VIII. l

Die winter wil ons jaerlanc mee. ]

Dwingen, die heide ende oec dal wall. I

Ende daer loe den gruenen clee

Maket hi redite ongestalt, ■

Den voglen dwinget sine gewalt,

Dat ciagic, ende daer bi mee

Dal die scone mi es gevee

Die ic van herten m inné. ;

Genade, Venus, coninghinne, ^

Dijn eigen dienre willic sijn. ■ Helpe, dat ic troest gewinne.

Haer mondekin root, haer wangen scijii :

Ende haer lijf, so wale gestall, '

Dat ic daer afgeverretmoel sijn .\

Des werdic in sorgen ait; i

Si begaet an mi gewalt, ]

Ende besundicht hare daei' bi ^ Dat si dus verdervet mi.

An herten ende ane sinne.

Genade, Venus, coninghinne, »

Dijn eigen dienre willic sijn; )

Helpe, dat ic troest gewinne. '

Genade, minnelike wijf, /; Noch laet mi uwor hulden haen;

240 HISTOIRE DR JEAN l",

Gedenkctdat mijn cranke lijf Van diensten u es onderdaen; Des seldi mi genieten laeli So dat ic troest gecrige, ic; Genade, vrouwe minnelic, Mire herten coninghinne.

Genade, Venus, coninghinne, Dijn eigen dienre willic sijn; Helpe, dat ic troest gewinne,

Sal ic dus gebonden,

Joncvrouwe, vor u staen?

Heelet minen wonden :

Wat hcbbic gedaen?

Ben ic dus verordeelet,

Joncvrouwe niinnelic,

Blivic ongebeelet,

Dan verderve ic.

Vrouwe, dor God genade, Veel reine salech wijf, Troesti mi te spade Dat nemet mi mijn lijf

CHRONIQIE INÉDITE

Fin (lu treizième siècle, provenant de l'abbaye de Tongerloo.

De Johanne primo hiijus nominis duce Lotliaringiae.

Anno Domini MCCLX obiit egregiae memoriac Henricus (lux, terlius liujus nominis, cui successit in ducalii Henricus, hujus nominis quartus, qui, non multo posl, Jolianni fralri suo ducatum resignavit, de concilio Aledis ducissae, et optimatum suorum; eo quod esset invalidus corpore et auinio, insufTicicns ad ducatum Lotliaringiae gubernandum.Hic, non multo post, habitum religionis in Divionensi monasterio suscepit, et terreuse dignitatis honorem in coeleslcm militiam commutavit. Succedilei in ducatu Johannes, frater ejus secundo genitus, qui quantae probitatis quamque eximiae strenuitalis in suo tempore fuit testantur ejus gesta, pro sui magnitudine per universa mundi climata latissime divulgata, et in diversis vokiminibus ab historiographis perpetuae legenlium memoriae commendata. Hic duxit primo Margaretam, filiam Ludovici piissimi régis Francorum, qua defuncta in puerperio, cum proie quam genuerat, postea conlraxit cum Margareta, filia Guidonis Flandriae, de qua suscepit quatuor liberos, Johannem primogenilum, Godefridum, Mariam et Margaretam, quarum prima est Clevensi comiti desponsata, altéra vero ab Henrico Lucelburgense comité est traducta. Anno Domini MCCLXXXVI, mortuo Henrico, duce Limburgense,sine liberis, Johannes dux Lotharingiae ducatum Lemburgensem erga propinquiorem heredem illius, videlicet Adulfum, comitem de Monte, emptionis titulo acquisivit; in quo ducatu Reinaldus

242 HISTOIUE DE JEAN 1",

cornes Ghelriae, possessionem usufructuariam se habere diccbat; competcntem sibi ex morte uxoris, quae filia fuerat Henrici, ducis Lemburgensis praedicli, quae ante patris obitum extiteral jam dcfuncta. Cum igilur Johanucs, dux Lolharingiae, acquisitum sibi pcr emplionis litulum,diicatum Lemburgensem hereditario jure possidendum adiré incitatur, Reinaldus vero possessionem usufructuariam se reservare debere vitae suae tempore protestatur, orilur inter eos gravissima concertatio, et multi temporis diulurnitate prolracto saeva minis altercatio; Reinaldus quippe cornes Gbelriae, associatis sibi Sifrido Coloniense archiepiscopo, Hcnrico comité Lucclburgensi, Wallerando de Rupe, fralre suo, et item Walerando domino de Valkcnborch, conspirationem validam orditur contra ducem Lotbaringiae. Ille vero tôt principum conjurationem contra se factam forti animo vilipendens eos viceversa non minori fortiludine incitatur debellare. Nam crebris irruptionibus terras archiepiscopi et Gbeirensi comitis invadens, rapinis, incendiis et variis oppressionibus eas gravissime devastavit, et quibuscunque modis potuit,eos ad pugnae certamina provocavit. Illi autem ejus ducis terminos invaserunt, crebris quoque rapinis et incendiis loca finitiva vastaverunt; dumque sic et sic utrimque permulla tempora marlis aléa luditur, et multo discrimine incessanter alterulra partium ab altéra debellatur, tandem a mediatoribus dies colligitur ut inter partes pacis foedera reformentur, Conveniunt igitur Reinaldus comes et sui in Valkenbroch Castro, quod Waieranni suberat ditioni; dux vero cum suis in oppido Trajectensi. Porro duce nibil inOdelitatis ea vice de adversariis suspicante, confestim affuere qui dicerent Reinaldum comiiem a coepto pacis proposito resiliisse, et ducalum Lemburgensem, de consilio archiepiscopi et eorum qui aderant, Henrico comiti Lucelburgensi pro quantitate pecuniae vendidisse; quod audiens dux illico tanquam leo furibundus infremuit,et leonmum induens animum confestim ascensis

