‹ Histoire du prieuré du Mont-aux-malades-lès-Rouen, et correspondance du prieur de ce monastèreChapitre 52 sur 65 · LETTRE DE THOMAS · texte numérisé non relu

LETTRE DE THOMAS

Artkevéque de Caniorberyt à Nicolat , prieur du Mani-aux^Malades

Le roi d^Angleterre a réduit TEglise eu senritode ; il a mépriié toales les prières, tons les avertissements ; les démardies da Pape , da Roi de France , de Tlmpératrice auprès de loi, ont été inutiles. Il a repoussé les envoyés derardievècpie, et rarcfaevéqoe lui-même qui lui demandait une entrevue. En conséquence , le prélat charge le prieur du 5Iont-aux-Malades d'annoncer à r Impératrice qu'il fulminera bientôt contre la personne du roi , et contre ses Etats.

(D'après le manuscrit 8562, fo 1, v», de la Biblithèque nationale.)

Thomas, Cantuariensis archiepiscopus, fratri Nicolao de Monte-Rothomagensi.

Novit fraternitas vestra quèm patienter sustinuerimus damna « injurias et contumelias nobis et nosiris illatas è dilectissimo Domino nostro, illustri rege Aoglorum. Ipse autem abusus patientià noslrâ ad sanctissimae roatris su»

prorupit injurias (sponsam loquimur crucifixi), el illam non est veritus ancillare pro cujus liberatione Filius Dei , Deus morte turpissimâ voluit condempnan. Monuimus eum sœpius affectu patris , fide Domino débita supplicayimus , corripuimos auctoritate pastoris. Ipse autem in personà nostrâ patrem suum , itidem fideiem contempsit et pastorem ; et ne qaid de cœtero veritati subtractam sit, (quod ecclesiœ pericalosiùs, et sibi perniciosiùs est) illum cujus vicem gcrimus sprevit Christum. Habeantur b«c yana et contempnat , ut solet, si Filius Dei Eoclesiœ non dicit pastoribus : QuifX)$ spemity me ipemit ; et : Qui tangiivos, tangit pupiUam oculi tnei Processit ulteriùs sollicitudo nostra , ut ei pro pace Ecclesiœ summus pontifez defotas preces porrigeret , sed non est exauditus ; exhortationes adhibuit , et surdum repperit auditorem : increpatîones adjecit , contemptœ sunt ; tandem apostolica tuba Gomminationes intonuit, sed nec sic potuerunt fides et religio excitari. Ne quid autem omitteremus ex conUngentibus , rex Francorum qui eiest amicus et dominus , omnem adhibuit operam et diligentiam , sed nec ille pro suâreverentiâ meruit exaudiri. Ad coUoquinm cjus accessimus;sed nec ad conspectum ejus sumus admissi, nequenostri nominisaut causœ Dei permisit fleri mentionem. Misimus ei posteà nuncios venerabiles viros et litteras patentes , ut petierat, in quibus expressa erat , et justilia ecclesiœ , et nostrae pctitionis sententia : Sed noster et eorum labor , quantum in eo est , cessit incassùm. Secuti eramus ildem Dominœ Imperatricis, sicut tu nosti ,

418 ■ORT-AIJX-MALADIS.

et ipn IgDorare dod débet , sed nos uaqaeqoaqoe deiQfit.

Qaia ergà hœc palientia nostra eocleste Dei pernidosa esty sed pernicfiosior illi cujos noYlssIma fiant in dies détériora prioribos , Dobis aatem peroiciosissima « quoa oporlebit» antè tribunal sponsi, dod modo de operibos propriis, sed etlam de sangûlDe ejos, et afllietione sponaie reddere ratiODom , pro certo noyeris , et DomlDœ Imperatrici inlimes , qoèd in persoDam ejos et terram iD breTi , immè iD brevisaimo , fitâ comité , et Deo aactore . exeremw gladiom apiritôs sancti, qui omni gladio ancipiti peoetrabilior est, ut ait in ruinaro indurat» carni , et aopito » immè extincto apiritui in salutem. Porsuadeas ergè Dominœ nostr»» at nos de cœterè faabeat excusatos, in eo quèd ultrk dissimulare non licet , sciatque pro oerto qoèd , al ref Ixerit flilus ejus , et oonsilium matris recipiat audiena vooem Dei , nos ad honorem Dei et voluntatem suam paratos inveniet Intérim morientem filium , pariter et eodem lugeamus affectu , qui salutem ejus et honorem, Deo teste, consimili desiderio. optamus pariter et oramus Hœc cum dolore , iacrymis , singultibus , et suspiriis loquimur , tanquàm viscera nostra , de claustro pectoris acerbilate ferri extracta , ardorecauterii inuramus. Quod et Deus scit , in cujus injuriam exercere ulteriùs non debemus impiam pietatem , ei in terris matrem . patrem, sororem prœrerendo, vel Dominum. Non est dolor sicut doior iste. Sed caritas Dei et utilitas et honor ejus qui curatur, nos urget, ut hune forti animo sufferamus.

