Acte de fondation, par Eudes de Déols, du Chap. de Levrouœ
. vers 4012.
m non Lu m humano generi carnalis vite cursum ob prothoplasti inobedienliam labilem esse constat, quumquc seculi hujus homincm illecebras devitando , talcm se, dum licet, in bonis operibus exhibere oportet ut ad illam que fine caritura est vitam féliciter transmigrare valeat, apostolo hortante : Dum tempus habeinus, opereniur bonum ad oinnes; hujus apostoli aliarumque sacrarum scripturarum ammonitione, ego Dolensis Odo compulsus , nul 1 uni in temporalibus divitiis stabilitatem considerans, de mee possessions rébus maximis, pro anime mee salule, et pro amicorum meorum animabus, partem Deo dare decrevi. Quapropter ecclesiam Leprosi in Dei sanctique Silvani fundatam honore , archiepiscopi Bituricensis Dagberti, parentum quoque et amicorum consilio, canonicali clero decorandam esse decrevi ; qui predictus archiepiscopus , lam venerabile propositum ex sui parte augmentare cupicns, prefatam insuper ecclesiam liberam perpetuo Ûeri volens,non solum hoc constituendum concessit, verum etiam synodum et parreias quas prius solvebat ipsi Ecclesia, dimisit. His ita dispositis Drogone Buzineiacensi , Girberto Breniacensi, Beraudo Dunensi, GiraudoMusca, Adalardo Castro Melanensi, aliisqne meis compluribus viris comitatus, ad predictam ecclesiam omui prepulsa inora accessi , in qua legalinm personarum clericorum eongregationem, Deo auxiliante, instituens, ex iis Badulplium priorcm , Gosbertum decanum , Teotbertum precentorem , pro ipsorum decreto electos imposui. Quorum procurationi, ne in Dei servitio laborantes nimiam paterentur inopiam, providens, de ipsis redituum rébus quas ibidem habebam illis partem altribui : vendas scilicet que de macellariorum offlcio exeunt et ab eisdem macellariis credulitatem in carne emenda pcr XLU. dies. Et quia eos amplitudinem qua claustra , claustrorum ofticinas, seu alias domos construere possint habere dignum erat, ipsius Burgi partem Ecclesie propiorem fossa circumdare feci, eisque circumdatam , prorsus etiam abomni impedimento solutam, dedi. Quisquis ad hujus
sancte Congrégations sustamcntum de possessionibus suis ad feodum meum pertinentibus , aliquid impendere voluerit, grato animo asscntior. Quicumque igitur malignitatis sue telo percussus hanc venerandam insiitutionem dissipare conatus fuerit, primum Dei iram incurrat , cum Dathan et Abiron pereat , et quod inique appétit non expleat.Facta est hec suprascriptio presentibus ipso Odone Dolis domino , Radulfo filio suo , Drocone de Busenciaco , Girberto de Brennia , Beraudo de Dunio, Giraudo Musca , Odone de Monte Boriaco, Adalardo de Castro Melano , Umberto de Bardellia , aliisque quampluribus quorum nomina referre lungum esset. Data mensc Maii , régnante rege Hoberlo, Dàgberto archiepiscopo Biturigo pago presidenti, luna décima, anno ab Incarnationc Domini octingentesimo nono decimo.
Cartul. de Levroux, aux Archives de l'Indre.
Don à l'Eglise de Levroux , par Raoul de Déols , des hommes et des femmes qui iront sous le portique de cette Eglise pour se guérir de la maladie dite Feu de saint Silvain.
vers d072.
