ARRETS DU PARLEMENT DANS LA CAUSE DE JACQUES DE GOUVEA
CONTRE ROBERT DUGAST.
(Archives de l'Empire, X. 8348, fol. 310; 4934, fol. 224 et 261 .)
Août-septembre 4 548.
Du mardy vingt ungniesme aoust M.V C .XLVIII, post prandium, hostiis clausiSy in conventu Augustincnsium. Lizet, premier président.
Entre maistres Jaques de Govéa, docteur régent en la faculté de téologie en l'Université de Paris, principal du collège Saincte- Barbe en ladicte Université, et Jehan Calmus, soubz principal et premier régent audit collège, demandeurs et requérans l'entérinement d'une requeste, d'une part ;
Et maistres Robert Dugast, Robert Certain et consors, défendeurs à l'entérinement de ladicte requeste, d'aultre.
Après que Riant pour lesdits de Govéa et Calmus a dict que la court a faict plusieurs injonctions à parties adverses de venir, et quant à luy il a parlé à de Thou, qui est advocat de parties, lequel luy a dict que parties ne luy ont parlé de la matière, et ne demandent parties que à recullerpourcependant jetter ledit de Govéa hors le collège ;
La court a enjoingt aux parties adverses dudict de Govéa et leur procureur de venir jeudi matin à huis cloz sur peine de vingt livres parisis d'amende, qui, en défault de venir par eulx, seront levez sans déport, moitié sur lesdictes parties, moitié sur leur dict procureur. Et fait défenses à parties d'attenter ou innover cependant contre et au préjudice de la requeste dudit de Govéa, ains demeureront les choses en Testât qu'elles sont; et soit signifié.
366 APPENDICE
Du jeudy vingt troisiesme jour d'aoust, M.V'.XLVIII, marie, hostiis clausis. Lizet, premier président.
Entre maistres Jacques de Govéa, doôteur régent en la faculté de théologie en l'Université de Paris et principal du collège Saincte- Barbe en ladicte Université, et Jehan Calnius, sdubz principal et premier régent audit collège, demandeurs et requérans l'entérinement d'une requeste, d'une part;
Et maistres Robert Dugast, Robert Certain et consors, défendeurs à l'entérinement de la dicte requeste d'aultre :
La court a ordonné et enjoinct aux parties présentes et leur conseil de cy venir mardy prochain de relevée à huyz cloz, sur peine de l'amende; et cependant demeureront les choses en Testât qu'elles sont. Et faict ladicte court inhibitions et défenses audict. Dugast et aultres parties adverses des demandeurs de riens immuer, actempter ou innover, sur peine d'amende arbitraire.
Du mardy, quatriesme septembre, M.V'.XLUI, post prandiunt, hostiis clausis. Monnard, président.
Entre maistre Jacques de Govéa, docteur régent eu la faculté de théologie en l'Université de Paris, principal du collège Saincte- Barbe en icelle Université, demandeur et requérant l'entérinement d'une requeste, et encores appelant d'une certaine prétendue sentence de son consentement donnée par le prévosl de Paris ou son lieutenant, d'une part ; et maistre Robert Dugast, docteur régent en la faculté de décret en ladite Université de Paris, soy disant seigneur propriétaire des quatre portions, les cinq faisans le tout, dudict collège Saincte-Barbe, et maistre Robert Certain, maistre ès artz en ladicte Université, défendeurs à l'entérinement de ladicte requeste et intimez oudit cas d'appel, d'aultre part.
