PIÈCE G

Voici les plus anciens statuts de corps de métiers dans une des grandes villes du Midi, Toulouse {Archives municipales de Toulouse^ H. H., 1, f» 23). Les copies ont été faites et collationnées par M. Vignaux, archiviste de la ville de Toulouse. Voir le Compte rendu du Congrès des Sociétés savantes tenu à Toulouse en 1899, p. i 74 et suiv.

Statlta Cordkriorum

Notum sit cunctis tam presentibus quam futuris quod quidam probi hominés corderii Tholose venientes et comparentes coram consules Tholose hostenderunt et dixerunt eis quod probi homincs corderii de Tholosa ad magnam utilitatem comunitatis Tholose et ad evitandum periculum [un blanc dans le texte) volebant statuere cum quedain lièrent in fraudem ofUrài cordarie in Tholosa et in periculum comunitatis ville Tholose que facienda nostre curie. Quod de cetero nullus corderius Tholose faciat nec fieri faciat cordas ad opus locorum de minus x brachiarum ad aulnam mercatoris Tholose de longo et quod siant de iiii^'' fîliis. Item cordas de squenalibus de aliis x brachiarum de longo. Item cordas de tribus oboiis de aliis x brachiarum de longo. Item cordas de pencheriis de aliis x brachiarum de longo. llein guisalies de x palmis delongo et lasum.Item quod nulluseoium sit ausus opcrare estopas lini nec cabellos nec pilum yrcii ; quod aliquis illorum non sit ausus operare nec facere de nocte de prediclo officios ullo modounde deprecantur predictosconsules jamadicli probi homines quatenus ad magnam utilitatem tocius comunitatis Tholose et ad magnum periclum evitandum ; ac ut serus nec dolus ibi non valeat fieri eorum judicio cognoscant et statuant piedicta per tantum tempus quantum cognoverit a talibus faciendum et quod iiir"^ probos homines quos ipsi probi homines per bajulos helegerant Petrum IJujuli et Petrum Aurerii et Petrum de Abbala et Poncium Durandi per bajulos contirment ac illam penam ibi imponant quam eis videbitur imponendam.

Quo audito predicti consules urbis et suburbii Tholose, videlicet Bernardus Kamundus, Harrarus Matheus Boquini, Bernardus de Serris, Ramundus de Murato, Bernardus lieynali, Petrus Bainundi de Escalquenchis, Guillelmus Petrus Pagesia, Vitalis Guillelmi, Banuindus Ansber^uerii Guillelmus de Rippis pro se ipsis et aliis eoruin sociis ejusdem consulatus intellectis eliam verhis quam predicti probi hoiuines coiderii proposuerant coram ipsis et inquisita veritat»? super iiiis et tulo hoc négocie, staluerunt quod de decem annis continue venientibus quod aliqui de corderiis Tholose nonfaciant nec tieri faciant cordas ad opus locorum de minus x bracliiarum de longo ad aulnam mercatoris et quod liant de im'^' lilis ; item cordas de escalibus de aliis x brachis

