ÉCHANGE ENTRE LES RELIGIEUSES DE JULLY ET LES RELIGIEUX DE
fontenay. (Page 119.)
(Janvier 1295)
Nos frater Renaudus, dictus abbas Fonteneti, totusque ejusdem loci conventus, Cisterciensis ordinis, Eduensis dyocesis, notum facimus universis présentes litteras inspecturis; quod, nos, nomine nostro et nomine monasterii nostri de Fonteneto, consideratis pensatis requie nostra, commodo etutilitati dicti monasterii nostri, deliberatione provida super hoc cum senioribus domus nostre habita, «tradidimus et tradimus, et cedimus, deliberavimus et deliberamus, concessimus et concedimus, quittavimus et quittamus, sine vi, metu et dolo, sine deceptione, circumventione et fraude aliqua, in perpetmim, causa et titulo boni, perfecti et perpetui excambii et légitimé permutationis, religiosis mulieribus, priorisse et conventui de Juilleyo, earumque succectricibus, Lingonensis dyocesis, decem libras Turonensium, vel monete currentis, apud Lanias, in comitatu de Tornodoro.
Item, tria sextaria frumenti et tria sextaria ordei, ad mensuram de Castellione. Quam pecuniam et predictum bladum, nos predicti abbas et conventus de Fonteneto liabebamus, et singulis annis percipiebamus, apud Lanias, in aboonamentis et redditibus dicte ville, ex elemosina et concessione boue memorie domini Galcheri, militis, quondam domini de Paceyo et de Laniis, et Margarite, ejus uxoris, et Henrici, domicelli, filii eorumdem, sicut in litteris ipsorufn plenius continetur. Quas litteras, cum litteris illustrissime domine Margarete, comitisse de Tornodoro, dictis monialibus sanas et intégras tradidimus in serico sigillatas.
PIÈCES JUSTIFICATIVES, XIIIe SIÈCLE.
Item quittavimus eisdemmonialibus quatuordecimlibras et octo solidos parvorum Turonensium, et unum modium boni et legitimi frumenti, ad mensuram de Castellione ; quam pecuniam et predictum frumentum nobis debebant de mutuo legitimo sibi facto.
Et propter hoc, in recompensationem omnium supradictorum, nos frater Renaudus predictus, abbas de Fonteneto, totusque conventus monasterii nostri, habuimus et habemus et gratanter recepimus, in legitimo et perpetuo excambio, seu permutatione perpétua, nomine nostro et nomine monasterii nostri, a predicta priorissa et conventu de Julleyo, nomine suo et nomine predicti monasterii sui, domas suas cum omni porprisio, sitas subtus Seignacum, et omnes alias possessiones seu redditus, quas vel quos habebant vel habere et debere debebant, in finagio et parrocbia de Grinione et de Seigniaco, ubicumque existant et quocumque nomine censeantur, ab omni honere et obligatione debitorum libéras et absolutas. Et predictum excambium, prout superius est expressum, bona fide confltemur, et asserimus nobis esse quam plurimum fructuosum.
Qua de causa,, nos predictus abbas, et conventus noster predictus, de predicta pecunia et blado predicto devestimus nos et monasterium nostrum, et dictam priorissam et conventum ipsius supradictum, pro se suisque succectricibus et jus etcausam pro ipsis habentibus, nomine monasterii sui, per tenorem presentium litterarum,corporaliter investimus, pro voluntate sua, de cetero, modis omnibus et omni tempore, facienda ; easdem in corporalem possessionem, et vacuum et verum dominium, pro se succectricibusque suis, in perpetuumtotaliter inducendo. Promittentes,bona fide, et sub voto religionis nostre, necnon et sub expressa obligatione omnium bonorumdicti monasterii nostri, presentium et futurorum, contra hujusmodi permutationem vel excambium, per nos vel per alium, de cetero, non venire in parte vel in toto, seu contra tenorem presentium, tacite vel expresse. Renuntiantes in hoc facto, ex certa scientia,
omni actioni, exceptioni doli mali et cujuslibet lesionis in factum, seu deceptionis in aliquo, cujuslibet appellationis remedio et omnibus juribus aliis in favorem tocius Ecclesie et cujuslibet collegii introductis, omnibusque litteris et privilegiis a Sede Apostolica, seu a quacumque persona alia ecclesiastica, vel seculari, impetralis vel impetrandis, et juri dicenti generalem renunciationem non valere.
