iS
NOTES
prout cxpcdieril , contrahat. Sic à comité reccdcns, die sc(]iionti Novionmii vcni. Et ncscioquo præpctiset inquictæ famæ præconio calainitas Angloruin ecclesiaruinquc vcxatio , quocùmquc vcnicbam , fucrat divulgala, ut ibi iniilta audirem gesla in convnntu londoniens! et \vinlonicnsi,quæin Angliûnunquamaudicram. El quidein plcraque, ut lit, majora et pejora veris rcfercbanlur : ego autem hæc omnia quæ per ora populi volitabant, studiosissimè dissiraulabam ; sed ncc simulanti prospéra plene credebatur, nec adversa dissimulant!. Quodque miremini, cornes suessionensis, eâ die quâ Novioni eram, omnes articules Londoniensis, ncscio conciliabuli aut dissiliabuli dicam, de ano ita scriatiin exposait ac si interfuisset omnibus præsens , non modb bis quæ in palalio gesta sunt, sed quæ secretissimè ab bis rel ab illis dicta sunt in conclavi. Nec facilè crediderim quin ibî , sive de suis , sive de nostratibus, cautos exploratores babuerint Galli. Dccanus autem novionensis , vir integerrimæ fldei, concussionem vestram non sine mullo dolore audierat; et se ad vos rccipiendum præparat , non modb sua omnia cxpositurus pro vobis, sed pro cantuariensi eccicsia, si oportucrit, se ipsum positurus. Decreverat autem transirc ad curiamj sed quia de statu veslro mœstus est et sollicitus , donec certiorctur, demi cxspectat. Ibi à quibusdam pro certo accepi regem Francorum esse Lauduni, et propè eum dominum remensem ejus cxspectarc colloquium. Eb ergo adiré proposui ; sed, propter guerras quas cornes de Roceio et alii quidam procercs adversus dominum remensem exercebant , à proposito revocalus , iter Parisius dellcxi : ubi cùm vi-
derein vLclualium copiam, læliliam populi,, revcrcntiam cleri , et totius ecclesiæ majestatem cl gloriam, et varias occupationes philosophantium , adoiiratus velul illaui scalam Jacob , cujus summllas cœluin Inngebat , eratque via ascendealium et desccndentiuin angelorutn; iætæ peregriaationis urgente stimulo, coactus sum profiter! quod verè Dominas est in locÿ isto, et ego nesciebam. lllud quoque poeticum ad menlem rediit :
felix txiiuim cui locus iste datur,
Evplutis autem paucisdiebus incenducendohospilio et sarcinulis componendis , regetn Fraocorum adii , eique ex ordine exposai causam vestram. Quid oiulla? Compatilur, promitlil auxiliuui , et pro vobis $c domino Papæ scripsisse asseruit , et ilerùm , si oporluerit, scripturum , et aclurum quod potorit vivâ voce. Cüm verb eum ex parte filiæ suæ, quani nuper sanam vide-, ram, quando à domina reginâ liccnliara accepi, saliitassem, respondit sibi gratissimum esse , si ilia jom ab angelis rccepta esset in paradiso. Cui cùm ego subjungerem quia istud per raisericordiam Üei quandoque eveniet, sed ante multis gentibus lælitiam dabit, respoudit rex : «Hoc quidem Oeo possibile est; sed longé « verisimilius qubd multorum futiira sit causa malo- « rum. Sed absit ab iitâ quod palernus præsagit animus! « quia vix, inquit, spero ut ab eâ possit aliquid boni « esse. ■> Regem noslrum Franci liment pariteret oderunt ; sed lamen quoad illos , quieto et alto somno dor mire polesl.