Je longo ; item cordas de tribus obolis de aliis xbrachiarum delongo ; item cordas de pincheneriis de aiiis x brachiarum de longo ; item guisalles de x palmis de longo et lassum ; item nulius corderius Tholose sit ausus in predictis decem annis operare nec facere operare estopas lini nec cabellos nec pilum yrcii nec sit ausus operare nec facere operare de nocte de predicto ofBcio de predictis x annis ullo modo. Et quod si aliquis illorum corderiorum contravenerit, in xii denarios tholosanos puniatur de quibus sit medîetas comunitatis Tholose et alia medietas illius qui hoc denunciaverit vel detulerit consulibus Tholose vel cuique corumdem. Et confirmaverunt ipsi consules predictos ini^'' probos homines bajulos ad unum annum, scilicet Petrum Bajulum et Poncium Âuterium et Petrum de Abbaciaet Poncium DurandumSad hoc faciendum et in capite primi anni quod bajuli heligant alios lui^^ probos hominosqui sint bajuli alium annum et sic teneatur et fiât donec dicii anni compleantur. Hoc fuit ita a predectis consulibus sic cognitum et probatum xiii diem exitus nieiisis decembrls, régnante Philippo rege Francorum, Alf[onso] Tholosano comité, Rertrando episcopo ecclesie, anno incarnationis domini m» cc<* lxx**. Hujus cognitionis et judicii et statuti a predictis consulibus sic probati sunt testes ipsi pronominati consules ; sunt etiam inde testes Odo de Ruppe et Petrus Polinus et Arnaldus deSancto Johanne et Arnaldus de Messallo et Uamundus de Mossenquis qui banc cartam scripsit mandato consulum predictorum. Istud translatum transtulit Poncius Armanus ex iila carta quam Guillelmus de Mossenquis scripserat eisdem \erbis et rationibus mensejunii, régnante Philippo rege Francorum, Alfonso Tholosano comité, B(ertrando) episcopo anno m*> cc° lxx" primo ab incarnatione Domini. Hujus facti translali sunt testes Petrus Piclavini et Bamundus de Gralia nolarii publicii et idem Petrus Armanus qui hoc scripsit. Ego Petrus Pictavini suscripsi Bamundus de Gratia suscripsi. Hoc translatum translulit Bamundus de Villanova publicus Tholose notarius ex alio quod Poncius Armanni predictus scripsit eisdem verbis et rationibus mense Julii, régnante Philoppo Francorum rege, Bertrando Tholosano episcopo, anno ab incarnatione domini m° ce® lxx® viii°. Hujus facti translati sunt testes Jordanus Barravi et Berlrandus Michaelis publici notariiet idem Bamundus de Villanova qui hoc scripsit ; Jordanus Barravi subscripsit; Bertrandus Michael subscripsit.

Archives municipales de Tow/oi/se, H. H., i, f° 44.

Statlta Teguuriorum

Noverint universi présentes pariter et futuri quod Arnaldus Milhasserius et Guillelmus de l.issaco bajuli ofticii tegularie Tholose et Poncius de Villa nova, Petrus Martini, Petrus Ovelherii, Arnaldus de Caramanno, Petrus de Podio, Nicholaus de Lacu, Guillelmus de Caramanno, Guillelmus de Burgo, Pelrus Amelii, Bamundus Carruguarii, Bamundus Beyronha, Bamundus Martini, Guillelmus Martini, Guillelmus Johannis tegularii Tholose constituli in presencia dominorum consulum Tholose supplicaverunt pro se et nomine aliorum tegulariorum Tholose qui lune présentes non erant dominis consulibus ante dictis, videlicet Arnaido de Monletotino, Boberto de Devesia

1. Les noms des baillis ne sont pas ortho^^rapliics de la même manière que dans la première partie de la charte.

488 LIVRE III j

Johanne de Trageto, Guillelmo de Blanhaco, Pelro de Prinhaco, Guillelmo Ramundi de Garrigia, Petro de Portallo, Magistro Guillemo de Amalis cum cura et cognitione mecanicarum artium seu fabrilium operarum seu ;

que sint in civitate et suburbio Tholose divescantur ad dictos dominos consules pertinere. Et quia interest reipublice universitatis urbis et suburbii Tholose quod artifices dictarum artium in corum offîcio fideiiter operentur et curantes in melius emendentur ut via et oportunitas paccandi eisdem artifîcialibus procludatur et ne facilitas venie eisdem in scutarium tribuat de- Unquandi ut ad honorem Dei omnipotentis et piissime gloriose Virginis matris ejus et sancti Stephani et beati Saturnini martirum et tocius collegii beatorum et ad utilitatem tocius rei publice et omnium civium universitatis Tholose adderent quemdam novum articuium infra scriptum articulis statutorum et stabilimentorum vel ordinationum officii tegularionim predictorum concessis dictis tegulariis ac ordinatis per predecessores consules dominorum consulum predictorum contractis seu scriptis in quodam instrumento publico confecto mandato dominorum consulum predictorum qui lune erant per manum Magistri Arnaldi Bonini publici Tholose notarii ut prima facie apparebat tenore vere dicti novi articuli talis est.

