NCIP1T ORDO IN DIE SANCTO P ASC H AI

Antequàm pulsentur matutins , decoretur Ecclesia lumine(l), veniantque duo acolyti cum cereis ante cameram archiepiscopi , et stantes ad ostium dicant ant. Surrexit Dominus, quâ finitâ, pulsentur matutins , et cantentur cum summâ veneratione. Hoc enim praevideant œditui, ut ità temporatè surgant, ut in nocte incipiantur, et in nocte finiantur.

Archidiaconus qui débet Evangelium pronunciare , indutus dalmaticâ , festivo more veuiat , et duo acolyti procédant cum cereis, duo cum thuribuiis. Finitâ lectione, diaconus ad sacrarium redeat. Duo sacerdotes albis cappis induti, accipiant thuribula , et offerant incensum super altare ; similiter fiât ad unumquodque responsorium. Finito tertio b/. non statim incipitur Te Deum, sed fit quoddam intervallum, et diaconi duo induti dalmaticis, sedent juxta altare, et veniunt tresclerici è sacrario, induti cappis albis, tenentes tburibula. Yenientibus illis, statim illi duo incipiunt, Quem quaeritis in sepulchro, ô cbristicolœ? et illi très, Jesum Nazarenum quserimus crucifixum , 6 cœlicolrc ! Tune illi duo , Surrexit , non est hic, sicut prœdixerat; ite, nunciatequià surrexit; et illi très jungant se ad chorum , et dicant antifon. Surrexit Dominus de sepulchro, qui pro nobis pependit in ligno, Alléluia, alléluia, alléluia. Tune episcopus intonat, Te Deum laudamus , et ûniuntur matutinse ordine suo.

Post missam matutinalem , statim pulsetur prima et can tetur. Post primam non venitur ad capitulum more solito , sed sedeant in claustro , donec veniant omnes canonici ad Sanctum Joannem cura processione , unaquœque per se. Statim pulsetur tertia et cantetur, et intérim deferantur or-

002 PEEUVES.

namenta ad capitulura. Finitâ tertiâ, conventaut oranes ad capitulum. Lectâ lectione, préparent se ministri, acolyti, subdiaconi, diaconi, presbyteri.

Induitur archiprœsul per raanus ministrorum melioribus indumentis, et bmat se omnis clerus ad procedendum sicut in die Natalis est scriptum. Exeunte processioneà capitulo, incipiat cantor ant. Yidi aquam. Quâ finitâ, sequitur Angélus Domini. Cùm autem venerunt ad portam Ecclesix, incipiatur ant. Sedit angélus; intrantes Eeclesiam, ordinent se ante crucem. Ibi finiatur antifona , et cantetur versus , Crucifixum in carne. Quo finito, intrent reverentissimè chorum , cantantes , Nolite metuere. Tune archîdiaconus ponat ignem in farum , et dura liuum succenditur, venit archîdiaconus inclinans se reverentissimè ante dominum archiepiscopum. Dicit ad eum, Reverendissime pater, sic transit raundus et concupiscentia ejus; et iterùm inclinans dicit prœsul, Aufer à nobis, Domine, spiritum superbiœ cui resistis ; et respondeant circumstantes , Amen; et sic ascendant ad altare. Dicté confessione , dat ministris pacis osculum , et offert super altare incensum. Posteà ascendat sedem , et ordinent se ministri per cancellum. Seniores (1) autem in choro officium suum impleant. Post orationem, recitantur laudes, Christus vincit. Duo stent ante sedem, ipsi incipiant; duo in choro , ipsi respondeant ; quibus expletis, cum reverentiâ petunt sedem, n'agitantes benedictionem. Elevatâ manu benedicit illos ; posteà dat unicuique aureum nummum , illi sex prœcessores sex argenteos unusquisque ; archîdiaconus duos aureos; cantores responsorii duos solidos; qui cantant Allel. très solidos; qui prscedunt cum illo, duodecim argenteos; unusquisque ceroferarius très argenteos; thuribularii similiter; notarii, qui deferunt cereos, duos accipiant solidos.

(i) Senior était un nom donne aux prêtres, dans les premiers siècles de l'Eglise. Ce terme devait être eu usage du temps de saint Prothade i»l aup aravanl.

Post offertorium , antequàm incipiantur sacramenta, magister cantor veniens ad sedem , duos accipiat solidos , subcantorduos; testes episcopi, saeerdotes scilicet illi qui eum per manus ad altare ducunt , munus accipiunt , duodecim denarios; suburbani presbyteri, sex nummos unusquisque; posteà capellani , camerarii et aeditui , accipiant secundùm qualitatem sui offlcii , reminiscentes illud apostoli , Qui altari serviunt , de altari partieipentur. •

His completis, procedit episcopus ad altare, ad perficienda sacra. Benedictione peractâ , postquàm dixerit, Pax Domini sit seraper vobiscum , det pacem tantùm illis duobus prèsbyteris cardinalibus (1), et illi déférant in chorura cantoribus ; cantores majoribus ; et sic communicet dorai nus archiepiscopus , posteà arcbidiaconus , et sic cœteri diaconi , tune subdiaconi illi sex qui ministraverunt.

