II

LES GASSENDISTES ET LA DIVISIBILITÉ A l'iNFINI

Voici, entre beaucoup d'autres, deux textes qui e'tablissent très exactement sur cette question la position des gassendistes, d après le te'moignage de Gassendi.

1° Les atomes sont physiquement insécables :

Philosophijî Epicuri Syntagma.

Pars Philosophiœ secunda^ quœ est physica^ sive de natura.

Sectio Prima. De universo^ sive de natura rerum. Caput III. — De prima materia^ sive de principiis concretarum in universo rerum.

... Necesse est, ut ea, quœ dicuntur Principia compositorum corporum, sint naturœ ut plenae, solidae, immutabilis. in omnino infectilis; unde et atomos dicere solemus. Dicitur nempc Atomus nobis, non quod minima sit, hoc est, quasi punctum (magnitudinem enim habet), sed quod nonpossit dividi, cum sit patiendi incapax, et inanis expers ; adeo ut qui Atomum dicit, dicat id quod et plagae securum est, et pati nihil potest; quodque invisibile quidem propler exiguitatem fit; sed indivisibile tamen propter sui soliditatem.

2« L'étendue abstraite est divisible à l'infini ;

Syntagma Philosophicum.

Liber III. — De materiali principio, sive materia prima exigatur.

Cap. V. — De opinione statuentium mater iam solas atomos; infectiliave corpuscula prœdita magnitudine, figura^ pondère duntaxat.

... Mathematici, imprimisque Geometrae, quantitatem abstrahentes a materia, quoddam quasi regnum sibi ex ea fecerunt quasi liberrimum; quippe nullo facto a materie crassitie, pertinaciaque impedimento . . Et quia liberum erat quid vis ob materiœ sepositionem imaginari, ideo. inquam, supposuere secundo : non propterea esse uUam dimensionem ex infectilibus compositam, sed unamquamque ex partibus minoribus, minoribus que sui generis, hoc est corpus ex corporibus, superficiem ex superficiebus, et lineam ex lineis constare; atque idcirco unamquamque esse divisibilem in semper divisibiles, seu quod est idem, in inflnitum... Uno igitur verbo, mathematici sunt, qui in suo illo abstractionis regno..., supponunt... eam multitudinem, divisionemque partium, quœ ad fmem nunquam perveniat; non item vero physici, quibus, in regno materiae versantibus, taie nihil licet.