Quoniam vite presentis cursum propter transgressionem primi parentis brevem et labilem esse constat, oportet omnes fidèles nos taies in bonis operibus exhibere ut ad eterne beatitudinis vitam ab hac brevi et infelice vita valeamus cum sanctis pervenire. Ait enim apostolus : Operemur bonum ad omnes dum tempus habemus , maxime autem ad domesticos fidei ; item idem ait : Qui parce seminat parce et metet , et qui seminat inbenedictionibus,debenedictionibusetmetetet vitam œternam. His et aliis sanctis scripturis ego Radulfus dominus Dolensis monitus et informatus, notum facio et presentibus et futuris quod pro salute anime mec et parenlum et predecessorum meorum quorum heres sum constituais, dono et concedo in perpetuum ecclesie S. Silvani de Leproso et Canonicis in ea Domino servientibus homines et feminas ad meum dominium pertinentes,
478 pièces
quicumqne igne S. Silvani accensi , spe sanitatis recuperande , Beatorum Confessorum Silvani atque Silvestri et aliorum Sanctorum, qui in eadem requiescunt Ecclesia , patrociuia postulantes, in portico ejusdem Ecclesie cum aliis ejus languidis jacebunt, et omnes heredes qui ab illis deinceps cxibunt; et collectas et exactiones et omnes consuetudines quas in illis hominibus et vita et morte solitus eram habere. Et quoniam hec eadem Ecclesia ab antccessoribus fundata modicos et tenues habet redditus, addo donationi quam ei facio quod quidcumque de feodo meo Ganonici illius ecclesie donatione vel emptione seu pignore accipere potuerint, libère, absolute habeant et possideant sine servitio quod mini impendant , propter hoc quod Deum omnipotentem et gloriosam ejus Genitricem et beatum Silvanum et omnes sanctos Dei , pro me peccatore et pro parentibus et pro predecessoribus meis, omnibus horis et orationibus suis exorent. Hujus doni testes sunt : Adalardus Guillebaut. Petrus Landuci. Galterius de Valentiaco. Giraudùs Musca. Stephanus Panitarius. Petrus prepositus Dolensis Castri. Hoc factum est Puilippo rege Francorum régnante, Ricardo Bitur. Archiepiscopo.
Gartulaire de Levroux.
Bornage , à jet de flèches , des terres de f Eglise de Meunet , appartenant à V abbaye de St.-Sulpice.
( Sans date. )
Carta de Musneto.
Gonventum taie fecerunt Tedbadus, et frater suus Odo, et mater sua Adda cum abbate sancti Sulpicii Odone et monachis ejus de ecclesia que dicitur de Molnet. In prefata namque ecclesia , multa nuper mala tam ipsi quam sui faciebant. Tandem inter se ad hoc pervenerunt placilum ut adsisteret aliquis ex parte sancti Sulpicii cum forti balista a capite ejusdem ecclesie et infra et a latere dextro et sinistro, et mitteret sagittam, et ubi deveniret sagitta , ibi figeretur crux , ob signum illius ecclesie
salvationis ; et quisquis mansurus esset in antea a terminis presignatis usque ad corpus ecclesie, liber et salvus fierét ab omni servicio istorum servorum ( sic ) ; et omnino a quereiis et oppressionibus suorum et etiara extraneorum. Si vero aliquis ad manendum venerit ex ipsorura consuetudinariis , in ipsis suam consuetudinem habebunt. Hospicia autem nec ipsi nec sui faciant ibi; nil inde accipiant; nullam vins inférant. Sed omnia salva et quieta permaneant. Quod si aliquis hoc infregerit , bannura seniori componat LX solidos , et monacho preposito dabit suam legcra , et malefactum emendabit cui intulerit. Ut stabilis et firma bec omnino sit per omne oevum convenientia , accepit Telbaudus solidos Lu. de sancti Sulpicii pecunia. Si quis aliquain pecuniam contra hanc convenientiam immiserit , et infregerit suo sciente, nisi congrue emeudaverit, sit dampnatus cum Dathan et Abiron in perpétuas penas. S. Rodulfi. S. Odonis fratris sui. S. Adde matris eorum. S. Pétri Guillibaldi. S. Bernardi. S. Arberti. S. Ebrardi. S. Atlonis. S. Ebroini. S. Ho du! h" Gai i ri. S. Ebrardi filii senioris. Acta sunt hec temporibus Philippi régis, in mense quo cepit Rodulfus Gastrum de Erilione.
Cart. A. de St.-Sulpice, f» 73.
Restitution des Églises de Saint-Èloy-de-Gy et de Vignouœ, par des laïques , à l'abbaye de St.-Sulpice , sous l Archevêque Richard.
vers 1070.
