, statim, dolore fugato, rediit lumen cum sanitate in vulnerato oculo.
XXXIII. De semiviva matrona, cum eodem oculo signata et curata.
Erat in Aurelianensi civitate quzedam nobilis matrona , cujus caput morsu cujusdam vermiculi, quein araneam dicimus , mirabiliter tumuerat. Cujus tumoris immanitas * visum ct auditum penitus illi abstulerat. Huic autem cum nulla medicinæ species valeret succurrere , coepit auxiliuin sancti Leodegarii implorare. Orabat enim multis precibus, ut oculo sancti martyris consignaretur. Quod cum fleret, sine mora tumor ille abiit , et pristinæ formæ decor rediit.
XXXIV. De muliere contracta , ad intuitum sancti capitis erecta.
Est quidam locus, in finibus Alsatiæ et Vosagi situs , MorBacu * dictus , ubi collocavit Dominus sancti ? martyris caput, fertile virtutibus , quasi in umbilico terræ ipsius, scilicet coelestem gemmu-
LECTIONES VARIANTES
: Humanitas D. 3 Leodegarii addit, C.
? Mürbach.
566 ANALECTA MURBACENSIA.
lam includers in auream concham. Nam pinguissimi colles, vinifera latera amplificantes ', efficient florigeram vallem , ceu paradisum æmulantem et baccheo sanguine habundantem. In summitate vallis ipsius, in locis sylvestribus Congregatio peregrinorum excubat super caput pretiosum. Est etenim ibi consuetudo ex tempore antiquo, ut in Rogationibus, quas invenit sanctus Mamertus, Vigennensis * episcopus, videlicet in vigilia Ascensionis dominicæ , extrahantur de latibulis omnes reliquie, et deportentur ad supra dictam vallem, in speciosam planitiem. Moderno itaque tempore , seilicet sub Ebherardo, ipsorum Peregrinorum abbate, qui ipsius martyris vitam prælucide jussit enucleare, cum hac processio multisonis laudibus impleretur devotius, inter amenitatem reliquiarum præerat advectum ? militis Christi caput præclarum ; et de diversis monasteriis et adjacentibus villulis cum suis reliquiis aderant multitudo innumerabilis. At Dominus, quasi imperator sapientissimus, merita sui signiferi inter commilitones extollendo glorificare volens , ad hoc opportunum elegit sibi locum. Nam sanctissimo capite maturius *, quam advenissent cæterorum sanctorum corpora, advecto, aderat in turbis miserabilis foemina, cui nulla servierant corporis instrumenta, nisi tantum oculi et lingua ; quze, dum stimulata ex necessitate corporis, ad devotionem cordis imploraret meritum sancti militis, dicto citius, ad desperata loca ossibus redeuntibus, auditus est ab omnibus quasi arentium virgularum crepitus. Tunc scilicet, cum Conditor humanam formam propter electi sui LEopEcaRi: memoriam ita demum ungue tenus perfecisset , quasi protinus imperfecti operis oblitus fuisset. Audito itaque et viso tam manifesto miraculo, facta est ab omnibus cum crucibus et reliquiis concursio innumerabilis , et ibi miles Christi praeclarus, inventus est speciali munere sui regis coronatus.
His possumus plura non solum audita, verum etiam innectere visa. Sed est cavendum ne lectorem vel auditorem efficiamus tædiosum , quia non est temporaneus sermo docentis, cum secretum non potest abscondi in visceribus discentis , dum deest ros Spiritus sancti irrigantis. Insuper est aspiciendum ut qui benevolus ,
LECTIONE* VARIANTES,
! Applicantes. 3 Adductum C. | * Viennensis. 4 Maturius sanctissimo D
ANALECTA MURBACENSIA. 567
attentus et docilis effectus in primis, hunc non retrahat turgentis scripturæ execrabilissimus... ', quo modo non est in veteri lege acceptabilis victima, quz offertur sine causa. Sed , dum his virtutibus miraculorum ad meliora provocantur mentes bonorum, radicitus destruendæ sunt garrulitates malorum , qui, dum insensati piorum vitam æstimant insaniam, mirantur tamen in ultimo, quoniam sunt in filiorum Dei numero. Si qui sunt tales, ideirco, invidiæ tumentes, quod alios vident his virtutibus abundare, quibus se dolent egere , et, si contra prz lictum martyrem expavent se erigere * , nos tamen conantur * apostolicis verbis ferire, dicentes : signa data “esse infidelibus , non fidelibus; his respondere debemss quod multum dissimiles habeantur qui dant et quibus dantur. Nam, dum aliquem debilem curatione * conspicimus indigere , sicut modo legimus de muliere , si ex caritatis visceribus * dilectionem proximi habuerimus , et ejus infirmitati compassi fuerimus , cum de nostris actibus adeo praesumere non audemus, implorantes * pro eo alicujus patrocinium nobis associamus. Et, dum per ipsius sancti meritum et nostram fidem debilis recepit sanitatem, nobis nullo modo erit pro signo, si ad memoriam revocamus, quod discipulos docuit Dominus, quia si quis? dixerit huic monti : Tollere et mittere in mare, et non hasitaverit in corde , sed crediderit quodcumque dixerit , fiet ei, dum fidei sanctse nihil sit impossibile.