Consules urbis et suburbii Tholose videlicet Arnaldus de Monte Totino, Kobertusde Devesia, Johannes de Trageto, Guillelmus de Blanhaco et Petrus de Prinhaco, Guillelmus Ramundi de Garrigia, Petrus de Portalli, Magister Guillelmus de Amatis, pro se ipsis et aliis eorum sociis consulatus absentibus, sedentes pro tribunali, ad supplicationem dictorum tegulariorum, et volentes prospicere utilitatem rei publice urbis et suburbii Tholose et omnium civium universitatis ejusdem addiderunt in articulis contentis in officio predicto et etiam ordinaverunt et statuerunt quod tegule plane et teguli concavi fiant bene et iideliter absque aliqua fraude et tempore congruo et de terra apla det bene mazerata seu conculcata pedibus arbitrio bajulorum dicti offîciî et non de terra torrala seu minus apla arbilralaque per Bajulos dicti officii dicte te^ularie teguli franganlur et deslruanlur per bajulos antedictos et ad arbilrium eorumdem,elsi dicte legule vel teguli lorralevel torrali seu congelali peraliquem de tegulariis Tholose inseranlur seu in fornace panerenlur, ad pcnam teneanlurin instrumenlo predicto confecto per nianus dicti magistri Arnaldi Bonini dicti tegularii teneanlur et nichilominus dicte tegularie et dicti tegularii denegati seu decerli frangantur et deslruanlur per bajulos ante dictos. Quibus ita ordinatis ac concessis Arnaldus Milhasserii et Guillelmus de Lissaco, bajuli predicli,constituti personaiiter coram dominos consules ante dictos qui nunc sunt consules promiserunl bene et fideiiter dicta ordinata et statula predicti officii seu ininisterii servare et servari facere juxta eorum posse bona lide et alia que ad diclum oflicium seu minislerium utilia videbuntur. Predicta autem oinnia et singula ordinaverunt et statuerunt domini consules supradicti, non inlendenles domino nostro régi Francorum nec ejus juribus prejudicium facere necin aliquo derogare, etsiquam predictis omnibus elsingulls supradictis vel aliquo predictorum facta fuerint ea voluerint pro infraclis et cassalis haberi penilus et pro nullis, relinentes sibi consules memorali et eorum successoribus protestatem et licenciam in omnibus et singulis supradictis corriijendi et inlerpretandi emendandi proul eis vel eorum successoribus videbitur faciendum. Poslquam ibidem dicti lej^ularii qui présente** erant, videlicet Petrus de Vil la no va, Petrus Martini, Pe-

trus Ovelherii, Arnaldus de Caramano. Poncius de Podio, Nicholaus de Lacu, Guillelmiis de Caramano el Guillelmus de Burgo. Petrus Amelii, Ramundus Carriaguerii, Ramundus Beyronha, Ramundus Martini t, promiserunt dictis consulibus supradictis universa et singula superius ordinata et slatuta tenere, servare et facere servare prout eis erit possibile et melius comode potuerunt bona fide.

Hoc fuit factum, ordinatum in presencia dictorum dominorum consulum octava die mensis februarii, régnante Filippo rege Francorum et Hugone eplscopo Tholosano, anno ab incarnatione domini m<* cc° xc<>. HuJus rei seu ordinacionis sunt testes Magistrer Arnaldus de Ponte de Burgo et Magister Ramundus de Sancto Martino jurisperili et Ramundus Martini notarius et Ramundus del Toron culteiiarius et Johannes Bernardi de Monte Bruno publions Tholose notarius quod scripsit presens publicum instrumentum mandato dominorum consulum predictorum et ad majorem flrmitatem omnium premissorum et ad faciendam fidem in posterum de eisdem perpredictos dominos consules urbis et suburbii Tholose sigillum eorum curie autenticum huic présent! publico instrumento fuit appositum et appensum.

Archives municipales de Toulouse^ H, H., 1, f° 47.

Statutum Tkgulariorum.

