XVII

Le comte Béra soumet Vahhaye d'Alet, qii^il avoit fondée j au pape Léon 111 6* à l'Église de Rome ' .

IN Dei omnipotentis nomine. Ego Bera, gratia Dei cornes, & uxor mea Romella comitissa, sani mente integroque consilio, humanae fragilitatis memores, ne, quod absit, repentina praeveniamur morte, hanc cartam donationis fieri volumus, ut dum de rébus humanis ab hoc seculo discesserimus ipsique vitae nostrae reddiderimus, tune universa quae notamus vel notavimus firma & stabilita permaneant, atque statuentes decernimus, ut plenissimam obtineant roboris firmitatem. Primum quod animae christianae coelestia lucra quaerenda sunt, ideo placuit nobis Berano comiti & uxori meae Romellae comitissae, ut de rébus nostris donare debeamus prop-

ter remedium animarum nostrarum & parentum nostrorum, scilicet proprium nostriim, quod mihi Berano comiti advenit a domno & genitore meo Guillelmo comité, qui nuper fuit, & domno imperatore meo seniore Carolo. Donamus ergo vicum nostrum dictum Electum & monasterium nostrum Sanctae Mariae fundatum a nobis eisdem nostro Domino Deo omnipotenti, & domno Petro apostolorum principi urbis Romae , & inclyto papae Leoni Romano cunctisque successoribus ad bene peragendum & custodiendum : in tali vero conditione hoc facio, ut ab hodierno die & deinceps Romani pontifices sub propria ditione teneant, ne a se predictum locum abalienantes vel alias quaslibet subintroducentes personas. Et ut dedicatio ipsius loci, quae futura est te, domne Léo pontifex, favente & praecipientedecentissime fiât, missis illuc sanctorum apostolorum reliquiis & columnam martyrum Christi, precamur insuper, ut ad honorem genitricis Dei & Domini nostri Jesu Christi aliquam portiunculam dominicae Crucis mittatis. Iterum rogo, ut illud monasterium ita liberum sub apostolica deffensione semper permaneat, ut nulla magna parvaque persona, neque dux, neque comes, neque marchio, vir vel femina, neque ulla clericalis vel laicalis phalangia potestatem habeat nec paratas, nec marchonaticos, nec teloneos, nec ullam redititionem, nec ullum censum vel judiciaria causa ibi requirat, nisi apostolica potestas; & ut ita sit quod suprascripsimus, de tertio in tertio anno Romano pontifici vel suo legato locus Electi libram argenti persolvat. Tandem si ille pontifex bonus observator & custos, sicut suprascriptum esi^ in omnibus fuerit, haec omnia, sicut supra designatum est, cum dicta condonatione domino nostro apostolorum principi Petro, & Leoni papae, & successoribus ejus in perpetuum trado. Et est manifestum ut haec scriptura semper firma permaneat, manibus nostris subterfîrmamus & ab his omnibus firmare rogamus. Signum Recosindus. Signum Astremirus. Signum Prodisus. Signum Bera comes, qui hanc donationem fecit & testes firmare rogavit.

Vers 8i3

Ed. orig t. 1.

col. 38.

' Archives de l'église de Narbonne.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

An 8i3

5 juin.