El quia Remcnseui adiré non polui ,-lilcras meas ad abbalem S. Reuiigii aiaicissimuni iiiihi direxi, ut in
NOTES
hâc parte fiippleat vices ineas. Cætertiin mihi Tidetu^ esseconsiliiim, ut peraliqiiem inonachum Boxieïæi aut aliutn nuncium fidelem, literas vcstras cumaliquo munusculo transmittatis ad dominum remensem , contrahatisque cum eo familiaritatem ; quia ille, quisquis sitinpersonâ, magnus est in regno Francorum,etineC' clesiâ romanâ multgm potcst , tum pro rege , tum pro eminenliâ ecclesiæ suœ. Ad ecclcsiam romanam nondÙDi descendi i declinans quantùm possum , ne suspicio probabiiilatis contra me concipi debeat; et hoc ipsum, sicut ex literis domini pictaviensis accepi ^ domino Papæ et curiæ satis innotuit. Receptis autem literis vestris, illico scripsi domino Henrico et Willeldio papiensi, et satis explanavi in quantam perniciem ecclesiæ romanæ tendant hæc, si processum habuerint, quæ contra vos præsumuntur. Distuli autem illùc ire, quia de transite abbatis Sancti-Augustini aut episcopi lexoviensis, nihil certum erat; et si ad ciiriam venerint,) nobis per roagislrum Henricum, qui ibl moratur, citù poterit innotescere. Veriim quid tibi tune possimus , non clarè video. Contra vos enim faciunt multa , pauca pro vobis. Yenient enim magni viri , diviles in eiTusione pecuniæ , qunm nunquam Roma contempsit; eruntque non modb sua , sed domini regis , quem curia in nulio audebit offendere , auctoritate freti. Ad bæc muniti erunt privilegiis ecclesiæ romanæ , quæ in hujusmodi causis nunquam cuicumque episcopo detulit aut rarb.- Deinde dominus Papa in causa hâc nobis semper est adversatus, et adhuc non cessât reprehendere quod fecit pro nobis cantuariensis ecclesiæ amator Adrianus, cujus mater apud vos algore torquetur et inediâ. Nos
humiles , inopes , immuniti , numquid poterimus verba dare Romanis ?
Sed scribitis ut tandem , si alia via non patuerit , promittamus ducenlas marcas. At certè pars adversa , antequam fruslretur, trecentas dabit aut quadringentas.
Nec , si muntnbus certes, concedet JoUu.
Et ego respondeo pro Romanis, qu6d pro amore domini regis et revereptiâ nunciorum mallent plus reoipere, quàm sperare minus, Stant autem pro robis, quèd pro libertatc ecclesiæ tribulamini ; sed , bonestatem causæ nostræ exténuantes, excusatores regis et æmuli vestri hoc temerilati quàm libertati magis adscribere conabunlur. Et ut eis citiüs credatur, ipsi domino Papæ ( quia venas hujus susurri jam audiit auris mca ) dabunt spem veniendi in Ângliam, dicentque regii lilii dilatam coronationem , ut manu apostolicâ consecretur. Et sciatis ad hoc promptos esse Romanos. Jam enim quidam nobis insultant , dicentes dominum Papam ad cantuariensem ecclesiam accessurum, ut inoveat candelabrum veslrum , iblque aliquandiü sedeat. Nec tainen crede qubd dominusPapa istud adhuc conceperit; nam, ut audio, multam ejus pro conslantiâ vestrâ habetis gratiam. Çed unum procul dubio scio , quia Lexoyiensis , si venerit , nihil asserere verebitur. Notus enim mihi est , et in talibus expertus sum ejus liillacias. De abbate quis dubitat? Postremb scripsit mihi episcopus pictavensis, qu6d adversiis abbalem Sancti-Auguslini nihil potuerat impetrare , etsi pluriinam dedisset operam. Ibimus tamen illuc, auctore Deo, quoniam ita præcipilis, et quid possimus expe-
NOTES
3<jO
riemur. Scd si frustra , nobis imputari non débet; quoniam , ut ait Ethicus :
Non eül in modico semper rclcvclur ni «ger :
iQterdiira dorti pins valet arte malum.