Si alicui narrantur hzc fideli, obstupescens dicet talia impossibilia haberi , et penitus non debere credi. Et ita fit, ut que Conditor naturæ extra naturam propter fideles suos operatur, hzc infidelibus ad signa dentur, ut aut redeant ad conversionem , vel, si hoc nolunt, saltem non habeant excusationem , patremfamilias nescientes , quia nemo nos conduxit , dicentes *... Nam et ipse Apostolus, quando dixit signa uata esse infidelibus , locutus est secundum hoc quod ille praedicavit tempus, quia miracula, qua tunc facta sunt ad infidelium vocationem , ea sufficiuntur modo, per credentium fidei soliditatem ; et qui nescit tempora et vim verborum, prz
LECFIONES VARIANTE.
! Execrabilissimus — textu deficiente, — 5 Viscerimus D,
an legendum : cxecrabilis finis? $ Imploraute D, nonne imploranti ? * Eligere D. 7 Quia quis si D.
3 Conamur D. 8 Dicens... Hiulcus hic videtur tex- * Curationem D. Ius, nec sat. liquet undenam suppleatur.
568 ANALECTA MUR ABCENSIA.
stultitia cordis nescit, putans se aliquid esse, cum nihil sit ; hæresim nititur semieare. Si qui sunt hujusce modi, sive etiam aliis delictorum maculis iníccti, nos per intercessionem saneti martyris, reducat Dominus ad viam veritatis, qui unicum Filium suum dedit pro nostris peccaus , cujus regnum et imperium venerantur sempiternum , quidquid est «celestium, terrestrium et infernorum , per omnia saecula sæculorum. Amen.
CORRIGENDA ET NOTANDA.
Note 1. Quelques feuilles de cet ouvrage ayant été imprimées en l'abseuce de
l'auteur, il s'y est glissé plusieurs fautes que nous croyons devoir scrupuleusement indiquer, et en méme temps nous signalerons quelques recufications plus notables.
Note 2. Introduction, p. 11. Nous avons (té induit en erreur par le récit de
p'usieurs voyageurs graves, entre autres de M. Raoul Rochette, et par un rapport officiel de M, Achille Jubinal, publié daus le Journal de l'Instruction publique, sur les peintures du pont de Lucerne, dont il est question p. 11 de l’Introduction, et plus loin p. 405. Ayant visité nous-méme ces galeries, au lieu d'une série de peintures renfermant les principaux traits de la légende de saint Léger et de saint Maurice, comme on l'affirmait, nous n'avons trouvé qu'un seul tableau faisant allusion au patronage de saint Léger, placé à l'entrée du Kaypel- Brücke, près lu Tour des archives,
P. xxxn, À. 21, 502, lisez 592. — P. xrn, not. 12, niceüi, lisez niceti, —
P. niu, |. 4, consacrées lisez consacrés. — bid., |. 6, distinct, lisez distincts, — D. 1v, 1.6, 7 , leur a faite..., leur serait..., lisez lui a faite.... lui zerait.., — bid., not., l, 3, ci xarà, lisez vot xarà, — Ibid., ]. 7, abTebs, lisez adtets, — P. Lxiu, l. 9, 10, à leur, lisez leur. — P. 1xxm, n, 9, Stivage, lisez Etival. — L. 9, aprés Górres, lisez Die christl, Mystik, erst, Band, zweit, Buch, n. 11, p. 292-293.
. 5, n. 9, ], 3, Hlerm, lisez Herm. — P. 6, not. 3, 1. 3, Noviens, lisez No-
vient. — lbid., n. 4, Pecquiny, lisez Bréquigny. — P. 29, 1. 6, de la reine; Ultrogothe, lisez de la reine Ultrogothe,— P. 35, |. 8, après la ruine, ajoutez : de ce prince, — P. 38, n. 1,1, 2, salutesuo lisez salute sua. — P, 41, 1, 17, Anstrustions, lisez Antrustions, — P. 69, l. 15, a valu, lisez ont valu. — P. 77, not. 92, l. chesnœus, lisez chesnius. — P. 81, ligne 25, surtout qui, lisez surtout en qui. — P. 85,1, 18, le précipiter, lisez se précipiter. — P. 105, not. 1. l. 6, pour la mort, lisez à la mort, — P. 115, l. 15. Clodufel, lisez Clodulfe, — P. 141, 1. 5, Moustier, lisez Montier.