In cujus rei testimonium, nos predictus abbas totusque conventus noster, sigillum nostrum, quo communiter utimur,presentibuslitteris duximus apponendum, in testimonium premissorum. Datum et actum anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo quinto, mense januario.
(Orig. Arch. de la Côte-d’Or, prieuré de Jully, H. 279.)
EXTRAITS D’UNE CHARTE POUR LA NOMINATION D’UN PRIEUR ET D’UN CHAMBRIER A JULLY'. (Page loi.)
(Cruzy-le-Châtel, le 14 mars 1312)
Universis présentes litteras inspecturis,officialis Lingonensis, anno Domini millesimo trecentesimo duodecimo, die martis post dominicain qua eantatur : Invocauit me,
apud Cuseyuin Gastrum . cum itaque discordia uertere-
tur inter religiosos uiros, venerabilem patrem Guidonem, divina permissione, abbatem et conuentum monasterii Molismensis, ordinis supradicti, ex una parte ; et sororem Mariam, priorissam de Julliaco monialium, eiusdemque loci conuentum, dicte dyocesis Lingonensis, ex alLera parte ; super eo videlicet quod ipse moniales asserebant se esse et fuisse a longo tempore in quasi possessione quieta juris eligendi sibi priorem et camerarium, ad regimen sui cenobii in spiritualibus et temporalibus ;
. de bonorum virorum ac juris peritorum consilio, sic
duximus ordinandum : ut quum, vel quoties dicte mo-
PIÈCES JUSTIFICATIVES, XIVe SIÈCLE. 303
niales priore vel camerario, aut eorum altero, deinceps caruerint, per suas patentes litteras sigillatas, abbati Molismensi, qui pro tempore presidebit, requirent et supplicabunt, quod eisdem mittat et destinet monachos ydoneos ad predicta officia utiliter exequenda. Verumptamen abbas ipse tenebitur ipsis monialibus mittere monachos ipsos, secundum Deum et juxta conscientiam suam, quos ex presentium editione volumus venerari, scilicet, viros religiosos et honestos, qui dictis monialibus deservire possint inpredictis et quolibet premissorum, secundum officia sibi committenda, vel commissa per eumdem abbatem. Ita quod, si quis eorum negligens, vel remissus, siue culpabilis, vel inutilis in liuiusmodi commissis officiis reperiretur ; quorum discussio fieri debet summarie et de piano per dictum abbatem, vel eius commissarium, ad petitionem et requisitionem dicte priorisse et sex earumdem monialium loci antiquarum, ab officio sibi commisso debet removeri, et alterseu alii, loco sui, modo quo supra, subrogabuntur. Sed ipse prior claustralis, per ipsum abbatem ibidem institutus, vice et nomine abbatis ipsius, qui pro tempore reget, in sacramentis ministrandis, in confessionibus audiendis, et in aliis que spiritualia tangunt, seu tangere possunt, prout ab olim consuetum est, officium sibi commissum, ut a Deo si institutum fuerit, exercebit.
Nichilominus ipse camerarius, per ipsum abbatem ibidem institutus, negotia secularia, ad instantiam priorisse loci, prout ab antiquo fuerit observatum, reget et exercebit, etc.
(Orig. Arch. de V Yonne, prieuré de Jully , H.)
Religieuses citées dans cette charte :
Soror Maria, priorissa, soror Gila de Pierrepertuis, soror Regina de Marcenayo, soror Agnès de Byais, soror Agnès de Chanlite.
C’est par erreur que j’ai écrit à la page 195 : Agnès de Cerilly.
BAIL A VIE DES TIERCES DE LA CHAPELLE, A ÉTIENNE DE MONTMORETET A MARGUERITE DE GLAND, SA FEMME. (Page 68.)