Cætcriim an rectè mecum agatis prudeutia vestra dijudicet. Nostis enim, si placet reminisci , quoniam, quandb recessi à robis , hoc mihi dedistis consilium , ut Parisius morarer omninb scholasticus , nec ad ecclesiam romanam diverterem , ut vei sic declinarem suspiciones; nec approbastis etiam qiibd ducebam fratrem meum , eb qubd sumplus magnos nos facere oporteret, possetque tolerabilius Exnoniæ morari. Ad quod cùm ego responderem ea quæ fratris moi nccasione cornes Reginaldus episcopo exoniensi objecerat , meuin consilium approbastis. Sic ergo discessi, instrnetus à vobis ut Parisius sedem iigerem , et me studerem omninb scholaribus conformare. Deus mihi lestis est qubd , quandb recessi a ?obis , diiodecim denarius in toto mundo non habebam, nec aliqiiis, quod ego scirem, ad usum meum. Vascula quidem habebam pauca ferè quinque marcarum, omnibus hospitii nostri sociis satis nota; et eram quidem, quodmuiti sciünt, aliène ære, sed meo onere, graviter pressus. Accepi ergo decem marcas mutuas; sed antequam egrederer Cantuariâ , in sarcinulis et instructione clientum très earum expendi. Deinde per manum Willeimi filii Pagani liberalitatis vçstræ septem marcas accepi , très adhuc nt jiisseratis , uccepturus : quod enim minus factum est, vobis ncquaquain imputandum est.
Veniens ergo Parisius , juxta instructioncm vestram.
ET PIÈCES JDSTIFICATIVES. SqI
pro tempore, ut videtur, commodum conduxi hospitium,et antequam illud. ingrederer, duodecim ferè libras expendi , neque enim iutroitum potui obtinere , niai in annum totum pretio prærogato. Equos itaque distraxi , et me disposui ad residendum potitis quàm ad peregrinandum. Unde et imparatior sum ad circuitus quos præscribitis faciendos , qui non possunt sine sumptibus fieri, præserUm ab homine ecclesiasticum habente officium notitiamquemultorum. Prætereà regis indignatidiiem gratis , conscientiâ teste , sustineo ; et , si me nunciis ejus opposucro , gra?iù$ sustinebo. Undc mihi , si placet , in talibus quæ æquè commode possent per alios exerceri , magis parcerc debetis. Et tamen , quantum expensse permiserint undecumque quæsitæ , quod jusseritis exsequar : vos autem videritis quid jubeatis. Et quia ecclesia romana est in eâ conditions quam nostis , nihil mihi rideretur consultius in mundanis, quàm duabus rebus operam dare. Altéra quidem est, ut eximqtis vos ulcumque à iaqueis creditorum; altéra, ut domini regis, quatenüs secundiim Deum fieri potest , quæratis gratiam. Dcus mederi potest ; sed ecclesia romana non feret opem , et , ut limeo , rex Francorum baculus arundineus est. Prætereà, si placet, cum Gaufrido ncpote vestro miscricordiam faciatis. Tempus est enim : nam exquo hospitium meum ingrcssus est , quantum perpendcre potui , honestè se habet et litteris operam dat et diligentiam , exhibuit eum dominus pictarensis antcquàm venirct , et primo ùedit ei quinque marcas, deinde centum solidos Andegarensium. Unde , si placet, cum amicis episcopi picta venais debetis bcnigniùs agerc , et in collocandâ iiliâ Willeimi
NOTES
filii Pagani non dcbetis , si placet , aliquain cxercuisse duritiani, saltèiu pro ep.iscopi revcrcntiâ. Valele.
Lettre relative aux intrigues cF Henrj II à la cour de Rome, et à l’envoi de deux légats en France. (Rer. des Hist. de France, t. xvi.)
(an 1169.)
