LL
UN P uem
Signum Henrici, filii regis. Signum Lanfranci, Cantuariensis archiepiscopi. Signum Willelmi, Rotomagensis archia Signum Odonis, Baiocensis episcopi. Signum Gisleberti , Luxoviensis episcopi. Signum Gausfridi , Constantiensis episcopi. Signum Michaelis, Abrincensis episcopi. Signum [Gisleber]ti , Ebroicensis episcopi. Signum Roberti, Sagiensis episcopi. Signum Rogeri , comitis de Monte Gomerico. Signum Roberti , comitis de Moretonio. Signum Willelmi, comitis Ebroiceusis. Signum Rogeri de Bello Monte. Signum Roberti, comitis de Mellent. Signum Roberti de Belesme. Signum Henrici de Bello Monte. Signum Hugonis de Monte Forti. Signum Roberti Bertranni. Signum Willelmi Bertranni. Signum Ricardi filii Turstini. Signum Rannulti vicecomitis. Signum Hugonis comitis. Signum Eudonis vicecomitis. Signum Roberti , comitis de Molbrai. Signum Ingelrauni filii Ilberti. Signum Rodulfi filii Auseredi. Signum Willelmi Goit. Signum Rainardi. Signum Hugonis filii Hugonis de Rosel. Signum Serlonis de Lingevrio. Signum Corbelli camerarii , filii Rainardi. Signum Willelmi canonici , filii Sueni. Signum Bernardi filii Ospaci. Signum Rodulti filii Herfredi.
(Original aux Archives du Calvados, fonds de Saint-Etienne de
Caen.)
40. FRAGMENT D'UNE NOTICE CONSTATANT UNE DONATION FAITE A L'ABBAYE DE MARMOUTIER PAR EUDES , VICOMTE DU COTENTIN.
Noverint etc. quod Eudo, vicecomes pagi Constantini , donaverit nobis, Majoris Monasterii monachis, quartam
ox ulli
partem de Helvilla (4), quam de illo tenuerat miles quidam nomine Rogos, per hereditatem sue uxoris que ipsa vocabatur Roges, e/c. Actum in domo Turstini cognomento Ourosi , anno ab incarnatione Domini MLXXXI, presidente nobis abbate Bartolomeo. Testibus istis : Eudone vicecomite, Willelmo Carited, Turgiso Ravenot, Ansfrido vicecomite , Rogerio Betemon , Rotberto Badrat ; Rodulfo de Magnavilla, Vigoto dapifero , Rotberto Durventre, Willelmo filio Ingulfi, Rodulfo filio Clarenbaldi , Rogerio fratre cjus.
(Extrait à la Bibl. imperiale., ms. latin 5441, t. T, p. 199.)
A. NOTICE CONSTATANT UNE DONATION FAITE A L'ABBAYE DE MARMOUTIER PAR EUDES FILS DE TURSTIN.
Vers 1081.
Eudo filius Turstini dedit Sancto Martino Majoris Monasterii suam partem quam habebat in villa qua appellatur Helville (2), in ecclesia , in terris fructuosiset infructuosis . in pratis et in aquis.
Ego Willelmus rex signaculo sancte crucis signavi. Ego Mathildis regina concessi. Ego Willelmus , filius ejus , firmavi. Ego Hugo comes concessi. Ego Gosfridus interfui. Ego Ricardus asserui. Ego Petrus laudavi. Ego Radulfus vidi. Ego Eudo dapifer signum crucis impressi. Ego Engelrannus in presentia annui. Ego Rogerius hostiarius audivi. Ego Willelmus Paganus vidi.
( Copie à la Bibl. Imp., ms. latin 12880, f. 219, v*.)
(4) Helleville ou peut-étre Héauville, Manche, cant. des Pieux. (2) Voyez la note précédente.
su d s
42. NOTICE D'UN ACCORD PASSÉ A LA COUR DE GUILLAUME-LE- CONQUÉRANT, EN PRÉSENCE D'EUDES LE VICOMTE, ENTRE LES MOINES DE MARMOUTIER ET GEOFFROI FILS DE NERVÉE, AU SUJET D'UNE PRÉBENDE DE SAINT-GEORGES DE BOHON.
Vers 1O&1.
Notum sit omnibus presentibus et futuris illam Sancti Georgii (4) prebendam , quam Gaufridus Nervei filius injuste calumniatus fuerat , monachos Sancti Martini de Majori Monasterio , judicio curiw regis Anglorum, coram episcopis Gaufrido videlicet Constantiensi , Michaele Abrincensi , Gisleberto Luxoviensi, et Eudone vicecomite, quibus idem rex judicium illud præccpit decernere, a calumnia prædicti Gaufridi , juste deliberationis ratione, apud Casaris burgum, tertia Nativitatis Christi die, Sancto Martino et Sancto Georgio redemisse atque in perpetuum acquita visse, sub testimonio domni Unfredi de Bohun et Richardi filii ejus, necnon Ingulfi, ejusdem loci canonici, Gaufredi dapiferi , Unfredi,Alveredi, Radulfi filii Benzelini, Rogerii de Albiniaco, filiique sui Rualoc, Nigelli Bloeth, necnon et testimonio archidiaconorum Normanni atque Radulfi de Sancto Laudo, Sansonis Baiocensis , Bernadique filii Ospaet Rotomagensis , hominumque Sancti Martini, Rualoci de Heltvilla, atque Malgerii Stobelont , Torchetilli de Bohon, Willelmi de Botevil.
Auxit (2) iterum postea domnus Humfredus (3) suam clemosynam quam fecerat Beato Georgio et Sancto Martino de
(1) Saint-Georzes-de-Bohon, Manche , cant. de Carentan.
(2) Ce qui suit est une notice qui doit être postérieure de quelques annces à la précédente, La confirmation du roi dont il v est question date assurément d'un des derniers débarquements de Guillaume-le-Conquérant en Normaadie.
(3) Onfroi de Bohon.
iu, BE us
cultura qu: adjacet Sancto Georgio et de pratoquod ibi habehat in suo dominicatu et de rustico Anschitillo. Hanc autem donationém rex 4nglorum- Willelmus concessit fieri , requisitione domini Hunfredi, cum rex sederet super tapetum
inter domum foresterii et ecclesiam de Bernuvivilla (1), cum remansisset de Anglia. Vidit autem hoc comes de Moretonio et comes Alanus Rufus.
( Copie à la Bibl. Imp. , ms. latin 12878, f. 235.)
13. FAUSSE CHARTE (2) DE GUILLAUME LE CONQUÉRANT, SOUS- CRITE PAR NÉEL.
Willermus, gratia Dei Anglorum rex et princeps Normanorum , omnibus fidelibus quaqua versum manentibus , salutem. Notum fieri volo omnibus fidelibus meis in Norinannia degentibus quod avus meus beate memorie comes Ricardus dcdit ecclesiam Sancti Gervasii cum omnibus appenditiis ad eam pertinentibus, pro salute anime sue et parentum suorum , apud Rothomagum civitatem , in manu Johannis abbatis , qui tunc preerat monasterio sancte et individue Trinitatis , in loco qui dicitur Fiscampnus, co tenore ut omni tempore sit hospicium et recepcio abbati predicti monasterii et suis monachis, ita ex toto ut nullus unquam comes aut aliqua persona cujusque ordinis , cujusque dignilatis, audeat immutare aut alienare a predicto monasterio , sed semper sit hospicium , ut predictum est, ad recepcionem
(4j Bernouville, Seine-Inférieure, cant. d'Offranville, comm. de Hautotsur-Mer.
(2) La fausseté de cette charte résulte de ce que Guillaume y prend le titre ce roi d'Angleterre et de ce qu'elle est souscrite par plusieurs personnages dont la mort arriva avant l'année 1066 , date de l'avénement de Guillaume au trône d'Angleterre.
abbatis et monachorum Sancte Trinitatis. Igitur ego Willermus predietus, rex Anglorum et princeps. et dux Normannorum , Stabilio et confirmo hane deseriptionem et omnibus fidelibus meis, videlicet episcopis ,. abbatibus et principibus et utriusque sexus hominibus cónfirmandam trado, et ab omni servitio archiepiscopali sit libera sicut Fiscampni abbacia , ut nullus meus heres aut archiepiseopus seu alicujus potestatis persona audeat infringere vel violare hanc meam donacionem , sed perpetuo stabilita maneat predicto loco-Fiscampni monasterio, sicut jam dictum est. Si vero aliquis contra. eam audaci temeritate aliquid conatus fuerit, in primis iram omnipotentis Dei incurrat, et coactus auri libras centum ad fiscum dominicum persolvat, ut confusus discat improborum temeritate non esse violanda que ob amorem Dei majorum statuerit auctoritas. Signum Willermi, Angiorum regis et ducis Normanorum. Signum domini Roberti archiepiscopi (1). Signum Roberti episcopi (2). Signum Gingolei archiepiscopi. Signum domini Johannis abbatis. Signum Gradulphi abbatis (3). Signum Garnerii abbatis. Signum Durandi abbatis. Signum Balduini comitis. Signum Ingelranni comitis. Signum Nigelli. Signum Osberti. Signum Gisleberti comitis (4). Signum Ricardi vicecomitis. Signum Gozelini vicecomitis.
