I. TN sanctae Trinitatis nomine. Cum in

1 diocesim Burdigalensem modo Gar-

nomo Castro, super fluvio Garunna, par

jussorium gloriosi principis Childerici re-

' Baluze, Armoires, v. zyS, P 69 ; ex vetustissimo codice mss. ecclesiae Albiensis. [Ce manuscrit, que son écriture rapporte tout au plus au neuvième siècle, se trouve aujourd'hui à la Bibliothèque d'Albi, n. 2 ; il est probable qu'un copiste de mauvaise foi l'aura antidaté. — Voir le Catalogue des mss. des bihlïothcques des départements, t. i, i|8i-2.J

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

gis convenissemus, & ibidem in ecclesia Sancti Pétri apostoli comproviuciales Aqnitani pro statu ecclesiae vel stabilitate rcgiii fiiissemus adunati, ibique milita contraria contra statuta Patrum vel canonicam auctoritatem inventa sunt, eo quod clerici per contumaciam proprios episcopos despicerent, & secularem habitum, & adhuc, quod pejus est, amplius quam seculares diversa contraria agerent, ibTdem decretum est secundum statuta Patrum, ut habitu & incessu clerici religiose habitare debeant, & nec lanceas, nec alia arma, nec vestimenta secularia habere nec portare debeant, sed secundum quod scriptum est : Non in gladïo suo possîdebunt terram , &■ brachium eorum non liberab'it eos, sed dextera tua, & brachium tuum & înlumînal'io vultus tut'; statutum est, ut qui, post banc definitionem, hoc agere aut attentare praesumpserit, canonica feriatur sententia.

II. Similiter presbyteri, diaconi, aut quicunque ex clero seculari mundeburdo, ut familiare est, nisi cum convenientia cpiscopi. Quicunque autem , cum caritatem [aut] dilectionem absque convenientia episcopi ausus l'uerit ordine temerario habere, simili sententiae subjaceat.

III. De subintroductis vero mulieribus episcopus, aut abba, aut quicunque ex ordine sacro antiqua patrum statuta, nisi quod continent canones , vel in deinceps habere presumpserit, ipsius canonica sententia judicetur.

IIII. Episcopi vero, qui, ut scriptum est, quasi caput Ecclesiae praeeminent, &, ut beatus Hieronymus scripsit, sicut Apostoli esse debeant, formamque talem ecclesiis ostendant, ut ipsi diligant clerum & ipsi diligantur a clero, & forma sint fîdelium in incessu, habitu, conversatione, in verbo, in obedire, atque id quod seculare est postposito, teneant religionem, 8i sicut Apostolus dicit, veram talem formam & religionem teneant, ut & stabilitas regni per eos valeat stare, & salus populi, sicut decet, per eos debeat, Domino auxiliante, durare. Et si contra ordinem canonicum aliquid attentare praesumpserint, canonica sententia noverint esse coërcendos.

' Psalm. VLiii, 4.

Unde, mediante viro inlustri Lupone duce, per jussionem suprafati gloriosi principis Childerici, haec omnia quae superius habentur iuserta in omnibus conservari convenit. Quod si quis immemor, quae superius comprehensa sunt, contempserit , synodali concilio canonicam se noverit incurrere sententiam. Abbates vero vel monachi sub religione sanctorum Patrum in omnibus conversari debeant.

Adus, metropolitanus Bituricensis urbis episcopus.

Johannes, metropolitanus Burdegalensis urbis episcopus.

Scupilio, metropolitanus Elosanae urbis episcopus.

Ermenomaris, Petrogoris urbis episcopus.

Leviadus, Auxiensis urbis episcopus.

Salvius, Bcnarnensis urbis episcopus.

Gundulfus, Vasatensis urbis episcopus.

Ursus, Vicojuliensis urbis episcopus.

Bosolenus, Lactoriensis urbis episcopus.

Sesemundus, Convenarum urbis episcopus.

Astemon, Ellerona urbis episcopus.

Tomianus, Acquilesiminensis urbis episcopus.

Maurolenus, Coseranensis urbis episcopus.

Beto, Caturcinae urbis episcopus.

Siboaldus, Agennis urbis episcopus.

Johannes abbas, missus Lemovicinae urbis episcopi.

Onoaldus abba, missus Albigae urbis episcopi.

Vente faite par Ni-^é-^ius 6* sa femme Ermentrude au monastère de Moissac '.

'ENERABILEM in Xpisto patrem & domno viro apostolico Leutadem, vel omnem congregacionem monasterii Mus-

' Cette charte a été imprimée par Mabillon, Annales, t. i , p. 686. Léotadius, abbé de Moissac

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

ciacense, infra pago Cadurcino in onore sancto Petro constructum esse videtur. Ego enim Nizezius & uxor mea Irmitrudis, dum reatum conssciencie nostre agnovimus, opportet nobis ut dum Deus in nostra volumptate posuit, secundum evvangelicam lectionem, veram dispensatorem exinde pro Dei introitum facerem, & ut adnesfiet Dominus sicud in suo dignatus est Evvangelio dicere : « Vade, vende omnïa que abes , & da pau- « perîbus, & veni, sequere me, & abebïs « tesaurum in celo. » Et ideo nos hanc adveram vocem videmus vobis repredictis servi Dei vel ad omnem congregationem qui infra ipso monasterio superius nominato constructum esse videtur;

Dabo ego, in pago Tolosano, villas nuncupantes Calme, Abilide, Rarolingus, Vivaderemus, Sambiliano, cum omni integritate sua per teminos ac doa a nobis designata;