Amiens amico. Acliones gratiarum débitas parturit animus ; sed, ut ait propheta , vires non hahet patturiens : nam devotionis efiectuqi suspendit hactenüs persecutionisacerbitas : sed affectuiu quen in partum gratulatipnis erumpere gestiat, nulla vis potest aut polerit çohibere. Et quidem, Deo propitiante • |am in eum calculum Ghristi et ecclesiæ suæ causa perducta est , ut de cætero periclitari non possit , e6 qubd schismatis capita defecerunt, et anglicanæ ecclesiæ maliens, comprehensus in operibus suis, de cætero cui innitatur invenire nou valet. Ventum erat ad summum , ubl constat babitudines periculosas esse , cüm ille qui, sollicilando tàmcuriam qiiàm schismaticos, Fredericum videlicet et complices suos, videns se hâc via non posse proficere adversùs Dominum et adversùs Christum ejus, transmissâ legntionc confugit ad Italiæ civitates, promittens Mediolancnsibus tria millin. marcarum et murorum suorum validissimam reparutionem , ut cum
ET PIÈCES JUSTIFICATIVES. 3(j3
aliis civitatibus quas corrumpcre moliebatur, impetrarent à Papa et ccciesiâ romanâ dejectioiieni vel translatlonem canluariensis archiepiscopi. Nam, ob eamdem causam , Cremonensibus duo millia marcarum promiscrat, Parmensibus mille, et totidem Bononiensibus. Domino ver6 Papæ obtulit, quia data pecunia liberaret eum ab exactionibus omnium Romanorum , et deceni millia marcarum adjiceret : concedens etiam ut tàm in ecclesiâ cantuariensi , quàm in aliis vacantibus in Angliâ, pastores ordinaret ad libitum. Sed quia fidem multa promisse levabant , et in precibus manifesta continebatur iniquitas, repulsam passus est; et, quod per se impetrare non poterat , regis siculi viribus conatus est extorquera; sed nec ille, licet ad hoc toto nisu syracusanus episcopus et Robcrtus , cornes de Bassevilla , multiplicatis intercessoribus, laborarint, exauditus est pro suâ raverantiâ , vel polentiâ , vel gratiâ , quan\vis eam in ecclesiâ romanâ plurimamhabeal. Dimissi sunt ergb nuncii régis impotes voti, hoc solùm impetrato , ut dominus Papa mittcret nuncios qui pacem procurarent , Gratianum scilicet subdiaconum , et magi.strum Vivianum, Urbis-Veteris archidinconum , qui munereadvocationisfungi soletin curiâ. Eostamen ante, præscriptâ formâ pacis , sacramenti religione adstrinxit, qubd præAnitos termines non excederent; mandat» quoque adjiciens ut à regis sumptibus abstineant, niai pace ecclesiæ impetratâ, et ne ultra diem qui eis præstitutus est, aliquam faciant morani. Forma autem pacis quæ archiepiscopo expressa est , nihil inhonestum coutinet , vel quod ecclesiam dcdeceat aut personam , nec auctoritatem cjus in aliquo minuit, quin
3q4 notks
libéré , omni occasionc et appellatioiie cessante, in ipsum regem, in regnum et personnas regni , scveritatem eccicsiaslicam ralcat exercere , prout sibi et ecclesiæ Dei expcdirc cognoverit. Gonsilium tamen amiconim virorumque sapientûm est, ut dbm pacis Terba tractanlur, mitius agat et multa dissimule!; postea , si (quod absit!) pax non processerit, gravius quasi resumptis viribus persecutores ecclesiæ prostraturus.
Spera ergo, dilecte ml, et quidquid intérim audieris, non movearis , quia Deus in tuto posuit causam suam. Audies fertè superbiam Moab , sed memineris qubd superbia major est quàm fortitudo ejus. Nam lerriti sont in Sion peccalores, possedit timor hypocritai nisi revertantur à pravitate suâ , expellentur et stare non poterunt. Jam enim securis ad radicem eorum posita est, et rentilabrum habet angélus in manu suâ, ut grana discernât à paleis. Prœfati nuncii ad Kgem proiecti sunt , sed quid apud ipsum invenerint nondüm nobis innotuit. Hoc tamen certum est qubd se rex verbo et scripto obligavit ad exequendum consilium et mandatum domini Papœ , scriptumque ejus prae manibus est , à quo si résilient , facile convincetur : sed nec sic credendum censiiit ecclesia, antequam rerborum fidem opcrum testimonio roboraret. Salutatus a te, plurimùm cl affectiiosè te resalutat archiepiscopus, se ad amorem et honorem tuum exponens promptissimâ devotione.
KT PIIXUS JUSTIFICATIVES.
Lettre de Thomas Becket au cardinal Albert , sur la conduite de la cour de Rome à son égard. (Rcc. des Hist. de France, t. xvi.)
(au IÏ70.)
