XV I
Sentence arbitrale entre les religieux de Saint-Lô et le curé de Sainte-Colombe, au sujet de dix sous de rente que lesdits religieux prétendaient avoir sur ladite église,
Universis présentes litteras inspecturb Willelmus de Saana thesaurarius ecclesie Rothom. arbiter seu arbitrator vel amicabiiis compositor communiter electus inter religiosos viros priorem et conventura Sancti Laudi Roth. ex una parte et magistrumGalterum rectorem ecclesie Sancte Columbe ex altéra salutem in Domino. Noverit universitas vestra quod cum a dictis partibus in nos fuerit compromissum super eo videlicet quod dicti religiosi petebant a dicto rectore ratione ecclesie sue predicte decem solidos turonenses annui redditus seu annualis pensionis quam dicebant se haberc in ecclesia predicta ita quod nos possemus super premissis alto et basso ordinare inter dictas partes iuris ordine observato seu etiam prctermisso die etiam feriata seu non feriata sine strepitu iudicii dictis partibus presentibus seu abscntibus et hec promiserint dicte partes se inviolabiliter observaturas, videlicet dictus rector nomine suo et ecclesie sue predicte et Ricardus de Hotot clericus procurator dictorum religiosorum per litteras procuratorias sigillo dictorum religiosorum sigillatas ut apparebat. hiis potestatem conipromittendi nomine eorumdem religiosorum sub pena decem librarum turonensium solvendarum parti observânti dictum seu ordinatîonem nostram a parte resiliente ab eodem seu per quam staret quominus in dicto arbitrio ultcriori procederemus. Tandem nos pro bono pacis habito prudentium xârorum consilio ita dicimus pronunciamus seu ordinamus quod dictus rector solvat et reddat singulis annis ratione ecclesie sue predicte dictis religiosis et
eorum prioratui et eorum successoribus quinque solidos turonenses in festo béate Marie Magdelene ratione annualis peasionis supradicte. Quod omnibus et singulis volumus esse notum. Datum anno Domini mo. ce®. Lxo seao. die veneris ante festum béate Marie Magdalene.
(Extrait d'an ronlean de vélin où sont transcrites d'ancien temps grand nombre de chartes, relatives à Sainte-Colombe).
Bulle (T Alexandre IV réglant la réception des religieux.
Alexander episcopus servus servorum dei dilectis filiis priori et conventui motiasterii Sancti Laudi Rothomagen. ordinis sancti Augustin! salutem et apostolicam benedictionem. Devotionis vestre mérita nos inducunt ut favore vos apostoUco prosequentes vobis specialem graciam faciamus. Hinc est ut quod nos vestris supplicationibus inclinati ad provisionem seu receptionem alicuius in monachum vel in fratrem per
litteras sedis apostolice {dichirl)
sit ius alieni acquisîtum vel etiam impetrandas minime teneamini nisi dicte littere prefate sedis impetrande plenam et expressam de indulto huiusmodi et vestro monasterio faciant mentionem auctoritate vobis presentium indulgemus. Nulli ergo omnino hominum liccat hanc paginam nostre concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare presumpscrit indignationem omnipotentis Dei et beatorum Pétri et Pauli apostolorum eius se noverit incursuruni. Datum Viterbii xv kal. novembres, pontifîcatus nostri anno tertio.
(Belle charte, mais déchirée).
xvn.
Donation par Robert Caletot de Véglise de Raffetot.
Sciant présentes et fiituri quod Robertus Claletot presentavit et dédit in perpetuam demosinam Deo et ecclesie S^î Laudi Roth. ecdesiam
de Raphetot sicuti illatn que erat de feodo iorice sue et capellam que est in curia sua, tali conditione quod sacerdos ecdesie deservire débet capelle secunda scilicet feria nm et vp. Inde est quod si aiiquis super predictam ecclesiam aliquam calumpniam seu controvemam inferre voluerit predictus Robertus in omnibus et per omnia eam deffensarc et tueri débet sicuti illam que est de feodo Iorice sue. Preterca cum prior S-< Laudi aliquem sacerdotem ad predictam ecclesiam misent, eum ad Robertum mittet ut ipse Robenus eum protegat et manuteneat quia de eo res procedit. Si autem sacerdos noiuit manere in masura elemosine capelle in qua Ansquitillus sacerdos manebat, prior ibi ponet quendam hospitem quem Robertus mittet pro sacerdote cum necesse fuerit.
