‹ Histoire du droit municipal en France, sous la domination romaine et sous les trois dynastiesChapitre 189 sur 210 · CHAPITRE VII · texte numérisé non relu

CHAPITRE VII

Exécution de la loi romaine au profit du fisc ; observations des formalités prescrites par cette loi pour la validité des testaments, aliénations, etc.; insinuation aux actes ou registres municipaux.

Les rois francs , en accordant à leurs sujets le droit de vivre sous la loi romaine, profitaient eux-mêmes des avantages qu'elle procurait.

J'en citerai un seul exemple, mais il est si caractéristique, qu'il me dispense d'en fournir d'autres 1 .

1. Qui, cùm facillimè possent mortem patris evindicare, noluerunt. Proptereà posteà, secundcm legem romanam, à regni proceribus redarguti , omnes paternas possessrones perdiderunt, cùmque ea omnia ad regalem fiscum fuissent relata...., etc.

Gesta Dagoberti, cap. 35.

Cujus filii, cùm ultores potuissent fieri ef'fusi sanguinis paterni, maluerunt vivere desides et otiosi quàm perurgendo armis homicidas, cruorem exigere interfecti. Idcircô, in publico Francorum conventu, à quibusdam proceribus, secuicoum i.kges roman as (qiiîe sanciunt à paternâ cos décider*

La loi romaine déclarait indigne de recueillir la succession paternelle , les enfants qui avaient négligé de poursuivre les meurtriers, les assassins de leur père.

Dagobert 1 er , avant de monter sur le trône du roi Clotaire II son père, avait traité outrageusement Sadregisile , duc d'Aquitaine , et s'était attiré, par cette injuste agression, l'auimadversion du roi.

Des hommes, aussi lâches que perfides, croyant peut-être servir la haine de Dagobert, devenu roi , assassinèrent le duc d'Aquitaine.

Les fils de Sadregisile se trouvaient à la cour. Soit crainte servile,soit coupable indifférence, ils négligèrent de faire les poursuites convenables pour venger cet attentat.

Dénoncés eux-mêmes à l'assemblée générale de la nation, ils y furent jugés, et, conformément à la loi romaine, condamnés à perdre la succession paternelle, qui fut adjugée au fisc.

bœreditate debere, qui noluerint interfecti necem vindicarc) omnibus paternis expoliati sunt bonis, atquc inancs relicti.

Aimoin. de Geslis Fraoc., lib. 4, cap. 28.

La plupart des possessions de Sadregisile étaient situées dans les pays d'Angers et de Poitiers.

Cette confiscation fut un acte d'injustice; l'indignité des enfants qui négligeaient de venger la mort de leur père , appelait le plus proche parent à recueillir la succession , mais ne l'adjugeait pas au fisc.

Cette injustice n'en prouve pas moins l'autorité de la loi romaine, et sa rigoureuse exécution.

J'ai dit précédemment que, d'après cette loi, les titres de ventes , d'échanges , les donations, les testaments, etc., devaient être présentés aux magistrats qui composaient la curie ou le sénat , et rendus authentiques par l'autorisation et la signature de trois principaux et du défenseur de la cité , etc. , etc.

Un plus grand nombre de magistrats assistaient ordinairement à cette cérémonie civile.

J'ai dit aussi que remplir ces formalités s'appelait, en termes de jurisprudence, allegare; c'est-à-dire faire sanctionner au nom de la loi, insinuer aux actes municipaux.

2y4 DROIT MUNICIPAL.

Les formules 1 de Marculfe, de Sirmond, de Lindenbrog, les formules angevines et tous les

i. Nota. Dans les passages suivants et autres, tirés des formules et titres du moyen âge» je n'ai pas cru pouvoir corriger les fautes de grammaire ou d'orthographe, même les plus grossières. J'ai doue suivi exactement le texte.

Marculfi Formula. — Gesta juxta consuetudinem Romanorum, qualiter donationes vel tes t amen t a alle-

GENTUR.

xxxvn. Annoillo, régnante domno nostro rege illo, sub die illo, in civitate illâ, adstante viro illo laudabile dbfetssore et omni curam illius civitatis, vir magnificus illc prosecutor dixit : Peto, optime defensor , vosque laudabiles curiales atque municipes , ut mihi codices publicos patere jubeatis. Quxdam enim in manibus habeo quae gestorum cupio allégations roborari. Defensor et curiales dixerunt : Patent tibi codices publici. Prosequere quod optas, dicere non moreris. Vir magnificus prosecutor ille dixit : Venerabilis vir aut inluster vir ille, per chartam mandati sui, mihi injunxit ut illam donationem testamenti aut cessionem quam ad basilicà ad loco sancto illo aut inlustri viro illo, ad praesens autpostdiscessum, delegavit, in vice suâ, ut mos est, gestis municipalibus ipsam donationem debcam allegare. Vir honestus defensor dixit illi : Mandatum quod in te conscriptum habere dicis nobis ostende , vel in présente recitare. Et ille prosecutor hoc modo recitavit.

