ati

4oU. ' NOWS '

lius inonienti sit apiid provinciales senlenlia , quant sine

outil! pœnâ vident tant facilè pqsse dissoivi ?

Jiiravenint tamen, ut dicitur, se statures mandate domini Papœ ; sed præcipitur esse absconditum. Deus bone ! quid rei est qu6d quæ contra ecclesiam fiunt, libenter prædicantur in foro, ut trahi possint ad consequentiaiiU'Ct si quid pro ecclesiâ fit, cujus exempluui possit esse laudabile et prodesse in posterum, illud apustolica sedes jubet abscondi ? cüm ergb sic apud vos, prævalentibus fautoribus regis aiit potiùs malitiœ,aut pecuniæ amatoribus , causa Christi tractetiir, cur à 'nobis exigitur ut mittamps nuncios sapientes , quasi vos ipsi'non debueritis tiiin jiistam causant, tàm manifestam, defendere, etiam tacentibus universis ? At enim estisiu miindi cardineconstituti, ut libcretis panporenià potentc-,. ut justitiam decernatis et facialis inter filios hominum. Nos sanè viros honestos et literatos credebamus , quos via romana absorbuit : quæ tandem nobis utililas in sanguine eorum? Numquid mittemiis plures ut ipsi moriantur, ut innocentium minuatur numeriis vel annuletur, et tyrannus, illis extinctis, licenter dominetnr iq ecclesiâ, nulle contradicentePSi appellationes prosequendæ sunt , quare , cüm nascebantur aut nondùm expiraverant , non sont examinalæ? Satiüs enim fuerat nobis eas tune expediri aut saltem denunciari nobis, ut aliquid aliud negotii ageremus, quo vitanr nostram possemus utcumque transigere , et causam suam Deo commiteremusexpediendam, spoliati et nudi sumus ; satis hactenüs delusionibus hujusmodi fatigati coDsulliùs esse credimus, ut vitam in oratiouibus quant in lilibiis finiamus , domesticis exempirs edocti , ne do

ET PlfeÇES JüSTIFiCATiVES. 4^*3

cætero non mod6 opéra ot inàpensa nobis perlclitetur, sed et anima. Christus, cui eam’commitimus, «cclesiæ suæ sit patronna et causæ.

Sed fortasse /licet aliquis , quoniam pro bono pacis et quæ præniisimus gesta sunt , et loties indulla dilatio et dispensandi ratio adinissa est. Utique , si pax exspectatur 'à Deo, peccatis et his quæ contra legem fiant procuranda non est; si à Deo'futura non est , nec est ecclesiæ necessaria , nec alicui utilis. Bonorum noslrorum non indiget Deus , sed cerlè peccatorum liostrorum minus , ad expediendam jnslitiam et misericordiam suam 7 etfortasse tamdiii dilata est pax, quia non via Domini , sed Humana procurabatur astntia. Bxcessirous modum; sed urget nos nécessitas, quæ nec modo nec regulæ nécessitât^ arctatur; etSpiritus sanctus/qui in vobis est ; persnadébit ut necessario æteedentibus indulgeatis et corapatia'mini. In sumnàà , p|etàtis |^fræ genibus provoluti , suppHcamus atlentiiis ut Wc omnia intimelis domino Papæ, et persuadeatis ci ne de cætero circumventoribus credat , qui , amore sordium allecti, ipsum conantur indneere i. ut in læsione nostrâ animaih , ' suam perdat et eausam Ghrisli. ’ ’ . .

«OTES

Lettre de Jean de Salisbtiry, sur le' débarquement de Thomas Becket et sa réception en Angleterre. (Recueil des Hist. de France, tom. xvi.)

(an 1170.)

