In Matlh., IV, 12; In psalm. LXI
3. In psalm. CXVIII, sermo VI, 22. Cf. Ambrosiaster, In epist. I ad Corinth., VII, 23.
LA THÉOLOGIE LATiNE AU IV SIECLE. 295
pour tous. C'est la doctrine de la récapitulation, de la compréheusion ou même simplement de la substitution vicaire. Presque tous nos auteurs la contiennent explicitement. Hilaire : « Quae non rapuerat tune repetebatur exsolvere. Cum enim debitor mortis peccatique non esset (Christus), tanquam peccati et mortis debitor tenebatur ^ » . Victorin : « In isto enim omnia universalia fuerunt, universalis caro, anima universalis, et in crucem sublata atque purgata sunt per salutem Deum Xoyov^ ». Ambroise : « Peccatum non fecit, sed peccatum factus est. Ergo in peccatum conversus est Dominus? Non ita; sed quia peccata nostra suscepit, peccatum dictus est. Nam et maledictum dictus est Dominus, quia nostrum suscepit ipse maledictum^ ». Ou plus simplement : « Hominis causam locumque susceperat"* ». Et l'on pourrait citer encore l'Ambrosiaster, Zenon de Vérone, et saint Jérôme^.
Cette substitution toutefois, non plus d'ailleurs que la passion et la mort du Christ, ne lui ont pas été imposées malgré lui. Saint Hilaire, saint Ambroise et saint Jérôme ont insisté tout particulièrement sur le caractère libre et spontané, et par conséquent méritoire de l'œuvre rédemptrice. « Maledictorum se ergo obtulit morti, ut maledictum legis dissolveret, hostiam se ipse Deo Patri voluntarie offerendo, ut per hostiam voluntariam maledictum, quod ob hostiae necessariae et intermissae reatum erat additum, solveretur® ». Li-
1. In psalm^ LXVIU, 7; cf. 6, 8; In Matlh.^ XXXI, 10; De Crinit., X, 4.
'i. Adv. Arium, ni, 3, coL HOl A.; In epist. ad Galat., VI, U, col. Ii96 D.