Thomas, canluariensis archiepiscopus, Alberto eardinali, Utinam , dilecle m! , aures vestræ sint ad ora nostratum , et audiant illa quæ in ignominiatn ecclesiæ romanæ cantitantur in compitis Ascalonis ! Âliquid coosolationis novissimi nancii nostri videbantnr à sede apostolicâ retuiisse in litterit domini Papæ; sed earum auctoritas eracuata est missis à latere litteris ut in peraiciem ecclesiæ Sathanas absolveretur. SoJuti sunt cnim aposlolico mandate londoniensis et saresberiensis episcopi , quorum alter incensor schismatis et totios malitiæ artifex ab initie , dignoscitur exstitisse , et tàm Saresberiensem quëm omnes quos potuit in crimen inobedientiæ impegisse. Nescio que pacte pars Domini semper mactetur in curiâ, ut Barabbas evadat et Christus occidatur. Auctoritate curiæ jam in iinem sexti anni proscriptio nostra et ecclesiæ calamitas prætracta est. Gondemnantur apud vos miseri exules , innocentes, nec ob aliud, ut ex conscientiâ ioquar, nisi qubd pauperes Christi sunt et imbecilies et à juslitiâ Dei recedere noiuerunt; absolvuntur e regione sacrilegi et homicidæ , raptores impœnilentos , quos , mundo réclamante , nec b Petro , si præsiderct , apud Deum absoivi
NOTliS
posse libéra voce, Christo auctore , pronuncio. Ait cnim in cvangelio sccundùm Lucam : Si peccaveril in le fraler luns, increpa ilium; et si pœnitenliam egeril , ilimitle illi. El si seplies in die peccaveril in le , et septies in die conversas fueril a le , dicens , Pœnitet me, dimille illi. Numquid otiosa sunt verba Chrlsti quibus ait, si pœnileruiam egeril , si conversas cobfiteatur dicens , Panilel me? Nequaquam de otiositate verbi redditurus est in die judicii rationem, sed potihs eos damnaturus qui, contra formam quam dédit, iniquos sine confessione et pœnitentiâ vanis ahsolutionibus justificare præsumunt, et viviCcare animas quænon vivant. Certè , si res ablata reddi potest . et non redditur, non agilur pœnitentiâ, sed fingitur. Profectb Spiritus Sanctus, ut scriptum est, elTugict fictura; quoniam ipse veritas est , et non figmentum. Oblîget se qui audet , nec venturi judicis formidot sententiam; raptores, sacrilegos, homicidas, perjiiros, sanguinarios «t scbismaticos impœnitentes absolvat : ego quæ ecclesiæ Dei ablata sunt impœnitenti nunquam remittaoi. Nonne nostra , aut potiùs ecclesiæ spolia sunt quæ nuncii regis cardinalibus et curialibus largiuutur et promittunt? Quæ iniquitas manifesta est , si ilia quæ in eccicsiam Dei apud nos exercetur occulta est? Nos ecclesiæ libertatem tueri non possumus , quia sedes apostolica proscriptionem nostram jam in iinem sexti anni protraxit. VideritDeus , et judicet; sed pro eâ mori parati sumus. Insurgant qui voluerint cardinales; arment non modë regem Angliæ , sed totum , si possunt , orbem « in perniciem nostram : ego , Deo propitianle , nec in vitâ nec in morte ab ecclesiæ fidelitate recedam. Gausamsuani
(le cætero commillo Dec, pro quo exulo proscriptiis. Non est mihi ulteriiis propositum vexandi curiam : cam adeant qui prævalent in iniquitatibus suis , et, Iriumphalâ injustitiâ et innocentiâ captivatâ, in confusionem (xclesiæ redeunt gloriosi. Ulinam via romana non gratis pcreniisset tôt miseros innocentes ! Quis de cætero audebit illi régi resistere , quem ecclesia romancé lot triumphis animavit et armavit exemplo pernicioso ad posleros? Valeat semper sanclitas veslra , nostrt niemor arUè Deum.
Lettre des compagnons cC exil de Thomas Becket au cardinal Albert, sur les torts de la cour de Rome et la conduite des cardinaux envers eux. ( Rec. des Histor. de France, t. xvi.)
(aw 1170.)