Testament d'un seigneur de Septimanie, nommé Dadila\

IN Christ! nomine. Incipit testamentum Dadilae & divisionale bonorum

Itqiiae predictus Dadila omiies omnino mancipiola niea utriusque sexiis, excepte quod ad nepotem meam, nomine Agierlinam, donando concessi, id est Martino & Verae, & ad uxorem meam, nomine Ermegundis, ancillam, nomine Primam, & Flodoberto, Teudericode, Genituria, Ilegundis, Ingulfredo donando concessi, alios vero ingenuos & absolutos esse voie, ut tanquam de ingenuis parentibus nati vel procreati fuissent, ita se in splendore ingenuitatis manere congaudeant concessum illis sit. Omne pecus & peculiareni illoriim mobilem vel immobilem, quidquid tempore meo conquisierint, aut in antea, Deo propitio, acquirere potuerint, faciendi exinde quod voluerint in Dei nomine habeant potestatem : patrocinium vero meum vel defensionem, ut dum vivo mihi deserviant, post vero meum discessum ubi vel ambulare voluerint liberam in Dei nomine habeant potestatem. In locum vero Salignacio & Salignanello, quod ponitur in territorio Magdalonensi, dono atque concedo partibus beati Pétri apostoli monasterii Psalmodiensis quidquid in praedicta loca habere videor vel possidere de luctuosa quondam fîlia mea Dadana ; id est tam in domibus, curtis, exitis & regressis eorum, sive & basilica Sancti Joannis, Sancti Juliani, quae in ipsa villa esse dignoscitur, in hortis, in terris, in vineis, sive cum omnem potestatem loci illius, quidquid de ipsa luctuosa mihi obvenit, ut ipsum praenominatum monasterium ad proprium sibi vindicet atque defendat, pro remedio animae meae. Ea vero ratione, ut ab omnibus custodiatur in omnibus, sicut in priore scriptura quae ad ipsum monasterium Sancti Pétri

' Archives de l'abbaye de Psalmodi j original.

jamdudum fieri jussi continetur

In alia vero loca, de ipsa luctuosa ad filiam

meam Pauletam dono ac reservo

Ad monasterium Agnanénse,

id est Sanctae Mariae & Sancti Salvatoris, dono atque concedo omnem portionem mihi debitam in loco Petronaco, quod ponitur in territorio Ucetico, id est in domibus, curtis cum exeo suo & regressu, earum hortis, terris, vineis, sive & in vallem vel molinis, quae ad ipsa loca pertinent; necnon & in pago Rotenico locum Paccionaco sub omni integritate, & locus Marionallus, quod est in valle Gardionenqua, quidquid in ipsis locis habere videor de portione mea, id est in omnibus curtis, exeis & regressu earum, hortis, terris, vineis velT . .

praestationem in locis nominatis,

ut & ipse monasterium hoc sibi vendicet ad proprium pro remedio animae meae atque deffendat perenniter, volo atque institue. Ad monasterium vero, quod dicitur Conchis, quod est in honore sancti Salvatoris dedicatum, quod ponitur in territorio Rodenico, dono atcjue concedo locum Gressa sub omni integritate cum omni sua praestatione. Et in locum Vetulla portionem mihi debitam, quae de quondam patrc meo Gregorio mihi obvenit; id est in domibus, curtis, exeis & cum regressu ^rum, hortis, terris, vineis, cultis & incultis vel omni praestatione loci ipsius, ut ipsum monasterium pro remedio animae meae ad proprium sibi vendicet atque deffendat.

Baucos vero meos aureos, quos a domino ac piissimo domino Karolo imperatore accepi vel ipse mihi donare jussit, ipse cui ego eleemosynam meam injunxero pro remedio animae meae in sacerdotibus ac pauperibus erogare faciat. Vasa argentea vel aeramenta auro & argento vel ferramenta, vel quidquid ullius metalli esse videntur, vel alia ornamenta & vestimenta, vel suppellectile domus meae Ermengaudis sub omni integritate, una cum arma mea, quae ad meum opus habeo, id est in spatis, lanceis, brugnis & in scutis, vel alia mobilia, vel quadripedem meum, ipse praedictus cui eleemosynam meam injunxero in sacerdotibus & pauperibus, orfanis & viduis in eleemosynam pro remedio animae meae erogare faciat. Hoc vero jubeo atque insti-

An 8i3

Éd.orig.

col. 39.

An 8i3

tuo, ut îpsî monachi vel abbates ad ipsa monasteria degentes praedictas res, quas supra praemisi, per praedictas basilicas possidere vel elaborare faciant, nullusque

In Christi nomine Marteres, ac si indignus, diaconus testamentum rogatus signavi.

