‹ Histoire des relations de la Chine avec les puissances occidentales (volume 4)Chapitre 50 sur 365 · TRAITÉ DE NEHTCHINSK, 37 AOUT · texte numérisé non relu

TRAITÉ DE NEHTCHINSK, 37 AOUT

aux habitants d^Albasine de ne pius continuer leurs expéditions sur TAmour et de tâcher de s^attirer les bonnes grâces des Chinois ; ses avis d^ailleurs ne sont pas écoutés ; la ville d'Albasine, devenue un voïévodinat, continue à organiser des explorations sur le fleuve; aussi, en i684, les Chinois se préparent-ils à commencer les hostilités. A la suite de deux sièges d'Albasine, les négociations entre Chinois et Russes amènent le 27 août i68g la signature du traité de Nertchinsk en six articles rédigés en russe, latin et mandchou par lequel furent délimitées les frontières russo-chinoises et fut décidée la destruction d'Albasine. Il ne faut pas se dissimuler l'importance de ce traité, le premier qui ait été conclu par la Chine non seulement avec la Russie, mais avec une puissance européenne. Les ambassadeurs qui s'étaient assemblés à Nertchinsk avaient, aux termes du traité, la mission de « réprimer Finsolence de certaines canailles qui, faisant des courses hors des limites de leurs terres pour y chasser, pillent, tuent et excitent des troubles et des brouilleries, de déterminer clairement et distinctement des bornes entre les deux empires de la Chine et de la Moscovie et enfin d'établir une paix et une intelligence éternelles ».

TRAITÉ DE 7fERTCHn<fSK, 27 AOUT 1689

Les Chinois avaient comme interprètes les deux jésuites Jean-François Gerbillon et Thomas Pereyra*.

Sancti Sinarum Imperatoris mandate missi ad determinandos limites Magnâtes.

Som Go Tu Praetorianorum militum praefectus interioris palatii Palatinus, Imperii consiliarius etc.

I. Gerbillon, voir p. 5i. — Thomas Pereyra, né à S.-Marlinho de Valo, i^*" novembre i645 ; arrivé en Chine en 1678 ; mort à Pcking, a 4 décembre 1708.

GORDIER. I. — 6

Sa misses et américains

Tum QucCam intcriompalatii palatinus, primiordiniscomos. Impérial» vcxîlli dominus, Imperainris avunculus cic.

Lam Tan vnius etiam vexilli clominus

Pam Tarcha item vnius %e\illi dominus

Sap so circa Sagalicn Via aliasque Icrras gcneralis excmluum prac reclus

Ma La vnius vexilli praefcctus

Wcn Ta eïterorum tribunalts aller pracst'* et eaeleri una cum

Dei gratia magnorum doiiiinalorum Tzarum Magnorumque Ducum loannis Aleiicwicz. Pétri Alexiewicz lotius magnae ac parvac. nec non albac Russiac Monarcharum. inullorunique dominiorum ac lorrarumOricnlalium, Occidenlatium ac Seplemtrionalium. Prognatorum Haeredum, ac Successorum. dominatoi'um ac p03»essorum

Magnis ac pienipotentibus Suac Tzareac Majestatis Lcgatis Proxiino Okolnilio ac locitenentc Bronski Tlieodoro Alexiewicz Golovin dapifero ac locitencnle ti^latotnski, loanne Eustahicvicz Wlasoph Cancellario Simone Cornitsti

Anno Cam lli ^8" crocei serpenlis dicto 7" Lunae diea^ prope oppidum Nipchou congrcj^ali tuni ad cocrcendam et rcprimendain in»olciil!am coruin inférions notae venalorum hominum, qui extra proprios limites, sive vcnabundi. sivese niuluo occidentcs, sive dcpraedantes, sive porturbationcs aut tuniultus quoscumque commovenles pro suo arbilrio cxcurrunl. tum ad limites inlor iitrumque Impei'îum Sinicum videlicel et Rulhcnicum claré ac perspicuédetcrniinandosacconslituendos, tumdcniquead paccin pcrpctuam stabiliendam aeternumquc focdus percutiendum, scquentia puncta ex mutuo consensu staluimus ac delerniina-