(Vidimus du pape Benoit XIII, daté de Saint-Victor de Marseille le 28 juin 1404 , dont j'ai vu deux copies : l'une extraite par M. Le Prevost, du Cartul. de Fécamp, qui appartenait à M Germain ; l'autre insérce dans un acte du vicomte de Rouen de l'année 1460 , aux Archives de la Scinc-Inférieure.)
(1) Robert, archevéque de Rouen, mort en 1056 ou 1057.
(2) Robert, évéque de Coutances, dont le successeur Geoffroi de Montbrai était déjà sur le siége épiscopal en 1048.
(3) Gradulfe , abbé de Saint-Wandrille, qui fut remplace en 1065 par Robert.
(4) Gilbert, comte de Brionne, qui fut assassiné peu de temps apres l'année 1055.
um
44. EXTRAIT D'UNE CHARTE ACCORDÉE A LA CATHÉDRALE DE BAYEUX PAR LE DUC ROBERT COURTE-HEUSE ET SOUSCRITE PAR NÉEL.
Q4 avril 1089.
isis Robertus, comes Normaunie. Willelmus , Rothomagensis archiepiscopus. Willelmus, Dunelmensis episcopus. Gislebertus, abbas Sancti Stephani de Cadomo. Rogerus pincerna de Ivreio. Engelrannus filius Ilberti. Ricardus de Red{vieris. Willelmus Monachus (1). Willelmus Bertrannus. Rannulfus filius Rannulfi vicecomitis. Hugo filius Bald[r]ici. Rannulfus vicecomes. Nigellus de Constantino.
Auno igitur ab incarnatione Domini millesimo octogesimo nono, indictione XII, principatus Roberti comitis anno secundo, dedicationis ejusdem ecclesie anno duodecimo , ordinationis Odonis , ejusdem ecclesie episcopi, anno quadragesimo, VIII kalendas mai(ij, dum esset idem comes apud Vernonem , quoddam castrum Norinannie, iturus in expeditionem in Franciam, hec que supra scripta sunt coram primatibus suis predicte ecclesie in perpetuum possidenda contradidit, contradita per hanc cartam, sigilli sui assertione firmatam , posteritati mandavit.
( Livre noir de l’église de Bayeux, f. 2, n. 4.)
(1) Ce personnage est appelé « Willelmus monachus de Arclus, » dan une autre charte de l'année 1089. Livre noir de l'égl. de Baveux. n. 6.
45. CHARTE DE NÉEL LE VICOMTE POUR L'ABBAYE DE SAINT- SAUVEUR , SUIVIE DE LA NOTICE DE DIVERSES DONATIONS FAITES A LA MÊME ABBAYE PAR DIFFÉRENTS BIENFAITEURS.
Vers 1090.
[n nomine sancte Trinitatis et individue. Ego Nigellus vicecomes concedo et auctoritate sigilli mei confirmo abbatie Sancti Salvatoris et monachis ibidem Deo servientibus omnem decimam ejusdem ville (4), de annona et pecunia, et ecclesiam Sancti Johannis ubi parrochia colligitur, ut habeat in suo dominio. Concedo etiam ut abbatia sit libera et quieta ab omnibus consuetudinibus episcopalibus et aliis que ad me pertinent. Concedo iterum eidem abbatie omnem decimam de pasnagio et de venacione et de omnibus consuetudinibus silve similiter, et de silva [de]Selessuef , et de maresc, et de silva, ad suum opus, scilicet ad suum ignem jacens nemus et stans siccum, et materiam ad suum herbergamentum, ita convenienter sicut ego ipse habeo. Et quia in meo molendino sine moltura et loco monachi molere solent, do eis proprium molendinum cum tercia parte aque ; quod si aliquo infortunio molere non poterit, sine moltura molant ad meum molendinum. Et de pescheriis quas habeo in meo dominio jin aqua que vocatur Unva, et de aliis pescheriis quas homines de me tenent, concedo eis decimam , usque ad eum locum qui vocatur Longa Racha , et de foro , et de nundinis, et ccxt acras terre in villa Sancti Salvatoris, et tres pescherias in aqua que vocatur Unva. Hec omnia confirmo
(4) Je crois inutile d'indiquer en note les noms modernes des lieux mentionnes dans cetle charte et dans les n. 46, 48 , 80, 52 et 53. Il suffit de renvoyer aux détails que j'ai donnés plus haut sur.les anciennes possessions de l'abbaye de Saint-Sauveur.
-— T scripto et sigillo, et ea que secuntur ex dono bonorum hominum. |
Osulfus Broc dedit duas partes decime sue.
Guillelmus de Aauvers, filius Helgi, dedit decimam de molendino de Nova villa de sua parte, et in Ingulvilla duas partes decime de tribus vavassoribus.
Willelmus filius Hastench dedit ecelesie Sancti Salvatoris quartam partem de silva Segie, concedente Nigello vicecomite.
Robertus de Aauvers et Guillelmus filius Turgisi dederunt abbatie Sancti Salvatoris totum quod tenent in ecclesia de Aauvers. Et decimam de uno molendino in villa Tornebosc dedit Robertus de Aauvers. Decimam quoque omnis terre sue, quam tenent in Auvers, cum tribus bordariis dederunt (4).
Ricardus Mala Bestia dedit omnis terre sue decimam quam tenet in Aauvers.
In Freevilla tenet ecclesia Sancti Salvatoris terram ad unum aratrum , et duas acras de prato, et decimam ecclesie totius illius parrochie cum terra elemosine sue.
Im Trahelvilla tenet ecclesia Sancti Salvatoris terram .ad unum aratrum , et de duobus molendinis decimam, et duas partes decime de omnibus rusticis , scilicet de garbis et de lino, et unam acram de prato. Et Goisfredus de eadem villa presbiter dedit tres acras terre et omnem decimam de suo dominio.
Ecclesiam Sancti Germani de Mari, cum decima omnis parrochie , et terram ad unum aratrum , et unam acram de prato dedit Hugo monachus Sancto Salvatori , concessu Nigelli vicecomitis (2).
(tj Tl s'agit de Robert et de Guillaume.
(2) On lit dans le cartulaire : Migelli comitis vicecomitis.
In Treauvilla dedit Willelmus dapifer decimam unius molendini.
Similiter Willelmus de Joganvilla dedit decimam unius molendini.
Willelmus Baart dedit decimam molendini de Benedicta villa.
Radulfus Falcheman et Willelmus Baart dederunt decimam unius molendini quod inter se tenebant.
Et vavassores de Flamenvilla decimam dederunt unius molendini.
Rualonus de Grocei dedit Sancto Salvatori in. Hoivilla de sua decima duas partes, quam tenet de Radulfo de Mairie.
Osbertus Grosbec dedit decimam omnis terre quam tenebat in eadem villa. |
Ecclesia Saneti Salvatoris tenet in insula de Gerseio tres ecclesias, scilicet ecclesiam Sancti Petri, et Sancti Clementis , et Sancti Helerii, et quintam partem decime annone aliarum omnium ecclesiarum que sunt in eadem insula.
Willelmus Theoderici dedit in elemosina abbatie Sancti Salvatoris duas acras terre in prefata insula de Gerseio, pro anima sua et anima Balduini filii sui.
Ranulfus presbyter dedit sex acras terre.
In Escalda villa tenet ecclesia Sancti Salvatoris terram ad unum aratrum, et unam acram de prato, et decimam totius parrochie, et ecclesiam cum terra elemosine sue.
Terram totam Anschetilli Torte barbe, que est in Nova villa , et unum molendinum tenet ecclesia Sancti Salvatoris sicut Nigellus ei donavit. Et in eadem villa dedit Nigellus Sancto Salvatori terram Roberti vavassoris, et triginta acras terre quas tenebat Hunfridus Estricart, et alias triginta acras quas tenebat Anslech Graverenth.
In villa que vocatur Radulfi dedit Nigellus Sancto Salvatori terram quam tenebat Anschetillus filius Grimoldi, et
quam tenebat in insula que vocatur Guernerui. = |n Henevilla tenet ecclesia Sancti Salvatoris terram ad
+ unum aratrum, et decimam totius parrochie , et ecclesiam ejusdem ville cum terra elemosine sue , et unam acram de prato, et decimam unius molendini.