Aldemarus clericus a suprascripto hanc

praesumat de potestate eorum ea sub- paginam testamenti scripsi & relegi, sub

An 8i3

Éd.orie

t. I, col. 40.

trahere. Hoc vero in hac pagina testamenti mei annecti placuit, ut dum ego vivo ista omnia suprascripta sub jure & dominatione mea reservo* post vero meum discessum, praedicta loca, quae ad praedicta monasteria concessi, Ermegundis, si in viduitate permanserit, post partem praedictarum basilicarum usufructuario quoadusque vixerit sibi hoc possidere vel tenere faciant. Hoc vero per jura & per ordinationem meam institue atque jubeo, ut unusquhque hoc quod superius scriptum est,

die & anno quo supra. Explicit.

Donation faîte à Vabbé Benoît 6- au monastère d^Aniane, par Aiglebert 6* sa femme Deda '.

A GNU s est titulus cessionis in quo nemo potest actum largitatis inrum-

sic unusquisque possidere ac facere debeat, père, sed quia quid grato animo & promta

sicut per hanc paginam testamenti mei voluntate donatur libenter débet ei cui con-

iîeri decrevi. Et si quis contra hanc pagi- lata fuerit cessio inrevocabili modo perem-

nam testamenti mei ire aut agere conaverit niter stabilitum. Ego quidem Aiglabertus

ad inrumpendum, tamquam ullus de hae- & uxor mea Deda consideravimus quam

redibus meis, vel quisquis ille sit gravem sarcinam peccatorum habemus, re-

& a sancta communione extraneus, & in- miniscimur bonitatis Dei dicentis : Z)a<e e/e-

super det illi parti, cui abstrahere audeat mosïnam, £• omnia munda erunt vobïs. De

velvisus est abstulisse, auri libram unam illi tanta igitur racione & pietate Dei confisi,

perpetuo habituram, ista vero permanente iccirco per hanc epistolam cessionis nostre

hac pagina testamenti mei reservata firmi- dono donatumque imperpetuum esse volo

tate. Facta pagina testamenti mei reservata atque de jure nostro in potestate & domi-

firmitate. Facta pagina testamenti mei sub *e nonas calendas junias, anno XLVI régnante domino nostro Karolo imperatore.

S. Dadilani, qui hanc paginam testamenti mei fieri volui, manu mea signavi, feci, & testes adfirmare rogavi.

S. Argimirus diaconus rogatus a suprascripto in hac pagina testamenti manu mea.

S. Ausebertus rogatus in hac pagina testamenti manu mea.

S. Basila rogatus manu mea.

S. Bonus, ac si indignus, presbyter rogatus a suprascripto in hac pagina testamenti manu mea.

S. Bertha teste in hac pagina testamenti manu mea. Didannus rogatus scripsi.

In Christi nomine Joannes, ac si indignus, episcopus signum feci.

Ilarinus presbyter, qui rogatus hoc testamentum signavit.

Audesindus, ac si indignus, presbyter rogatus hanc paginam testamenti manu mea signum feci,

nacione monasterii Anianensis in honore sancti Salvatoris & sancte Marie, qui constructus est in territorio Magdalonense sub Montecalmense , & ibi Benedictus abbas unam congregacionem monacorum degere videntur. Unde ego supradictus Aiglubertus & uxor mea Deda ad jam supradicto monasterio sive ad rectores ipsius, presentibus & futuris, tradimus atque donamus res nostras in territorio Biterrense, in villa que dicitur Granatiacar, sive infra terminum ipsius ville, quantum quidem in ipsa villa visi sumus habere vel possidere, vel quicquid data nostra presencia comparavimus, cedimus atque tradimus ab omni integritate & superposito suo, terris cultis & incultis, vineis , pomiferis & impomiferis, aquis aquarumque decursibus suis cum omni jure. Ista omnia superius nominata ad jam supradicto monasterio tradimus atque donamus, & de jure nostro in jure ipsius

' Cartulaire d'Aniane, f" i23 v°.