DUC DE BHAnANT. 243

equis ad persequendum hostes, omni dilalionc posthabita, properavit. Estimans autem illos intra castrum iiiopinate concludere, festinanter illuc eursum dirigit; sed episcopus, pcr cxploratores advciiturn ducis percipicns, fugain cum suis iniit, et ne coinprehenderctur ibidem, ad tutiora terrae suae latibula properavit. Porro dux, fugientem insequens, terrani fugientis ilico subintravit,eamque sine metu et terrore'perambulans, eam infinitis oppressionibiis adeo devastavit, ut mirum fuerit ununi contra tantes in eorum fînibus et terminis potuisse, vel saltem ausum fuisse talia perpetrare; nam inter caetera suae probitatis insignia ad pcrpetuam magnanimitatis suae memoriam aeternandam, equum çui insedit intra Reni fluenta ipsemet, in adversariorum contemplum et vituperium, adaquavit; vineas Bonnae praecidi fecit, et in forestam archipraesulis, ac si terras inimicorum non impugnationis sed recreationis et deductionis gratia subintrasset, exercendo venationis offîcium ultra suos adversarios ad majoreni invidiam et odium excitavit. Haec igitur et bis similia in terris hostium invictissimo duce Lolliaringiae peragente, cornes Henricus de Monte, Walerannus de Juliaco, niultique illius provinciae nobilcs et potentes cum magna parte civium Coloniensium, ducem adierunl, postulantes ut castrum Woronc, quod dilioni archiepiscopi subjaccbat, in quo praedones rapinis et lalrociniis insistentes, et Iranseuntibus peregrinis et viatoribus assidue multas molestias inferentes, inhabitare consueverant, eorum fultus adjutoriis obsideret et, effugatis praedonibus, terrae funditus adaequaret; utpote qui ducalum Lemburgensem adeptus fuerat ad quem de jure sui principatus id agere pertinebat. Annuens igitur bis dux illustrissimus, castrum cum suis obsedit, ex quo facto Sifridum arcbipraesulem et suos ad illatam sibi tantam contumeliam ulciscendam ultronee provocavit. Intérim autem archiepiscopus et sui, tantam ducis insolentiam non ferentes, copiosum exercitum ex divcrsis Germaniae partibus et nationibus adunalum, super

ducem adducuiit, et ad ulciscendum lllalas sibi contumelias unanimiter se accingunt.

An. Domini MCCLXXXVIII, ducat, vero Johannis XXVII, connumeratis paucis aiinis, quibiis Henricus, frater siius, una cum matre Aleide ducissa, terrae praeeral^ in die beati Bonifacii, qiiae est nonas jiinii, Sifridus, Coloniensis archiepiscopus, Reinaldus cornes Ghelriae, Henricus cornes Lucelburgensis, Walerannus, frater suus, et aller Walerannus de Valkenborch, cum maxima copiosi exercitus multitudine ducem adeunt, et ad illum illiusque sequaces unanimiter invadendum omni sagacitatis et virtutis suae conamine se componunt; levissimi laboris id negotii estimantes; utpote qui cum paucis ibi tune aderat et quorsum fugeret, ab bis inclusus, undique patentia viarum itinera non habebat. Dux vero insultum eorum non metuens, obsidionem intérim admovit et bostibus irruentibus, licet numéro multo pluribus, imperterritus obviavit, ibi in très turmas exercitum suum dividens, sicut adversarios egisse didicerat, pugnam iniit; et ab hora diei tertia usque in horam undecimam eos cum turma, cui ipse praeerat, fortissime debellavit. Quam acriter autem utrimque pugnatum sit, et quam anceps diutissime Victoria fuerit, testantur qui viderunt et secundum ea, quae oculata fide didicerant, postea de bello Worongico copiosa volumina conscripserunt. Victoria tamen tandem successit duci; nam in eodem bello capti sunt arcbiepiscopus, cornes Gbelriae, cornes de Nassouve Adolpbus, postea electus in regem Alemaniae, cornes de Murze, et multi alii comités et milites et barones, armigeri et satellites, suae partis acerrimi defensores. Comes vero Lucelburgensis, Henricus, Walranus frater ejus, cum aliis duobus eorum fratribus, milites strenuissimi, cum aliis multis nobilibus et ignobilibus militibus et satellitibus, in ore gladii ceciderunt; ita ut eslimatus sit numerus occisorum de exercitu Luccrburgensium, Gelrensium, Coloniensium, et eorum sequacium, ad mille centum homines et