Dimidiam decimam Osmundi ville dedit Roigo Sancto Salvatori, et decem et octo acras terre in Bernardi villa, concessu Eudonis vicecomitis.
Ecclesiam de Tornebusc , cum uno vavassore, et decimam totius parrochie dedit Eudo vicecomes, concessu Henrici comitis.
Ecclesiam de Glatiniaco dedit Eudo vicecomes Sancto Salvatori, cum decima ejusdem parrochie.
In villa que dicitur Columba tenet ecclesia Sancti Salvatoris terram ad unum aratrum, cum uno vavassore, et decimam in foro ejusdem ville, et decimam de pasnagio , et decimam omnium rusticorum ejusdem parrochie, et decimam unius molendini. .
In Escalde villa dedit Eudo vicecomes decimam unius molendini. Similiter in Estrei decimam dedit unius molendini.
Bernardus Vetula dedit Sancto Salvatori decimam de uno suo molendino de sua parte.
In Buevilla dedit Nigellus vicecomes unum vavassorem.
In Nova villa dedit Robertus de Belgavilla quadraginta acras terre.
In Clarebec dedit Ricardus Baart triginta acras terre.
Nigellus vicecomes dedit Sancto Salvatori Ricardum de Podiis cum sua ecclesia et cum omni terra quam de illo tenebat.
In Magna villa dedit Carbonnel decimam unius molendini et decimam terre quam tenebat de vicecomite.
In Butevilla dedit Ricardus presbiter Sancto Salvatori ecclesiam suam cum decima ejusdem parrochie.
Robertus Capfrei dedit decimam unius molendini.
Ranulfus de Poiis dedit in Golnobusc terram quam tenebat in eadem villa. Teste Radulfo de Belgavilla, et Rogero
-— em camerario , et Roberto Foliot, Unfrido de Lesvino, Willelmo Baart , Carbonnel.
Paganus de Guelebou, monachus noster, dedit Sancto Salvatori terram de Nova villa, queest in honore Girardi de Gornaiacho. Testibus : Gaufrido sacerdote de Aauvers, et Willelmo Gradario filio Auscheri filii Grimou, et Gaufrido pistore nostro, et Unfrido mercatore.
Turstenus sacerdos Papans animas dedit terram quam habebat in insula Gersoi [ecclesie] Sancti Salvatoris , hominibus prope supra scriptis existentibus testibus , et Ranulfo sacerdote , et Gaufrido sacerdote , nepote ejusdem Tursteni, et Willelmo sacerdote de Catevilla similiter testibus.
Willelmus Helgi filius de Alvers dedit ecclesie Sancti Salvatoris quidquid habebat in ecclesia ejusdem ville, Alvers scilicet, concedente domino suo Eudone vicecomite, Ricardo Mala Bestia existente teste ex sua parte, et ex nostra Rogero camerario , Unfrido de Lesvino et Unfrido de Perceio.
Willelmus gener Guernac dedit abbatie Sancti Salvatoris decimam cujusdam molendini in insula Guerneroi , et quidquid habebat in ecclesia Boteville (1); et Godefridus de Grocei similiter quiequid habebat in eadem ecclesia concessit , ita ut ab eo cognoscatur.
Sciendum est quod Rogerus camerarius dedit terram suam quam habebat in villa Sancti Salvatoris abbatie et monachis ejusdem ville, et illam quam habebat in villa que dicitur Columba , que est de feodo Nigelli vicecomitis. Testibus ex parte monachorum: Sellone (2) carpentario, et Willelmo fratre ejus, Angoto coco, Willelmo Docto et Petro clerico; ex parte vero camerarii : Willelmo Aszoni filio, Anschero de Treielvilla, Rogero sacerdote de Caunvilla.
(1) Butteville , sur le fragment de pancarte conservé aux Arch. de la Manche,
(2) Serlone , sur le méme fragmeut.
Sciendum est presentibus et futuris quod Nigellus monachus Giroldi ville concessit abbatie Sancti Salvatoris ecclesiam Sancti Martini, supradicte ville scilicet, Briennio filio suo concedente perpetualiter si sine filiis sponse moreretur, cum omnibus suis, quod factum est in capitulo Sancti Salvatoris ubi societatem suam accepit. Testibus Eudone vicecomite, Rogero camerario , Ansellino clerico, et
aliis multis.
( Cartul. de S. Sauveur, n. 12 — Un fragment de l'original de cette pancarte est aux Arch. de la Manche.)
46. NOTICE CONSTATANT : 1^ LA DONATION DE L'ÉGLISE DE GROSVILLE FAITE A L'ABBAYE DE SAINT-SAUVEUR PAR DIVERS BIENFAITEURS ET CONFIRMÉE PAR EUDES LE VICOMTE ET PAR RAOUL, ÉVÊQUE DE COUTANCES ; 2? PLUSIEURS CONCESSIONS FAITES A LA MÊME ABBAYE PAR EUDES LE VICOMTE.
Notum sit omnibus presentibus et futuris quod Nigellus , presbyter de Geroville, et Rogerus, frater ejus, et Brieunius, filius ipsius, dederunt abbatie de Sancto Salvatore et monachis ibidem Deo servientibus, quando idem Nigellus in eadem abbatia monachus effectus est, quicquid habebant in ecclesia Sancti Martini de Gerovilla, et in cimiterio , in decimis, et in terra elemosine eidem ecclesie pertiuenti , perpetualiter in elemosina, pro Dei amore et pro animabus suis omniumque antecessorum suorum , unde cartam suam predicte abbatie fecerunt et sigillo domini sui Eudonis vicecomitis confirmaverunt. Teste et concedente ipso Eudone vicecomite, cum aliis multis testibus : Rogero de Magnevilla , et Gaufrido fratre suo, Nigello de Flammevilla, Wil-
— 906 — ; lelmo filio Ansgoti , Nigello de Hautvilla, Folino, Osmundo filio Marcher; ex parte monachorum : Ricardo de Ansgervilla, Garbonello de Rafovilla, Radulfo de Brichebot, et Roberto filio ejus, Alano de Hulmo, Petro de Treevilla , Picart.
Similiter Robertus de Begevilla dedit abbatie Sancti Salvatoris quiequid habebat in supradicta ecclesia Sancti Martini de Gerovilla, (in] cimiterio, in decimis, in terra elemosine ipsius ecclesie , et insuper dedit quadraginta acras terre in eadem parrochia perpetualiter in elemosina. Et ob hoc monachalis habitus ab ipsis monachis ei concessus est. Ex quo vero dono cartam suam abbatie fecit et sigillo domini sui Eudonis vicecomitis firmavit, ipso Eudone teste et concedente. His testibus: Hugone Teillart, Unfrido de Perceio , Carbonello de Rafovilla , Unfrido de] Liesvin, Rogero camerario , multisque aliis.
Item notum sit omnibus quod Ricardus de Torevilla , qui habebat in sua dignitate clavem ecclesie de Gerovilla et electionem presbiteri , dedit abbatie Sancti Salvatoris totam partem suam quam habebat in jam dicta ecclesia Sancti Martini de Gerovilla, et in cimiterio et decimis, et in terra elemosine, perpetualiter pro semetipso et pro animabus omnium antecessorum suorum. Et ex isto dono cartam suam abbatie fecit sigilloque domini sui Eudonis vicecomitis firmavit, teste et concedente ipso Eudone vicecomite. His testibus : Rogero de Magnavilla, Sellone de Torevilla , Ricardo de Morevilla, Rogero camerario, Petro presbitero de Treevilla, Folino, Alano de Hulmo, Carbonello de Rafovilla , multisque aliis.
‘Post hec , Eudo vicecomes , de cujus feodo est ipsa ecclesia, et Rohais vicecomitissa, concessu et voluntate ipsorum hominum , scilicet Nigelli monachi, et Briennii filii ejus, et Roberti de Becgevilla , et Ricardi de Torevilla , eamdem ecclesiam Sancti Martini manibus suis super altare Sancti Salvatoris posuerunt, presente et concedente venerabili Ra-
SN
dulfo, Constanciensi episcopo, qui tune forte ad abbatiam venerat. Deinde illis presentibus et concedentibus, isdem vicecomes predictam ecclesiam in manus episcopi Radulfi misit, idemque venerabilis episcopus Sancto Salvatori et donno abbati Benigno et Osberno priori ceterisque fratribus jam dictam ecclesiam Sancti Martini, concessu et voluntate omnium dominorum , in elemosina dedit perhenniter possi dendam. Hoc denique totum factum est concessu et voluntate et auctoritate capituli sancte matris ecclesie Constanciensis.