! Kerbiclii, qui rivo Chôma Tarlaricr \rum dicto pro\imus adjacct et fluvium Sagalien Via intluit. timiles inlcr utrumquc Impcrium constituet. Item a vertice rupis seu mentis lapidei. qui est supra dicti rivuli kerbicbi fontcin ri origineni et pcr ipsa huius inontiscacumina usqucad mare, utriusque Imperii ditionem ila dividet, ut omncs terrae et llu\ii sive parvi sive magni qui a meridionali buius montis pai'tc in fluvium Sagalien Ma inlluunl sint sub Imperii Sinici doniinio. omnes

TRAITÉ DE NERTCnTTÇSK, 2'j AOUT 1689 83

terrae vero et omnes rivi qui ex altéra montis parte ad Borealem plagam vergiint sub Ruthenici Imperii dominio remaneant ita tamcn, ut quicunque fluvii in mare influunt et quaecumque terrae sunt intermediae inter fluvium Ydi et serîem montium prolimitibusdesignatam prointerim indeterminataerelinquantur. De his autem post uniuscuiusquc Imperii legatorum in proprium regnum reditum rite examinatis et clare cognitis vel per ]egatos vel per litteras posiea determinabitur. Item fluvius nomine Ergon qui etiam supra dictum fluvium Sagalien Via influit, limites ita coastituet, ut omnes terrae quae sunt ex parte meridionali ad Sinîcam, quae vero sunt ex parte boreali, ad Ruthenicum Imperium pertineant : et omnes aedes quae ex parte dicti fluminis meridionali in faucibus fluvii nomine Meyrelke extructae sunt ad litlus boréale transferentur.

Arx seu fortalitia in loco nomine Yagsa a Russis extructa fun> ditus eruetur ac destruetur. Omnesque illam incolentes Rutheni Imperii subditi cum omnibus suis cuiuscumque generis rébus in Russi Imperii terras deducentur.

Aique extra hos limites determinatos nullamob causam utriusque Imperii venatores transibunt.

Quod si unus aut duo inferioris notae homines extra bos statutos limites vel venabundi, \el latrocinaturi divagabuntur, statim in \incula coniecti ad illarum terrarum constitutos in utroque Imperio Praefectos deducentur, qui cognîtam illorum culpam débita poenâ mulctabunt: Si vero ad decem aut quindecim simul congregati et armis instructi, aut venabuntur, aut alterius Imperii domines occident, aut depraedabuntur de hoc ad uniuscuiusque Imperii Imperatores referetur, omnesque huius crîminisrci capital i poenâ mulctabuntur, nec bellum propter quoscumque particularium hominum excessus suscitabitur, aut sanguinis eflusio procurabitur.

Quaecumque prius acta sunt, cuiuscumque generis sint, aeternâ obiivione sopiantur. Ab eo die quo inter utrumque Imperiumbaec aetcrna pax iurata fuerit, nulli in posterum ex altero

Imperio transfugae in alterum Imperium admîtientur : sed in Yincula coniecti statim reducentur.

Quicumque ver6 Rutheni Imperii subditi in Sinico et quîcumque Sinici Imperii in Ruthcnico nunc sunl, in eodem statu relinquantur.

Propter nunc contractam amicitiam atque aeternum foedus stabilitum, cuîuscumque gcneris bomînes litteras patentes iteneris sui afférentes, licite accèdent ad régna utriusque doniinii, ibique vendent et ement quaecunique ipsis videbuntur necessaria mutuo commercio.

Concilio inter utriusque Imperii legatos celebrato, et omnibus utriusque Regni limitum contentionibus diremptis, paccque stabilité, et aeterno amicitiae foedere perçusse, si hae omnes delerminatae conditiones rite observabuntur, nullus erit amplius perturbationi locus.

K\ utraque parte bujus foederis conditiones scripto mandabuntur, duplexque exemplar buic conforme sigillo munilum sibi inviccm tradent magni utriusque Imperii legati.

Demum et iuxta hoc idem exemplar eaedcm conditiones Sinico Rutbenico et latino idiomate lapidibus incidentur, qui lapides in utriusque Imperii limitibus in per|)etuum ac aeternum monumentum erigentur.

Datum apud Nipchou anno Cam Hi 28° 7'* Lunae die 24-

Page 1