XXXI

Donation faîte à Vahhaye du Masd'A-^ilj par un certain Ebolatus, sa femme Virane 6* leurs enfants \

nomine Domini nostri Jesu Christi Domini mei. Ego Ebolatus dictus Nobilis & uxor mea Virana cum filiis nostris Maurino & Saione hominibus innotescere volumus, quia nos donatores damus locum quemdam, quae Sylva-agra dicitur, & villam vel villas quae ibidem sunt constructas, cum ecclesia ibidem fundata in honorem sancti Pétri apostoli , in qua requiescit corpus sancti martyris Rustici super rivolum quae Jerles dicitur non procul a Garunna ilumine, & est in comitatu Tolosano : & definimus nos suprascripti donatores locum vel loca, & villam vel villas, & ecclesiam supranominatam per animarum nostrarum vel parentum nostrorum remedium , sicut diximus, Domino Deo & sanctae Mariae in monasterio praedicto martyris Stephani, qui dicitur Asilius, & abbati Asnarii & sanctis fratribus ibi commorantibus, ut ibi coenobium construant fratrum congregationem qui pro se & pro nobis fideliter orent. Cedimus sic istum locum cum omni integritate pro amore Domini, cum suis guarricis, cultibus & incultibus, terris & vineis, cum rivis, pratis, pascuis, cum exitibus vel redditibus omnibus, sine uUius hominis inquietudine

' Cartulaire du Mas-d'Azil; bibliothèque Colbert, volume concernant la ville & l'abbaye du Mas-d'Azil. [Aujourd'hui collection Doat, à la Bibliothèque nationale, v. 97.]

num hoc suprascriptum scindere voluerit, non valeat quod cupit, sed componat in fisco auri libras decem, & donum hune firmum & stabilitum sit omni tempore.

S. Eb(rtati qui cartham scribere & firmavit & firmare rogavit. S. Maurini. S. Saione, Régnante Ludovico imperatore, &c.

Diplôme de Louis le Débonnaire pour Vahbaye de Manlieu ' .

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi. Hludovicus divina ordinante providentia imperator augustus.

Cum locis divino cultui mancipatis ob divinae servitutis honorem opem congruam ferimus, & regium morem decenter implemus & id nobis profuturum ad aeternae remunerationis praemia capescendo veraciter credimus. Notum igitur esse volumus fidelibus sanctae Dei Ecclesiae & nostris praesentibus scilicet & futuris, qualiter nos sicut in aliis nostris auctoritatibus continetur Heimonem, venerabilem abbatem ex monasterio cujus vocabulum est Magnus-locus, quod est constructum in honore sancti Sebastiani martyris, situm in pago Arvernico, & congregationem illius cum rébus illorum juste sibi competentibus sub nostra suscepimus plenissima defensione & immunitatis tuitione. Et ideo decernimus atque per hos apices impériales nostros sancimus, ut omnes res ejusdem monasterii, sicut diximus, cum omnibus sibi subjectis sub nostrae defensionis im-

' Baluze, Armoires, y. i Sp, (° 178, copie — Preuves des libertés de l Eglise gallicane, p. i^Sî. — D. Bouquet, Recueil des historiens de France, t. 6, p. 5i3, d'après les notes manuscrites réunies à l'abbaye de Saint-Germain des Prés par les auteurs du Gallia Christtana.

17 août.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

jR(

munitate consistant. Praecipientes ergo jubemus atque praecipimus, ut nullus judex publicus aut cujuslibet superioris aut inferioris ordinis reipublicae procurator ad causas judiciario more audiendas in ecclesias aut villas seu reliquas possessiones, quas moderno tempore in quibuslibet provinciis ad eundem locum pertinent vel deinceps aut per nos aut per alios quoslibet in jure ipsius monasterii divina pietas voluerit augeri, ingredi praesumat, nec freda, aut tributa, aut homines tam ingénues quam servos super terram ipsius loci commanentes distringere, nec uUas publicas functiones aut redhibitiones vel inlicitas occasiones acquirere, quibus in aliquo idem monasterium sibique subjecti aliquid injuste patiantur incomniodum, nostris futurisque temporibus quisquam tam temerarius existât, qui id faciendi inlicitam sibi potestatem adtribuere audeat. Et quicquid de rébus praefati monasterii fiscus sperare poterat, totum nos pro aeterna retributione praedicto monasterio concedimus, ut perennis temporibus in alimonia pauperum & stipendia monachorum ibidem Deo

Diplôme de Louis le Débonnaire confirmant les biens ^ possessions du monastère de Saint- Antonin , en Rouergue '.