His testibus confirmata et sigillata fuit hec carla [anno] ab incarnatione Domini millesimo centesimo quarto : Goscelino archidiacono, Ricardo archidiacono , cum aliis clericis, Willelmo de Albineio, Rogero de Magnevilla, Nicholao de Stafort, Willelmo filio Ansgoti , Rogero camerario , Ricardo de Ansgervilla , Unfrido de Liesvin , Alano de Hulmo, Car- 'bonello de Rafovilla , Willelmo filio Hamonis, Radulfo de Brichebot, cum multis aliis. Ad ultimum supradictus episcopus hanc sententiam imposuit dicens : « Si quis raptor ant presumptor hanc cartam dampnare temptaverit, dyabolo et angelis ejus tradatur, descendatque vivus ad infernum, el pereat morte perpetua, nisi ad emendationem venfer]it. Amen. »
Item notum sit omnibus quod Eudo vicecomes, abbatiam suam de Sancto Salvatore valde diligens , eam quietam fecit sicut Nigellus, frater ejus, antea fecerat, et liberam , et liomines suos et omnes terras quas habet ecclesia de feodo suo , ab omnibus placitis et querelis, videlicet de trevia , de adulteriis et de omnibus aliis rebus que pertinent ad chrislianitalem , ita ut monachi habeant placita in curia sua omnemque emendacionem. Quicquid enim ipse et Nigellus frater ejus jam dicte abbatie dederunt, sic libere et quiete dederunt quod in eo preter orationes et beneticia nichil retinuerunt. Insuper concessit ipse et frater ejus Nigellus vicecomes quod si quis illorum de terra sua aut de rebus
suis abbatie sue dare voluerit, libere et quiete Deo auxiliante det, quia concesserunt et carta sua confirmaverunt. Hec omnia confirmavit sigillo suo et carta sua Eudo vicecomes super altare Sancti Salvatoris , presente venerabili Radulfo, Constanciarum episcopo, et concedente. His testibus : Goscelino archidiacono, Willelmo de Albineio, Rogero de Magnevilla, Willelmo filio Ansgoti, Roberto- de Becgevilla, Nigello de Flammenvilla, Carbonello de Rafovilla, cum multis aliis.
Iterum concessit abbatie omnes campos et terras sicuti dederant OsulfusVenator et Ricardus Venator eidem abbatie, : per villam de Sancto Salvatore , in elemosinam perhenniter possidendas.
Concessit iterum Eudo decimam omnem venationis sue, ubicumque capta fuerit, sive in sua silva sive in alia.
( Cartul. de S. Sauveur, n. 14.)
#7. EXTRAIT D'UNE PANCARTE DE SAINT-ÉTIENNE DE CAEN (1) AU BAS DE LAQUELLE EST LA SOUSCRIPTION DE ROGER LE VICOMTE.
Vers 1130.
ess Signum Henrici regis. Signum Ricardi , Baiocensis episcopi. Signum Johannis , Luxoviensis episcopi. Signum Ricardi Constanciensis. Signum Turgisi, Abrincensis episcopi. Signum Roberti de sigillo. Signum R^5erti, Sagiensis episcopi. Signum Roberti, comitis Gisecestrie. Signum Waleranni, comitis de Mellent. Signum Roberti de Haia.
(4) Cette pancarte commence par lesmots Emit Eudo.
a s Signum Rogerii vicecomitis. Signum Willelmi de Albigneio. Signum Roberti filii Bernardi.
( Original aux Archives du Calvados, fonds de Saiut-Etienne de Caen. )
48, PANCARTE CONSTATANT DIVERSES DONATIONS QUE L'AB- BAYE DE SAINT-SAUVEUR RECUT AU XI* ET AU Xil* SIÈCLE, ET QUI FURENT CONFIRMÉES PAR ROGER LE VICOMTE ET PAR ALGAR , ÉVÉQUE DE COUTANCES.
Vers 113368.
Notam sit. omnibus hanc cartam legentibus et audientibus quod ecclesia Sancti Salvatoris est libera ab omnibus episcopalibus consuetudinibus, et a tempore vetuli Ricardi comitis etRogeri vicecomitis, qui ecclesiam inchoavit et liberam eam construxit , qui pro hac libertate ecclesiam Sancti Nicholai de Hultno et vieum qui vocatur. Gishaula in eadem villa Sanete Marie Gonstanciensi concessit. Deinde Nigellus vicecomes , qui ibi monachos posuit et. abbatiam inde fecit, ab omnibus consuetudinibus sibi pertinentibus ex toto eam liberam et quietam fecit. Nepotes autem ejus, Nigellus videlicet et Rogerius , hanc honorifice tenentes, suis propriis possessionibus augmentaverunt et extulerunt. Ipsi enim dederunt. molturam tótius terre abbatie que est in villa Sancti Salvatoris eidem abbatie. Et quia in suo molendino sine moltura et loco monachi molebant, dederunt eis terciam partem. aque ad suum molendinum ; quod si aliquo inforiunio molere non poterit, sine moltura et loco molant ad molendinum domini. Terramque Evrardi Tonellarii dederunt in Fredevilla, et omnes ecclesias quas habebant in sua terra etin suo dominio, scilicet ecclesiam Treheville, et ecclesiam Columbe , et ecclesiam de Sella Suave, et ecclesiam. Sancli
Johannis de Bosco, et si quid estin sua terra et in suo dominio quod ad ecclesiam pertineat, pro uno monacho quem in ecclesia posuerunt. Hiis testibus : Hunfridode Hoivilla , Mampine], Rogero camerario, Willelmo et Auschero de Redvers.
Iterum dedit idem Nigellus vicecomes, concedente fratre suo Rogero, eidem abbatie totam terram Dosardi in Escallevilla, quietam ab omnibus consuetudinibus, perhenniter possidendam , et pratum quod suum est sub ecclesia Sancti Johannis in villa Sancti Salvatoris. Et dominus abbas Hunfridus et monachi, preter orationes et beneficia ecclesie , dederunt eis pro his quinque marcas argenti. His testibus : Sellone Burnof , Unfrido de Hoivilla, Mampinel , Carbonnello de Rafovilla , Alano de Hulmo.
In Trehevilla dedit Nigellus vicecomes abbatie unam acram terre que est in media villa , ad granciam monachorum faciendam. Teste Carbonello de Rafovilla.
Similiter dedit totam terram Radulíi Estricart , ubicumque tenet , pro qua quoddam monille aureum habuit de abbate Unfrido et monachis. His testibus : Rogero camerario, Mampinello , Carbonello , Alano de Hulmo.
Sciant etiam omnes quod monachi Sancti Salvatoris omnes decimas et maxime medietatem campartorum, quod est decima , pro quo inceptum fuit; totius terre Nigelli vicecomitis et suorum omnium hominum , diracionaverunt in curia sua, quibusdam eis militibus et vavassoribus contradicentibus , quibusdam concedentibus , et ibi nemine resistente , sed omnibus adquiescentibus, judicatum est atque diffinitum ut abbatie ex tune et deinceps recta decima et maxime medietas campartorum a prc....is sine calumpnia redderetur. His testibus : Willelmo de Bruis, Ricardo de Ansgervilla , Rogero de Rufo Campo, Walterio de Hainou , Rogero Suhart.
Symon de Mareio dedit abbatie Sancti Salvatoris totam ecclesiam Sancti Martini de Levilla , cum omni decima ejus-
MA wmm
dem ville , et totam terram de elemosina ipsius ecclesie , scilicet undecim acras terre, et totam decimam molendinorum suorum et omnium pescheriarum suarum de Mareio. Quam donationem concesserunt et confirmaverunt Nigellus videlicet et Rogerus vicecomites (4) et manu tenuerunt , pro animabus omnium antecessorum suorum (2). Henricus quoque de Agnels hanc donacionem concessit et propria manu super altare posuit.
Emma, uxor Radulfi de Mareio, et filia ejus Albereda dederunt abbatie Sancti Salvatoris terram quam habebat in dote sua , que adjacet Breteville et Guillemaisnil , proanimabus suis , et pro anima Radulfi viri sui , et Symonis filii aliorumque predecessorum suorum. Et dominus abbas Un- 'idns et monachi , preter orationes et beneficia ecclesie que eis concessit ipse et omnis conventus in capitulo , dedit matri triginta solidos et filie quamdam sericam succinctam , concedente Nigello vicecomite et testimonium perhibente. Ilis testibus : Radulfo Sur bosc, Willelmo filio Roberti , Osmundo de Brichebot , Roberto filio Hamonis , Picot nepote prioris.
Similiter Petrus sacerdos de Trehelvilla et Willelmus et Radulfus, filii ejus , dederunt abbatie Sancti Salvatoris terram que est in tribus locis juxta terram nostram et capellam Sancti Michaelis , et decimam terre nostre et supradicte date. Et hec terra est apud Sanctum. Germanum de Direch. Quam donacionem concessit et confirmavit Rogerus vicecomes, post mortem fratris sui Nigelli. Hiis testibus: Gaufrido filio Willelmi , Willelmo Florido, Guillelmo Carbonello, Willelmo de Salceio.