Tcstibus multis ex utraque parte.
(Copié sur une feuille détachée d'un ancien cartulaire sur parchemin. Stns date).
xvn a.
Richard CàUtot, fils du précédent, donne }0 sols de rente que U couvent faisait à son pire.
Sciant présentes et futuri quod ego Ricardus Caletot miles dedi et concessi pro salute anime mee et antecessorum meorum in puram et perpetuam elemosinam ecdesie beati Laudi Roth. et canonicis ibidem Deo servientibus xxx» solidos redditus in Rothom. quos Robertus prior et conventus eiusdem ecdesie quondam dederunt Roberto patri meo pro servicio suo. ^ Qpod ut firmum sit et stabile sigillo mec confirmavi.
Testibus multis.
(Copié sur un ancien cartulaire sans date, mais le nom de Robert, prieur, qui s'y trouve indique que cette charte ne peut être antérieure k 1164 ni postérieure & 1202).
xvn b.
Guillaume de Bellèfosse donne ses dîmes et environ un acre de terre, située à Raffeiot.
Sciant omnes présentes et futuri quod ego Wiilelmus de Bella fossa filius Radulfi de Bella fossa assensu et voluntate fîliorum meorum Willelmi et Robert! dedi et concessi pro salute anime mee et antecessorum meonim in puram et perpetuam elemosinam ecclesie S«» Laudi Rothom. et canonicis ibidem deo servicntibus totam decimam totius feodi mei de Raphetot et unum frustum terre, circiter acrani unam apud eandeni villam supradictis ecclesie et canonicis libère et quicte ab omni exactione possidendam. Ut autcm hec mea donatio perpetuam et inviolabilem habeat fîrmitatem eam presenti carta et sigilli mei munimine roboravi.
Testibus muttis.
(Copié sur une feuille séparée d*un ancien cartulaire — Sans date).
xvn c.
Confirmation par Rotrou, archevêque de Rouen, de la donation du patronage de l'église de Raffetot par Robert de Calletot.
Rotroldus dei gratia Roth. archie"^ omnibus ad quos presens pervenerit scriptum salutem. Bone frugis ofEcium est providere ne rationabiliter aucta tractu temporis exolescant aut ipsorum memoria querat in posterum aboleri. Eapropter quxdam bénéficia canonicis S^» Laudi de Rothoroago viris religiosis et laudanœ conversationis in perpetuam elemosinam coUata redegimus in scripturam ut ipsorum perpetuetur memoria beneficio litterarum. Itaque noveant universi presentem cartam inspecturi predictos viros religiosos h£c bénéficia quorum appellationes subscribuntur canonice et rationabiliter nobis donantibus et concedentibus adeptos fuisse, Roberto de Calletot quidquid juris habebat aut quacumque ratione sibi vindicabat in ecclesia sanctc Marie de Raphetot in nostram manum resignante, pariterque décimas de feodo loricas suse
que ad capellam suam diccbantur pertinere cutn ipsa capella eadem intègre predictis vins religiosis donavimas continenter et unam acram terre in qua predicta ecdesia fiuidata esse dicebatur quam Robertus de Hispania et Guillelmus de Bosco moret qui erant heredes Heberti de Sancta Scolastica et quidquid juris in prenominata ecdesia sibi vendicabant bénigne et liberaliter resignantes in nostram reddiderant manum et ne post modum qulbuscumque malignantium calumniis predictonim beneficionim possessio turbaretur eadem iam nominatis canonids presenti pagina curavimus confirmare, quam ut perpetuam inconcussamque teneat firmitatem nostri sigilli patrodnio salvo jure episcopali congruum duximus roborare sub anathemate prehibentes ne quis ces super his inquietare présumât. Datum est anno ab incamatione dm millesimo centesimo septuagesimo scptimo nonis junii. Testibus Roberto decano. Richardo precentore. Kadulpho archidiacono. Ivone archid. Amico archid. Renaido archid. Wahero archid. Magistro Rogero. Roberto capellano. Magistro Thoma. Helia canonico.