Innotescat omnibus hominibus quum Stephanus Turmellus possidebat medietatem Giacensis ecclesie que juris sancti Sulpicii antiquitùs fuerat. Unde Odo abbas fecit clamorem ad Richardum archiepiscopum. Quapropter ipse archiepiscopus submonuit predictum Stephanum ut redderet Deo et sancto Sulpicio quod accipiebat in eadem ecclesia et in presbiterali feodo. Et quia idem Stephanus propter submonitionem noluit reddere, posuit eum archiepiscopus sub anathemate. Tune ille coactus excomraunicatione reddidit Deo et sancto Sulpicio quicquid in predicta ecclesia et in presbiterali feodo accipiebat. t. i. 37
PIÈCES
Postea verô idem Stephanus recognoscens injuriam quam de eadem ecclesia et de Yinogilcnsi ecclesia sancto Sulpicio fecerat* fecil hominium Odoni prcdiclo abbati. Abbas itaque etMonachi concesserunt ei fraternam soeietatem et benefactum sui loei. Alîait i vero medietatem istius ecclesie possidebat eodem modo Girardus Belvacensis injuste , et Constantius Salvaticus , atque Arveus de Busenciaco. Hii omnes similiter, excommunicatione coacti predicti archiepiscopi, reddiderunt Deo et sancto Sulpicio medietatem predicte ecclesie quam se injuste possedisse recognoverunt. De hominio autem quod supradictus Stephanus TurmellusfecitOdoni abbati, ut supra diximus, suut testes: Giraudus clericus , et Goscelinus serviens. Et de predicta ecclesia ab eodem Stephano sancto Sulpicio concessa. S. Odonis abbatis. S. Raimundi Monacbi. S. Geraudi Noe Mo. S. Stephani fratris ejus. Et S. aliorum multorum qui huic interfuerunt concessioni. S. Ànnilfî Calvelli precentoris. S.Rainaudi archipresbiteri.
Cart. A. de St.-Sulpice , f° 18.
Charte d'Adèle , fille de Guillaume-le-Conque'rant , comtesse de Champagne et de Sancerre^en faveur de f Abbaye de St.Satur.
Dare beneficium gracie est, ablata vero restituere , justicie : subsistit in his vite perfectio christiane. Quorum alterum corrigit injuriam, prosequitur alterum benignitatem. Quod ego Adila , Stephani magistcrio rationis edocta , simulque meorum mole perterrita delictorum , ecclesiam S. Satyri sublimare et honorare decrevi ablata restituendo , propria largiendo , libertatem roborando. In dedicatione igitur prefatc ecclesie , anno M0. C°. IV0. , indictione XII». , cpacta III , Idus Nov. , a Leodegario Bituricensi archiepiscopo celebrata , consuetudinem pacis Castri Gordonici que tamon antiquitus ejusdem fuerat ecclesie, beato Satyro ea racione contuli ut post mortem Roberti cui eam dederam in proprietatem , ecclesie libéra rediret camque intérim a prefata teneret et recognosceret ecclesia simulque pro ea hominagium faceret abbati , debitum servicium solveret,
ablata dcinceps ipsius Roberti succcssoribus omni reclamandi facultate. Preterea feriam in anniversario dcdicationis constitutam et omnes ferie redditus beato Satyro iribui , ita scilicet ut nulli clientium comitis, nulli penitus alie persone, nisi illi quain canonici preponercnt , in prefata feria vel in hominibus ad feriam venientibus dominium vel justiciam exercere liceret. Eamdeni quoque libertatem quam tempore ïebaldi comitis prefata habuerat ecclesia deinceps habendam concessi et firmavi. Ut hec autem omnia pro salutc quoque anime comitis Stephani mariti mei pretaxate collata ecclesie libéra remanerent et absque calumpnia cujuslibet persone proprietas fièrent, filii mei Willelmus, et Tebaldus et Agnes uxor Willelmi non solum meam concessere donacionem , sed ipsi quoque eam mecum fecerunt, sub testimonio Leodegarii Bitur. archiepiscopi et Aldeberti Cenomannensis episcopi.
Cart. de St.-Satur , f» 698 , aux Archives du Cher.
Clarté en faveur du prieuré d'Orsan.