Gaufridus filius Willelmi concessit abbatie Sancti Salvatoris, presente Rogero vicecomite, theloneum ex homini-
(1) Le ms. porte vicecom. avec un signe d'abréviation. (2) Meorum, dans le Cartulaire,
bus omnibus in nundinis Sancti Georgii de Podiis, et decimam unius molendini in Trehelvilla , et in Maisnilleio decimam alterius molendini. His testibus : Willelmo Carbonello , Mampinel.
Guillelmus Carbonnel, presente Rogero vicecomite et testimonium per[h]ibente , concessit abbatie Sancti Salvatoris totam decimam omnium molendinorum suorum, ubicumque fuerint , pro anima fratris sui Ranulfi, concedentibus fratribus suis.
Robertus de Rosel et Hadusa , uxor sua, et Radulfus et Malvesinus, filii sui, dederunt abbatie Sancti Salvatoris omnem decimam totius terre sue quam habent in parrochia Sancte Marie de Podiis, pro animabus antecessorum omnium suorum et pro anima Ranulti Carbonelli. His testibus: Rogero vicecomite, Willelmo Carbonello, Hugone , Pagano, fratribus suis.
Robertus de Belgevilla , quando suscepit monachalem babitum, dedit abbatie Sancti Salvatoris tres quartarios frumenti in molendino ipsius Belgeville, concedentibus filiis suis omnibus, presente Nigello vicecomite et concedente. His testibus : Mampinello , Gaufrido filio Guillelmi.
Richardus Chananeus dedit abbatie Saneti Salvatoris terram quam habebat in Longa villa et in Giroldi villa, de matrimonio sue matris, concedente Hadevisa filia Radulfi de Belgevilla , et filio ejus Radulfo , et marito ejus Roberto. Quod'concessit et testis extitit Nigellus vicecomes juvenis. His testibus : Radulfo Docto, Folefranco, Osmundo de Brichebot , Gaufrido de l'Esclusa.
Similiter Robertus de Magna villa et uxor ejus Hadevisa et filius ejus Radulfus dederunt abbatie Sancti Salvatoris decem acras terre in Radulfi villa et seipsos post mortem suam , cum omnibus rebus quas habebunt. His testibus : Radulfo Sueno , Osmundo de Brichebot , Ricardo Franco, et ex sua parte Radulfo de Blihou et Ricardo filio Radulfi.
Radulfus de Begelvilla dedit abbatie Sancti Salvatoris om-
QT. ee
nem decimam totius terre sue quam habet in parrochia Sancte Marie de Podiis , concedentibus omnibus. fratribus suis. His testibus : Rogero vicecomite, quo presente facta fuit donatio , Gaufrido filio Willelmi, Picoto nepote prioris , Roberto filio Hamonis.
' Nigellus vicecomes Sancti Salvatoris , qui abbatiam inchoavit, dedit in Perceio eidem abbatie ecclesias cum decimis earumdem , etdecimam totius redditus ejusdem ville. Postea, quando Rogerus vicecomes patriam rehabuit, ecclesias cum decimis et redditibus omnibus Sancto Salvatori reddidit. |
Similiter idem Nigellus vicecomes dedit Sancto Salvatori Ricardum de Podiis, cum ecclesia et decima et omni terra quam tenebat de illo in eadem villa, et terram de Bernardi villa, et unum vavassorem in Butevilla. Dein, quando Willelmus Floridus pannos religionis apud Savigneium accepit, de ecclesia et de omni supradicta terra abbatiam heredilavit, presente Rogero vicecomite et testimonium perhibente hancque donationem concedente. His testibus : Willelmo Pinel , Willelmo Carbonnel, Hugone , Pagano , fratribus ejus , Gaufrido filio Willelmi, Roberto Hamonis filio.
Picart de Sancto Salvatore et Lecelina , uxor ejus, dedérunt abbatie ad mortem suam omnes domos suos quas habebant in burgo Sancti Salvatoris, cum omni terra sua , et omnia que habebant pro animabus suis. Rogerus quoque vicecomes et Nigellus , frater ejus, hanc donacionem concesserunt. His testibus: Mampinello , Carbonello de Rafovilla, | qui tunc erat dapifer, Roberto filio Hamonis.
Willelmus Carbonel dedit abbatie Sancti Salvatoris , presente Rogero vicecomite, terram que appellatur des Galgers , que est in villa Sancti Salvatoris, pro fratre suo Rogero, quem in ipsa ecclesia monachum fecit. Testibus hus : Rogero camerario , Mampinello dapifero, Osmundo de Bricheboc , Picoto nepote prioris.
Rogerus vicecomes , frater Nigelli , et Cecilia, uxor ejus,
dederunt abbatie Sancti Salvatoris decimam. omnium escarum et potus domus sue, ubicumque fuerit, sive in Normannia sive in Anglia , et pratum quod situm est sub nova ecclesia Sancti Salvatoris, pro animabus suis et pro anima fratris sui Nigelli omniumque predecessorum suorum. Decimam vero omnis venationis sue , sive in haiis Lutumerie sive in aliis locis ubicumque ceperit , idem Rogerus, similiter dedit , presente Algaro , Constanciensi episcopo. His testibus : Gaufrido filio Willelmi dapifero , Willelmo Pinel, Willelmo Carbonel, Hugone et Pagano, fratribus suis, Henrico de Agnels.
Similiter idem Rogerus vicecomes ecclesias Fredeville et Escalleville, post mortem Henrici regis , abbatie Sancti Salvatoris reddidit, et eas, quandiu vixit , ecclesia eadem in pace tenuit.
In Turgisvilla dedit Willelmus Pinel quinque acras terre, et ecclesiam cum decima totius terre quam ibi tenet, et decimam omuium salinarum suarum. Deinde Willelmus Pinel , filius ejus, quando ipsam terram tenuit, presente Rogero vicecomite, hanc donacionem concessit et mant sua super altare posuit, et domnus abbas Unfridus et monachi pro terra quadraginta solidos et pro ecclesia et decimis unum anniversarium et beneficia ecclesie ei dederunt. His testibus : Rogero vicecomite , Willelmo Carbonel, Hugone, Pagano, fratribus ejus, Gaufrido Willelmi filio dapifero.
Rogerus de Sotevast dedit abbatie Sancti Salvatoris ecclesiam Sancti Broelii de Gersoi, cum omni decima ejusdem ville , pro anima patris sui Radulfi , qui [apud] eandem abbatiam sepultus est. Postea Willelmus de Magna villa , frater ejus, pro morte Symonis de Mareio , hanc donacionem , presente Nigello vicecomite et Rogero fratre suo, concessit et confirmavit propriaque manu super altare posuit. Deinde Johannes, filius ejus, et filiolus omnium monachorum, hanc donacionem in vita patris sui et post. mortem ejus concessit et confirmavit. Dominus vero Unfridus abbas et monachi ci-
(IRE dem Joanni loci [beneficia], causa Ranulti Carbonelli , dederunt. Teste Avenello, et Roberto monacho , filio Anscheri.
Rogerus vicecomes dedit ecclesiam de Alvers.
Has quoque donaciones supradictas omnes ipse Rogerus vicecomes proprio ore sic confirmavit, dicens : « Ego Rogerus vicecomes has predictas elemosinas confirmo tam ore proprio quam sigillo, » ia presentia Algari, Constanciensis episcopi , qui omnes supradictas elemosinas contradicentes et diripientes sub anathemate proprio, nisi resipiscant , posuit.
( Cartul. de S.-Sauveur, n. 15. )
49. DON FAIT A L'ABBAYE D'AUNAI PAR JOURDAIN TAISSON ET PAR LÉTICIE, SA FEMME, D'UNE RENTE D'UN MILLIER D'AN- GUILLES SUR LE DOMAINE DE SAINT-SAUVEUR.
Notum sit omnibus fidelibus sancte matris ecclesie, tam presentibus quam futuris , quod ego Jordanus Taison et Leticia, sponsa mea, compuncti inspiratione divina, damus in perpetua elemosina , pro salute animarum nostrarum et omnium antecessorum nostrorum , tam vivorum quam defunetorum, in unoquoque anno unum milliareanguillarum monachis abbatie sancte Marie de Alneto, [solvendum] predietis monachis apud Sanctum Salvatorem. Hec donatio facta fuit anno ab incarnatione Domini millesimo centesimo quadragesimo quinto ,.... istis testibus, videlicet : Rogerio de Hamars, Roberto de Perceio , Adam...... , Roberto de Vaus , Nicholao fratre illius Roberti.