IN nomine Dei omnipotentis & Salvatoris nostri Jhesu Christi. Ludovicus divina ordinante providentia imperator augustus. Notum sit omnium nostrorum fidelium solertiae presentium scilicet & futurorum, quia ad deprecationem dilectae conjugis nostrae Hermengardis inclinantes, ut servis aliquid adminiculum praeberemus subnixis precibus cum certis fidelibus nostris postulavit, ut nostra auctoritate ad locum Sancti Antonini monasterii confirmaretur.

Has ergo ecclesias quae sunt in pago Kuthenico, scilicet ecclesiam Sancti Saturnini de Gannail, & ecclesiam Sancti Saturnini de Rofiac, & ecclesiam Sancti Ciriaci, & ecclesiam Sancti Stephani de Cantenesac, famulantium proficiat in augmentis, qua- & ecclesiam Sancti Juliani de Cairanct liter monachos ibidem deservientes pro cum ipso manso de Vedrinas, & ecclesiam nobis conjuge proleque nostra atque sta- Sanctae Mariae de Cregoalla, & ecclesiam bilitate totius iniperii a Deo nobis concessi Sancti Joannis de Cant, & ecclesiam Sancti atque conservandi jugiter Domini miseri- Joannis de Arenas, cum omnibus ad eas cordiam operare debeant. Haec veto auc- pertinentibus, cum decimis & primiciis, toritas immunitatis nostrae, ut per curri- cum servis & ancillis, concedimus monascula annorum stabilem atque inconvulsam terii Beati Antonini monachis has eccleobtineat firmitatem, manu propria subter- sias & haec omnia superius nominata cum iirmavimus & anuli nostri impressione si- oinni integritate, cum mancipiis promisgnari jussimus. cui sexus, cum domibus, edificiis, terris,

Signum Hludovici serenissimi impera- vineis, pratis, pascuis, silvis, aquis aquatoris. Durandus diaconus ad vicem Helisa- rumve decursibus, mobilibus & immobilichar recognovi. bus, praedicto tradimus monasterio & con-

Data XVI kalendas septembris, anno gregationi ibidem Deo famulantium ego & Christo propitio V imperii domni Hludo- conjux nostra consilio nostrorum fidelium vici piissimi augusti, indictione xi. Actum virorum quorum nomina haec sunt : Ber- Andecavis palatio, in Dei nomine féliciter, nardus Cermenis, & Benedictus ministe- Amen. rialis, item Benedictus Ramnulfus, Bodo,

Bertinus, Adalgarius, Warno, Leotardus, Betfredus, Magnifredus, Suano, Aduemo, Watberto, Arnaldus, Agambaldus, Benjamin & Johannes ; isti sunt comités palatii

' Collection Dupuy, vol. 635, f° 6. — D. Bouquet, t. 6, p. 5i I, n. 76.

An Si8

février.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

nostrî; cum reliquis pluribus, horum con- quam personae ingenuae & ex ingenuis

silio & suasu damus & praecipimus atque parentibus procreatae testificandi, testa-

jubemus, ut nullus umquam praedictas res mentandi , quaelibet negotia peragendi,

mancipia aut aliquid ad illos pertinens per quatuor terrae angulos vitani transi-

abstrahere vel minuere praesumat aut ali- gendi, & de omni pécore vel peculiari quod

quid impedimentum aut infestationem fa- Deus ei daret quod vellet faciendi. Facta

cere sive ingerere audeat. Sed quidquid ab carta libertatis sub die Vil idus februarii,

anno sexto régnante & imperante Hludoicho imperatore.

hodierna die & tempore de his rébus atque mancipiis facere vel judicare rectores sive ministri monasterii voluerint, libero in omnibus perfruantur arbitrio faciendi quidquid elegerint. Haec vero auctoritas largitionis atque confirmationis nostrae, ut per futura tempora inviolabiliter atque incon-

cussam obtineat firmitatem, manu propria Fondation de Vahhaye de Bellecelle subterfirmavimus &nominis nostri impressione signari jussimus.