Universis sanctae Dei ecclesiae filiis praesentibus scilicet atque futuris notum fieri volumus et praesenti scripto denunliamus quod Bituricensis patriœ barones, Radulfus videlicet Dolensis, Gaufridus Exoldunensis , Joannes Lineriensis , Elias Uriacensis , Hunbaldus de Sancta-Severa, pro redemptione animarum suarum dederunt Deo et Beata3 Mariae semper Virgini et sanctis monialibus fa;minis sub regulari disciplina in loco qui dicitur Ursan Deo servientibus quod nunquam aliquas consuetudines quœ vulgo pedagium vel teloneum seu venditiones appellantur de eorum pecuniis sive rébus ipsi vel eorum clientes acciperent aut a suis hominibus exigere aliqua occasione praBsumerent. Praeterea isdem sanctimonialibus fœminis concesserunt ut quidquid de eorum fcodis sive casamentis a quibuslibet suis feu~ dalibus acquirere possent quiete et inconcusse omni remota calumnia jure perpetuo possiderent. Haec autem donalio et concessio facta est in pra?sentia domni Hoberti de Arbrussello
PIÈCES
sub cujus regimine locus ipse tenebatur, in manu venerabilis vii i Leodegarii Biluricensis archiepiscopi in cujus diœcesi locus praedictus consistit. Ut autcm haeo donatio atque concessio firma et i Uibata omni tempore permaneret , statuerunt supradicii barones consilio et assensu jam dicti archiepiscopi ut si quisde eorum, quod absit, successoribus hoc donum violare vel al iq uo modo inquietare praesumeret, propriis privatus possessionibus tamdiu anathematis sentcntiû coarctaretur quousque huic donationi assentiret et de perpelrata iniquitate digne satisfaceret. His ita peraclis sscpedicius archiepiscopus et dominus Robertus et alii religiosi fratres qui ibidem aderant praetaxatis baronibus eorumque successoribus illius sancti loci fraternitatem et omnium beneficiorum suorum participationem ex parte Dei omnipotentis et sanctae Maria? semper Virginis concesserunt. Huic donationi adfuerunt Bernardus Bituriccnsis archiepiscopi capellanus. Giraudus presbyter, Semfredus presbyter, discipuli domni Roberti. Aalardus Guillelbaldi. Petrus Garini dapifer domini Radulû Dolensis et complures alii ta m çlerici quam laici. Simili modo Petrus de Bometiîs dédit monialibus supradictis de Ursano omnes consuetudines suae terrae t a m in pedagio quam in teloneo et in pascualibus pro redemptione anima* suae omniumque parentum suorum. Istis supradictis testibus. Facta sunt hsec anno ab lncarnatione Domini millésime centesimo decimo tertio , in ecclesia S. Mariai , ante altare, inloco qui dicitur Ursan, anno pontiûcatus domini nostri
chalis decimo tertio,regnante Ludovicorege Francorum. Archives du Cher, Fonds d'Orsan, ancienne copie.
Cum a bonis et aequis dominis in locis pro salute animarum suarum , ob honorem et amorem Dei , in possessionibus suis aedificatis bone consuetudines constituantur , et sicut constituantur ita firmiter teneantur , et ipsa loca sub potestate et
Char le de l'Archevêque Léodegaire , sur la ChapeUe-Aude , dépendance de Saint-Denis.
vers 1100.