Après que Ryant pour de Govéa, de Thou pour Dugast, et Boucherai pour Certain ont esté oyz sur la requeste et appel susdite ; ensemble Marillac pour le procureur général du roy ;
La court, en tant que touche l'appel présentement interjecté par de Govéa, a mis et mect ladicte appellation et ce dont est appellé au néant, sans amende et sans despens de ladite cause d'appel. Et quant à la requeste présentée à ladicte court par ledit de Govéa, icelle court, sans avoir égard à icelle requeste, en a débouté et déboute ledit de Govéa ; et néantmoins ordonne ladicte
APPENDICE. 367
court que dedans No< ; l prochain, ledit de Govéa vuidera dudit collège Saincte-Barbe, entremise et administration de ladite principauté. Et sera informe super doclrina, vita et moribus dudit Certain, commis par ledit Dugast principal audit collège, pour, l'information faite, rapportée et veue par ladite court, eslre par elle ordonné ce que de raison. Et ne mectra doresnavant icellui Dugast, propriétaire, aulcun principal audit collège qui ne soit préalablement interrogé par le chancelier de l'Université de Paris ou ceulx qui seront par luy députez, et par ledit chancelier certiffié estre de bonne vie, conversation, doctrine non suspecte et cogneue probité. Et pour impugner ce personnage qui sera commis à ladite principaulté, ne sera ledit de Govéa receu partie. Et néantmoins a ladicte court fait inhibitions et défenses audit Certain et aullres qu'il appartiendra de troubler ou donner empeschement audit de Govéa en l'administration de ladite principaulté pendant le temps susdit qui luy a esté réservé par ladite court à la tenir. Et a condemné lesditz Dugast et Certain à rendre audit de Govéa les biens et choses sur luy prinses, en payant par luy le terme de ce qu'il doibt pour raison de ladicte principaulté. Et pour oyr les parties sur le débat du compte dudit de Govéa, réparations et méliorations par luy prétendues avoir faictes audit collège, ladicte court a commis et commect maistres Christophe de Marie et Jehan Trouson, conseillers en icelle.
APPENDICE
JUGEMENT DÉFINITIF DES DIFFÉRENDS ENTRE DUGA.ST, CERTAIN, PHELIPPEÂUX ET DE CORMEILLES.
(Archives de l'Université, reg. 21, fol. 156, v°.)
20 juin \ 650.
AnnoM.D.L, die vicesima mensis junii, hora octava matutina.
Congregati fuerunt apud collegium Galviacum , in cubiculo D. rectoris, idem rector nec non DD. Guillelmus Bcnard Burgundise, Nicolaus Sonoys Navarrae, Petrus Jlais Montisacuti et Augustinus Cottay Cardinalis-Monachi collegiorum respective primarii, a suprema curia parlamenti Parisiensis commissi et deputati super cognitione et decisione cujusdam controversiae inter Magistros Robertum Du Gast t juris canonici doctorem, Johannem Phelippeaulx , sacra; theologiae professorem, primarium institutum collegii Diva? Barbara?, Robert u m Certain , ejusdem collegii procuratorem,etNicolaum Cormeilte, dicti gymnasiï Barbarani artium praeceptorem, mot» et pendentis indecisae in predicta curia parlamenti Parisiensis.
Exposita per D* rectorem causa hujusmodi convocationis, magister Robertus Certain, nepos praefati D. Du Gast retulit eumdem suum avunculum ecclesiae collegiatae S. Marcelli, de Sancto-Marcello, prope et extra muros Parisien ses, esse canonicum prebendatum, nec posse ibidem cornparere ratione publicarum supplicationum ab ipsis canonicis dicta? ecclesiae de S. Marcello apud aedem DivoVictori sacram,hoc matutino tempore pro fructibus terme et aliis justis et sanctis de causis, celebrandarum. Propterea petiit eumdem pro excusato haberi, neque in illum absentem quicquam decerni.
APPENDICE
son
Praefatus M. Nicolaus de CormeiUe inter caetera dixit se seroper suo priraario fuisse obsecutum, ipsumque Certain praenominato D. Phelippeaulx, viro theologo, invidere, et nomine primarii dicti collegii Barbarani abuti, cum solum sit procurator, et pênes antedictum D. Phelippeaulx, primarium, omnis superioritas seupraeeminentia in suos et praeceptores et scholasticos de jure remanere debeat; neque alium esse in eodem collegio Divae Barbara?, praeter se solum, quiantenominato D. Phelippeaulx in instituenda juventute et eadem, occasione adveniente, reprimenda et corrigenda auxilium et favorem adversus eumdem Orta//?,hujusmodi correctione adveniente, praestare audeat. Itaque petiit eidern D. primario honorem debituin deferri ipsumque Certain omni potestate spirituali, qua hactenus est abusus , privari ita quod sub saepefato D. Phelippeaulx duntaxat militet.
Praeterea conquestus est non solum de suo nomine ab eodem Certain publiée dectractum fuisse, sed etiam victu quotidiano se propter intermissas suas lectiones, ut praetendit idem Certain, privari, cum tamen boni et vigilantis praeceptoris officio semper functus fuerit ; et si quando forsan easdem suas lectiones omiserit, id potius vitio dicti Certain, qui suos discipulos a collegio egredi et ad alium praeceptorem collegii Remensis transvolare permiserit, quam sua culpa et negligentia contigisse retulit. Propterea resarciri et restitui postula vit.
