LIVRE

statueruni quod si aliquis tegularius voluerit mittere seu ponere vel infumare tegulas planas cum tegulis concavis, quod ponat et infurnet decem seliones inter tegulas planas et tegulas concavas, scilicet septem seliones tegule plane et très seliones teguli concavi, vel si velit pausiores seliones tegule plane et plures teguli concavi ponere, possit hoc facere dum modo in universo plus non assendant quam assenderent predicti decem selioni tegule plane ideo ut melius dececantur. Item statuerunt et ordinaverunt quod nullus tegularius mittat seu mittere audeat in qualibet furnata tegule nisi unum pasimentunn tegule crude neque reblonem nec aliquid aliud. Item ordinaverunt et statuerunt quod si aliquis tegularius voluerit de novo facere seu hedificare furnum seu fornassem tegularie, quod illud faciat seu hedificet de viginti duobus palmis de longitudine et de xx uno palmo de amplitudine seu latitudine in parietes vel de minore numéro palmorum, si voluerint, ad cognitionem bajulorum. Item ordinaverunt et statuerunt quod medeani seu megani qui fient de occasione in furno seu fornasse tegularie fiant cum morterio et quod non removantur dicti megani de dicto furno seu fornasse quamdiu dictum furnum durabit.Et si forte dicti mejani delerentur seu destruerentur^quodstatim refficiantur antequam tegule plane seu tegali concavi decequantur seu ponantur in predicto furno seu fornasse. Item ordinaverunt et statuerunt consules predicti quod omnes tegularii civitatis etsuburbii Tholose recipiant formam mensuram seu pagellam tegularum planarum et tegulorum concavorum de illo molle seu forma seu molles conslitutis in domo communi consulum Tholose et secundum eam formam seu formas et molles faciant predictas tegulas et tegulos de longitudine et latitudine et de spissitudine et quod bajuli in dicto officio constituti recognoscant in tegulariis omnes molles tegulariarum operancium in Tholosa videlicet tegularum et tegulorum quolibet anno secundum quod retroactis temporibus fuerat actenus consuetum bona fide. Item statuerunt et ordinaverunt quod omnes tegularii hujus ville Tholose faciant tegulas planas et tegulos concavos de bona terra et sufficienti ad officium predictum et predictas iegulas et tegulos bene et fideliter deguttant seu decequi faciant. Item ordinaverunt et statuerunt quod omnes furni tegulariarum qui erunt capassi ultra x selii [ou selioni) tegularum quod ad dictam mensuram x selionorum reformentur et reducantur. item ordinaverunt et statueruni quod quilibet tegularius qualibet die qua operabitur raseram tegule seu teguli ter paret et amplius si necesse fuit taliter quod tegula et teguli reddantur secundum formam molle predicti. Predicta omnia ordinaverunt et statuerunt domini consules supradicti sub pena unius millia ris tegule plane danda et persolvenda operibus domus comunis consulum Tholose per illum seu illos qui per bajulos inventifuerint culpabiles in articulis superius ordinatis seu in aliquo eorumdem. Cuibus ita ordinati predicti domini consules helegerunt et statuerunt bajuli in officio seu ministerio supradictis quoad istum annum presenlem, de concilio tegulariorum infra scrîptorum, ad predicta omnia superius ordinata et statuta custodienda et alia omnia ad dictum officium seu ministerium pertiiienlia et observanda videlicet Petrum Olierii, Nicholaum de Lacu, Arnaldum Milhasserii, qui bajuli coram dictis dominis consulibus personaliter constituti promiserunt bene et fideliter dictam bajuliam se habere et ordinata et statuta ratione dicti officii seu ministerii bene et fideliter servare et facere servari secundum eorum posse bona fide et omnia alia que ad

dictum ofOcinm utilia videbuntur pro eorum viribus et pro posse. Predicla autem omnia et singula ordinaverunt et statueront predicti domini consules nec intendentes domino nostro regi facere nec ejus juribus in aliquo derogari nec prejudicium facere. Et si qua in predictis omnibus et singulis vel aliqua predictorum facta fuerint ea voluerunt habere pro infectis,retinentes sibi consules antedicti et eorum successoribus ibi potestatem in omnibus et singulis corrigendi, imperandi, emendandi prout eis vel eorum successoribus videbiiur faciendum. Postquam ibidem tegularii qui ibidem présentes erant, videlicet Poncius de Villa nova, Petrus Ramundi de Claromonte, Petrus Arnaldi de Lacu, Guillelmus Martini, Petrus Martini, Petrus Beyronha, Ramundus Carrugerius, Guillelmus de Carammano, Guillelmus de Burgo, Guillelmus de Lissaco, Petrus de Lacu, Arnaldus de Carammano, Ramundus Sartor et Guillelmus Jobannes promiserunt dominis consulibus antedictis universa et singula superius ordinata et slatuta tenere et servare et facere secundum eorum posse prout melius polerunt bona fide.

