LL. 1168, cartulaire de Beaurain, fol
82. — 1179. — L'abbaye de Sainte-Geneviève contre les hommes de Rosni. — Ceux
ci prétendaient être non les serfs, mais les colons et les hôtes de l'abbaye. — Paris. — (Voir plus bas, n" 21.)
83. — 1179. — L'abbaye de Saint-Riquier contre l'abbaye de Valoires. — Contesta-
tion au sujet d'un cens annuel que l'abbaye de Saint-Riquier prétendait lui être dû par l'abbaye de Valoires. — Domart. — (.\rch. départ, de la Somme, cartulaire de l'abbaye de Valoires, fol. 94.)
84. — 1180. — Le chapitre de Saint-Frambourg de Senlis contre l'abbaye de Saint-
Vincent. — Contestation relative à une prébende. — (Bibl. Nat., Chartes et Diplômes, t. LXXXIII, fol. 128.)
85. — 1137-1180. — Procès criminel de Geoffroi, voyer de Tours. — (Teulet, Lay.
du fr. des Ch., p. 160.)
13. — La royauté s'humilie devant l'épiscopat. (T. II, p. 86.)
La charte royale que nous allons reproduire est importante pour l'histoire des rapports de la royauté avec les évèques sous Philippe \" et sous Louis le Gros. Elle se trouve en copie à la Bibliothèque Nationale (collection des Chartes et Diplômes, t. L, fol. 142), d'après l'original qui existait aux archives de l'église cathédrale de
Laon, layette 95. C'est un acte de Louis le Gros, daté de Paris, 1121. Voir Louis le Gros, Annales, n" 310.
In nomine sancte et individue Trinitatis . Ego Ludovicus, Del gratia Francorum rex. Quia, munere illius per quem reges régnant et condltores leguni justa decernunt, Francorum regni gubernacula suscepimus cum ipsius gratie adjutorio, summopere nobis annitendum est ne a religiosoruni reguni, patrum videlicet ac predecessorum nostrorum , virtute atque erga sanctam Ecclesiam devota liberalitate usquequaque dégénères invenianiur. Quod si eorum qui exiniia devotione et liberali munificentia et regio fisco ecclesias prediis et anipla possessione munifice ditaverunt preclara vestigia et gloriosos actus, fragilitate ac lahilis mundi prepediente defectu, ad plénum insequi nequaquam sufficimus, at saltein que ab eis erga Del cultuni et ecclesiasticos usus inipensa su/it, conservare et, si qua vel regum incuria seu adversione vel officialiuni nefaria pervasione ab ecclesiastico jure alienata sunt, ad ecclesiarum possessionem diligenter revocare atque, ut de cetera inconvulsa perniancant, auctoritate régla corroborando, ad ea que Dei sunt studiuni nostre devotionls exldbere debenius.
Notum siquldem esse volumus tam posteris quani niodernis quia, cum laudunenses episcopi, ex religiosoruni regum donc, ab antique tenuissent qulcquid ex regio jure fuerat in villa suburbii Laudunensis que Vallis dicitur atque apud Sanctuni Marcellum, necnon et censum quem intra civitatem macellarli ac pisciuni venditores de stationibus suis reddere consueverunt , morientibus episcopis , terrenam eorum possessionem, ut in plerisque terrarum lacis usus est, ad manum reglam redire contingebat , ita ut episcopus laudunensis partim regia violentia, partim succedentium episcoporum inerti negligentia illa possessione privaretur. Quod cum sepe contigisset, Elinandus bone mcmorie laudunensis episcopus , a pâtre nostro pie recordationis rege Philippo, in quadam curia, in die Natalis Domini, Lauduni habita, pia petitione impetravit ut predicta possessio, tam in villis quam in censu, ipsi Elinando et omnibus successoribus ejus, sub privilegii attestatione et testium subscriptione, ad integrum reformaretur. Sed et ne qua in posterum aut ojficialium presumptione, aut regum prava voluntate, super hujuscemodi vel ipsi vel successoribus ejus oriretur inquiétude^ precipiente rege, ab omnibus episcopis qui in coronatione ejus in solenni die affuerunt, exconimunicatione cautum est ne quis in posterum, instigante diabolo, hanc régis redditionem pervcrtere aut cessare auderet. Qui autem illam exconimunicationem fecerunt episcoporum nomina hec sunt : Manasses , archiepiscopus remensis ; Elinandus,
ipsius loci episcopus ; Tethaldus , Suessonum episcopus; Rogerius , cat/ialaune/isls episcopiis ; Ratbodiis, noi'ionicnsis episcopus; Gaufridus, parisierisis episcopus; Guido, amhianensis episcopus; Guido, belvacensis episcopus.
