Pardessus, Diplomata, I, 81 et s. — Sav., II
propria subscripsi, atqiie jure prœtorio, vel jure cimli et ad vicemi codicillorum firmaviK..
Le testament corijonctif d'Aredius et de sa mère Pélagie (373), contient notamment la clause suivante:
... Testamentum nostrum condidimus, quem ego ipse Aredius manu propria scripsi, et testibus numéro competenti tradidimus subscribendum. Quod testamentum nostrum, si casu, jure civili aut prœtorio aut cujuslibet legis novellœ conscriptione velveteris valerenonpotuerit, ad vicem codicillorum et omnium scripturarum quœ firmiter consistunt, valere jubemus... Si quœ liturœ aut caraxatuTâs inventse fuerint, nos eas fecimus dum testamentum sœpius relegimus, idque emendare decrevim^us.
L'acte écrit par Aredius était souscrit par lui, par Pélagie et par six témoins ^
Le testament de Bertrand, évêque du Mans (615) débute par la clause codicillaire : Testamentum meum^ si quo jure civili, aut jure prœtorio vel per alicujus novœ legis interventum valere nequiverit, acsi ab intestato ad vicem codicillorum valere id volo, et valeat. Mais il contient de plus que les précédents la clause d'affranchissement d'esclaves : Eos et has liberos liberasve esse jubeo; — la clause d'insertion dans les jS registres de la curie et la nomination d'un prosecutor ^Ê chargé de requérir cette insertion : £'«70 Bertichramnus episcopus, rogo filium meum. archidiaconum , ut, cum testamentum. meum apertum fuerit, ipso prosequeute , gestis municipalibus secundum legem facial alligari ^.