Noverint universi quod cum cura et cognitio mecanicarum artium seu fabrilium et in dictis artibus in civilate et suburbio Tholose opérantes ad Tholosanos consules disnoscatur pertinere et ministeriales seu artilices delinquentes in quibuscumque de predictis operibus peccaverit corrigerc et errantes in melius emendare, est quare etiani interest reipublice universitatis urbis el suburbii Tholose predicti artifices predicte artificis fideliter operentur; et quod omnis via et opportunitas peccandi eis procludatur ne facilitas veniet eis in scutarium tribuat delinquandi^idcircoadhonorem Deiomnipotentis et gloriose Virginis ejus matris et tocius curie celestis et sancli Stephani protomartiris et sancli Saturnini et ad ulilitalem tocius rei publice el omnium civium Tholose, domini consules urbis et suburbii Petrus de Castro novo, Iniberlus Berengarius Barravi, Poncius Durandi de Ponte, Petrus Raynardi notarius, Petrus Carabordas Ramundus (teraldi de Portallo, (^arbonellus de Prinhaco, Arnaldus Vasco de Lussano, pro ipsis el aliis eorum sociis ejusdem consulatus absentibus,volenles consulere el prospicere utililati et indempnitati rei publice universitatis Tholose, ordinaverunt el staluerunt quod in officio seu minislerio tegulariorum Tholose duo vel 1res bajuli,in imitatione consulum, anno quolibet heligantur <iui regant et gubernent utililer minislerium et opérantes in minislerio seu oflicio supradicto. Item ordinaverunt el staluerunt quod quilibel tegularius quando faceret tegulam in suis tegulariis assendal supra (juamlibel legulam dum eas faciel el eam cum suis pedibus primat seu calciciet ideo ut plus valeanl el sint melioris forme, llein ordinaverunt et staluerunt (juod in qualibel furnata tej^ulo plane non ponant in furno tej:^uias seu infurnenl nisi decem seliones legnlaruin planarurn ideo ut tej^ule melius decequantur. Item ordinaverunt et

i. Il y il inicl(|iu's ililVcr<'iuTs t'iilrt* i-fs rnuns cl criix (jui si* Imiivcnl au l'niiaiiiiTireiuenl de iiicU*.

statuerunt quod si aliquis tegularius voluerit mittere seu ponere vel infurnare tegulas planas cum tegulis concavis, quod ponat et infurnet decem selîones inter tegulas planas et tegulas concavas, scilicet septem seliones tegule plane et très seliones teguli concavi, vel si velit pausiores seliones tegule plane et plures teguli concavi ponere, possit hoc facere dum modo in unirerso plus non assendant quam assenderent predicti decem selioni tegule plane ideo ut melius dececantur. Item statuerunt et ordinaverunt quod nullus tegularius mittat seu mittere audeat in quaiibet furnata tegule nisi unum pasimenlum tegule crude neque reblonem nec aliquid aliud. Item ordinaverunt et statuerunt quod si aliquis tegularius voluerit de novo facere seu hedifîcare fumum seu fornassem tegularie, quod illud faciat seu hedificet de viginti duobus palmis de longitudine et de xx uno palmo de amplitudine seu latitudine in parietes vel de minore numéro palmorum, si voluerint» ad cognilionem bajulorum. Item ordinaverunt et statuerunt quod medeani seu megani qui fient de occasione in furno seu fornasse tegularie fiant cum morterio et quod non removantur dicti me^rani de dicto furno seu fornasse quamdiu dictum furnum durabit.Et si forte dicti mejani delerentur seu destruerentur,quodstatim refïîciantur antequam tegule plane seu le^^ali concavi decequantur seu ponantur in predicto furno seu fornasse. Item ordinaverunt et statuerunt consules predicti quod omnes tegularii civitalis et suburbii Tholose recipiant formam mensuram seu pagellam tegularum planarum et tegulorum concavorum de illo molle seu forma seu molles conslitutis in domo communi consulum Tholose et secundum eain formam seu formas et molles faciant predictas tegulas et tegulos de longitudine et latitudine et de spissitudine et quod bajuli in dicto officio constituti recognoscant in tegulariis omnes molles tegulariarum operancium in Tholosa videlicet tegularum et tegulorum quolibet anno secundum quod retroactis temporibus fuerat actenus consuetum bona fide. Item statuerunt et ordinaverunt quod omnes tegularii hujus ville Tholose faciant tegulas planas et tegulos concavos de bona terra et sufficienti ad officium predictum et predictas tegulas et tegulos bene et fideliterdeguttant seu decequi faciant. Item ordinaverunt et statuerunt quod omnes furni tegulariarum qui erunt capassi ultra x selii [ou selioni) tegularum quod ad dictàm mensuram x selionorum reformentur et reducantur. item ordinaverunt et statuerunt quod quilibet tegularius quaiibet die qua operabitur raseram tegule seu teguli ter paret et amplius si necesse fuit taliter quod tegula et teguli reddantur secundum formam molle predicti. Predicta omnia ordinaverunt et statuerunt domini consules supradicli sub pena unius milliaris tegule plane danda et persolvenda operibus domus comunis consulum Tholose per illum seu illos qui per bajulos inveiiti fuerint culpabiles in articulis superius ordinatis seu in aliquo eorumdern. Cuibus ita ordinali predicti domini consules helegerunt et statuerunt bajuli in officio seu ministerio supradictis quoad istum annum presentem, de concilio te^^^ularioruin int'ra scriptorum, ad predicta omnia superius ordinata et slatuta ciistodienda et alia omnia ad dictum officium seu ministerium pertiiientia et observauda videlicet Pelrum Olierii, ISicholaum de Lacu, Arnaldum Milhasserii, qui bajuli corain dictis dominis consulibus personaliter constituti proiniserunt bene et fideliler dictam bajuliam se habere et ordinata et statuta ralione dicti ofticii seu ministerii bene et fideliter servare et facere servari secundum eotuni posse bona fide et omnia alia que ad