xvm.
Donations diverses faites par Gautier Rotisselin au prieuré de Saint'Lô, à condition qu'il y sera reçu comme religieux sur sa demande.
Sciant omnes présentes et fiituri quod ego Walterus Roscdinus dedi et concessi post decessum meum in liberam et puram et perpetuam elemosinam ecclesie S^i Laudi de Rothomago et canonicis ibidem Deo servientibus viginti solidos redditus monete currentis annuatim recipiendos in terra super fossatum quam Ranulfus de S^o Silvestro de me tenebat pcr viginti quinque solidos redditus viddicet in Pascha in nativitate S^i Johannis Baptiste in festo S^ Michadis in Natali Domini annuatim reddendos. In unoquoque terminorum istorum sex solidos et' très denarios. Ita quod de predictis viginti quinque solidis reddent predicti canonici St* Laudi leprosis Sancti Thome de Monte Rothomagensi, dominis illius feodi, quinque solidos annuatim videlicet duos solidos e]t sex denarios ad Natale domini et duos solidos et sex denarios ad festum S«» Johannis Baptiste. Ego autem prediaos viginti solidos assignavi ad procurationem conventus annuatim die
anniversarii mei. Item concessi et dedi prefate ccclesie S^^ Laudi tredecim solidos redditus pro anima Emme matris mee loco duodecim soHdorum redditus quos ipsa in obitu suo eidem ecclesie dimiserat. Predicti vero tredecim solidi percipiendi sunt in istis tenementis subscriptis, in terra qua Radulphus de Passagio de me tenebat in ruella S<i Laurentii recipiendi sunt quatuor solidi scilicet duo solidi ad Pascha et duo solidi ad festum sti Michaelis. Item in vicos S(<: Crucis in terra quam Reginaldus Legalis per quinque solidos redditusde me tenebat, duo solidi annuatim in festo s^ Michaelis recipiendi sunt cum tribus solidis quos ego reddebam de eadem terra iam dictis canonicis in prefato termino s^î Michaelis. Item in vico de Dordonia quatuor solidi recipiendi sunt in terra quam Robertus Nigra pellis tenebat per sex , solidos redditus annuatim reddendos, videlicet très solidos ad Natale Domini et très solidos ad nativitateni S<i Johannis Baptiste. Ita quod de predictis sex solidis reddcnt predicti canonici S^î Laudi duos solidos annuatim comiti Leencestrie, vel cius hercdibus, scilicet ad natale domini. Item in vico S<i Pétri de castello in terra quam Robertus filius Guidonisde me tenebat recipiendi sunt très solidi ad Natale Domini. Et sciendum est quod prenominati canonici videlicet prior et convenlus S<î Laudi de Rothomago concesscrunt facere me canonicum in mea voluntate et submonitione. Actum fuit hoc assensu et voluntate Anfiridi nepotis mei qui hoc affidavit sine malo ingenio tenendum. Preterea idem Anffridus concessit quicquid ego et antecessores mei dederunt ecclesie predicti S^ Laudi tam propter procurationem et propter iacere meum quam amoreDei. Scilicet ego .dedi a priudpio viginti sex solidos redditus et viginti libras andegav. propter procurationem et propter iacere meum. Et pro hac concessione donavi predicto Anffrido unam ensem et très solidos usualis monete. Quod ut ratum et inconcussum futuris temporibus permaneat, illud presenti scripto et sigilli mei cum sigillo prediai Anffridi nepotis mei munimine confirmavi. Ad maiorem quoque confirmationem factum fuit hoc coram Roberto de Castello tune maiore Rothomagi et sigillo communie confirmatum. Testibus domino Luca de Ponte Audomyi canonico Roth. Magistro Symone medico. Magistro Stephano Clarenboudo. De laicis domino Clarcnboudo RufFo. Nicholao de Deppa. Roberto Perer. Philipo cambitore. et aliis multis.
