‹ Histoire des lycées et colléges de Paris suivie d'un appendice sur les principales institutions libres et d'une notice historique sur le Concours gńéral depuis son origine jusqu'à nos joursChapitre 16 sur 39 · EXTRAIT DU RATIO STUD10RUM · texte numérisé non relu

EXTRAIT DU RATIO STUD10RUM

Studiorum cura.

Cum ideo collegia et univcrsitates societas amplectatur ; ut in his nostri commode possint, et doctrioa, ce te risque rébus, quae ad adjuvandas animas couferunt, instrui, et, quae didicerint ipsi , communicare cum proximis; post religiosarum et solidarum virtutum curam, quae praecipua esse débet, illud maxime incumbat, ut finem hune, quem in gymnasiis admîttendis societas sibi proposuit, deo juvante, consequatur.

Tragœdiœ et comœdiœ.

Tragœdiarum et comœdiarum, quas non nisi latinas, ac rarissiraas esse oportet, argumentum sacrum sit, ac pium, oeque quicquam actibus interponatur, quod non latinum sit, et décorum; nec persona ulla muliebris, vél habitus introducatur.

Finis.

Feratur prseceptoris peculiaris intentio, tum in lectionibus, cum se occasio obtulerit, tum extra eas, ad auditores suos ad obsequium et amorem Dei ac virtu-

tum, quibus ei placere oportet, movendos, et ut omnia sua studia ad hune finem référant.

Prœfectus studentiutn.

Sit denique in omnibus, divina aspirante gratia diligens, et assiduus jpraefectus studentium, tum in lectionibus, tum in aiiis litterariis exercitationibus studiosus : non uni se magis quam alteri familiarem attendat ; contemnat neminem , pauperum Btudils aeque ac divitum prospiciat, profectumque unius cujusque e suis scolasticis speciatim procuret.

Scholarum disputationes.

Consideret quando, qua ratione, et quo convenire debeant scholae ad disputandum inter se : nec solum disputandi rationem ante praescribat, sed etiam, dum certatur, praesens ipse sedulo curet, ut fructuose, modeste, pacate gerantur omnia. Eodemque-modo rhetorum et humanistarum déclamation ibus,seu praelectionibus, quas in gymnasio habere soient, intersit.

Academix.

Ad litterarias exercitationes altius imprimendas det curam, ut si rectori videbitur, in classirms non modo rhetoricae humanitatis, sed etiam grammaticae, académie instituantur in quibus. statutis diebus, certisque legibus qua3 in fine libri habentur, vicissim praelegatur, disputetur, aliaeque boni auditoris partes agantur.

Prœmiorum numerus.

Rhetoricae octo praemia proponentur, duo solutae orationis latin», duo carminis, duo solutae orationis graecae , totidem grseci carminis. Sed item plane oraine in humanitate, et in prima classe grammaticae, relicto sciliect graeco carminé, cujus infra rhetoricam fere non est usus. Quatuor deinceps in omnibus aliis

inferioribus, relie to etiam latino carminé. Unus praeterca, aut aller in singulis classi bus, qui optime omnium christianam doctrinam recitaverit, prœmio donetur. Poterunt tamen, ubi ingens, aut par vus est numerus discipulorum, plura, vel pauciora dari, dummodo potior semper solutœ orationis latinae ratio habeatur.

Prœmiorum apparatus.

Constituto deinde die, quanto maximoque fieri poterit apparatu, et hominum frequentîa, nomina rictorum publiée prononcientur, et in médium procedentibus praemia, cuique sua, honorifice dividantur. Si quis non aderit, nisi potestatem j asti s de eau si s, quae rectori probentur, acceperit a praefecto, praemium vel optimo jure sibi debitum amittat.

Distributio.

Unumquemque yictorem praeeo evocabit hoc fere modo : quod felix faustumque sit rei litterariae, omnibusque nostri gymnasii aîumnis, primum, secundum, tertium, etc., praemium solutae orationis latinae, graecae ; carminis latini, graeci, etc. meritus et couse* cutus est N. Tum victori tradat praemium, non fere sine aJiquo ad rem maxime apposito carminé brevissimo, quod statim. si commode fieri possit, a cantoribus repelatur. Ad extremum addat idem praeco . si' qui proxime accesserint, quibus aliquid etiam, prœmii loco, dari licebit

Gradus cujusque scholx.