Antenoninatus Certain retulit praefatura D. de CormeiUe ab anno citra, seu ab ejus rectoria aut circiter, suos quam rarissime docuisse, atque eisdem ad ejus arbitrium et privatum commodum libros medicinae potius quam philosophiae praelegisse ; cum tamen ab ipso pro suis stipendiis percipere soleat quotannis viginti quatuor scuta auri solaria. Ob quam rem, jussu et mandato praefati D. Du Gast> pensione solita eum privare coactus fuit.
Accersitus D. Phelippeaulx et interrogatus, respondit se nomine tenusesse primarium dicti collegii Divae Barbarae, insequendo certum ejus contractum, inter ipsum et praefatum Certain initum ; iniisse tamen aliam conventionem cum praenominato D.Du G*w/,qua institutus fuit verus dicti collegii primarius, cum potestate instituendi et destituendi praeceptores, et caetera agendi quae vero primario incumbunt agenda. Porro ejus vitam et mores, juxta supremi senatus arrestum ante ipsius institutionem aD.CancellarioUniversitatis, praesentibus dicto nepote praefati D. Dugast et aliis quam plu-
370 APPENDICE
rimis, probatos fuisse retulit; de hac tamen approbatione nullum pênes se actum habere.
D. rector super ptsemissis atque hujusniodi incidentibus propositis, primum videndum esse proposuit an sit privandus officio primarii dictus Phelippeaulx necne. Deinde controversiam dicti de Cormcille advcrsus eumdem Certain debere dirimi, et super ea judicium ferri.
D. primarius Burgundiae censuit ita esse agendum ut praefatm D. Phelippeaulx pênes se habeattlicti collegii Divae Barbara? cl a vës, neque quisquam a gymnasio discedat nisi prius habita ab eodem licentia, omnesque discipuli illi obsequantur; praterea in eodem collegio praeceptores instituât, et si quos minus in officio diligentes inventât, eosdera, si visum sibi fuerit, destituât, omnimodaque potestate et praeminentia in eodem gymnasio utatur. Vult prseterea D. de Corrneillc ofticio boni prœceptoris fungi, illique victum, caeteris prseceptoribus exhiber! solitum, praestari in communi sive privatim, stipendiis sibi promissis et sol vendis resecatis.
D. primarius Navarre existimat optimum fore si probatus D. Phelippeaulx a dicto D. cancellario, officio veri primarii dicti sui gymnasii, prout superius est expressum, fungatur. De D. de Cormcille idem sentit cum prœfato D. primario Burgundiae.
D. primarius Montant» isttid negotium non sine prudentia et consilio esse determinandum judicat. Ideocenset prafatum D. Phelippeaulx debere praesidere gymnasio suo ; et non duo sequalem potestatem, sedunusspiritualem, alter temporaiem habeat; quodque janitor référât eidem D. primario nomina et cognomina absenlium et ingredientium in dictum gymnasium. Quantum ad institutionem praceptorum ejusdem gymnasii attinet, si qua sint praeceptoribus stipendia pro suis laboribus impertienda, vult eosdem DD. primarium et Certain, procuratorem , inter se convenire super controversia MM. de Cormcille et Certain; non vult eidem D. de Corme i lie victum denegari, dunimodo sit in officio; habitaque ratione temporis, non censet eum ullis stipendiis sibi forsan debitis et in futurum pollicitis uti et gatidere debere.
D. primarius Cardinalitius in omnibus accedit sententiae eorumdem DD. primariorum, qui ante se suum judicium protulerunt.
His sic expositis auditisque rationibus contendentium :
Primum placet ipsis DD. deputatis eumdem D. Johannem Phelippeaulx^ institutum primarium dicti collegii Barbarani, omni
APPENDICE. 374
privilegio et auctoritate, ad officium luijusmodi veri pri maria tus exercendi spectantibus,utietgaudere,itaut solus possit spiritualia curare, errantes ad viam reducere ; insuper instituai praeceptores quos viderit esse , instituendos, sed non sine consensu praefati D. Certain, procuratoris, ratione stipendiorum ipsis praeceptoribus tribuendorum.
Quo vero ad negotium dicti de Cormeille , praeceptoris artium, visum est eisdem DD. deputatis ut ipsi incipienti regere et exercere officium boni praeceptoris victus sivc in communi sive privarim nondenegctur; attamen resecetur stipendium eidem promissum et solvendum, rato et iirmo prius habito quod hactenus percepit.
Et ita organo D. rectoris conclusum extitit.
APPENDICE