(Copié sur Toriginal. — Sans date, probablement du xn* siècle).
xvin a.
Autre charte de Gautier Rousselin faisant à Saint-Lô plusieurs donations.
Sciant omnes quod ego Galtenis Rocdin in principio dedi et concessi S«> Laudo et carta cum sigillo meo confirmavi xx libras et XX sol. redditus propter procurationem meam et vi sol. redditus pro iacere meo sicut scriptum est in predicta carta. Postea dedi S^o Laudo et concessi post decessum meum et carta cum sigillo meo confirmavi xLiii sol. redditus videlicet pro anima mea et pro anima matris mee. De his autem xliii solidis triginta sol. erunt ad procurationem conventus annuatim in anniversario meo et xni solidi similiter erunt ad procurationem conventus annuatim in anniversario matris mee que scilicet dimisit S«> Laudo xn sol. redditus in obitu suo. Predicti autem xxx sol. qui sunt de proprio conquestu et achato meo in diversis tenementis recipiendi sunt. Scilicet xxv sol. in terra que est super fossatum quam Ranold. de S^o Silvestro tenet de me hereditarie, pcr xxv sol. redditus reddendos iiiv>r terminis anni scilicet vi sol. et III d. ad Natale Domini, et vi sol. et m d. ad Pascha et vi sol. et m d. ad festum St^ lohannis Baptiste, et totidem ad festum S^î Michaelis. Salvo umen iure domini illius feodi scilicet m sol. qui sunt prions de Monte leprosorum. De predictis quoque xxv sol. ego redpio xx. sol. et prior S<i Laudi recipit v. sol. de quibus retinet sibi ii. sol. et m sol. reddit priori de Monte leprosorum duobus terminis scilicet XVIII. d. ad Natale Domini et totidém ad festum S<i Johannis Baptiste. Item recipiendi sunt viii. sol. in terra que est in ruella S^» Laurentii quam Radulfus de Passagio tenet de me hereditarie per viii. sol. redditus reddendos duobus terminis. videlicet iiipr sol. ad Pascha et totidem ad festum Sancti Michaelis. Salvo tamen iure domini illius feodi scilicet iiipr. sol. Item recipiendi sunt ii. sol. in terra S<« Crucis quam teneo de dominis S^î Laudi per m. sol. redditus reddendos ad festum S^î Michaelis. Item recipiendi sunt vi. sol. in terra que est in Dordona quam Robertus nigra pellfs tenet de me per vi. sol. reddendos duobus terminis scilicet m. sol. ad Natale Domini et lit. sol. ad festum S^î Johannis Baptiste, salvo tamen iure domini illius feodi scilicet II. sol. qui sunt comitls Leicestrie. De predictis quoque xiii.
sol. qui pro anima matris mee redpiendi sunt m. sol. in terra que est in niella S^î Pétri de Castello quam Johanna Hlia Mathildis Grosse tenet de me per m. sol. redditus reddendos uno termino anni, scilicet ad Natale Domini. Item recipiendi sunt v. sol. in terra que est in niella macelli iuxta monasterium S<> Johannis quam Ricardus Marescot tenet de me per v. soi. redditus reddendos duobus terminis, scilicet II. sol. et dimidium ad Natale Domini et totidem ad festum S«» Johannis Baptiste. Item recipiendi sunt v. sol. in terra S«e Crucis quam Thomas Legalis presbiter tenet de me per v. sol. redditus reddendos duobus terminis, scilicet ii. sol. et dimidium ad Pascha et totidem ad festum S^î Michaelis. Testibus his Nicholao de Dieppa. Philippo Cambitore. lohanne Batiecoc et multis aliis. (G>pié sur une belle charte sans date. — Doit être de xioo).