dictum ofdcium ulilia videbuntur pro eorum viribus et pro posse. Predicta autem omnia et singula ordinaverunt et statuerunt predicti domîni consules nec intendentes domino nostro régi facere nec ejus juribus in aliquo derogari nec prejudicium facere. Et si qua in predictis omnibus et stngulis vel aliqua predictorum facta fuerintea voluerunt habere pro infectis^retinentes sibi consules antedicti et eorum successoribus ibi potestatem in omnibus et singulis corrigendi, imperandi, emendandi prout eis vel eorum successoribus videbitur faciendum. Postquam ibidem tegularii qui ibidem présentes erant, videlicet Poncius de Villa nova, Petrus Ramundi de Claromonte, Petrus Arnaldi de Lacu, Guillelmus Martini, Petrus Martini, Petrus Beyronha, Raniundus Carrugerius, Guillelmus de Carammano, Guillelmiis de Burgo, Guillelmus de Lissaco, Petrus de Lacu, Arnaldus de Carammano, Bamundus Sartor et Guillelmus Johannes promiserunt dominis consulibus antedictis universa et singula superius ordinata et statuta lenere et servare et facere secundum eorum posse prout melius poterunt bona fide.

Hoc fuit factum sexta die introitus mensis aprilis, régnante Philippe Francorum rege, et Hugone episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domini M" ce» Lxx nono. Hujus rei sunt testes magister Bamundus Ademarii, Arnaldus de Ponte de Burgo, Poncius Durandi jurisperiti, Bernardus Raynardi, Mercator et Johannes Alguerius nolarius et Arnoldus Bonini publicus Tholose notarius qui cartam de predictis scripsit et eam reddiderat dic\is Arnaldo Milhasseriiet aliisbajuiis et materiam in libro suo cancellaverat secum Johannes bajulus, Bamundus Beyronha tegularii bajuli nunc ut dicitur, dicti ministerii te^'ulariorum dictam cartam seu instrumentum, ut dicitur, amiserunt et in presencia consulum Tholose constituti in judicem, prius ab ipsis bajulis super sancta Dei evangilia prestilo juramento, dixissent et assemissent se predictum instrumentum non posse invenire ita quod illum nesciebant nec habere seu invenire poterant et instanter poterent sibi de dicta materia cancellala restilui ac reffici instrumentum.