Sanclissimo domino et pairi carissimo Alberto , Dei gratiâS. R. E. presbylero cardinali, miser i Cantuarienses totum inmodicum quod reliclum est exalibus , et proscriplis, sincerœ Jidei et veree dilectionis affectum. Quantum sil innocentis conscienliæ boniim, nesciunt qui sinceritalemconscientiæ perdiderunt; nec verelur alienam funestis infestarc consiliis , qui , semel relictâ verecundiâ , in lurpitudinis suæ defensionem præclaros viros desiderat habere consorles erroris. Ulinam hœc domini Papæ sanclitas , cum ecclesiæ confiisione et
3<j8 jvoTiîs
infamiâ curiæ , non essct in nostris exporta periculis , eoruinque saluli pariter et honestati repugnantia coa' silia , sapientiæ et auctorilatis quâ cunctis præetninet vigore, ab initio reprobasset, qui persuadera ausi sunt ut innocentium proscriptionem per soso annos derisoriis dilationibus protelaretl Certe quisquis et quantuscumque fuerit ille consulter, illico audiase debuerat ; Vade relro, Salhana, qui non sapis ea qua Del sunt. Ncc persuadebitur mundo qubd suasores isti Deum sapèrent; sed potiüs pecuniam , quam immoderato avaritiæ ardore sitiunt, olfecerunt ; idebque, prædonibus et sacrilegis adhærentes consensu, conciliis instruentes, armantes palrociniis, insurrexerunt in pauperes Ghristi, acceptantes munera , secuti relribuliones. Neepossunt illorum latere nomina, quæ tum evidentia operis nnanifestat, tum relatio nunciorum partis adyersœ, tum attestatio lilerariim quibus glorianturapud regem Â.nglorum se pro oo stetisse viriliter, et quod illis taoeutkbus erat credibilc, persuasisse domino Papæ ut præfati regis immanitatem in tantâ patientiâ sustineret : in quo timendum est ne seductus sanctus erraverit nimis , adeb ut quod in ecclesiam Dei deliquit , etiam cum Tfduerit, nequeat emendare, sic solet Deus talia pierumque punire deiieta, ut qui divinitùs oblatâ gerendorum epportunitate non utitur, eadem illi in perpetuum aufera^ur. Scrutant! legem loquimur et scienti , qui quod dicitur sibi familiaribus clarum habet exemplis.
Etsi tamen ( ut culpam suam , quam sic magis auget, purgare curui videatur) in nuncios nostros retorquet quod ecclesiæ Dei' de tam manifestis injuriiset^damnis justitia non sit exhibita; ergo, quasi re benè gestâ ,
KT PliCKS JUSTIFICATIVES.
coQsulunt ut saplcnliores mitlamus, ac si per se non sit païens injuria , damna siiit vel pauca vel modica , sæpe non sit prædocommonitus, nunciis noslris illatæ non sint atrociores injuriæ, diü, immb nim'is et ultrh omnem modum , et contra æquitatem non sit exspectata correctio. Non sunt in nobis, palcr, sapientes illi quos quærunt; non potentes aut divites, quos semper contra ecclesiam Dei et nos habere locum videmus in curia , ut assiduè redeant cum triumpho. Yix sustentamur alienâ stipc , et fere , niai nos gratia conservaret, ab ecclesià romanâ attriti , qui soli in orbe occiduo pro ilià dimicamus , deserere causam Ghrisli et ecclesiæ contemnerelibertatem. Potuit ab initio in solum regem Anglorum et nostræ proscriptionis et deprædaltonis ccclcsiæ culpa refundi , qui per se et satellites suos , sine miserai ione œlatis et sexûs, sine rererentia dignitatis aut ordinis, circiler quadringentas innocentes addixit exilio, cantuariensem cum omnibus possesslonibus et bonis suis confiscavit ecclesiam ; bona vacnntium sedium occupans , non permisit in eis cpiscopus et abbatcs regulariler ordinari. Dici non potest quoi animæ sine confirmationis sacramento excesserint, quoi causæ cum ecctesiarum et injuste oppressorum dispendio expiraverint; quanta injustitia totam possedit Angliam; quanta perditionis animarum janua Sathanœ sitaperta, pastoribus ovium Christi cum in exilium actis, aut coactis obmutescere et silere à bonis , aut illeclis ut præberent sub prætcxtu religionis et dispensa tionis arma iniquitatis peccato , et ipsos serpentes et anliqui scrpcntis membra perniciosis consilis toxicarcm.