Sed cuin , post mortein Elinandi episcopi, pâtre nostro perverse consilio a recto tramite déviante, nobisque hanc redonationem ejus atque excommunicationem penitus ignorantihus , per aliquantum temparis ecclesia prefata possessione caruisset, novissime Bartholomeus , sepe dicti loci venerahilis antistes, nos adiit atque sub presentia domini Quononis, prenestini episcopi et aposto/ice sedis legati , et doniini Gilberti, parisiensis episcopi, necnon et episcoporum Gaufridi Carnotensis, Pétri Belvacensis, Clarenibaldi Silvanectensis, antiquam ecclesie possessioneni humiliter repetens , privilegium manu patris roboratuni et excommunicationem factam ostendit. Nos vero excommunicationem factam audientes et errata patris atque ignorantiam nostram graviter ingemiscentes , Parisius , in capella Stephani, dapiferi nostri, coram legato et predictis episcopis, terra prostrati ahsolutionem patris, quanta in defunctum fieri poterat, ac nostram suppliciter postulavimus, atque ex integro injuste alienatam ab ecclesia possessioneni reddidimus. Ac ne deinceps episcoporum decessu quippiam mutari posset, rogante ipso Bartholomeo episcopo, tam predictas villas quant censum laudunensi ecclesie ad mensam canonicorum eorum in perpetuum, absque retractione habenda, concessinius, lioc tantum ab eis beneficii postulantes ut, quandiu in refectorio comederint cotidie, pro anima patris ac nostra atque omnium predecessorum ac successorum nostrorum, très pauperes pascant et cotidie mlssam mortuorum cantent, exceptis diebus in quibus pro defunctis orare ecclesiarum usus non habet, necnon et pro viventibus regibus cotidie ad majorent missam orationem faciant. Que redonatio, ut inconvulsa permaneat, privilegio confirmari et sigillo nostri nominis imprimi precepimus ; atque hoc ab uxorc nostra Adélaïde regina et filio nostro Philippo, rege designato, ut elemosina nostra stabilis perseveret, gratanter annui fecimus. Signum Ludovici gloriosissimi régis, qui hoc scriptum fieri jussit. S. Adelaidis regine. S. Philippi filii régis. S. Radulphi comitis. S. Rainaldi comitis, S. Mathei comitis. S. Stephani dapiferi. S. Gilberti butellarii. S. Guidonis de Turre. S. Bavtholomei de Falcons. S. Radulphi de Martireto.
Actum Parisius, IIII idus octobris, feria IIII, luna XXVIl, anno Dominice incarnationis MCXXI, indictione XV, epncta XI, concurrente V, anno XIIII régnante glorissimo rege Francorum Ludovico.
Ego Stephanus, régis cancellarius, relegi.
14. — La royauté kt lks mainmoivtables d'Orléans. (T. II, p. 124.)
L'acte de 1147 par lequel Louis VII renonce au droit qu'il exerçait à Orléans n'est connu que par l'ancienne traduction française insérée au tome XI, page 19G, des Ordonnances. Nous en donnons le texte latin d'après l'original conservé aux Archives départementales du Loiret (A. 2188j. Voir notre Catal. des actes de Louis VII, n° 207.
In nomine sancte ac indivldue Trinitatis. Litdovicus , Dei "racia
rex Francoriim et diix Aquitanoruni, omnibus in perpetuum.
Inter universa que agit rega/is excellentié magnitudo, nic/iil laudabde magis aut eque gloriosum apparct, quani ut erga dominatioui sue suhjectos sei'eritalem pntcstatis attemperet et pravaruin consuetudinum usas quas in gravanicn ipsorum niale perpendit inpositas, cleinenter aboleat. Eo niniiruni inluitu , manuin inortuani , quani Aure/ianis habebanius, in inagnam oppressioiiein liominuin nostrorum videntes e.rcrevisse, universis honiinibus nostris utriusque indelicet sexus, in ipsa siquideni urbe et extra, per totum episcopatuni , ubique nianentibus consuetudinem illani , quam nianuni mortuam prenominaviimts, pro remédia anime patris nostri et pro nostra etiani nostrorumque predecessorum salute totiasque regni stabilitate, in perpetuum condonamus et condonando dimittiinus ; slatuentes omnino et per présentent auctoritatis nostre paginant modis omnibus inhibentes ne unquam consuctudo ista, neque per nos ne que per successores nostros, a presignatis liominibus vcl eorum successoribus de cetera requiratur. Quod ut ita ratum in perpetuum incancussumque permaneat, scripta commendari, sigilli nostri auctoritate muniri, nastrique nomtnis subter inscripto karactere corroborari precepimus.
Actum publiée Aurelianis, anna ab incarnatione Domini M". C^.XL". VIP, regni vero nostri AT". Astantibus in palatia nostra quorum noniina subtitulata sunt et signa. Signum Radulfi^ Viromandorum comitis, dapiferi nostri. S. Vuillelmi buticularii. S. Mathei camerard. S. Mathei ëanstabularii. Affuerunt autem huic nostre condonationi : Manasses, aurelianensis episcnpus, Petrus, abbas de Curia Dei ; Rogerius, abbas sancti Evurtii.
Data per manum Cadurci (monogramme) cancellarii.