amplius , praeter eos qui fugam in progressa discriminis inierunt. De exercilu vero tlucis in universo circiter XL homincs corruerunt, inter Cfiios praecipui erant Walterus Bertaut, dominus Maghlinensis, et Arnoldus, dominus de Zelem, miles ad arma promptus et habilis; caeteri fere omnes illaesi et incolumes evaserunt.

Anno ducatus Joliannis XXXI, connumeratis annis Henrici primogeniti fratris sui, inter Henriciim Lucelbiirgensem comitem, filium Henrici, in bcllo de Woronc occisi, pax reformatur, Henricus enim Margaretam, fîliam Johannis ducis Lotharingiae, ducit uxorem, dispensante cum eis Nicholao papa IIII super matrimonio contrahendo, eo quod in tertio consanguinitatis gradu sibi invicem attirent. Anno Domini MCCXCIIII, ducatus vero Johannis XXXIIII, comes Barri fîliam primogenitam Eduardi, régis Anglorum, recepit in conjugio sibi matrimonialiter copulatam. Ubi, cum pro jocundo lam nobilis comitissae adventu, in curia comitis festum celeberrimum ageretur, Johannes dux Lotharingiae Brabantiae et Lemburgensis, cum multo militum, comitatu ibidem affuit; quod festum omni speciali praerogativa siïae probitatis et nominis innovavit et corporali sua praesentia mirifice venustavit. Hic nobilissimus princeps ea die, quae fuit dies inventionis sanctae crucis, ab omnibus optaretur ut suae militiae probitatem, armorum exercitio praesentibus ostentaret. Annuit votis optantium et circa horam vespertinam armis accinctus, unum ex praesentibus praecipuae probitatis militem, ad singularem occursum, elegit, cui scilicet eques occurreret et sese lancearum fractionibus per deputalas ad hoc vices obvium exhiberet. Qui armorum non ludus sed abusus quam perniciosus sitquamque damnosus ibi fuerit, rei exitus comprobavit. Nam fortissimi milites tertio sibi cum hastis acuminatis occurrerent, ad terram uterque prosternitur, et dux in brachio letali vulnere sauciatur. Inde tum suorum omniumque tune adstantium moerore validissimo confestim ad hospitium deportatur,

240 HiSTOiRK m: n.w i", nie de bhabant.

qui piuilo aille llos niilitiae, dccus oibis, el miimli laclilia dictbatiir. Advesperascontc voro die, cuni acgiiludiiii.s langudi' iiivalfsceiet, in confcssioiie verac fidei sanclacciue cl iiidividuae Ti'iiiilalis, vere poiiitcns H coiifcssus, ciiTUinslanlos ailoijuens, eisciiie \irtiilc qiia potuil \alcdicciis, vorsus in laliis aiiud super viiinciatum bracliiimi letiinavil; sieque siniul sol eum sole, cuni liiminarc miindiaiis mililiae, declinanlc sol ad occasiim; nioilom siihlil el seipsum doniino eoniniendavii. Unde quidam in laudeni lanli piineipis taies veisieiilos edidil, quihus ejiis lempoialeni inleiilum, breviler (|uideni, scd llcbililei' adnioduin :

Martis gcsta trucis, dpciis orbis, gnudia lucis; Hacc tria suhJiicis, mors fera, morte Jucis.

El alius quidam sic :

Laus tabeti vota, mocror, bit vult lacrima fuiidi. Mars julct, morienlusilet duce gloiia imiiidi.

Ilir ad liluUim pali'um suonini Lemluirgensis ducaUis litulum addidil; caplo (piippe in bello Worongieo Reinaido, Gbelrensium comile, non prius a vinculis suae caplivilalis idem eomes emancipari poluil quani in manibus dueis id juris quod ealenussibi vin(lica\eral in eodem, absquc repelilione (|ualibel in poslerum facienda, praemissoque supef hoc juranienlo, (irniissima quoipie slipulatione praeliabita, reporlavil. Sie- •pie reformala paee, liberlali suae conies leslilnitur el Lemburgensis ducalus lilulus dueains Lothaiingiae el Biabaiiliae litulo sociatur. Succedil buic glofioso principi in duralii Jobaiinis (llius ejus ex Magarela, filia (îuidonis, Flandiriisiiim eoiuitis, cui eliam Margar'ela, filia Eduanli, régis Anglorum est nialfimonialilei- cnpulala.

TABLE DES MATIEHI^S.