Et quod hoc non polebant hec sibi fieri ac restitui fraude dolo nec deceptione alicujus, et quia ad ipsos pertinebat consules urbis Tholose ac suburbii constituti in judicio, prius ab ipsis bajulis super sancta Dei evangelia prestito juramento, dixissent et asseruissent se predictum instrumentum non posse invenire ita quom illud nesciebant nec habere seu invenire polerant et instanter peterant sibi de dicta materia canceilata restitui ac reffici instrumentum et quod hoc nec potebant sibi reffici ac restitui fraude, dolo seu deceptione alicujus se quia ad ipsos pertinebat consules Tholose urbis et suburbii Guillelmus Barravi, Arnaldus V'ilalis, Hugo Stephanus, Poncius de Linariis, Vitalis de Prinhaco,Johannes Odonis, Bernardus Giberti, Vilalis Guillelini de Piano pro se ipsis et aliis eorum sociis consulatus ejusdem absentibus, habita deliberalione,quo consuevit in talibus adliiberi coji;noverunt judicio et dixerunt quod Petrus Boneti refficial et reflicere posset instrumentum predictum de dicta materia canceilata, juxta tenorem et formam materie, cum dictus Arnaldus Bonini predictus dictum instrumentum reflicere inquisisset ad presens propter debilitutem persone sue et visus. Et quod dictum instrumentum factum et abstractucii «le dicta materia canceilata tandem semper eflicaciam obtineant et valorem et quod in priinum instrumentum obtineret si reperuetur. Ita tameu quod si cuntingeret illud primum instrumentum

reperiri quod stetur illi primo instrumento et ex tune hoc presens inslrumentum nullam oblineat Ormitatem. Attamen si plus vci minus vel aliquid variatum in isto ultimo instrumento inveniretur quam in primo quod illud non noceat notario nec testibus infrascriptis. Hoc fuitita a prediclis dominis consulibus judicio cognitum etprolatum quinto die existus mensis januarii, régnante Philippo Francorum rege, Guilhardo episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Oomini m° ccc*' xi. flujus predicti judicii et cognitionis sunt testes Magister Petrus Ramundi de contrasto et Magister Bernardus Amelii et Petrus Boneti predictus publicus Tboiose notarius qui cartam istam scripsit et reficit mandato consuluin predictorum.

Archives municipales de Toulouse, H. H.,1, f" 54. Statutum mërcatorum ckrk

Quia vcrendum est quod reperitur tam divina quam humana lege statutum quod quisque in eo quod delinquerit puniaturâdcirco vereri debent fraudatores cereorum et candeiarum, etiam falsatores quod de variis faisitatibus que in predictis cèpe comittuntur ex quibus quantum in ipsisest aliquando Deum el sanctos suos non solum homines deshonestant, quod nisi secorrexeruntquod ira Dei propler hoc contra ipsos graviis exardeat ; verum quia scriptum est ut quod Dei timor a malo non retrahit ipsos apeccato, saltim pena coherceat corporalis. Quapropter consul es urbis et suburbii Tholose, scilicet Arnaldus Barravi, Hamundus de Dalpon, Vitalis Boneti, Hamundus de Samatano, Ramundus Maurandi, Berengarius Ramundi, l^etrus de Prinhaco et Vitalis Fabrihote, pro se ipsis es aliis eorum consociis ejusdem consulatus absentibus volenles predicta in melius reformare, ad honorem Dei omnipotentis et beatissime Marie virginis matris ejus et sancti Stepli.ini prolomartiris et beati Saturnini et omnium aliorum sanctorum Dei etutilitatem tociuspopuli Tholose presentis et futuri, salvo tanien semper in omnibus jure et honore illustrissime domini régis Francorum et salvis omnibus usibus consuetudinibus et libertatibus Tholose, ordinaverunt et dixerunt statuendum providere quod nullus homo nec ulla mulier de habitanlibus in urbe et suburbio et infra dex Tholose et in posterum hahilaturis non audeatponere in aliqua cera

aliquid bodest nec rosinam, nec sive pegam nec saguirem nec sepim

nec audeat ibi aliquam minxtionem sive mesclam modo allquo immissere. item ordinaverunl el slatueiunt dicti consulos quod nullus homo vel ulla femina non facial per se noc per aliuin aliciuam candelam aliquo colore de pingui seu intingi nec ali(iiiod inlorcilium nec aliquem cereum colore viridi nec colore alio aliquo colorari. Item ordinaverunt et slatuerunl dicti consules quod nullus homo nec ulla femina non ponal nec miltal pro se nec per alium publiée nec occulte aliquam ccrani nigram nec aliquam malam sive vetalam in nixUiere seu mesolam in aliquo riMco nec in aliquo tortitio nec in aliqua candcla nec facial per se nec per aiiain [XMsonam aliquod cereum nec aliquam intorlisium necaliciuam candelam de ali(|ua cera nisi illud entorcitinm sive ille coreus de illa vel ille caudole sive illud opusunde fieret vere talis seu calecont inlus qualis oxlra comiinitcr app(;llcrcl. Item ordinaverunt et slatuerunl dicii ct^nsulcs (juod in omiii illo opère ceieo quod de cetero fueret (|uo a[)[)ellalur vuli:;ii-iler ohra loiidcdi^^a [innanl el millant opérantes, seu illud ()[»us larieutes eaudeliniru si\e i>aliil ih* colo «^eu de algueU) et illud in