Tantas et tam patentes Christi injurias sæpè, immù.
NOTKS
conlinuf: per sex annos, prnscculi siimiis in aiiditorii» vcslris, parali in ipsà inalnnirn novilate, cùm adhùc «'sselis Scnonis et nuncii regis adessenl , appellationes prosequi quæ vel à nobis vel contra nos fuerant inslitulæ. Non placiiit ut audiremur tune : quando nobis adhuc aliquid, et si uiodicuni, suberat facultatis et ainicis et adjutoribus nonnihil spei. Longum erit et vobis , ut timemus , taediosum, si retexamus quoties nos obtuierimus ad agendum; nec placuil ut audireniur, et adversariis nostris , oppressoribus ecclesiæ , facta est, ut scitis, non prosequendæ appellationis indulgentia. Intérim, si pater noster dominus cantuariensis vellet oblata reniittere, et perniciosum coinposi- | tionis ineundæcoætaneis et posteris præbere exeniplum, pacein facere, vobis non interponentibus partes vestras, cum rege potueral et redire in gratiam famiiiaritatis antiquæ. Sed absil bæc lues à mentibus nostris, ut pro quolibet temporali eiuolumento juguleinus animas nostras , insanâ bili plagâ conscientias vulneremus , et nefando voluplatis aut avaritiæ inercimonio vendamus ecclesiæ libertatem , et posteros pravo corrumpamus exempib ! facianl hoc , si voliint , alii , aut potiiis nullus faciùt; quia nos ita instituti sumus à sanctis patribus qui cantuariensem ecclesiam rexerunt in laboribus multis , et tandem mercedem laborum rccepcrunt à Domino. Idem qui auctor propositi , conscientiæ nostræ testisest Deus, qubd dominus cantuariensis præelegil in exilio mori , qiihnl perniciosam ecclesiæ et probrosam inirc concordiam : et si bæc ( quod absit ! ) attentaret, rarus est inter nos, si quis tamen, qui deinceps illius posset domiiiium aut consortium sustinere.
Digilized by
ET Pll:cfl(!s TBSÏIFic'vUVES. i\Ol
Nobiscutn de pace ccclesiæ medianlibiis nmicis tractabatur, cùin Johannes <k Oxeneford Romain profîciscens.et manifeslo inullis justificatus perjurio, rcdiit triumphalor, et ab aposlolicâ sede furculi, quasi per SC non salis insanircl, coriuia allulit pecealori. Ab eâ die proscriptio noslra , quæ anlea soli rogi et suis po- Icrat imputari , ccclcsiam romanam dissimulalione vel CQnsensu aucloroih habiiit, ciim perseculori in malitiâ perduranti sit indulla dilatio, et quodammodo licfentia præstila incubandi ecclesiis et lorquendi innocentes; et nobis si qiiid solatii videbalur esse porrectura, sLv. tini è latere nunciis aut lileris impodiebâtur, ne voli- ■ vum aut ,dcbitum sorlirclur efFeclum, Nobis ctiahl tacentibus, reruin eventus ila esse convincit. Ecee enim cùm pax noslra , sicut mulli noyerunt , esset în januis , et ecclesia solaliunx, ut putabapius, clbcax à sanclissinio pâtre rcmano ponlifice accëpisset, supervenientes nuncii regis abslulerünt pacetu , et • absolütis cxcomniunicatis noslris , etiam spein reconciliationls visi sunt prœciusissc' Siquidein Renunciaycriinl iis et aliis adversariis nostris ut, si libuerit, sex annorum appellationes quas totiës prosecuti suiuiis et intcrdùm obtinuinius, prosequanlur in festo beali Lucæ, scituri qubd iiullum cis honoris, ofGcii, beneiicii aut famtc dispendiuin generabitùr ex hoc quo lanlo Icuiporc 'excommunicati fuerunt. Namque in eo,maximè apud noslratcs, Justitia viget ecclcsiaslica , qubd qui per annum cxcoinmunicationein sustineht , notari soient in'faniiâ. Sed ccce ab hujus novitalis excihpio et quasi apostolico privilegio , quod continetur in Hleris, solulus est ccclesiasticus vigor. Quid erg6 superest nisi ut nul-