(Le 15 juin 1316)
A tous ces qui verront et orront ces présentes lettres, Jehanz Trovez, garde dou seaul de la court dou contée de Tonnuerre , salut; saichent tait que en la piésence Joffroy de Oyse, clere et notaire commun, juré, de la dite court, pour ce personelemant establi, Estiennes de Montmoret et Marguerite de Glain, sa famme, de l’actorité dou dit Estienne,son mari, donnée à ly, recognoissent que, comme religieuse personne la prieuses et li conuenz de Jully, liaient à pranre et à recevoir, chascun an, d’aumône annuelle et perpétuelle, sui les tierces de la Chapelle et dou finage de ce leu, sur la partie aux Estivers, c’est assavoir : doze bichez de froment et huit bichez d’orge, le diemoinge après la saint Remé, li dit Estiennes et Marguerite, sa famme, seigneurs de la dite ville de la Chapelle en partie, doivent et sont tenu à rendre et à paier aux dictes religieuses pour le dict blé, tant com le dict Estienne et Marguerite, sa famme, vivront, et li survivant daux deux, le diemoinge après la saint Remé, cinquante et deux solz de la monnoie courant par le temps, et de la volenté aux dictes religieuses. Et après le décès daux deux, cil qui hauront cause d’aux en ce feit, rendront et paieront aux dictes religieuses et à leur esglyse de Juilly, chascun an, perpétuellement, au dit jour, les dis doze bichez de froment et les huit bichez d’orge. Et ainsinc les dictes 1 eligieuses, par accort fait entre elles, et les dit Estienne et Mai guérite, hont volu et vuellent que li dit Estienne et Marguerite, et li survivant daux deux, hient le dit blé fro-
PIÈCES JUSTIFICATIVES, XIVd SIÈCLE. 305
ment et orge, chascun an, à lour dites vies, si comme dessus est dit, pour les cinquante deux sols paiain, chascun an, à elles ou à leur certain commandement, au jour dessus dit. Lesquelles choses li dit Estienne et Marguerite, sa famme, hont promis, par leur foy sur ce donnée en la main du dit juré, tenir, garder, rendre, paier et accomplir, en la manière et en la forme dessus dicte ; sens venir et sens aler encontre, en feit ne en dit, il, ne li survivant daux deux, par aux, ne par autruy; sus poigne de rendre tous les dommaiges et consternants, que les dictes religieuses, ou cil qui de elles hauront cause en ce feit, ancourreront et mettront, pour le deffauxdes choses dessus dictes, non tenues, non gardées, nonpaiées et non acomplies ; et elles, ou au porteour de ces lettres sur ce croire, par simple seirment,sans autre preueve ; et sur la obligacion de tous leurs biens, de leurs héritages et des biens dits mebles et non mebles, présents et à venir ; lequex il sosmettent à la juridiction de la dicte court, pour saisir, et prendre, vendre et exploitier d’ices, jusques à plainne satisfaction des choses dessus dites. Et renoncent li dict Estienne et Marguerite en y ce feit, à tout ce qui aidier leur pourroit en ce feit, à nuire aux dictes religieuses et à lour dicte esglyse , ou à ces qui en ce feit hauront cause d’elles. En tesmoing de la quelle chose, je Jehan Trovez parle rapport dou dit juré, liay scellées ces lettres dou seaul de la dite court, sauf le droit monseigneur le conte. C’est feit présens Guillaume, fils Guenin, Robichon de Glain, et Adenet, fils feu Esvrart delà Chapelle, témoins à ce appeliez et demandez. Donné l’an de grâce, mil trois cens et seze, le mardy après la Saint Barnabé, l’apostre.
(Orig. Arch. de la Côte-d’Or, prieuré deJully, H. 250.)
PÉNITENCE IMPOSÉE A DES RELIGIEUSES DE JULLY, QUI AVAIENT CAUSÉ DU TROUBLE DANS LE MONASTÈRE. (Page 152.)
(26 janvier 1330)
Frater Guillelmus, permissione diuina, humilis abbas Molismensis, dilecte nostre sorori Perenette de Buxeriis, subpriorisse prioratus nostri Iuliacensis, salutem in Domino.
Cum moniti fuissemus sorores Aiglantinam, sacristam, et Guillelmetam de Briello, sorores Jaquetam de Biais, Johannetam de Fontanis, et Johannetam de Bonceneto moniales prioratus ejusdem, infra dies a tempore monitionis, aucthoritat.e nostra, sibi facte, per fratrem Nicliolaum , monachum nostrum , et , super turbatione et clamosa yociferatione, quam nuper, nobis visitantibus prioratum Juliacensem, fecerunt, venisse ad emendam condignam . . . noueritis sorores Aiglantinam, Guillelmetam, et Jaquetam supracriptas, per oblationem cujusdam festuce nobis emendasse, in aula juxta cameram nostram Molismensem, quas ad vos remittimus, pro penitentia injungenda; videlicet quod quelibet semel dicat vigilias pro defunctis. Si uero sorores Johaneta de Fontanis et Johanneta de Bonceneto ex eisdern causis, auctoritate nostra monite per eumdem fratrem, venerint ad emendam, in manu vestra, vice nostra, similem penitentiam eisdern injungatis; ipsis prius absolutis per eumdem fratrem Nicolaum a sententiis latis in easdem, auctoritate nostra predicta ; si tamen beneficium absolutionis similiter petierint ; et quantum ad hoc ipsi fratri Nicolao committimus vices nostras ; litteras autem premissas volumus penes dictum fratrem Nicolaum remanere. Datum sub sigillo nostro, 26 die Januarii, anno Domini 1330, presen-
PIÈCES JUSTIFICATIVES, XIVe SIÈCLE.