Et in alio loco, infra ipso pago, alias villas nostras : Amfiniano, curtes nostras indominicatas, cum ecclesiis aud solariis, & viverio, & fructuario, piscatoriis, molendinis, simul cum apendiciis suis, BesinguSj Scoternam-villa, Etorfollingus-villa, Sevegamcollas-vilare, cum ecclesia Sancti Medardi, qui est infra ipso termino, cum omni integritate & soliditate, cum servis & colonis & mérita libertorum, una per terminos & loca a nobis designata, id est : de fluvio Garonna, per Mamare gurgite, inde per média villa Sallis, una cum ecclesia Sancti Saturnini, quem data nostra pecunia de Guirardo condam visi fuimus comparasse, & inde per fanum quondam Pei-

au mois de mai de la septième année du règne de Thierri III, ce qui correspond à l'année 680 de l'ère chrétienne, est porté comme ayant vécu à cette époque, dans le Catalogue des abbés de Moissac, donné par le Gallia Clir'tstiana, nouvelle édition, t. I, col. iSç. Il diffère de Léotadius, évêque d'Auch au commencement du huitième siècle. Voir, à ce sujet, Mabillon , Annales, t. i , p. 358 , & le Cointe, Annales, t. 4, p. 352 ; Pardessus, Diplomata, Chartae, t. 2, p. 184. Notre texte diffère des imprimés ; il est conforme à la copie qui nous a été envoyée par M. Devais aîné, prise sur la charte conservée aux Archives du département de Tarn-&-Garonne , à Montauban, série H, fonds de l'abbaye de Moissac, original en parchemin, coté n. 6962. [E. M.]

rucia, per fontem Niconastius, qui est in média Agra , atque inde pervenit usque Novaliense, seu in Montembèrterii quondam usque in Stirpiniago & Vallum Euvaldi usque in média Saldruna, inde per Inligone usque in supradicto fluvio Garonna.

Et in alio loco, infra ipso pago Tolosano, alias villas nostras his nominibus nuncupatas : Lampadiago cum ecclesia Sancti Martini, Vulpiliago, Speutingus, Prarreta, Mutaciones , ecclesia cum vilare Sancta Gemma, Vila-Farpanas cum ecclesia Sancti Germani, Villa-Gainago, Villa-Novolio cum ecclesia Sancti Medardi. As villas superius nominatas cum ecclesiis & omnibus vilaribus & ajacensiis earum per terminos a nobis designatos, qui sunt per médium Garonna, deinde usque in média Agra, deinde usque in Arona, inde per palude Novaliense usque in suprascripta Garonna.

Et in alio loco, in pago Agenense, villa nostra Virvicarias, cum omni intecritate, una per terminos qui sunt per lUo-Porto & terminum Vasalonis, de alio vero latus, termine Bordense-villa, deinde per rivum Oppinione usque in média Garonna.

Et in pago Elesano, alias villas nostras : Ginningus, Saviniago, cum omni integritate, sicut a nobis per terminos antiques possidere videtur.

Relinquimus quoque propriis eredibus nostris in falcidio alias villas nostras, in pago Tolosano, Modoreiago, Altomonte, Basile, & in pago Agenense, Pompeiago, & in pago Elesano, Malaronta.

As quoque villas superius nominatas, excepto illas que in falcidio dimitimus, alias vero omnes que hec inseruimus, cum omni integritate & soliditate, curtis, ecclesiis, domibus, edificiis, mancipiis, colonis ibidem commanentibus, & mérita libertorum & colonorum utriusque sexus, cum terris cultis & incultis, vineis, pratis, silvis, pascuis, aquis aquarumve decursibus, cum omne jure & ajacenciis earum, quesitum & inquisitum, per hanc epistolam vendicioni & vobis trado, transfero, atque transfundo ad possidendum. Et accepimus a vobis precio in quo nobis bene conplacuit, hoc est solidos auri purissimi septingentos & pallios quatuor valentes solidos ce.

Es vero precia a vobis suscepta, anime

PREUVES DE L HISTOIRE DE LANGUEDOC

nostre remedio, in alimonia pauperum ibidem Deo serviencium expensavimus.

Omnia vero hec superius nominata in manus vestras tradimus & succesorum ves-

sentia atque manu Fedanciî, abbatis ecclesie Sancti Antonini martyris, que est sita in valle que dicitur Nobilis, ubi terminus esse dinoscitur in pago Rutinico. Ad hanc tra-

trorum, ut possideatis & quicquid exinde dicionem affuere viri religiosi testes peti-

facere volueristis, liberum omnibus perfruatis arbitrium, stipulacione subnixa.

Facta carta vendicionis ista in mense madio, anno septimo regni domni nostri Theoderici régis.

Signum Nizezius, peccator, & Hermitrusdes, hanc epistolam vendicionis recognovinius & subsignavimus.

cionis abbatis Fedancii, scilicet Ildebaldus archiepiscopus sedis Remensis, necnon Aimarus, Biturice sedis archiepiscopus, una cum caterva episcoporum ceterorum numéro XII ^ interquos affuit Justinus episcopus morbo regio percussus, qui prostratus coram altare, ubi caput Antonini custodiebatur gloriosissimi martyris, subito di-

Signum f Gundoberto. Signum f Sicardo. vina protectione munitus & ejus interventu Signum fAldeberto. Signum tAlmare. Sig- liberatus est. Hac caterva résidente simul num t Sicardus Rubes. Signum fAutrico. aderat turba militum & comitum, inter quos

Signum f Dacoleno. Signum f Bermaro.

Signum f Frotrico. Signum f Guntario.

Signum t Bertaldo. Signum f Beboni.

Actum Musciaco monasterio puplice die & anno quo sunt.

Cloroinus exius superniri meo scripsisse, subsignasse.