14 mars.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

monasterîi & potestate tradimus atque quondam cornes, qui ipsara cellulam in

transfundimus, ut ab hodierno die & tem- causa domni & genitoris nostri construxit,

pore habeat, adeat, teneat, possideat, jure- seu & alii boni homines per instrumenta

que imperpetuum vindicet ac deffendat. cartarum tradiderunt ; necnon & in prae-

Sane si quis, quod minime credimus esse dicto pago villam quae dicitur Magaran-

venturum, quod si nos aut aliquis de hère- tiate; & in eodem page, in loco qui dicitur

dibus nostris, vel quislibet ex adverso ve- Castra, pastura ad pecora eorum alenda

niens supposita vel admissa, qui contra cum terminis & adjacentiis suisj in pago

hanc cessionem a nos facta venire tempta- Bederense fiscum nostrum Miliacus, cum

verit seu venerimus, tune componat nobis ecclesia S. Paragorii & Militiane villam; &

in vinculo seu componat tantum & aliud tantum vel quantum ad eo tempore ipsas res melioratas valere potuerunt, & accessio inrumpi non permittatur, sed plenissimam in omnibus obtineat fîrmitatem. Facta cartula cessionis pridie idus marcii, anno primo imperante domino Lodoico imperatore.

t Aigluberti. f.Dedam. t Mancioni. f Artefrede. f Rihiberto. f Ardeberti. t Aiberti. t Elpengna. Atilius presbiter, ac si indignus, monacus rogitus scripsit.

in pago Magdalonense castrum quod dicitur Montecalmense, situm juxta fluvium Araur, cum ecclesia S. Hilarii & terminis ejusdem monasterii Anianensis, usque ad terminos eorum, sicut domnus & genitor noster Karolus bonae memoriae piissimus augustus trans ripam praefati fluminis per suum praeceptum ad proprium antedictum tradidit monasterium , excepto proprium ingenuorum hominum, quod infra conjacet. Item in eodem pago illos Segos cum piscatoria, quantumcumque in eodem loco idem genitor noster quondam ad suum habebat opus, qui est inter mare & stagnum, cum ecclesia & villaribus & omnibus aspicientiis vel adjacentiis suis. De silva Diplôme de Louis le Débonnaire, en vero quae eidem fisco adjacet, concedimus

faveur de Vabhaye d'Aniane\

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi. Hludovicus divina ordinante providentia imperator augustus. Si

eisdem monachis & eorum hominibus, ut ad usus 8c ad piscatorias reemendandas , quantumcumque necesse fuerit, ad eorum utilitates accipiant. Pascua etiam ad animalia alenda absque ullius hominis impe-

erga loca divinis cultibus mancipata prop- dimento, ubi voluerint & illi & homines

teramorem Dei ejus que in eisdem locis sibi famulantes bénéficia opportuna largimur, praemium nobis apud Dominum aeternae remunerationis rependi non diffidimus.

Idcirco notum sit omnibus fidelibus nostris praesentibus & futuris, quia placuit nobis pro mercedis nostrae augmente ad monasterium quod dicitur Aniana, situm in pago Magdalonense , constructum in honore Domini & Salvatoris Jesu Christi & sanctae Mariae semper virginis seu aliorum sanctorum, ubi Benedictus abba praeesse videtur, aliquid ex rébus tradere nostris, id est quandam cellulam nuncupante Gel-

eorum habeant. Caetera vero quae restant & silva & pascua, utantur & comes & habitatores civitates Agathensis, sicut antiquitus usus fuit. In' pago namque Agathensi fiscum nostrum qui nuncupatur Sita, & in pago Narbonensi salinas quae sunt in loco nuncupante ad Signa, quantumcumque eis noster missus Leibulfus comes designavit, cum terminis & laterationibus suis. Haec omnia praescripta cum ecclesiis, villaribus, domibus, mancipiis, virgis, silvis, terris, pratis, pascuis, garricis, molendinis, aquis aquarumve decursibus, cultum & incultum cum omnibus adjacentiis vel appendiciis