Accord entre Robert, prieur de Saint-Lô, et le frère Gaultier ^
clerc.
Notum sit omnibus presentibus et fîituris quod ego Robenus prior Stî Laudi Roth. totus que dusdem ecdesie conventus suscepimus in fratrem Galtenim clericum filium Radulfî fîlii Rocelini ita quod omnibus diebus vite sue habcbit procurationem cibi et potus in refectorio nostro aut alibi si voluerit infra eandem domum quantum unus ex canonicis nostris. Et in reditu singulorum itinerum suorum habebit procurationem equi sui de feno et avena. Inde est quod predictus Galterus dédit nobis viginti libras andegavensium. Preterea dédit et concessit nobis in perpetuam elemosinam pro se et pro animabus patris sui et matris et antecessorum suorum viginti solidatas de redditu suo annuatim reddendas scilicet. Xvi sol. in masuris Renaldi Heremite et iiiio'. sol. in domo Durandi carnificis super Renellam. Hanc elemosinam conccsserunt et super altare Beati Laudi obtulerunt ipsc Galterus et très sorores eius, scilicet lohanna cum Ludovico marito suo, et Emma cum Auboldo marito suo, et Hilaria cum Willelmo Pica marito eius. Concessimus insuper eidem Galtcro locum qui est inter aulam nostram
et turrini Marcheant (i) a fundaraento et supra cum toto edifido quod Ricoardus medicus ibî fecit omni viu sua in pace habendum ac habitandum in eo. Ita quod neminem ibidem et nisi ex dus propria voluntate et benigno favore aliquo tempore assodabimus. Pro hoc igitur benefîdo predictus Galterus utilitati providens ecdesie nostre necnon et anime sue in perpetuam elemosinam item dédit nobis ses solidatas redditus in masura Ricardi Saponarii super Reneliam annuente lohanna sorore sua et Ludovico marito eius. Qui ambo eidem Galtero istum redditum dederunt et penitus reliquerunt. Vt autem prescripta conventio ei fîrma et stabilis omni vita sua permaneat presenti carta eam et sigilio hostri capituli confîrmamus. Actum est hoc in presentia domînî Rotrodi Rothom. archiepiscopi. Testibus Domino Roberto de Novo burgo Roth. ecdesie decano. Ivone de Veterî Ponte. Magistro Renaldo et Galtero de S«o Waierico eiusdem ecdesie archidiaconis. Roberto capellano. et magistro Rogero normanno canonids. et Berengero presbitero S<« Marie Rotunde. De laids Bartolomeo Fergant tune maiore communie Roth. Nicholao Groignet. Ricardo Foace. Helia de S^o Laudo. Nichol. de Diepa. Roberto fîiio Claremboldi. Helia Crasse. Willdmo de Brialte. Nigasio Baignan et pluribus aliis.
(Très belle charte. — Les noms de Barthélémy Fergant, maire de Rouen en X179, et de Rotroa, archevêque, mort en 11 83» qui figurent parmi les témoins, en indiquent la date d'une manière assez prédse).
Donation par Raoul de Bierville de }o sols tournois de rente perpétuelle,
Noveant universi présentes et futuri quod ego Radulphus de Byervilla miles de assensu et voluntate Agnetis uxoris mee vendidi et omnino in perpetuum concessî vîris relîgîosis priori et conventui Sancti Laudi Rothom. pro quindecim libris turon. de quibus michi ad plénum satisfecerunt in pccunia numerata renunciantes exceptioni non
(i) La tour ynarchandc où étaient les cloches de Saint-Lô.