tibus Ebrardo de Muxi, magistro Nicolao de Monceone ? fratribus Hugone, infirmario Molismensi, et Nicolao de Castellione ; testibus ad hoc vocatis et rogatis.
Guillelmus Ragot de Niceyo .
(Copie du xviie siècle, Arch. de la Côte-d’Or, Chron. de Molesme, n° 152, p. 256.)
CONFIRMATION DE i/ÉLECTION d’üNE PRIEURE, DANS LE CHAPITRE DE
molesme. (Pages 152-155.)
(11 juillet 1331)
In nomine Domini, amen. Per hoc presens instrumentum cunctis pateat euidenter, quod anno Incarnationis eiusdem millesimo trecentesimo primo, undecima die mensis Julii, in capitulo monasterii Molismensis, ordinis sancti Benedicti, Lingonensis dyocesis ; hora post magnam missam ibidem immédiate celebratam ; indictione quarta décima; pontificatus sanctissimi patris, et domini domini Johannis, diuina prouidentia, pape vicesimi secundi anno quinto decimo; in presentia mei publici notarii et testium infrascriptorum, venerabili pâtre domino Guillelmo abbate, et priore et subpriore et conuentu eiusdem monasterii, ad hoc, ut moris est, specialiter conuocatis et congregatis, nomine dicti monasterii, ex una parte ; et religiosis sororibus Margareta de Usye, moniali monasterii beati Pétri de Polengeyo, electa inprioiissam prioratus de Juilleyo monialium, vacantisper libeiam re* signationem sororis Agnetis de Biais, nuper et ultimo eiusdem prioratus priorisse, Perrenella deBuxeriis, subpriorissa, Helluyde de Brione, celeraria, Aiglantina de Briello,sacrista, Margareta dou Fain, Maria de Ayseio,Ysabelle de Feritate et Maria de Ligneriis, monialibus dicti
prioratus Juilliacensis, et procuratione et nomine procuratorio conuentus ipsius prioratus ; de quarum, videlicet Perenelle, Margarete dou Fain, Helluydis et Aiglantine predictarum procuratione, michifuit facta fides, ex altéra; assistente eidem electe venerabili pâtre, domino Aymone de Bordis, abbate Pulteriarum, ordinis et diocesis predictorum, ejus electe consiliario, in hoc consentiente et non. contradicente, constitutis ; pro dicta electa dictus dominus abbas Pulteriarum, coram dicto domino abbate Molismensi, proposuit :
Ecce, domine, soror Margareta de üsia, electa in priorissam prioratus uestri de Julliaco monialium, vacantis per liberam resignationem sororis Agnetis de Biais, nuper et ultimo priorisse ejusdem prioratus, petit a vobis confirmari suam electionem. Ecce decretum et alii processus electionis de se facte ; legantur et videantur, et illis lectis et visis, procedatis ulterius ad confirmationem ; quia, visis illis, apparent omnia rite acta, et nichil aliud superesse, nisi quod ulterius ad confirmationem procedatis. Quibus sic propositis, dictus dominus abbas Pulteriarum, nomine ipsius electe, et pro ipsa présente, decretum electionis dictorum subpriorisse et conuentus dicti prioratus Juilliacensis, prout prima facie apparent, sigillis sigillatum, exhibuit. Quod decretum sic incipit, in prima linea : Reuerendo in Christo patri ac domino suo karissimo domino G...., Dei gratia, abbati monasterii Molismensis ; et sic finit, in ultimà lineà: tricesimo primo, die Ve ne ris post festum Pentecostes. Item dictus abbas Pulteriarum exhibuit alia quatuor paria instrumentorum publicorum, signo et subscriptione Girardi Macaleti de Chiffeyo, clerici Bisuntinensis dyocesis, publici apostolica et imperiali auctoritate notarii, prout prima facie apparebat, signatorum et subscriptorum. Quorum primum sic incipit, in secunda linea : trecentesimo tricesimo primo, die décima septima mensis aprilis; et sic finit in ultima linea, ante subscriptionem : Lingonensibus testibus ad premissa vocatis, rogatis specialiter
PIÈGES JUSTIFICATIVES, XIVe SIÈCLE.