(Copie de l'année 1598, à la Bibl. Imp., ms. latin 9218, pièce cotée : Aunai , 1.)
JO
50. NOTICE DE PLUSIEURS DONATIONS FAITES A L'ABBAYE DE SAINT-SAUVEUR PAR DIVERS BIENFAITEURS ET CONFIRMÉES PAR JOURDAIN TAISSON.
Vers 1155.
Notum sit omnibus presentibus et futuris quod Ricardus de Columba , quando monachus factus est in abbatia Sancti Salvatoris , concessit eidem abbatie et reddidit omnem terram quam tenebat in feodo de eadem abbatia, scilicet terram in burgo de Columba quam tenebat Radulfus filius Roberti , et terram Ulrici Tornatoris; duas vero acras terre super monasterium ejusdem ville, et terram Aigulfi juxta cimiterium. De feodo autem suo quem tenebat idem Ricardus de Jordano Taisson, dedit eidem abbatie terram de burgo ubi pater suus Ulricus mansit , et terram Roberti filii Radulfi, cum terra que est inter duos rivulos, et terram Hamelin , et terram Ade. Hec omnia dedit perpetualiter in elemosina pro se et pro animabus omnium antecessorum suorum, his testibus : Willelmo presbytero de Columba , Rogero Glorioso , Hamelino filio Alani , Rogero de Hulmo , Alano filio Huberti , multisque aliis.
Hoc vero donum totum concessit in elemosina Rogerus Forestarius, frater ejusdem Ricardi junior. Quod donum confirmavit et concessit dominus abbatie Jordanus Taisson , ita ut monachi ipsam terram habeant perpetualiter in elemosina, pro se et pro animabus omnium antecessorum suorum. His testibus : Ricardo de Cava Fraxino , Henrico de Agnes, Rogero de Monte Acuto, Hamelino Pinello, Gaufrido de Prestevilla, Radulfo de Vallis, Ranulpho de Prestevilla , Radulpho de Prestevilla , multisque aliis.
Item dedit duas acras terre Jordanus Taisson ad dedicationem Saneti Johannis in Lineriz. Testibus : Henrico de
Agnes , Hamelino filio Alani , Nigello preposito.
Iterum omnibus christianis notum sit quod Jordanus 'Taisson dedit abbatie de Sancto Salvatore omnes episcopales consuetudines totius terre ejusdem abbatie , ita ut monachi habeant suam curiam et omnem emendacionem de hominibus suis et elericis, videlicet de trevia et de adulteriis et de omnibus aliis rebus , ut habeant in sua terra sicut dominus ville habet in sua, de his omnibus que pertinent ad .christianim legem. His testibus : Henrico de Agnes, Gaufrido fiio Willelmi , et Rannulfo fratre ejus, Ricardo de Rollos, Rogéro' et Luca de Monte Acuto, Hamelino filio Alanni, Rogero de Perceio, Radulfo de Cavo Fraxino, cum multis.
Coneessit Jordanus Taisson Sancto Salvatori et monachis totam terram Nigelli presbyteri de Sella Suave , cum omnibus'consuetudinibus eidem terre pertinentibus , liberam et quietam in elemósina, et concessit abbatie stagnum quod fuit Radulfi Davant , ita ut possint ibi monachi facere vivaria sua übieüamque voluerint, superius et inferius, ut. valeant ipsatii aquam per officinas suas adducere, His testibus : Henricw{t) de Agnes, Willelmo Pinello, Helya de Toreii (2), Gaufrido et Rannulfo fratribus.
Concessit abbatie et monachis decimam furni hujus, sciliéet' Sancti Salvatoris. Iterum Jordanus Taisson dedit abbatie Sancti Salvatoris omnem decimam totius sui victus, perpetualiter, in elemosina, pro anima sua omniumque antecessorum süorüm, sicut antea. Rogerus vicecomes dederat. His testibus = Willélmo de Similleio , Willelmo Pinello, Radulfo de Cavo Fraxinu , Henrico de Agnes, Helia de Toreii , Gaufridó*et Ranulfo fratribus.
Robertus Barbatus et Ricardus filius ejus dederunt perpetuálitef in elemosina abbatie Sancti Salvatoris quicquid
1; Ricardo dans le Cartulaire 2; Ou peut-être Toreu.
er habebant in ecclesia Sancti Stephani de Alvers, cum decima totius terre sue ejusdem ville, et cum terra elemosine eidem ville pertinenti, et oninem decimam totius terre sue de Aussas , pro Dei amore et pro animabus suis omniumque antecessorum suorum. His testibus : Rogerio et Luca de Monte Acuto, Willelmo preposito de Alvers, Hamelino filio Alanni , Rogero Moreno, Petro presbitero de Sancto Salvatore , Rannulfo cementario.
Hanc donacionem concessit et confirmavit Jordanus Taisson , pro anima sua , coram his testibus : Willelmo Pinello, Hemrico de Agnes , Radulfo de Cavo Fraxino, Gaufrido et Rannulfo fratribus.
Notum sit omnibus christianis quod Robertus decanus de Perrepont, quando monachus factus est, presentibus et concedentibus fratribus suis et matre , dedit abbatie Sancti Salvatoris omnem elemosinam suam quam habebat in ipsa abbatia, in elemosina , in monasterio Sancti Stephani de Alvers , in oblationibus , in decimis , in terris. His testibus : Gaufrido priore , Ricardo de Columba , Ranulfo presbitero, et Petro presbitero de Catevilla (1), Willelmo de Carmaisnil, Rotberto Vicecomite , Papellun , multisque aliis.
Iterum omnibus notum sit quod ipse Jordanus dedit predicte abbatie totam terram sicut rivulus parci eam dividit usque in Unvam (2), et usque ad abbatiam, et usque ad terram Gaufridi filii Willelmi et Rotberti Venatoris, sicut ruta dividit. His testibus : Willelmo de Monz, Nicholao de Veies, Rogero de Monte Acuto, Rotherto de Perceio, et multis aliis (3).
(Cartul. de Saint-Sauveur, n. 17. Un fragment de l'original de cette pancarte est aux Archives de la Manche.)
(1) Je crois distinguer sur l'original de... va villa.
(2) Ouvam , dans le Cartulaire.
(3) Au bas de cette pancarte on avait tracé plusieurs croix : il n'en sub. siste plus que trois , la première sans légende , les deux autres accompagnées '
51. ACCORD CONCLU ENTRE LES ABBÉS DE SAINT-SAUVEUR ET DE SAINT-NICOLAS-D'ANGERS AU SUJET DE L'ÉGLISE DE SAIN- TENY.
3 juin 1169.
Notum sit omnibus , tam presentibus quam futuris, quod ego Hugo , Sancti Salvatoris abbas, monacorum et confratrum nostrorum assensu communi, et venerabilis patris nostri Ricardi, Constanciensis episcopi, canonicorumque suorum et confratrum et amicorum nostrorum, abbatum de Montisburgo et de Exaquio , aliorumque multorum consilio, cum Hugone venerando abbate et monachis Sancti Nicolai de Andegavis hoc modo de ecclesia Sancti Petri de Santineio transegi. Omnem controversiam et reclamationem juris quam in eam habebamus ego et conventus noster, sibi et abbaciæ su: in perpetuum omnimodo quietam dimisimus, kartasque omnes et munimenta que inde habebamus, nichil eorum , sciat Deus , nobis retinentes, ei reddidimus. Ipse autem , pro bono pacis et fraternitatis amore, et super hac lite firmata concordia , viginti marchas argenti nobis donavit et super altare nostr: ecclesie manu sua illas posuit. Atque ita facti concordes et amici , in oracionibus et beneficiis que apud Deum sunt in cenobiis nostris, suscepimus nos invicem et confratres nostros in osculo pacis, videfite hoc et operam dante patre nostro jam dieto venerando Ricardo , Constanciensi episcopo, et de clericis suis : Ricardo et Johanne et Willelmo , archidiaconis; de nostris autem : Johanne priore, Petro subpriore , Picot cellerario , Rogerio camerario et sacrista , Ricardo de Columba procuratore nos-
de ces mots : « Signum Hemrico de Aznes. Signum Radulfi capellani, qui hanc cartam sigillavit. »
o (Tes tro, Roberto de Alno, et Ricardo de Landa, et tota fere monacorum nostrorum concione. Cum ipso vero Hugone Andegavensi abbate : Gervasio cellerario , et fratre Martino, et Toma priore de Santineio, monachis; et de laicis cum eo: Pisce camerario , Fromundo coquo , Basilio marescallo, et ejus nepote Fulcoio ; de vicinis et amicis nostris : Petro de Sancta Suzanna decano, Raginaudo de Goeio , Michaele de Urvilla , Gaufrido Papeillon , Ricardo et Durando de Maisnil, sacerdotibus, et aliis multis. Anno ab incarnatione Domini MCLXIT, tercio nonas junii ,, apud nos in ecclesia nostra Sancti Salvatoris , confirmatus est omnino transactionis hu-
jus inter nos finis.