Joannes Saresberiensis, Petro , ^badSancli-Remigii. Mora mea rcctissimë polcrat acensari , si non eam nécessitas excusnret. Dcbuerain enini , ex quo primùm in Angliam pedein posui , nuncium remisisse , per quem Vestra dilectio de alumnorutn Quorum statu posset certiorari ; sed , quia mihi in ipso navis egressu nora et stupenda rerum îaeies occurrit , alium Certiorare non potui, qui ex variis opinionibus etverbis hominum red-» debar incertus. Nam , triduo'antequàui applicarem , omnia bona domini Canluariensis et suorum annotata fuerant, procura toribus suis ab administratione summotis, et in portubus edicto publico inhibitum est sub interminatione exiliiet proscriptionis, nequis nostrorum, si.fortè Angliam vcllet exire, Iransveheretur. Piissimi tamen officiales domini regis providâ nimis caiitelâ et perniciosâ nobis circumspeCtione praBcaverant , ut archiepiscopus et sui ab exilio rcdeuntcsnihil prorsiis aut minimum mvenirent prœter domos vacuas ex magnâ parte consumptas , et horrea demolita , et areas nudas, et hoc ad consolationem diuturnæ prps,criptionis et emendationem sacrilegii perpetrati. Et cfam pax nobis

EX PIÈCES JDSTIFICATIVES. 4o5

in feslo bealæ Magdalenæ fuissel reformata , èl serenissinius dominus noster rex fllio suo noro régi , literis patentibus præcepisset ut archiepiscopo et suis omnia restituerentur in integrum, prout fuerant tribus mensibus antequàni Angliam egrederentur, omncs tamen rcdditus nomine ejiis prærepli sunt , qui usqtie ad natale Domini percipi potuerunt. Plures possessiones et ecclesias quas, ipso jure et ralione pacti convenli,restitui oportebat ecclesiæ Cantuarlensi , adhùc publicæ potestatis auctorilate occupant curiales. Ego inter esteras unà ecclesiâ privatus sum , quæ quadraginta marcas unnuas solfebat antecessori meo. Contigit auteiu me triduo applicare antè octavas beati Martini , et in ipsis oclavis erat Canluaris synodus celebranda , in quâ me vices absentis archiepiscopi gerere oportebat. Cùm itaque præler spem , et contra bonam opinionem' et bonas promissiones domini regis , sic omnia turbata repe risse m , ut de pace nostrà et de reditu archiepis-' copi desperaretur ab omnibus , et me tanquàm in carcere positum cognovissem , viiltu hilari et animo constanti Cantuariam petii , ubi à clero et popq|o cum magno honore et quasi angélus Domini recepliis sum , fidelibus jam ex adventu meo meliora sperantibus , eb qubd eis pcrsuasiim erat qubd me nulle modo archiepiscopus præmisisset , si non esset in breri secuturus. Inde, synodo celebratù ad novum regeui profectus sum et satis humanè receptus, licet concustodes sui aliquid timoris prætenderint, suspicantes paeem nobiscum non simpliciter faclam esse , sed raucoris palàmi remissi iirmiùs hærere radices. Quod etsi ex variis signis patenter adverterem , sic egi ac si omnia ad vo-

MOTKS

tuiu procédere arbilrarer. Festinauter indë ad luatreni iDeam deflexi iter, quam jam altero languenlem anoo, amodb jam diem Domini cum gaudio præstolantem, ex quo Ole vidit , vestris et sanctorum quibus cohabitatis orationibus precor atteetibs commendari. Rece- ' perat autem regpousum à Spiritu / se mortem non visuram , ^dooec me nt fratrepa meum videret ab exiiio redeuntes.

Intérim illi veteres amici donxini Cautuariensis et ec- - desiaslicæ libertatis propugna tores, dominus £boracensis , episcopus Londoniensis , et complices eorum , coosilium inierunt cum publicanis, legatione transmissâ ad dominum regem, ne præfatum Gantuarieosem in Angliam redire patcretur , antequbm renunciaret legationis oiEcio , et restitueret ei universas Hteras quas ' emeruerat ab apostolicâ sede, et repromitteret se regni jura iuviolabiliter servaturum', ut sub obtentu caution nis hujus ad obserrantiam consuetudintim arctaretur, dicebant qubd reditus ejus domipo régi damnosus et probrosus futuruserat.nisi ista præcedereot.Fecerant etiam ^e.singulis racaotibus ecclesiis senas evocari personas , in quas>^e pastore eligendo ünirersUatis arbitria conferrentur , ut electioues de ecclesié in aliud cegnum et palatium protracfœ celebrarentur ad nur tum régis : ubi, si Cantuarlensis ob reverentiam canonuro pro oiScii siû debito obloqueretur, regiam offen* derct majestatem ; sj'consehtiret , reus esset in Deum, . et couvinceretur in coostitutiôues ecclesiasticas incidisse. Sæpè diclus autem'Giàntuariensis ex mandate domini regis Rotomagum venerat , indc ex promisse , liberaqdus ab obligalioné creditorum, et cum hoiioce