Septimus ille archisubdiaconus non communicat, donec omnis communicatio impleatur; quia suum est fragmenta colligere, patenas abluere, sanguine m penitùs sumere. Postquàm ministri omnes communicati fuerint , tune incipiant seniores ad communicationem venire cum omni reverentiâ , et cum compunctione et humilitate.

Statim ut perceperint communionem, corpus et sanguinem Domini Jesu Christi , prœstô sint subdiaconi qui propinent illis vinum , et acolyti tenentes manutergia ad tergendum ora. Postquàm omnes clerici sunt communicati , eodem ordine veniat populus; et interdùm haec flunt, cantetur in choro communio et sexta, communione peractâ, dicatur oratio ad communionem.

Antequàm dicatur, lté, missa est, fmiantur laudes, ab illis qui priùs cantaverunt, dicentes, Te Pastorem sequentes , etc. Quibus finitis, dicant diaconi , lté missa est ; pon-

(4) Ces prêtres cardinaux étaient attachés à une certaine église, aux cathédrales principalement. Ils suivaient immédiatement l'évéque dans les cérémonies publiques, ttien ne prouve qu'il y en ait eu à Besançon avant ceux que le pape Léon IX créa à Saint-Ktiennc . en 1051 .

604 PKEIjVES.

tifex sacrarium petat cum eodem décore quo priùs venerat.

Fratres autem communiter claustrum pétant , expectantes nuncium archiepiscopi qui eos invitet ad prandium. Cùm autem placuerit archiepiscopo , mox ut venit nuncius ejus et invitaverit illos , surgant et sequantur illum , non cum strepitu , sed cum reverentiâ procedentes, sicut sunt majores. Venientes ante archiepiscop. inclinent se humiliter, et sic vadant Ifd mensam. Sessio majorum ad votum domini domus disponatur ; cœteri sedeant , sicut decanis visum fuerit , ita tamen, ut qualitati ordinis provideatur.

Postquàm omnes sederint, antequàm quidquam sumant, benedicantur carnes agni. Tune incipiat cancellarius versum, Epulemurin azymis, etc. Et cantent omnes reverenter ; sicque incipiant manducare. Manducantes , non fabulis otiosis inserviant, sed lectionem audiant; et quod illis npponitur, cum gratiarum actione sumant. Mox ut datum fuerit signum surgendi, cum reverentiâ surgant; sicque pariter Ecclesiam vadant, et Deo référant gratias more solito. Post versum, ineipiatur nona statim : quâ finitâ , omnes in claustrum veniant. Defertur aqua , abluunt manus, tune omnibus propinatur, et statim pulsentur vespene.

Postquàm sonatio signorum fuerit compléta, in unum veniat archiepiscopus cum processione plenariâ sicut ad missam, cum septem candelabris, duobus thuribulis, duabus crucibus. Septem diaconi , induti tunicis , déportent libros Evangeliorum ; septem diaconi, induti dalmaticis , praecedant illum. Ipse indutus albâ stolâ , cappâ candidâ et mitrâ , sequatur processionem. Mox ut processio ex ire cœperit à camerâ, incipiat cantor, Kyrie, eleison ; sicque cantando, veniant eborum. Dominus archiepiscopus, presbyterium cum suis prœcessoribus ascendat , et ordinent se , sicut mos est in diebus festis. Tune incipiantur vesperœ, et cantentur tripartitœ; ita ut primum versum dicant illi de presbyterio, secundum de dextro choro, tertium de sinistro. Ità cantentur in choro très psalmi, Dixit, Confitebor, Bcatus vir; quos

PREUVES. 60 î»

sequatur responsorium , Hœc dies , cum versu , Fulget praeclara, etc. Tune antifona et Magniûcat. Dicta oratione , incipiat cantor excelsâ voce, Christus resurgens. Sic veniendum est ante crucem. Dictâ oratione, iterùm descenduut ad fontes, cantantes psalm. Laudate, pueri, cum antif. In Galileà. Dictâ oratione, iterùm redeunt ad majorem Ecclesiam, cantantes psalmum In exitu , cum antif. Citô euntes. Dictâ oratione, perguntclaustrum , ut eant si voluerint cœnatum. Post cœnam , ad collationem ; posteà ad completorium : et cantetur hymnus, Jesu nostra redemptio. Post compfetorium , ad dormi torium.