ditione servitorum aecclesie habitantium in eis ab ipsis dominîs subdantur , et ea quœ aguntur ad noticiam posterarum litterarum memorie tradantur ; notificamus tam presentibus quam futuris , Hunbaldum Uriacensem , filium Hunbaldi senioris , quadam die redeuntem de expedilione, apud Capellam venisse, et ibi cum XL militibus hospitasse ; et domos Burgensium per vim intrasse, et panem , et vinum, et carnes , et alia militibus suis neccssaria , violenter rapuisse. Quod cum vidisset Rotdulfus prior, calumpniavii Hunbaldo injuriam et dampnum quod fecerat sancto Dionisio. Hunbaldus vero parvi pendens calumpniam prioris , respondit se nullam sancto Dionisio fecisse injuriam, quia consueludo sua erat. Prioritaquc, audita responsione Hunbaldi , esse suam consuetudinem dicentis; adjuncto sibi auxilio suorum servientium et Burgensium, vi expulit omnes de Capella , igne et gladio. Quo audito Hunbaldus , nimium moleste ferens priorem ausum fuisse tantam inferre sibi contumeliam , cum militari manu ingressus est claustrum , rapiens res sancti Dionisii, annonam, vinum , vestes, boves, vaccas , et omnia alia quae invenire potuit. Qua de causa , Rotdulfus prior adiens curiam domini Leodegarii Bituricensis archiepiscopi fecit clamorem de Hunbaldo Uriacense. Archiepiscopus itaque audito clamore prioris , veniens apud Capellam monuit Hunbaldum , ut faceret sibi et priori rectum. Hunbaldo autem dicente debere dari sibi convcnientem diem , dédit et archiepiscopus convcnientem diem, apud sanctum Desideratum Castrum. Convenere igitur statuta die apud sanctum Desideratum in prcsentia domini Leodegarii archipresulis , et multorum aliorum procerum, Rotdulfus prior et adjutores sui , Hunbaldus de Uriaco et adjutores sui. Legens itaque prior privilégia sancti Dionisii quae fecerant reges Francie , et principes istius terre, scilicet Archinbaldus Burbunensis , de cujus fisco erat burgus Capelle , vidente et audiente Hunbaldo Uriacense pâtre istius Hunbaldi ; presentavit prior in presentia omnium legitimos testes testificantes et vero testimonio probantes libertatem et immunitatem Capelle ab invasione omnium hominum sicul statuerant reges Francie , et Archinbaldus Burbunensis et quidam principum hujus terre. Hunbaldus autem, audilis privilegiis et testimoniis prioris , respondit se debere habere consuetudinaliter in burgo de Capella vicariam, teloneum, hospita-
tionem , creditionem rerum venalium, panis et vini et carnium, et homines ipsius burgi debere ire in expeditionem suam. Auditis igitur amborum racionibus , archiepiscopus et ceteri proceres qui intererant juditio iuterrogaverunt utrumque , priorem scilicet et Hunbaldum , si vellent ex suis racionibus fieri juditium. Prior ergo respondit se libentissime auditurum juditium. Hunbaldus vero respondit se accepturum consilium. Accepto itaque consilio cum Adelardo Wuillebaldo, et Helia fralre suo , et aliis quam pluribus sue parti faventibus, videns se non posse resistere privilegiis et testimoniis prions , nec per se, nec per testimonium , née per inveslituram quam pater suus vel aliquis de génère suo habuissel , patenti racione convictus, recognoscens et confitens culpam suam, faciensquc congruam satisfactioncm archiepiscopo et priori de invasionc ville Capelle et infractione claustri, reddens ex integro omnia quae injuste abstulerat, et monachis et burgensibus dimisit consueludines supra denominatas, ita ut nec ipse nec aliquis de génère suo cas amplius repeleret. Et quia archiepiscopus et prior condonaverunt ei injuriam quam eis fecerat excepto captato , firmavit propria manu super lextum evangeliorum se nunquam amplius in villa de Capella per vim aliquid rapere, nec consueludines supra nominatas per se vel alium quemlibet de suo génère ultcrius querere. Ex hac conventione jussit domnus Leodegarius archiepiscopus, ipso Hunbaldo videute et concedenle , et eis qui cum eo erant, carlam fieri , et suo proprio sigillo sigillari. Hoc viderunt et audierunt Helias Uriacensis frater Hunbaldi, Adelardus Wuillebaudus, Hugo de Magduno, Rorgo prior de Gratiaco, Geraldus archidiaconus, Dacbertus archipresbiter, Dalmatius Cabrit, Amblardus Grossinellus, Petrus prior de Leproso et mulli alii. Hoc actum est tempore Philippi Francorum régis.
D'après l'original en parchemin déposé à la section domaniale des Archives du Royaume , série S , n°. 2205. — Communiqué par M. Soilly, employé aux Archives.
NOTIONS PRÉLIMINAIRES. — Essai de Géographie
HISTORIQUE SUR LE BeRRY.
L — Situation et aspect général du Berry : ses divisions naturelles;
coup-d'œil sur les populations qui l'habitent. u