^ Et PIÈCES JUSTIFICATIVES. 4^7

in patriam remittendus. Sed fefellit eum opinio, Joanne de Oxene/ord afferente literas domini regis , quibus rogabat et monebat ut sine inorâ red^ret ad ecclesiam suam, et antedicli Joannis conductu et soJatio in ilinere frueretur. Paruit archicpiscopus , et in redeundo æmulorum per amicos machinamenta cognovit , qui jam ad mareprofecti ventumcommoduinexspectabant, archiepiscopo nostro in opposite littore similiter exspectante. Ub^ cüm de transite eorum et machinationibus certior ileret , conatus eorum via quà potuit elisit, mittens archiepiscopo Ëboracensi literas aposlolicas , quibus ipse et Duneimensis episcopus propter usurpatam novi regis coronationem ab episcopali officie suspenduntur. Alias quoque porrexit nunciusLondoniensi et Saresberiensi episcopis , quibus in senten* liam anathema||s revocantur, et suspenduntur omnes episcopi qui prarfatm^coronationi interfuerunt. Quo facto , prosperior aura spirans à Flandrià doniinum arcbiepiscopum in Angliam felici nayigalione perduxit, venientcmque ad porluui cui Sandwicus nomen est, regii satellites exccperiint , custodiis per liltora dispositis, ut creditur, ad nocenduni , et armatis pcrstrepentibus : quos antefatus Joanlies de Oxene/ord cohibuit et compulit arma dispoçere, non tam , ut putatur, favore nostrorum, quàni ne temeritas eorum dominum regem et libères sues nolâ proditionis inureret. Ëxegerunt tamen ut alienigenæ qui cum archiepiscopo vénérant, sacramentum præstarent do servandà fidelitate régi et regno. Nec apparebat quisquam alienigena præter Simonem , Senonensem archidiaconum , qui ad præstandum juramentum facile fuisset induclus, si ar*

4o8 notes ^

chiepiscopus permisisset : qui > exempU peroiciem ve> ritus, resppndit bonis moribus hoc prorsiis esse cob- Irariiini, iit iuaiiditâ barbarie compellantur hospites et peregrini ad hujus modi juramenta. Et ferlasse satellites yim parassent, nisi cos coinpescuisset tuiniiltus popularis, verenles plebis impeluqa, quæsLc de recepto paslore gavisa est ac si de cœlo inter bomines Christus ipso descenderet.

Ciim yerb se die sequenti Cautuariæ recepisset, Teocrunt ad euin alterius arcbiepi^copi et episcoporum suspensoruni nuncii,ad scdem aposlolicam appellantes. Venerunt ex alio latere domiqi regis officiales , suo rogantes nomine et pubiicâdénunciantesaucloritate, ut archiepiscopus lalani in. archiepiscupumEboracensem et alios cpiscopos sententiam relax.aret , nisi regis et regni vellet decerni publicus hostis, ut qui noro régi coronam moiiebatur auferre. Ad qiiod archiepiscopus yespondit se nulle modo impugnareregiam dignitatem, sed potiùs vires , opes et gloriam pro viribus in Christo augmenlalurum : hoc lainen nullà ralione impetrari possc, quin advcrsüs præsumptores.episcopos ecclesiæ suæ jiistitiam prosequatiir. - lllis ' aulem instanlibus acriüs, adjccit qu6d pro honore domini regis, licetei periculosum essct et vires ejus cxccdcret , quia judex inferior superioris non potest relaxare sententiam, paralus erat duos episcopos absolvere, recepto ab eis prihs, sccundüm' morcm ecclesiæ, juramento , qubd domini Papæ qui ces vinx^cat mandatJs obedirent. Officiales aulem non permiserunt ut lieret , diccntes hujusmodi juramcnlum ab episcopiç non debere præstari, quia regni consiietudines impugnabaf. Replicavlt ad