Scholae omnes in suo se gradu contineant. De rhe torice qu'dem et humanitate dicetur seorsim ; grammaticae vero très scholae esse debent, quibus ejusdem quidam quasi cursus absolvatur. Omnia proinde Emmanueiis praecepta très in partes dividenda sunt, quarum singulae singularum scholarum sint propriae, ita tamen ut, in unaquaque classe, ea semper quae in

schola proxime inferiori tradita sunt, recurrantur, prout in cujusque magistri regulis judicabitur.

Corrigendx quam plurimœ scriptiones.

Quotidie scriptiones singulorum a magistro corrigi oporteret, cum praecipuus et maximus inde fructus existât : si tamen multitudo non patiatur, corrigat quam plurimas potest, ita ut quos uno die discipulos praeieriit, altero vocet. Eam ob causam, ciiebus praesertim, quibus e u mina afferuntur, scriptiones aliquas aemulis emendandas dispertiat (quod quo commodius fiât, unusquisque non suum tantum. sed etiam aemuli nomen a tergo scriptionis inscribat), aliquas ipse magister poraeridiano tempore, dam memoriter recitatur, aliquas, si libuerit, domi corrigat.

Exercitationes inter corrigendum*

Exercitationes varias, dum scripta corrigit, pro schola? gradu, modo hanc, modo illam imperet. Nulla enim re magis adolescentium industria quam satietate languescit.

Concertalio.

Concertalio quae, vel magistro interrogante aemulisque corrigentibus, vel ipsis invicem aemulis percontantibus fieri solet, magni facienda et, quoties terapus permittit, usurpanda, ut honesta aemulatio quae magnum ad studia incitamentum est, foveatur. Poterunt autem vel singuli vel plures ex utraque parte committi, praecipue ex maK>stratibus; vel unus etiam plures lacessere , privatus fere privatum petet, magistratus magistratum; privatus etiam interdum magistratum, ejusque dignitatem, si vicerit, sive aliud praemium , aut victoriae signum consequi poterit, prout scholae dignitas et locorum ratio postulabit.

Magistratus.

Magistratus eligendi, prœmiisque etiam, si videbi-

tur, afficiendi, nisi id alicubi in rhetorîca minus necessarium videretur, singulis fcre aut allernis mensibus ; ad eam rem sempl soluta oratione, semel etiam, si videatur, in superioribus classibus, carminé, graeceve scri liant in schola. tolo scholae tempore, nisi in inferioribus melius videatur semi boram concerta tioni relinquere. Qui omnium optime scripserint, summo magistratu; qui proxime accesserint, aliis honorum gradibus potientur : quorum nomina, quo plus eruditionis res habeat,ex graeca romanave republîca mditiave sumantur. Duas autem fere in partes ad aemulationem fovendam scbola dividi poterit, quarum ulraque suos babeat magislratus al te; 1 parti adversarios, unicuique discipulorum suo attnbuto aemulo. Summi autem utriusque partis magistratus primum in sedendo locum obtineaut.

Academiae.

Academias instituât, si rectori videbitur, ex regulis quae propterea seorsim conscriptae sunt ; ad quas discipuli, maxime festis diebus, vitandi otii et malarum consuetudinum causa, conveniant. »

(Page 23.)

La haute société ne dédaignait pas d'assister h. ces exercices, et les vers, narrations, discours ou thèses, prononcés dans ces circonstances, avaient quelquefois une importance réelle.

« Le vendredi 8 août (1681), M. le marquis de Lou- ' vois, fils aîné de M. le marquis de Louvois, ministre et secrétaire d'État, soutint un acte de toute la philosophie, au collège de Clermont. La thèse claii dédiée au roi , qu'elle représentait fort au naturel. Au bout

de la salle était élevé un dais . sous lequel on avait mis le portrait de ce grand prince. M. de Louvois, père de ce jeune répondant, et M. l'archevêque de Reims, son oncle, faisaient les honneurs de l'assemblée.