(Copie faite en 1851 , par M. Marchegay , d'apres l'original qui était alors dans le cabinet de M. Grille.)
59. NOTICE DES DONATIONS ET DES CONCESSIONS FAITES 4 L'ABBAYE DE SAINT-SAUVEUR PAR JOURDAIN TAISSON ET PAR LÉTICIE , SA FEMME.
Vers 11655,
Notum sit tam presentibus quam futuris quod Jordanus Taisson et Leticia , uxor ejus, concesserunt abbatie Sancti Salvatoris omnes episcopales consuetudinestotius terre ejusdem abbatie per honorem Sancti Salvatoris, ita ut monachi habeant curiam suam et emendationem de hominibus suis, tam clericis quam laicis, videlicet de trevia et deadulteriis et de omnibus aliis rebus , ut ita habeant monachi in terra sua quemadmodum dominus ejusdem ville habet in sua. Goncesserunt etiam eidem abbatie totam terram Nigelli presbyteri de Sella suavi, cum omnibus consuetudinibus eidem terre pertinentibus , liberam et quietam in elemosina , et stagnum quod fuit Radulfi Davant, et pratum sub eodem
TT m
stagno. Item concesserunt predicte abbatie , pro anima Rogeri vicecomitis, totam terram sicut rivulus parci eam dividit usque ad Ouvam, et usque ad abbatiam , et usque ad terram Gaufridi filii Willelmi et Roberti Venatoris, et sicut ruta dividit, etdecimam thelonei et furni jam dicte ville.Concesserunt etiam omnem decimam totius sui victus, ubicum que fuerint, per totum honorem Sancti Salvatoris, sicut Rogerusvicecomes antea dederat. Item concesserunt donum Roberti Barbati et Ricardi, filii ejus, qui dederunt quicquid habebant in ecclesia Sancti Stephani de Alvers, videlicet decimam totius terre sue in eadem villa, et terram elemosine eidem ecclesie pertinentem, et omnem decimam totius terre sue de Auces.Concesseruntetiam hoc quod Robertus decanus (de] Perrepont reddidit abbatie Sancti Salvatoris , elemosinam quam tenebat de ipsa abbatia in elemosina in ecclesia de Aavers , in oblationibus , decimis et terris , presentibus et concedentibus fratribus ejus et matre , quando monachus factus est in eadem abbatia. Concesserunt eidem duas acras terre in Lineriz , ad dedicationem Sancti Johannis. Item concesserunt ecclesiam Sancte Marie de Columba, quam Guillelmus filius Ricardi tenebat de eadem abbatia , quam etiam eidem Guillelmus eidem abbatie reddidit in presentia donni Jordani Taison, quando cum eodem Jordane pacificatus est. Concesserunt etiam elemosinas Rogeri Camerarii et filii sui Mathei de Tallepie et Willelmi filii ejus Mathei , terram. videlicet ad unum aratrum in villa Sancti Salvatoris. In Columba vero terram ad unum aratrum , cum duobus burgensibus , et omnem decimam parrochie Sancti Johannis de Bosco , et decimam molendinorum suorum de Nova villa, et terram unius vavassoris quam tenebat Herbertus de Blachetot , in eadem villa Blaquetot. Concesserunt itaque donum Sansonis nepotis Alveredi de Mareio, qui Sanson dedit decimam terre sue pomerio (1)et deHoivilla
(4) I faut peut-être lire de pomerio.
cum una virgeta terre. Concesserunt etiam donum Rodulti Regis, de terra quam habebat in Traauvilla, quam dedit abbatie, pro anima sua, et pro anima Rogeri vicecomitis qui hane terram ei dederat. Item concesserunt Jordanus et Leticia elemosinas quas Ricardus filius Hugonis et Radulfus filius ejus dederant predicte abbatie, calumpniam videlicet quam babebant inecclesia Sancti Petri deTraavilla, et capellam Sancti Michaelis de Dilete, cum terris et elemosinis , sicut antea. dederant Radulfus et Willelmus sacerdotes , avunculi eorum , et duas acras terre ante portam ecclesie Sancli Petri , et terram Ricardi presbiteri de Hanevilla , scilicet decem acras liberas et quietas ab omni relevio et auxilio et querelis sibi pertinentibus , cum duabus acris superioribus ; et donnus abbas Hugo omnisque conventus pro caritate eis sexaginta solidos andegavensium dederunt. Ad dedicationem vero ecclesie Sancti Salvaloris sepedictus Jordanus, et Leticia uxor ejus, et filii eorum, Radulfus et Rogerus , eamdem ecclesiam ab omnibus consuetudinibus liberam et quietam denuntiaverunt , et eamdem denunciationem, manibus ad altare positis, ratam illibatam facientes perpetuum consignaverunt, etad dotem ecclesie terram Hairon dederunt, presente archiepiscopo Rotomagensi Rotrodo , et ceteris episcopis et abbatibus, clericis et laicis omnibus qui affuerunt. Hec carta ita denotata testium subscriptorum testimonio est confirmata , videlicet Willelmi Crassi , Nicholai de Veeis, Rogeri de Montagu , Willelmi de Monz , Radulfi de Clinchamp , Roberti de Percie , Gaufridi de Combrai, Symonis de Cheffrainne , Rogeri de Veeis, Desarine , Blancloc.
( Cartul. de Saint-Sauveur, n. 16 |
EE Dm
53. CONFIRMATION DES BIENS DE L'ABBAYE DE SAINT-SAUVEUR PAR HENRI I, ROI D'ANGLETERRE ET DUC DE NORMANDIE.
Vers 1170.
Henricus, Dei gratia rex Anglie et dux Normannie et Aquitanie et comes Andegavensis , archiepiscopis , episcopis, abbatibus , comitibus , baronibus, justiciis, vicecomitibus et omnibus ministris et fidelibus suis totius terre sue citra mare et ultra , salutem. Sciatis quod ego habeo in manu et protectione mea sicut meam dominicam abbatiam Sancti Salvatoris de Constantino , cum omnibus rebus et possessionibus eidem abbatie pertinentibus , sicut presens carta in subsequentibus declarat. Concedo etiam predicte abbatie et hac carta mea confirmo ut sit libera et quieta ab omnibus rebus, et per totam terram meam Anglie et Normannie quietanciam suam de omnibus rebus suis in civitatibus et castellis et villis et nundinis et mercatis , et in portibus maris de pontagio apud Hantoniam et apud Sorham, et per totam terram suam le werec et in omnibusaliis consuetudinibus. Similiter do eis pasnagium suum in omnibus nemoribus meis et haiis. Et quidquid ego ipseeis dedi in perpetuam elemosinam concedo et confirmo , videlicet forum apud ecclesiam SancteMarie de Podiis in die veneris, et nundinas in die festi Sancti Georgii et in quarta feria rogacionum. Item do et concedo bernagium et graveriam meam de Torgistorp, et nundinas festi Sancti Michaelis; apud Sanctum Hermelandum nundinas indie festo ejusdem sancti ; et capellam Sancti Leodegarii de Martreneio, cum terris et elemosinis eidem capelle pertinentibus, et nundinas in festo sancti. Concedo etiam et confirmo ecclesias de feodo de Bruis, videlicet ecclesiam ejusdem ville cum capellis suis Sancti Petri , Sancti Dyonisit et Sancti Thome, et ecclesiam Sancte Marie de Covilla ,
us dE s
et ecclesiam Sancti Martini le Girart, et ecclesiam Sancti Christofori, cum pertinenciis suis. Concedo etiam [et] confirmo omnes ecclesias quas predicta abbatia tenet in insula de Gerseio , videlicet totam ecclesiam Sancti Broclarii cum quinque partibusdecime , et cum terris eidem ecclesie pertinentibus ; totam ecclesiam Sancti Petri de Deserto cum medietate decime et terris et elemosinis eidem ecclesie pertinentibus, etin eadem parrochia de dono Symonis de Haga terram ad unum aratrum , et terram quam dedit Rannulfus presbiter; totam ecclesiam Sancti Helerii cum medietate decime et cum terris et elemosinis eidem ecclesie pertinentibus; totam ecclesiam Sancti Clementis cum quinque partibus decime etterris et elemosinis eidem ecclesie pertinentibus, et in eadem parrochia de dono Willelmi de Hasneriis unam minam frumenti ; totam ecclesiam Sancti Johannis de Quercubus cum capella Sancte Marie de Bona Nocte, et terris et elemosinis ecclesie et capelle pertinentibus , el in eadem parrochia terram ad unum aratrum , de dono Heudonis de Sotevast , quam tenent les Hordellons ; et in omnibus aliis (parrochiis] ejusdem insule sextam partem garbarum. Concedo etiam et confirmo omnes donaciones quam Rogerus vicecomes , qui eamdem inchoavit abbatiam, et omnes ejus successores eidem abbatie fecerunt , in ecclesiis , in decimis, in terris, in nemoribus , in aquis , in molendinis, in pratis, et in quibuscumque donariis eidem abbatie manum misericordie porrexerunt. De donatione autem predicti Rogeri hec sunt : in burgo Sancti Salvatoris donavit ecclesiam Sancti Johannis cum pertinenciis suis et unum molendinum cum tercia parte aque; et CCXL acras terre in eadem villa , el v prata , unum inter virgultum et aq.:..1, aliud pratum del Paiz, et pratum de Valle Hosber, et pratum Sonui et pratum Camerarii. Apud Haumaisnil duo prata, unum subter terram vavassoris, aliud juxta marese, et tres piscarias in aqua que vocatur Unva. Decimam vero totius victus domus sue in pane , incarnibus , in piscibus, in volatilibus