numerate non soluté et non habite triginta solidos turon. annui et perpetui redditus ad festum omnium sanctorum annuatim super quandam masuram çt terram eidem adiacentem sitam in parrochia de Byervilla iuxta terram Pétri dicti le Vilein ex una parte et terram Martini le Meilleur ex parte altéra prout se proportat a communia ville usque ad terram Hugonis bid. Item et super unam aliam pechiam terre sium in campo de Montevilla in predicta parrochia iuxta terram lohannis Godefredi terram lohannis dicti Warin et terram Guillelnii de Hesia ex una parte et semitam per quam itur de Byervilla apud Longum vicum prout se proportat a terra lohannis presbiteri de Byervilla usque ad terram lohannc diae Bêle cousine tcnendam percipiendam et habendam et in perpetuum possidendam in locis predictis ad terminum ante dictum per manum meam et manus heredum meorum bene et in pace libère ab omnibus et quiète, et ad faciendam ex uinde omnem suam penitus voluntatem sine mei de cetero vel meorum heredum redamatioue contradictione vel impedimento aliquo. Ita tamen quod liccbit de cetero predictis priori et conventui et eorum successoribus in locis predictis suam plenariam iusticiam facere et reddere quandocumque opus fuerit pro suo perpetuo redditu annuatim perdpiendo et habendo ad terminum supra dictum. Et ^o et mei heredes predictis religiosis et eorum successoribus dictum redditum in locis predictis contra omnes gentes tenemur garantisare et ab omnibus impedimentis et obligationibus penitus deliberare et dictum redditum annuatim in perpetuum reddere Et ut hoc ratum et stabile permaneat in perpetuum ego
predictus Radulphus religiosis hanc cartam de vuluntate et assensu
predicte Agnetis uxoris sigillo meo unacum sigillo predicte
uxoris mee sigillavi. Actura anno m», ce», quadragesimo quarto mense
novembr. testibus his Guillelmo Parin. ', magistro Nicholao Groin
clerico. Radulpho de Voile. Radulpho clerico.
(Les lacanes sont déchirées. Sceau en cire verte. Collationné sur Toriginal).
Accord réglé par Rotroii, archevêque de Rouen, entre h chantre de la Cathédrale et celui de Saint-Lô,
Rotrordus Dei gratia Roth. archiepiscopus presentibus et futuris in
perpetuum ad vestram volumus pervenire notitiam quod in tempore nostro orta est de cantuaria scola Sti Laudi Roth. controversia inter P. ecdesie nostre cantoretn et Robertum priorem prefati monasterii et canonicos eiusdem loci regulares. Nobis autem discordie pestem hinc inde removere laborantibus Robertus prior S^i Laudi cum quibusdam fratribus suis in presentia nostra positis tam suo quam capituli nomine cause sue et iuris cantuariam scolam tenendi renunciavit et in manu nostra resignavit. Eapropter pro consideratione et finnitate pads utrique parti in médium consulentes communi assensu ecclesie nostre statuimus quod Petrus ecclesie nostre cantor et universi eius cantorie successores vigenti solidos usualis monete Rothomagi superdictis canonicis annuatim in festivitate sancti Laudi solvent. Rememorati autem canonici sancti Laudi scolam cantuariam ulterius non tenebunt nec cuiquam de cetero nisi fratribus sue professionîs cantabunt. Siquidem descriptam viginti solidorum pensionem P. et omnes in cantoria dus successores sepedictis S^î Laudi canonids auctoritate et justitia nostra annuatim solvere tenebuntur quousque a memorate cantorie Petro vel ab aliquo eius cantorie successore redditus viginti solidorum usualis monete Rothomagi valens eisdem canonids fuerit assignatus. Ut autem hec convcntio rata et inviolabiliterpermaneat presenti scripto et sigilli nostri munimine roboravimus.
(Histoire manascrite de Saint-Lô, f* 15).
xxn.
Confirmation par le chapitre de l'accord fait entre Pierre, chantre de la Cathédrale, et le prieur de Saint-Lô.