Note 3. P. 150, 1. 9. En parlant de l'anonyme de Murhach, nous n'avions
point encore rencontré le Ms, de Strasbourg, et nous supposions, avec Mabillon et les Bollandistes, que cet auteur était du Ville ou du IXe siècle, Nous avons prévenu de cette erreur dans l'avant-propos.
P. 152. 1. 23, opposérent, lisez opposent, — 1h, 1l. 24, vinrent, Lsez viennent.
— P. 156, l. 35, Sacrovis, lisez Sacrovir. — 160, l. 22, pourrait, lisez pou-
370 CORRIGENDA ET NOTENDA.
vait. — P. 102, not, du NI* siècle, lisez du NIl* siècle. — P. 170, not. 5, ajoutez : Mansi a complété cette série de canons épars par un nouveau fragment inédit, V. p. 448. — D. 172, 1.5, de fidèles, lisez des fidèles. Ibíd., l. 15, accompagnés, lisez acoompagaées. — P. 174, Calcédoine, Lisez Chalcedoine, — P. 214, |. 24, Salvas, lisez Salvar. — Ibid., ). 28, on s'élève sur le mont, Lisez où s'élève le mont. — lbid. 1, 30, pendeni, lisez pendirent. — P. 127, l. 17, Batharius , lisez Bercharius. — P. 999, not, 1 , |. 4, nota, lisez nate, — V". 228, 1. 28, 785, lisez 135. — P. 225, l. 15, perd, lisez perde. — P. 275, |. 10, par l'un que, lisez par l'un et l'autre que, — P. 278, l. 13, s'en soit, lisez ue s'en soit. — P. 298, l. 22 Montiers-Render, lisez Montier-en-der, — P. 306, not. 2, après : en 725, lisez, sous le nom de Chilpéric 11, et effucez le reste. — P. 307, 1. 3, metuens, lisez metens. — P. 335, l. 25, qui avait pu, Lisez qu'avait pu. — DP. 344, not., 1, 3, Enessionis, lisez Suessionis, — P. 355, 1, 25, rangés les premiers, lisez raugées les premiéres. — P. 391, !. 2, ne demcureut, lisez ue demeurassent. -— P. 397, l. 13, Saring, lisez Sarcing. — P. 405, l. 24, Eltenheim, lisez Ettenheim, — Ib., not. , |. 10, Niedesmienster, lisez Nieder-münster. — P, 404, 1. 1, Schwartz alh, lisez Schwarizach. — I Lid., 1. 20, Reitsenau, lisez Reichnau. — P. 406, l. 16, croissaient, lisez croisaieut, — Ibid., alla pendant, lisez alla croissant peudant,
Note 4. — P. 408, l. 20 et suiv, I importe, pour plus amples détails, sur ce tombeau et cette. inscription, de recourir à la notice placée aux Miscellanea, p. 424-496, et de lire aiusi, p. 425, |. 20, la traduction du second vers :
« Or voici qu'au lieu dit Ebreuil sont ses ossements, »
P. 421, l. 5, frugella, lisez flagella, — P. 423, 1. 26, Pitavico normand, lisez Pictavo-normand, — P. 430, not. 2, sempiterna, lisez sempiterne. — P. 434, 1, 30, præsto, lisez præsta. — P. 435, l. 6, martyria,; lisez mysteria. — P. 446, L. 8, externcarum, lisez externarum. — P. 448, 1. 24, prolixione, lisez prolixiore, — P. 454, not. l. 21, præfatur, lisez przfatus, — P. 458, L 18, 19, suborilescens, lisez suboriens. — P. 465, v. 23, teneras, lisez teneros. — P; 35, Raucisonas, rectos , lisez Raucisonos, recto. — P. 467, v. 80, ora de hice libens, ego, lisez ora dehisce, libens ego. — P. 464, v. 129, blauda, Lisez blando. — fbil., v. 134, flammas, sed ad, lisez flammas, et ad. — P. 470, v. 173, commeutens, lisez committens, — V. 178, quemque , lisez queque, — P. 494, 1. 7, peragta, lisez peracta,
Dédicace à Sa Grandeur Monseigneur l'Évéque d'Autun.