-—- E et in omnibus rebus que ad cibum pertinent. Decimam omnium reddituum ejusdem ville, molendini, telonei, nundinarum et furni. Decimam de pasnagio omnium nemorum suorum et haiarum, et de venatione, et de arietibus de maresc , et de venditione omnium nemorum , qualicumque modo vendantur ,et de bosco ad suum opus, scilicet, ad suum ignem omne jacens viride et stans siccum , et materiem ad suum herbergementum quantum eis convenit, sicut ipse dominus habet. Et ut porci monachorum. in nemoribus et haiis cum porcis domini communem habeant pas turam. Et decimam de piscariis quas habebat in suo dominio in aqua que vocatur Unva et de aliis piscariis quas homines de illo tenebant concessit abbatie et monachis usque ad eum locum qui vocatur Longua Racha. Et ecclesiam Sancti Petri de Treauvilla , cum decimis et elemosinis eidem ecclesie pertinentibus, et unam acram terre que est in media villa , et totum locum tam in domibus quam in virgultis et ortis, qui juxta eamdem situsest, et decimam molendinorum suorum in eadem villa existencium. Item Gaufridus filiusGuilleimi ineadem villa dedit decimam unius molendini. Dedit etiam Rogerus vicecomes predicte abbatie ecclesiam Sancti Germani de Direth cum pertinentiis suis , etin eadem parrochia unam vavassoriam terre. Et dimidiam ecclesiam Sancte Marie de Podiis, cum medietate decime, et terram. Willelmi Floridi et feodi Hair[on]. Et ecclesiam de Hainevilla cum pertinentiis suis, et decimam unius molendini , et dimidiam accam terre, et vavassoriam quam tenet presbyter. Eeclesiam Sancti Martini de Gerovilla cum pertinentiis suis, et duas vavassorias quas (1) tenent Estricus et Folin. Ecclesiam Sancte Marie de Valle Segie cum pertinenfiis suis, et quartam partem ejusdem ville, cum quarta parte molendini. Ecclesiam Sancti Johannis de;Bosco cum
(4) Quám dans le ms.
xd unns pertinentiis suis. Medietatem ecclesie Sancti Audoeni de Catevilla cum pertinentiis suis. Ecclesiam Sancti Salvatoris de Petra ponte cum pertinentiis suis, et tres acras terre quas Malus Vicinus et fratres ejus dederunt. Ecclesiam Sancti Remigii, cum capella Sancti Christofori et cum pertinentiis suis. Ecclesiam Sancte Marie de Columba cum pertinentiis suis, et terram ad unum aratrum quam Rogerus camerarius dedit. Ecclesiam Sancti Stephani de Aauvers cum pertinentiis suis. Ecclesiam Sancti Martini de Levilla cum pertinentiis suis , et sex acras terre. Duas partes ecclesie Sancti Hermelandi de Botevilla , cum pertinentiis suis. Medietates ecclesiarum Sancti Martini de Fredevilla et Sancti Martini de Escallevilla, cum pertinentiis suis, et in utraque villa terram ad unum aratrum. Ecclesiam Sancti Hylarii de Buschervilla, cum pertinentiis suis. Ecclesiam Sancti Germani de Tornebusc, cum pertinentiis suis, et vavassoriam quam presbyter tenet. In villa de Briquebosc xvi vavassores et unum molendinum. In Radulfi villa terram unius militis quam Sello Lo- - hier tenet , et unam vavassoriam quam Ricardus presbyter tenet, et aliam [quam] Salomon tenet. Concedo etiam et confirmo dona que Willelmus Rogonis filius eidem abbatie fecit, videlicet totam terram quam habebat in Fontaneto juxta Vada, et quidquid habebat in ecclesia ejusdem ville, et unam minam frumenti quam habebat in molendino de Warovilla, et in Haga terram quam tenebat de eo Willelmus Migellun. Concedo et confirmo ecclesias Sancti Martini et Sancti Medardi de Goe , quas Gaufridus Juas et Rogerus de Magneville et Robertus de Dic predicte abbatie liberas et quietas dederunt, cum decimis et terris et elemosinis eisdem ecclesiis pertiner:.,us. Concedo etiam et confirmo ecclesiam Sancti Michaelis de Salomonis villa, cum appenditiis suis, quam dedit Radulfus de Siffrevast , et in eadem villa medietatem unius molendini. Et de dono Gaufridi de Sorteovilla et Johannis de Anslevilla , ecclesiam Sancti Petri de Archite ecclesia, cum pertinentiis suis.
Concedo etiam et confirmo ecclesiam Sancte Marie de Hulmo, quam Helias de Agniset Adeliza eidem abbatie dederunt, cum appendentiis suis. Et ecclesiam Sancti Sansonis de Anslevilla, cum appendentiis suis, quam Radulfus de Pirou et WillelmusSuen eidem abbatie dederunt. In Anglia, de dono Willelmi de Solariis, concedo et confirmo ecclesiam Omnium Sanctorum de Alingueham et capellam Sancte Marie, cum appendentiis suis, et Lxm acras terre et xx acras prati. De dono Willelmi filii Johannis, capellam Sancte Margarite de Barbustonia , cum decimis et terris et elemosinis eidem capelle pertinentibus. Apud Porteseiam , de dono Balduini ejusdem ville, Lx acras terre. Concedo etiam et confirmo donum quod Paganus de Welebof fecit eidem abbatie , videlicet quidquid habebat in Nova villa que est juxta Trincort , in ecclesia et nemore et terris et molendino et prato , ut illud monachi predicte abbatie libere et quiete habeant. Confirmoautem predicte abbatie et monachis ejusdem abbatie et hac earta mea confirmo omnes suprascriptas donationes in liberam et perpetuam elemosinam. Quare volo et firmiter precipio quod predicta abbatia et predicti monachi omnia que eis tam a me quam ab aliis rationabiliter data sunt habeantet teneant cum omnibus pertinentiis suis bene et in pace, libere et quiete, cum omnibus libertatibus et liberis consuetudinibus suis. Testibus his : Ricardo, Constanciensi episcopo, Johanne filio Luce, Jordano Taxone, Willelmo de Vernone , Ricardo de Haia, Hengugier de Dohon, Hosber de Hosa. Apud Cesarisburgum.
( Cartul, de Saint-Sauveur, n. 1.)
Ei S
94. CHARTE DE LÉTICIE, NIÈCE DE ROGER LE VICOMTE , POUR L'ABBAYE DE TROARN.
Vers 1180,
Universis sancte matris ecclesie filiis, Leticia , neptis Rogerii vicecomitis et uxor Jordani Thessonis, jam defuncti , salutem. Noscat universitas vestra quod ego Leticia et Willelmus miles de Seranz , pro salute animarum nostraruni , patrum et matrum et antecessorum nostrorum, concedimus, donamus et confirmamus Deo et Sancto Martino de Troarno et monachis ibidem Deo servientibus illam partem ecclesie totam que est de feodo Rogerii vicecomitis et episcopi Baiocensis , apud Caigneium (1), cum omnibus pertinenciis suis et presentacione clerici adeandem.Hanc autem donacionem, ut in posterum rata teneatur et inconcussa , ego Leticia presenti carta sigillo meo impressa confirmo, Rogerio filio meo assistente et annuente, apud abbatiam Sancti Salvatoris. Testibus his : Rogerio abbate , Rogerio priore , Albino, Gilleberto , monachis ejusdem loci ; Gaufrido Malo vicino , Roberto fratre suo, Roberto de Prestrevilla, militibus; Johanne
de Prestrevilla, clerico.
(Cartul. de Troarn , f. 86 , v°.)