Textum mandatum.

xxxviii. Domino magnifico fratri illo, illc. Peto et sup- ~*

anciens documents qui sont relatifs' à ces sortes d'actes publics, exigent et indiquent cette in-

plico caritati tuae, ut, in vicem mcam, epistolam donationis aut tes ta menti seu cessionis quod de rébus iueis illis, . ad basilicâ illâ , pro anima? meae remedium aut inlustris vii i illius, post disccssum raeum vel ad presens dclegavi, in civitate illâ publicè prosequere et gestis municipalibus , ut m os est, eam debeas allegare. Proptereà tibi hune mandatum conscripsiraus , ut sicut superiùs continetur, taliter prosequere et firmare debeas ; et quicquid exindè egeris gesserisve, ratura et definitum apud nos in omnibus esse cognoscas. Factum mandatum tune , ibi , an no illo.

Post recitationem mandati, vir honestus ille defensoa dixit : Mandatum quidem recitatum est ; sed suprascriptà donatione , testamentum , aut cessione , quam prae manibus habere dicis, nobis prsesentibus recitetur, et, ut postulas, gestis publicis firmetur. Quam vero donationem ille professor recitavit. Post recitationem vero vir laudabilis ille defensor et eu ri a les dixerunt : Ëpistola recita ta est, gestis publicis inseratur , et quod ille prosecutor vellit et petit , gesta et publicè datur. Ille prosecutor dixit : Soflicit mihi, bone defensor, ut donatio quae recitata est, si mihi gesta tradere jubeatis. Ille oefensor dixit : Et quia epistola donationis aut cessionis seu testamenti et mandatum in te conscriptum per ordinem condita et bonorum hominum manibus roborata, atque signata, manifesta esse cognovimus, dignum est ut gesta ex hoc conscripta atque subscripta tibi tradatur, et ut in arcipibus publicis memoranda servetur. Ëdatur super ordine et mandatus suus in loco , et totum tex-

sertion aux actes municipaux ou registres publics, en présence des magistrats, m foro, dans

tum, et manumissoris epistolœ scribantur; et posteà defensor et curiales civium et reliqui eam subscribantur atque signentur.

MarculG Formul , lib. 2 , 37 ; Baluz. Capit. reg. franc. , t. II ,

col. 4a5, 426, 427.

Marculfi Formula, appendix; maudatum.

lui. Duleissimo amico meo illo , ego ille. Rogo atque injungo cari ta te tuâ ut hias , ad vicem meam, ad civitate illâ, ad illo defensore et illo professork , vel curia puhlicâ ipsius civitatis, et hanc epistolam, quâ ego filios meos illos in totius hereditatis meae lcgitimà successione instituere et legitimos filios meos, sicut in ipsius epistolae textu continctur, conscribere volui, ea gestis municipalibus , ut mos et lcx est, juxta morem et consuetudinem alligare atque firmare facias, ad prosecutionem celebratam. Quod tibi rogo mihi rescribere pigrum non graveris, stipulatione.

Heredituria de hereditate.

liv. In nomine domini. Anno illo domini nostri illius régis, mense illo, gesta habita apud laudabile viro illo

DEFENSORE et illo PROFESSORE Vel CURIA PUBLICA ipsius Cl-

yitatis, ille ait. Quaeso vobis^ optime defensor, ut mihi codices publicqs patere jubeatis, quia habeo quaedam prosequere quae gestortjm allf.gatione cupio roborari. Memorati defensor et ordo curi* dixerunt: Patent tibi codices publici , prosequere quae optas. Ille dixit : Araicus meus ille mihi injunxit per suum mandatum solemniter roboratum

le lieu où ces magistrats tenaient leur assemblée. Marculfe a intitulé une formule : « Actes pour

ad laudabilitcm vestram accedere debere, et hanc cpistolam, quam ipse, sicut textus déclarât, in praedictos filios suos illos conscripsit , pro eo quod in benè ingenuâ feminâ illâ ipsos generavit, et tamen chartolam libelli dotis ci secundum legcm non adfirmavit , proptereà jàm dicti filii secundum legem natn raies appellantur, ità antedictus pater eorum ei complacuit ut ipsos secundum legem romanam in ipsâ civitate ante curiam publicam debeat in legitimâ totius hereditatis sua; instituere hereditate, ità et fecit, dùm improlis, nec legitimos infantes non habaerit, ipsos in legitimâ hereditate pro legitimis filiis in omnes causas recepit; ut predicta epistola, juxta morem et consuetudinem , gestîs municipalibus alligari atque firmari debeat. Suprascriptus defensor unà cum suis cnrialibus vel suscriptionibus instituerunt vel inobedierunt sub signaculis. Et haec gesta quomodô est conscripta , mauu eorum roborata , ei visi fuimus tradidisse, stipulationc subnixâ, actum.

Epistola.

lv. Magnifier» amico meo illo , ego illc. Cognoscas juxta injunctionem tuam, ut per tuum mandatum mihi rogasti, ad illâ civitate ad illo defensore vel curiâ publicâ ipsius civitatis me accessisse , et hanc Chartolam , quâ infantes tuos , quod naturales sunt, in legitimâ hereditate secundum legem institué , sicut in ipsâ Chartolâ tàm de rébus quàm et de ipsa munera ad ipsius infantes continctur, gestis municipalibus juxta morem et consuetudinem allecassk atque fibmasse cognoscas, et de persecutione eclebratâ, quod mihi rogasti ,

« insinuer les donations ou testaments, selon

Page 1