lonis, in pago Lutevense, cum omnibus ap- totum & ad integrum memorato concessipenditiis suis, vel quidquid ibi Willelmus, mus monasterio. Et hanc praeceptionem

nostrae auctoritatis pro firmitatis studio

' Recue'd des historiens de France, t, 6 , p. 406, fieri jussimus, per quam omnino praeci-

ex sched. J. Mabillonii. pimus atque jubenius, Ut nuHus ex fidelibus

An 8r4

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Éd.orig.

col. 40.

An 8>4

24 avril.

sanctae Dei Ecclesiae ac nostris de prae- vicedominis, vicariis, centenariis seu reli-

scriptis rébus a nobis praefato monasterio quis fidelibus vel ministris nostris discur-

vel congregationi ibidem degenti concessis rentibus notum sit, quod quicquid propter

aliquid abstrahere aut minuere temptet, divinum amorem vel opportunitatem ser-

nec homines ibidem commanentes distrin- vorum Dei agimus, hoc nobis procul dubio

gère, nec fidejussores tollere, nec paratas ad aeternam beatitudinem pertinere con-

requirere, nec ullas redibitiones exigere fidimus. Igitur comperiat omnium fîdelium

praesumat; sed sicut nobis ob amorem nostrorum soUertia presentium scilicet &

Dei praescripta loca cum omnibus eorum appendiciis eidem congregationi delegare atque perpetualiter ad habendum tradere libuit, ita, Domino protegente, absque alicujus contrarietate vel deminoratione aut resultatione jure fîrmissimo ipsas res habere & possidere valeant. Placuit etiam nobis hujus congregationi monasterii , quando Dominus habundanter largiri dignatus fuerit, decem modia de oleo dare, id est de telomena & solaria, quando vero

futurorum, quia vir venerabilis Benedictus abba ex monasterio Aniano, situm in pago Magdalonense, constructo in honorem Domini & Salvatoris nostri Jehsu Christi & sanctae Mariae semper virginis seu ceterorum sanctorum, detulit nobis praeceptum domini & genitoris nostri Karoli serenissimi imperatoris, in quo continebatur, qualiter ipse memoratum monasterium in suo proprio construxerat, & cym eidem genitori nostro percartam donationis delegave-

minus, sex modia. Et jubemus per hoc rat, & quomodo idem serenissimus impera.

praeceptum procuratoribus earumdem vil- tor ipsum vel monachos ibidem degentes

larum praesentibus & futuris, ut mensuram sub immunitatis defensione susceperat; sed

olei praescriptam missis ejusdem congre- pro firmitatis studio petiit predictus abba

gationis, vel successoribus ejus jure uno celsitudinem nostram, ut denuo nos ipsum

annis singulis dare studeant. Haec quippe monasterium sub nostra defensione reci-

auctoritas ut nostris & futuris temporibus peremus. Cujus petitionem denegare no-

valeat inconvulsa manere, manu propria luimus, set ita in omnibus & présentes &

subscripsimus, & anuli nostri impressione futuri fidèles sanctae Dei Ecclesiae & nostri

signare jussimus. concessum atque perpétue a nobis confir-

Signum domni Hludovici serenissimi im- matum esse cognoscant. Praecipientes ergo

peratons.

Durandus diaconus ad vicem Helisacar recognovi.

Data viiii kalendas maii, anno i Christo propitio imperii nostri, indictione vu.