« Vous jugez bien qu elle fut aussi nombreuse qu'illustre. M. le cardinal de Bouillon, M. l'archevêque de Paris, et tout ce qu'il y avait alors de prélats ici, furent témoins de cette action, aussi bien qu'on grand nombre de princes, ducs et pairs, maréchaux de France, ambassadeurs , conseillers d'État, et autres personnes qualifiées.

« Avant l'ouverture de la dispute , le soutenant fit une belle harangue en l'honneur du roi, et la prononça avec une grâce qui ne se peut exprimer. Après avoir fait connaître qu'il pouvait combattre avec confiance sous les auspices d'un prince à qui la victoire avait toujours obéi , il s'étendit fort sur sa modération. Il dit que cet illustre monarque avait mieux aimé se montrer digne de commander à toute la terre que d'en acquérir 1 empire, et que préférant la gloire de rendre heureux tous" les peuples à celle d'en triompher, il avait sans peine interrompu des conquêtes dont la suite aurait pu mettre en quelque péril la justice, l'innocence, la religion et les beaux-arts, qu'il avait toujours cherché à faire fleurir.

a Ce discours fini, M. l'abbé le Peletier, fils du conseiller d'État qui porte ce nom, ouvrit la dispute, avant laquelle il fît compliment au soutenant, sur les avantages de son illustre famille, qui a l honneur de servir le roi dans les charges et dans les affaires les plus importantes de l'État, avec la fidélité et le succès qui est su de tout le monde.

« Ceux qui argumentèrent après lui furent : l'abbé de Lorraine d'Armagnac; M. l'abbé de Charost; M. de Croissy; M. l'abbé de Luxembourg; M. le marquis de 'Villequier, fils aîné de M. le duc d'Aumont, et M. l'abbé de Vaubecourt. On ne peut répondre avec plus de netteté et de présence d'esprit que ne le fit M. de Louvois pendant deux heures. »

{Mercure de France, 1681.)

(Page 31.)

La prospérité de Louis-le-Grand se soutint pendant les deux premiers tiers du dixhuitième siècle, et le collée continua à jouir pleinement de la faveur royale, dont il se montrait d'ailleurs hautement reconnaissant.

« Fêtes à Louis XV, pour le rétablissement de la

santé du roi.

« Le sieur Campa, maître de musique du collège de Louis-le-Grand , a donné plus de six fois , en différentes églises, de la musique qui ne peut être trop répétée. Le 1 1 août, son Te Deum fut chanté au collège de Louis-le-Grand, et suivi de YExaudiat: le soir, on tira dans la grande cour un feu d'artifice qui dura longtemps et fut fort beau. La cour fut entièrement illuminée, toute vaste qu'elle est, ainsi que toute la façade du bâtiment qui donne sur la me Saint- Jacques, qui est d'une grande étendue.

« Au fond de la cour, on lisait distinctement en lettres d'or, sur une toile transparente, cette inscription :

« Bestitutam salutem publicam Ludovico quinto gratulatur collegium Ludotici Magnù

« On distribua au peuple du vin en très-grande abondance. Plusieurs jeunes seigneurs, pensionnaires du collège, se sont distingués par des illuminations qu'ils ont faites à leurs fenêtre», surtout MM. de Tonnay-Charente, de Vassi, de Nicolaï, de Rochechouart et de Léon.

« Deux jours avant les réjouissances qui ont été faites au collège de Louis-le-Grand, où étudie M. le duc

de la Trémouille, premier gentilhomme de la chambre de Sa Majesté, ce jeune seigneur, chagrin de ne pas rencontrer chez les artificiers ce qu'il souhaitait pour exprimer la joie extrême dont il a été pénétré à l'heureux retour de la santé du roi, écrivit, du collège, une lettre à M. le maréchal de Villeroy, sur la rareté des artifices, et joignit à cette lettre ces vers, également naïfs et fins :

Page 1