ET PlàCtS JUSTIFICATIVES. 4<>9

hæçarchiepiscopusquôd, ciioi dominum Papain modi» omnibus antea solliqilasset ut eos absolveret à vincul» anatheüjatis quo soliiis Cantuariensis ecclesiæ auclorilale fuerant innodati , non nisi præstilo jtirainenlo solvi potuerunt. Quod si nccessariiim fuit ad unius episcopi sententiam dissolvendam , quæ longé inferior est edicto summi pontiflcis , luce clarius e^t qubd sententia apostolica sine c6, praeserlîm à judice inferiori , solvi non débet. Ad hujusmndi et similes allegationes episcopi moti sunt , et , siciit pro cerlo relatum est, ad archifpiscopi clemeiiliam confugissent , nisi eos sæpè uominatus Eboracensis seduxisset, dissuadons ne quid rege facerent inconsullo, quein patronum habuerant in omnibus operibus suis, lllis ilaque cum indignalione properantibiis ad dominum regeui , noster archiepiscopus ad novum regeui iler arripuit. Cùm verb Londonias pervenisset, dcnunciavit ci rex junior ne progre- . deretur , nec civilas ejus aiit caslella inlraret , sed reciperel se cum suis infra ambitum ecclesiæ suæ, etsuis denunciatum est ne regni fines exeant -, ne prodoant in publicum sed , sicut se ipsos dilignnt, cavoant sibi. Quâ dcnunciationo publicalà , se et suos Gantuariæ recepit archiepiscopus , ibiqiie salulare Dei cum mullo discrimine præstolamur. Neqiie nobis via consolationis aul sccuritatis alia palet, qiiam ut veslris et sanclorum orationibus evadamus insidias eorum qui ecclesiæ sauguinem siliunl, et quærunt ut de terra peniliis avellamur, aul celeriùs pcrcamus in ipsà. Licet auteni persecutio gravîssima sil, et' ad archiepiscopum rarus dénuméro divitum et honoralorum visilalor accédai , ipse lamcn cunctis ad se vcnientibiis pontificali gravitate

NOTES

4lO

jus reddit , deductâ prorsus acceptione personarum ac muDerum. Frater meusadDoslrutn Exoniensem, quem mibi nondüni licuit visitare , profectus , lateri ejus adhceret in timoré multo et jugi sollicitudine. Longum crit. et vereor ne tædium generet , si cunctas angustias uostras ccepero rcplicare ; sed quæ desunt epistolæ supplebuntur oiEcio portitoris. Sit itaque , si placet , miserationis vestræ sollicita re sanctum priorem et amicos Gbristi de Montc-Dei et Valle-Sancti-Petri , et abbates sanctorum Nicasii et Crispini, et, alios sanctos familiares vestros, quatenüs nobis apud altissimu|^ suffragentiir, uteorum meritis salubriter liberemur, qui periclitamur ex iiostris. CarissFmos autem fratres nostros et dominos, qui beatissimo Remigio famulantur, vix sine gemitu et suspiriis aut madore lacryma'rum possum ad animum revocare , recblens me quondam instar paradisi féliciter incoluisse, dum illorum præsentiâ fruebar , et caritatis experiebar imaginem quæ in æternâ vitâ speratur. Illos, quæso, diligentius sollicitate , ut alumnorum suorum meminerint in orationibus suis. Quàm citb Deus prospéra donabit , vobis currentium literarum ministerio,‘Cbristo propitiante, cotnmunicare non düTeram. Valeat'semper et vigeat sanctitas vestra , et totius ecclesiœ prospérités in bonis omnibus provebatur , et , si placet , pauperem sacer- .(jotem Sancti-Cosmæ cpmmendatum babeatis.

Digilized by G oP'^ j'.

ET PIÈCES JUSTIEICATIVES.

Extrait d’une lettre de Jean de ^lisbury, relative au meurtre de Thomas Becket. ( Recueil des Histor. de France, tom. xvu )