Hoc fuit factum sexta die introitus mensis apriiis, régnante Philippo Francorum rege, et Hugone episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domini M« c<*c« Lxx nono. Hujus rei sunt testes magister Ramundus Ademarii, Arnaldus de Ponte de Burgo, Poncius Durandi jurisperiti, Bernardus Raynardi, Mercator et Jobannes Alguerius nolarius et Arnoldus Bonini publicus Tholose notarius qui cartam de predictis scripsit et eam reddiderat dictis Arnaldo Milbasserii et aliis bajuliset materiam in libro suo cancellaverat secum Jobannes bajulus, Ramundus Beyronba tegularii bajuli nunc ut dicitur, dicti ministerii tegulariorum diclam carlam seu instrumentum, ut dicitur, amiserunt et in presencia consulum Tbolose constituti in judicem, prius ab ipsisbajulis super sancta Dei evangilia prestilo juramento,dixissent et assemissent se predictum instrumentum non posse invenire ita quod illum nesciebant nec babere seu invenire poterant et instanter poterent sibi de dicta materia cancellata restitui ac reffici instrumentum.

Et quod hoc non polebant bec sibi fieri ac restitui fraude dolo nec deceptione alicujus, et quia ad ipsos pertinebat consules urbis Tholose ac suburbii constituti in judicio, prius ab ipsis bajulis super sancta Dei evangelia prestito juramento, dixissent et asseruissent se predictum instrumentum non posse invenire ita quom illud nesciebant nec habere seu invenire poterant et instanter peterant sibi de dicta materia cancellata restitui ac reffici instrumentum et quod hoc nec potebant sibi reffici ac restitui fraude, dolo seu deceptione alicujus se quia ad ipsos pertinebat consules Tholose urbis et suburbii Guillelmus Barravi, Arnaldus Vitalis, Hugo Stephanus, Poncius de Linariis, Vitalis de Prinhaco,Johannes Odonis, Bernardus Giberti, Vitalis Guillelmi de Piano pro se ipsis et aliis eorum sociis consulatus ejusdem absentibus,habita deliberatione,quoconsuevit in talibus adhiberi cognoverunt judicio et dixerunt quod Petrus Boneti refÛcial et refficere posset instrumentum predictum de dicta materia cancellata, juxta tenorem et formam materie, cum dictus Arnaldus Bonini predictus dictum instrumentum refiicere inquisisset ad presens propter debilitatem persone sue et visus. Et quod dictum instrumentum factum et abstractum de dicta materia cancellata tandem semper effjcaciam obtineant et valorem et quod in primum instrumentum obtineret si reperuetur. Ita tamen quod si contingeret illud primum instrumentum

reperiri quod sletur illi primo inslrumento et ex tune hoc presens instrumeDtum Dullam obtineat firmilatem. Attamen si plus vci minus vel aliquid variatum in isto ultimo instrumento inveniretur quam in primo quod illud non noceat notario nec testibus infrascriptis. Hoc fuitita a predictis dominis consulibus judicio cognitum etprolatum quinto die existus mensis januarii, régnante Philippo Francorum rege, Guiihardo episcopo Tholosano, anno ab incarnaiione Domini m<^ 000° xi. Hujus predicti judicii et cognitionis sunt testes Magister Petrus Ramundi de contrasto et Magister Bernardus Amelii et Petrus Boneti predictus pubiicus Tholose nolarius qui cartam istam scripsit et reficit mandato consulum predictorum.

Archives municipales de Toulouse , H. H.,1, f*» 54. Statutum mërcatorum cerk Quia verendum est quod reperitur tâm divina quam humanaiege statutum quod quisque in eo quod delinquerit puniaturjdcirco vereri debent fraudatores cereorum et candelarum, etiam falsatores quod de variis falsilatibus quo in prediclis cèpe comittuntur ex quibus quantum in ipsis est aliquando Deum et sanctos suos non solum homines deshoneslant, quod nisi secorrexeruntquod ira Dei propter hoc contra ipsos graviis exardeat ; verum quia scriptum est ut quod Dei timor a malo non relrahit ipsos apeccato, saltimpena coherceat corporalis. Quapropter consul es urbis et suburbii Tholose, scilicet Arnaldus Barravi, Ramundus de Dalpon, Yitaiis Boneti, Ramundus de Samatano, Ramundus Maurandi, Berengarius Ramundi, Petrus de Prinhaco et Vitalis Fabrihote, pro se ipsis es aliis eôrum consociis ejusdem consulatus absentibus volenles predicta in melius reformare, ad honorem Dei omnipotentis et beatissime Marie virginis matris ejus et sancti Stephani protomartiris et beati Saturnini et omnium aliorum sanctorum Dei et utilitatem tocius populi Tholose presentis et futuri, salvo tamen semper in omnibus jure et honore illustrissimi domini régis Francorum et salvis omnibus usibus consuetudinibus et liberlatibus Tholose, ordinaverunt et dixerunt statuendum providere quod nullus homo nec ulla mulier de habitantibus in urbe et suburbio et infra dex Tholose et in posterum habitaturis non audeat ponere in aliqua cera