illo opère mittere et ponere teneanlur et in illo aiio opère ccreo quod appellatur vulgariter obra de ayga ponant et mittant candelinien seu pabil de lino et hoc faciant secundum diversas mensuras seu clicas légitimas de dictiscandelimis seu pabils eisdem operantibus et dicta opéra facientibus tradendas per consules Tholose sive assignandas. item ordinaverunt et statuerunt dicti consules quod si aliquis homo vel femina forensis,sive extraneus,sive extranea vel advena adportaverit vel adportare fecerit propria m ceram ad faciendum inde fieri per aliquam personam aliquod opus cereum infra Tholosam seu infra dex sive terminos Tholose, quod ille vel ilia qui vel que illud opus de illa cera fecerit faciat opus illud addictum et volunlatem illius advene qui operare faciet illam ceram, ita tamen quod sine aliqua vetita et sine aliqua malaimmixtione seu mescla ilie operans faciat de cera illa aportata eidem advene bene et Qdeliter illud opus. Item ordinaverunt et statuerunt dicti consules quod si aliquis vel aliqua de operariis cere inventus fuerit culpabilis in aliquo de predictis, amitat totum opus quod contra prodictam ordinationem seu contra aliquam de dictis constitutionibus facere atemptaverit et quod ultra hoc in xui denarios Tholosanos nichilhominus puniatur. Quare ut melius predicta omnia et singula teneanlur et quod in statu debito conserventur, dicti consules ordinaverunt et etiam statuerunt quod quolibet anno heligatur per consules Tholose et etiam constituantur IHl*^'' probi homines cives Tholose instructi in dictis opérande cere officio qui jurati fideliter predicta omnia in urbe Tholose et suburbio perquirant et etiam investigant et faciant secundum predictam ordinationem et constitutionem pro reverendis predicta omnia et singula bene et fideliter observari.

Acta et ordinata fuerunl predicta omnia et singula et constituta per consules antediclos xv die introitus mensis decembri, régnante Philippo Francorum rege, Bertrando episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domini m° cc«Lxxvno. Predictorum omnium sunt testes Guillelmusde Cerris de Tauriaco, Bernardus Bombelli, (leraldus Audcberti et Petrus Toriaci et ego Petrus de Vaquieriis publicus Tholose notarius qui cartam ipsam scripsi mandato consulum predictorum. Hoc translalum transtulit (iuillelmusRoberti exquadam carta quam Petrus de Vaqueriis publicus Tholose notarius scripserat eisdem verbis et rationibus, mense octobris, régnante Philippo Francorum rege et Arnaido * episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domine m°(:(:"lxxxv. Hujus facti translati sunt testes Bernardus Marcus de Saugueda et Vitalis de Agenno publici Tholose notarii. Et idem Guillelmus Koberti publicus Tholose notarius qui hoc scripsit.Ego Bernardus Marcha, publicus Tholose notarius, suscripsi. Ego V^italis de Agenno, publicus Tholose notarius, suscripsi. Hoc translatum translulil Bamundus Arnaldus, publicus Tholose notarius, ex (juodam alio translato quod (iuillelmus Boberti, publicus Tholose nolarius,scripserat eisdem verbis et rationibus, mense julii,n'gnanle Philippo Franrorum rege et Uugone episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domini m'cii'iax.v octavo. llujus facii translati sunt to^^tes Guillelmus Boberti el Bamundus Durandi, publici Tholose notarii, et idem Bamundus Arnaldus qui hoc scripsit. Ego Guillelmus Boberti, publicus Tholose notarius, ^^ubscripsi.E^M) Bamundus Durandi, publicus Tholose notarius, subsrri[jsi,

1. liéNrcpu' (le Tniiltiii'^c ctail alors Bertrand di* rNlf-cn-.Tnurflaiil.