et juratis. Secundum vero sic incipit, in secunda linea : die quinta décima mensis maii; et sic finit in peneultima linea, ante subscriptionem dicti notarii : decano Sancti Vinimerii, Philiberto canonico. Tertium autem sic incipit : Venerabili et religiose domine, domine, Dei gratia , abbatisse monasterii de Polongeio ; et sic finit, in peneultima linea, ante subscriptionem notarii publici prelibati : regulari Sancti Simphoniani Edaensis et Guidone Bise clerico. Quartum vero sic incipit in seconda linea : primo, die décima nona mensis maii ; et sic finit, in peneultima linea, ante subscriptionem notarii publici suprascripti : Tullensi, Bertrando, curato de Polongeyo, Jacobo Visermi, Johanne.
Item ex parte dicte electe, exhibite sunt quedam lit— tere citatorie, sigillo dicti domini abbatis Molismensis, prout prima facie apparebat, sigillate. Quarum prima sic incipit, in secunda linea : priori nostro claustrali Molismensi et aliis ; et sic finit : prefato, die vicesima sexta mensis J ami, anno Domini millesimo trecentesimoltricesimo primo. Secunda vero sic incipit in secunda linea : Oso mro, fratri Begnaudo, priori nostro : et sic finit : datum die mercnrü, post festum beatorum Pétri èt Pauli, apostolorum, anno predicto.
Item alia duo instrumenta signo et subscriptione mei notarii subscripta et signata. Quorum primum sic incipit in secunda linea : Beati Johannis Baptiste, que fuit vicesima septima dies mensis Junii ; et sic finit in pene ultima linea , ante subscriptionem mei notarii infrascripti : Boseta de Seigneyo, Perreneta de Sarde, monialibus dicti prioratus Juilliacensis. Secundum autem in secunda linea incipit sic : centesimo tricesimo primo, die Jovis post octabas. Et sic in pene ultima linea antè subscriptionem ipsius finit : domino Marcho de Polongeyo, presbytero, curie Lingonensis tabellione et aliis.
Quibus sic exhibitis et pro parte lectis, ex parte dominorurn abbatis et conuentus dicti monasterii Molismensis, fuit protestando propositum; quod, cum in electione et vo-
luntate sua et predecessorum suorum, sic fuerit et esse consueuerit ab antiquo, electam in priorissam dieti prioratus Iuilliacensis, si et quando casus se obtulerit, uel offerat in futurum, confirmare in dicto prioratu, uel in monasterio Molismensi, uel alibi, prout sue placeret uoluntati, et cum expensis electe confirmande, seu dieti prioratus Juilliacensis, per processum confirmationis dicte Margarete electe et confirmationem electionis sue, si quara faceret, juri predicto non intendit renuntiare ; proponens idem dictus abbas Molismensis, quod ob honorem, reuerentiam et ad supplicationem reuerendi in Cbristo patris, domini Johannis, Dei gratia, Lingonensis episcopi, dictam confirmationem elegerat facere in dicto monasterio Molismensi, et invitauerat dictam electam cum comitiua sua, ad prandendum secum ; et hoc tantum de gratia speciali, protestando quod, per hoc sibi non fieret prejudicium in futurum ; quominus ipseet successores sui, si et quando casus se obtulerit, electam seu electas Iuilliacenses, et electiones earum, valeant confirmare, uel etiam inlirmare in dictis monasterio, prioratu, uel alibi, cum expensis electarum, seu prioratus Juilliacensis predictorum.
Item quod, per presens factum de nouo in preiudicium dieti abbatis Molismensis et sui monasterii, priori ssis electis et monialibus Juilliacensibus predictis nullum jus acquiratur, seu acquiri possit in futurum, in proprietate seu possessione. Gui protestation! dicte electa et moniales Juilliacenses consenserunt, nolentes contraire in aliquo juribus, statutis et consuetudinibus religiosorum et monasterii Molismensis predictorum, nec contra ea facere.
Tandem dominus abbas Molismensis, collatione quadam premissa et recommandatione persone predicte electe et eligentium, ad confirmationem dicte electionis processit per hune modum :
Nos frater Guillelmus, permissione diuina humilis abbas monasterii Molismensis, ordinis sancti Benedicti, Lin-