aliquid bodest nec rosinam, nec , sive pegam nec saguirem nec sepim

nec audeat ibi aliquam minxtionem sive meselam modo aliquo immissere. item ordinaverunt et slatuerunt dicti consules quod nullus homo Tel ulla femina non facial per se nec per alium aliquam candelam aliquo colore de pingui seu intingi nec aliquod intorcitium nec aliquem cereum colore viridi nec colore alio aliquo colorari. Item ordinaverunt et slatuerunt dicti consules quod nullus homo nec ulla femina non ponat nec mittat pro se nec per alium publiée nec occulte aliquam ceram nigram nec aliquam malam sive vetatam in nixtuere seu mesolam in aliquo cereo nec in aliquo tortilio nec in aliqua candela nec faciat per se nec per aliam personam aliquod cereum nec aliquam intorlisium nec aliquam candelam de aliqua cera nisi illud entorcilium sive ille cereus de illa vel ille candele sive illud opusunde iieret vers talis seu calecent intus qualis extra comuniter appellerel. Item ordinaverunt et slatuerunt dicti consules quod in omni illo opère cereo quod de cetero fuei'et que appel latur vulgariter obra fondcdissa ponant et miltant opérantes, seu illud opus facienles candeliraen sive pahil de colo seu de alguelo et illud in

illo opère mittere et ponere leneanlur et in illo alio opère cereo quod appel! atur Yulgariter obra de ayga ponant et mittant candelimen seu pabil de lino et hoc faciant secundum diversas mensuras seu clicas légitimas de dictis candelimis seu pabils eisdem operantibus et dicta opéra faclentibus tradcndas per consules Tholosesive assignandas. item ordinaverunt et statuerunt dicti consules quod si aliquis homo vel femina forensis^sive extraneus,sive extranea vel advena adportaverit vel adportare fecerit propria m ceram ad faciendum Inde fieri per aliquam personam aliquod opus cereum infra Tholosam seu infradex sive terminos Tholose, quod iile vel illa qui vel que illud opus de illa cera fecerit faciat opus illud addi.ctum et voluntatem illius advene qui operare faciet illam ceram, ita tamen quod sine aliqua vetita et sine aliqua malaimmixtione seu mescla ilie operans faciat de cera illa aportata eidem advene bene et fideliter illud opus. Item ordinaverunt et statuerunt dicti consules quod si aliquis vel aliqua deoperariis cere inventus fuerit culpabilis in aliquo de predictis, amitat totum opus quod contra prodictam ordinationem seu contra aliquam de dictis constitutionibus facere atemplaverit et quod ultra hoc in XIII denarios Tholosanos nichilhominus puniatur. Quare ut melius predicta omnia et singula teneantur et quod in statu debito conserventur, dicti consules ordinaverunt et etiam statuerunt quoâ quolibet anno heligatur per consules Tholose et etiam constituantur IIII®"' probi homines cives Tholose instructi in dictis opérande cere ofûcio qui jurati fideliter predicta omnia in urbe Tholose et suburbio perquirant et etiam investigant et faciant secundum predictam ordinationem et constitutionem pro reverendis predicta omnia et singula bene et fideliter observari.

Âcta et ordinata fuerunt predicta omnia et singula et constituta per consules antedictos xv die introitus mensis decembri, régnante Philippe Francorum rege, Bertrando episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domini m^' cc«Lxxvii». Predictorum omnium sunt testes Guillelmus de Cerris de Tauriaco, Bernardus Bombelli, Geraldus Audeberti et Petrus Toriaci et ego Petrus de Vaquieriis publicus Tholose notarius qui cartam ipsam scripsi mandate consulum predictorum. Hoc translatum transtulit Guillelmus Koberti exquadam carta quam Petrus de Vaqueriis publicus Tholose notarius scripserat eisdem verbis et rationibus, mense octobris, régnante Philippe Francorum rege et Arnaldo ^ episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domine m<>cc<'lxxxv. Hujus facti translati sunt testes Bernardus Marcus de Saugueda et Vitalis de Agenno publici Tholose notarii. Et idem Guillelmus Roberti publicus Tholose notarius qui hoc scripsit.Ego Bernardus Marcha.publicus Tholose notarius,suscripsi. Ego Vitalis de Agenno, publicus Tholose notarius,suscri psi. Hoc translatum transtulit Ramundus Arnaldus, publicus Tholose notarius,ex quodam alio translate quod Guillelmus Roberti, publicus Tholose notarius,scripserat eisdem verbis et rationibus,mense julii, régnante Philippe Francorum rege et Hugone episcopo Tholosano,anno ab incarnatione Domini m'cc^lxxx octave. Hujus facti translati sunt testes Guillelmus Roberti et Ramundus Durandi, publici Tholose notarii,et idem Ramundus Arnaldus qui hoc scripsi t. Ego Guillelmus Roberti, publicus Tholose notarius,subscripsi.Ego Ramundus Durandi, publicus Tholose notarius, subscripsi.

1. L'ëvêque de Toulouse était alors Bertrand de rislc-cn-JoUi'daJn.