Robertus ecclesie Rotho. decanus totumque eiusdem ecdesie capitulum presentibus et futuris in perpetuum. Notum vobis esse volumus quod orta controversia de cantuaria scola S*» Laudi Rothomagensis inter P. ecclesie nostre cantorem et Robertum priorem preBiti monasterii et canonicos eiusdem loci regulares memoratus prior Robertus cum quibusdam fratribus suis in presentia Dni Rotroldi archiepiscopi nostri et nostra assistens cause sue et iuri cantuariam scolam tenendi tam suo quam capituli sui nomine renunciavit et in manu prefati patris nostri Rotroldi resignavit. Eapropter pro consideratione et
Ârmitate pacis consilio memorati archiepiscopi nostri et assensu nostro statutum est quod Petrus ecclesie nostre cantor et univers! dus cantorie successores viginti solidos usualis monete Roth. sepedictis canonicis in fcstivitate Sc> Laudi annuatim reddent. Mcmorâti autem canonici Sti Laudi scolam cantuariam ulterius non tenebunt nec cuiquam nisi tratribus sue professionis cantabunt. Siquidem prescriptam viginti solidorum pensionem Petrus dictus ecclesie nostre cantor et omnes cantorie eius successores auctoritate et iustitia archiepiscopi et nostra predictis canonicis S<* Laudi reddere tenebuntur quousque a mémorato cantorio Petro vel ab aliquo dus contorie successore redditus viginti solidorum usualis monete Roth. valens eisdem canonids fuerit asslgnatus. Ut autem hec conventio rata et inviolabilis permaneat presenti scripto et sigilli nostri munimine roboravimus. (Histoire manuscrite de Saint-LÔ, f" 15 v*»).
xxm.
Bulle de Luce III confirmant au prieuré de Saint-Lô ses biens et revenus.
Ludus episcopus scrvus servorum Dd dilectis filiis Roberto Priori ecclesie S<i Laudi Rothomagensis dusque fratribus tam presentibus quam futuris canonice substituendis in perpetuum. Q^otiens illud à nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum impertiri sufïragium. Eapropter dilecti in domino filii vestris iustis postulationibus dementer annuimus et prefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio sub beati Pétri et nostra protectione suscipimus et presentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus qui secundum Deum et beati Augustini regulam in eodem loco institutus esse dignoscitur perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observeiur et nullus de cetero in eadem ecclesia nisi regularis canonicus instituatur et nullus etiam nisi a vobis canonice electus prior subrogetur. Preterea quascumque possessiones quecumque bona eadem ecclesia in presentiarum iuste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum largitione regum vel
principum oblatione fidelium et aliis iustis modis prestante Domino poterit aJipisci firma vobis vestrisque successoribus et illibata pernianéant. In quibus hec propriis duximus exprîmenda vocabulis. Brealtare enim cum ecclesia et decimis totius parrochie et forum in eadem villa quod concessit Henricus rex Anglorum cum conçuetudinibus quas habent alla fora in Normannia et feodum quod tenebat Willelmus de Breaitari de Wilielmo de Roumara. Adou cum ecclesia et molendino. Unam prebendam in Burdineio cum ecclesia et molendino et duas partes décime quas tenebat S3nnion de burdendo in dominio suo in eadem parrochia. Ecclesia de Biovilla cum decimis. Ecdesiam de Maisnilleio cum decimis. Décimas de Aqua pluta et de Escura. medietatem ecdesie de Agon et cimeterii cum medietate dedme totius parrochie et totam ecclesiam s^î loannis de Rothomago. Ecdesiam de Rafetot cum pertinentiis suis. Ecdesiam de Froberviila cum pertinentiis suis. Ecdesiam de S^ Columba. In Birvilla terram et redditum et quicquid iuris Gerardus de Fontibus ibi habuerit. Elemosinam Michaelis de Burdeneio scilicet mansuram et terram de balneatorio Simonis. Terram quoque de mara de Burdeneio. videlicet octo acras necnon et duas acras de terra quam tenuit Othelinus Grivde et prata que sunt inter prata canonicorum et pratum Bigoti. Terram de Dumo arborum cum pratis sicut in cartis predicti Michadis continetur. Décimas de feodo cpiscopi Baiocensis in Rothomago. In festivitate S<i Laudi de dominio Normannie unum cervum et sex solidos in moneta. Vnum aprura in festivitate S" Rumpharii et décimas quasdam in Rothomago. Liceat quoque vobis clericos vcl laicos liberos et absolutos e seculo fugientes ad conversionem vestram suscipere et eos absque ullius contradictione in vestro collegio retinere. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decrcvimus ut eorum devoiioni et extrême voluntati qui se illic scpeliri deliberaverint nisi forte excommunicati vd interdicti fucrint nuUus obsistat salva tamen iustitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Sane novalium vestrarum que propriis manibus aut sumptibus colitis sivc de nutrimento vestrorum animalium nullus a vobis décimas présumât exigere. Obeunte vero te nunc eiusdem loci priore vd quolibet successore nullus ibi qualibet subreptionis astucia seu violencia preponatur nisi quem fratres communi conscnsu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dd timorem et
beaii Augustini regulam providerint eligendum. Decrevimus ergo ut nuUi hominum liceat prefatam ecclesiam temere perturbare aut eius possessiones auferre vel ablaïas retinefe minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare sed illibata omnia et intégra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura sedis apostolice salva auctoritate et Constanciensis episcopi canonica iustitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve persona hanc nostre constitutionîs paginam sciens contra eam temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita nisi presumptionem suam digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat reamque se divino iudicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et domini nostri iesu christi aliéna fiât atque in extremo examine districte ultioni subiaceat. Cunctis autem eidem loco sua iura servantibus sit pax Dni nostri Icsu Christi quatenus et hic fiructum bone actionis percipiant et apud distriaum judicera premia elerne pacis invenîant. Amen. Datum Vérone per manum Alberti S« Romane ecclesîe cancellarii. viii». Kal. Maii indictione ii» incarnationb dominice anno rao. c». lxxx». iiiio. pontifîcatus vero Dm Lucii pape anno quarto. (Copiée sur un cartulaire).
D existe également aux archives la copie d'une bulle d'Urbain III, datée de 1186, qui est la reproduction exacte de celle de Luce III ; on trouve seulement à la fin cette addition :
Amen et inferius notata est figura rotunda. In eius medio legitur : Petrus Paulus Urbanus papa tertius, et in extremitate rotundi. Ad te Domine levavianimam meam; a latere : Ego loannes presbiter cardinalis tituli sancti Marci. ego Petrus de Boayo presbiter cardinalis tituli Sanae Suzanne, ego Laborans presbiter cardinalis S^^ Marias trans Tiberim tituli Calixti. ego Laudulfus cardinalis tituli duodecim apostolorum et infra ego M. presbiter cardinalis sanctorum Joannis et Pauli et Pammachii. Et iuxta circulum : ego Urbanus catholicae ecclesias épiscopus. ego Henricus Albanensis episcopus. ego Paulus Prenestinus episcopus. Et a latere dextro scriptum est : ego diaconus cardinalis S^e Marie
in Colmedin. ego Brunonus S»o"»'« Cosme et Damiani diaconus cardinalis. ego Bobo S^* Angeli diaconus cardinalis. ego Octavianus S^"*^ Sergii et Bacchi. ego Gofridus S» Marie in Malata diaconus cardinalis. ^o Rollandus S<« Marie in portio diaconus cardinalis. ego Petrus Sti Nicolai in carcere. Iulianus diaconus cardinalis. Dat. per manum Albert! Romanae ecclesias presbiteri cardinalis et cancellarii secundo idus novembris indictione quînta incarnationis dominicae 1 186 pontificatus vcro domini Urbani papx tertii anno primo.