5o. — XXXII

en Albigeoise

Signum Ludovici serenissimi imperatoris. Durandus diaconus ad vicem Elisacbar scripsit.

Data XVI kalendas septembris, anno

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi. Hludovicus divina ordinante providentia imperator augustus.

Notum sit omnibus fidelibus nostris, quia

citer. Amen.

Christo propitio V imperii domni Ludo- vir venerabilis Benedictus abba una cum vici piissimi augusti, indictione XI. Actum consensu Georgii abbatis Anianensis mo- Andegavis civitate, [in Dei nomine] feli- nasterii , quem ipse ibidem successorem

elegerat & monachis ibidem consistentibus, seu etiam & Nebridii reverentissimi archiepiscopi & aliorum servorum Dei cuidam cellulae, in pago Albiensi super fluvium qui dicitur Aguotis sitae, nuncupante Bellacella, constructae in honore sancti Benedicti & aliorum sanctorum , quae nuperrimis temporibus novo opère in rébus quas Ulfarius comes memorato monasterio Anianensi delegaverat constructa est, taie privilegium ob firmitatem loci illius concessit, ut semper de ipsa congregatione ibidem eligerent abbates ,

Éd.oric.

t. 1, col. 52.

g mars

Charte d' ajjfranchis sèment en faveur d'un nommé Benoît \

ROGAVIT Addilius Aster quando venit in monasterium Sancti Pétri & Pauli, cujus ecclesia sita erat moderno tempore in loco Caunensi, super rivo Argento-duplo, suburbio Ventaionense, territorio Narbo- quamdiu ibi taies inveniri potuissent. Si nense, rogaverat, inquam, Addilius Johan- vero contigisset ibidem illum inveniri nem ejusdem monasterii abbatem, ut si de minime posse, ut de praedicta congrega- Benedicto servo suo aliquid contingeret tione Anianensis monasterii ibidem consde parte imperatoris aut Berengarii co- titueretur. Et si aliter quam oportebat mitis qui eum requirebat propter homici- fecisset aut a suo proposito in aliquo dium unde eum interpellabat aut si morte exorbitasset, ut rector saepe nominati mo-

preoccupatus fuisset, ingenuum eum faceret & cartulam libertatis ei traderet. Unde abbas ab omni jugo servili Benedictum absolvit & ex cujuslibet dominio vel pa-

nasterii sua auctoritate illud emendaret. Ceterum quamdiu suam professionem bene observabunt, nullatenus qualibet occasione eos infestassent aut eorum quietem per-

trocinio aut quolibet obsequio libertine- turbassent aut aliquid contrarii eis fecisrum eum exemit, faciens ei potestatem tan-

' Archives d'Aniane. — MablUon, Acta. Sancto- ' Latin 12664, f° 348. rum ordinis S. Benedicti j saec. 4, part, i, p. 220.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

sent. Sed ut melius conservaretur, petiit ut seu successoribus nostris fidelibus sanctae

nostrae jussione manus ratum maneret. Dei Ecclesiae, quia placuit nobis, pro mer-

Proinde bas litteras fieri jussimus, per cedis nostrae augmente & aeternae remu-

quas jubemus, ut memorati fratres in eodem nerationis fructu, quandam villam quae est

loco consistentes juxta superius taxatum in territorio Magalonensi,cujus vocabulum

modum Deo quiète militent, & abbatem est Villanova , sicuti eam Robertus cornes

quamdiu ex se bonum eligere potuerint in beneficium habuit, ecclesiae Sancti Pétri

juxta praemissam constitutionem eligant ; Magalonensis, ubi Deo auctore Argemirus

& si a proposito suo aliorsum digressi fue- praeest, quia constat eam ex praedictis

rint, per abbatem Anianensis monasterii corrigantur. Et sicut intulimus, nullam infestationem aut inquietudinem qualibet occasione , dum bene suum propositum conservaverint, a rectoribus & congrega-

rebus ecclesiae fuisse cum omni integritate reddere ; ita dumtaxat ut quidquid rectores ac ministri praedictae sedis deinceps pro oportunitate ipsius ecclesiae de eadem villa vel de iis quae ad eam mo-

tione praescripti monasterii Anianensis derno tempore pertinent facere voluerint,

patiantur, sed juxta praemissam condi- libero potiantur arbitrio ad haec facienda.