PiftCBS JUSTIFICATIVES.

Valete. Saluta et sollicita fratres nostros , ut nobis impetrent spiritum coDsilii et fortituâinis , orantes pro Domino rege , ut ei adsit spiritus scientls et pietatis , quatenùs pax ejus ecclesl» Dei et nobis reformetur in Domino (1).

(1) On retroave aussi cette lettre avec quelques Tariantes dans 1c manuscrit 5,320, T 116 t® de la Bibliothèque nationale ; dans la collection Bouquet , t, XVI, p. 254 ; dans la collection Giles , t. XXXVIll , p. 349; dans la même collection , parmi les lettres de Jean de Salisbnry, t. XLIY, p. 240, et dans la bibliothèque des Pères de Marguerin de la Bigue, t. XXIll, p. 452.

420 aoiirr-Aux-MÀLADBS .

LETTRE DE JEAH DE SALISBURT,

à Nicoloi, prieur du Mimi-aux-Matades.

Il loue son dévouement éprouvé , et se plaint du refroidissement de ses autres amis , qui redoutent les délateurs et les fureurs de Henri II. Honteuse immobilité du clergé d'Angleterre pendant que Thomas et ses compagnons d>xil combattent pour sa liberté et pour sauver Téglise du naufrage.

( Collection Giles , t. XLV, p. 177, Epistola M9, ad Nicolaum de

Monte Rothomagensi. )

Joannes Saresberiemiê suo Nicolao.

Tempera si numcres benè quœ numeramus amantes , Non venit antèsuam nostra querela diem.

Nec suspiceris quod de le qucri velim , cujus (idem et devotionem à multis ar^umenlis probatam habeo , sed tibi conque. or quod amicos sentie gravissimum passos esse dispendium , et eô quidem graviùs , qued priepediente stupere , jacturam vix reparabilem non advertunl. Amicitiam veram cujus initium perfectum , finem queque fidelitcr apudCicerenis Lœlium, sed fldeliùs ipsius virtutis experientiâ , didicisti , philosophi gentium prsdicant , ut eam vita; censeant prœfcrendam : quia sine illâ ,

sicut injucundè , sic et Deo et hominibus vivitur odiosè. Haoc ego nihil aliud esse crediderim , quam caritatem sine qaâ , quod fldes catholica docet , nemo fruetur Deo. Ab bâc amlcos doleo excidisse , ut raras sit qui non profi* teatur se obligatum esse , aut carni , aut sauguini , aut possessionibus suis , aut expressim cafisse pubNcœ potestati , in id quod , salfâ earitate , non potest observari. Quam obligationem , si quis licitam esse contenderit , ego iilum bœreticum esse non dubito , et réclamante mundo, pronuncio evitandum. Ego cautiônes istas expertus sûm, oui exulanti jàm sextus imminet annus » et quod majua est , Dominus Cantuariensis et coexules sui , quartum peragunt, publicam procurans utilitatem ad ignominiam nostratum , suis aut gentis alienœ stipendiis adhuc militai pro libertate ecclesiœ , pro sanguine clericorum , pro consolatione populi , et non est qui respiciat eum. Non est in ecclesià Anglicane qui Petrum et condiscipulos adjuvet in remigando laborantes. Sed dices : verentur delatores , quasi sine eorum conscientiâ nullos, quùm voluntas adest» faciant sumptus. Est caulio prœstila potestati , ccrtè non tenet obligalio. Tintent regem , probabile quidem est , et magisquàm Deum. Nàm , quùm altero prœcipiente , prohibeat alter , vel contra , pérspicuum est cui pareatur. Exigetur Tortasse purgatio; sine dispendio conscientiœ et famœprœstari nonpoterit. Conducibiliùsenim estsubtilcm prietendere reverentiam el privilegium cleri qui immunis est ab hujusmodi juramentis. Sed inquis , nobiscum jure , vel ralionc non agilur . sed Turore. Nunquid ergè furentibus ronfurendum est , rejcclo jure cl rationecon-

423 ■ORT'AGX^NALUB.

tenpU ! Sed . antoreDeo , pai eodenœ Tidetar eaw io jMoia ; MC rideo , qui troato in qniete ipsias , audeaot «pprore , qui ndeotes pericahim et totiens invocati , Bao&agkt ^as nihil auxUii contulenuit. Vtinam ei , vd ■me Dominai mem , et aJii amid porrigaDt deiteram. M eoa poatiDodiiai pœniteat , cùm narigaatea Cfaristi diicipaloi , io Utiore nderiot eitUtare , et se vocari ut eomprandeaDt illi. Née hoc dictum potea , nt aliqidd mihi tribuatiir , qui per gratlam De) , et iitonuo quiboi k jDTeDtote coalui, Ooreo et abundo, sed Deo teste, detidero uUsfacere caritati. De tao et amioorum itata sollidtiu , nantiam misi preeentem mlhl Bdei protiaUe. A qao.ii digonin docis, demeoinquirerepoteris, etqnod pbmerit , etâena secorè intimare.

PIÈCES iUSTIFICATlVES. 423

Page 1