Actum Aquis palatio nostro, in Dei nomine féliciter. Amen.

jubemus, ut nullus judex publicus neque quislibet ex judiciaria potestate, nec ullus ex fidelibus sancte Dei Ecclesie & nostris in ecclesias, aut loca, vel agros, seu reliquas possessiones predicti monasterii, quas moderno tempore per donationem & domni imperatoris Karoli & nostras & ceterorum fidelium juste possidere videtur, in quibuslibet locis, quicquid ibidem propter divinum amorem conlatum fuit, quaeque etiam deinceps in jure ipsius sancti loci aut per nos aut per alios voluerit divina pietas au- Diplôme de V empereur Louis le Dé- geri, ad causas audiendas, vel freda exibonnaire en faveur de Vahbaye genda, aut mansionem vel paratam facien-

ii j ' „„, das, aut fidejussores toUendos, nec homines

a. Aniane . ' , . .

ipsius ecclesie tam ingenuos quam serves

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri qui super terram memorate ecclesie resi- Jesu Christi. Hludovicus divina ordinante dere videntur distringendos, nec ullas rediprovidentia imperator augustus. Omnibus bitiones aut inlicitas occasiones requirenepiscopis, abbatibus, ducibus, comitibus, das, ullo umquam tempore ingredi audeat

vel exactare praesumat : & quicquid de re- • Cartulaire d'Aniane, £° i5 v°. bus prefati monasterii fiscus sperare pote-

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

^ An

rat, totum nos pro eterna remuneratione cunique eis libuerit niissos suos in aliquani ''^

predicto monasterio concedinius, ut perpe- parteiu imperii nostri negotiandi gratia

tuis temporibus in alimonia pauperum & dirigera, cum carris videlicet & sauniis sive

stipendia monachorum ibidem Deo fanni- navigio, cum qualecumque scilicet nego-

lantium proficiat in augnientum. Et quan- tio, licentiam habeant pergendi ubi volue-

doquidem divina vocatione supradictus rint, absque alicujus infestatione vel con-

abba vel successores sui de hac luce migra- trarietate. Ideo has litteras auctoritatis

verint, quamdiu ipsi monachi interse talem nostre eis fieri jussimus, per quas jubemus

invenire potuerint, qui ipsam congregatio- cunctis fidelibus nostris & junioribus ves-

nem secundum regulam sancti Benedicti re- tris, ut nemo teloneum, neque pontaticum,

gère valeant, per hanc nostram auctoritatem nec portaticum, aut cespitaticum, seu ro-

& consensum licentiam habeant eligendi taticum, aut navaticum, atque salutaticum,

abbates, quatenus ipsi servi Dei, qui ibidem vel uUum censum aut uUam redibitionem

Deo famulare videntur, pro nobis & con- ab eis exigere praesumatis, set liceat eis

juge proleque nostra, & stabilitate totius per hanc nostram auctoritatem pacifîce &

imperii nostri a Deo nobis concessi vel libère hue illucque discurrere tam terreno

consecvandi, jugiter Domini misericordiam quamque navigio, & absque alicujus con-

Éd.orig. exorare délectent. Et ut haec auctoritas trarietate, sicut superius intulimus, vel in-

nostris futurisque temporibus. Domino festatione, aut detentione negotia sua per-

i. I, col. 41

28 avril.

protegente , valeat inconvulsa manare , agere, & ubicumque advenerint, per vos manu propria subscripsimus & anuli nostri salvationem & defensionem habeant. Et si impressione signari jussimus. Signum Hlu- aliquis temere hanc nostram preceptionem dovici serenissimi iniperatoris. Duraiidus inrumpere temtaverit, magistri locorum diaconus ad vicem Helisacar recognovi. illorum, qui rempublicam procurare nos- Data VIII kalendas maii, anno primo Christo cuntur, illud emendari jubeant , si Dei propicio imperii nostri, indictione VII. nostramque velint habere gratiam. Et ut Actum Aquis palacio nostro, in Dei nomine hec auctoritas firmiar habeatur & per fufeliciter. Amen. tura tempora plenius conservetur, de anulo

nostro subter sigillari jussimus. Faramun-

dus ad vicem Helisacar scripsit. Data iiii '

kalendas maias, anno primo Christo pro-