tionem in omnibus quiète vivere valeant. Et ideo omnibus praecipimus ac per bas

Haec vero cellula sub eadem immunitate, litteras statuimus, ut nullus quilibet fide-

quam nos praedicto monasterio Anianensi lium nostrorum tam praesentium quam fu-

fecimus, indivisibiliter sicut res ceterae turorum praedictam villam cum omnibus

ad ipsum monasterium pertinentes, ita ea ad se pertinentibus de praedicta sede abs-

sub nostra defensione consistât. Et ut haec trahere, aut aliquid imminuere, aut in-

nostra jussio in omnibus firmior habeatur justam interpellationem ingerere praesu-

& melius conservetur, de anulo nostro mat; sed sicut a nobis injunctum est &

subter jussimus sigillari. per banc nostram auctoritatem praedictae

Durandus diaconus ad vicem Helisacar ecclesiae confirmatum, ita perpetuo perma-

recognovi. neat. Et ut haec auctoritas firmior habeatur

Data VII idus martii, anno Christo pro- & per futura tempora melius conservetur,

pitio sexto imperii domni Hludovici piis- de anulo nostro subter jussimus sigillari. simi augusti, indictione Xii. Actum Aquis- Signum Ludovici serenissimi imperato-

grani palatio regio, in Dei nomine féliciter. Amen.

5i. — XXXIII

Charte de Louis le Débonnaire en faveur de l'église de Maguelonne '.

ris. Durandus diaconus ad vicem Helisachar recognovit.

Data idus martii, anno Christo propitio sexto imperii domni Ludovici excellentissimi augusti, indictione xil. [Actum] Aquisgrani palatio regio, in Dei nomine féliciter. Amen.

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri JesuChristi. Ludovicus divina ordinante providentia imperator augustus. Constat Diplôme de Louis le Débonnaire pour

nos divina ordinante gratia caeteris mortalibus supereminere, unde oportet, ut cujus praecellimus m.unere studeamus modis omnibus ecclesiasticis rébus opem ferre.

Idcirco notum fieri volumus omnibus fidelibus nostris praesentibus scilicet & futuris

' Archives de l'église de Montpellier. — Voir Gariel, Séries praesulum Magalonensium, p. 52.

l'abbaye de Conques\

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri "~^"^ Jesu Christi. Ludovicus divina ordi- „"

nante providentia imperator augustus. s avril.

' Archives de l'abbaye de Conques ; copie d'après l'original dans la collection Dont, à la Bibliothèque nationale, v. 143, 1° i3. — Baluze, Capitulana

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Multis fideliiim nostrorum & praecipue his qui in occiduas partes sunt constituti nosse credimus, qualiter vir religiosus Dado quidam nomine , qui iiostris temporibus religione & sanctitate divina sibi adminiculante gratia emicuit, dum quietem adpeteret & vacando videre vellet quam suavis est Dominus, quoddam locellum in pago Rutenico super rivulum Dordunum , cujus vocabulum est Concas inveniens huic negotio aptum, quo in loco nonnulli Christiani propter metum Sarracenorum , qui illam terram pêne totam devastarunt & in heremum redegerunt, dudum confugientes permodicum construxerunt oratorium, ipse adsumpto labore propriis manibus eumdem locum juxta vires mundare atque stirpare curavit & ut aptus ejus quieti foret operam dédit. Sed non post multos dies vir religiosus Medraldus nomine eumdem locum simul cum memorato Dadone ad habitandum elegit. Et quia famam bonae opinionis vera religio illorum apud convicinos sparserat, nonnulli postponentes seculum quietam nihilominus, quam ipsi degebant, appetere vitam conati sunt. Et eorum religiosis exemplis imitatores fieri cupientes, eorum se magisterio subdidere j ac dum paulatim ipsa congregatio cresceret, ecclesiam ibidem in honore Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi construxerunt; & ut Dado juxta divinitus sibi conlatum desiderium remotiorem adhuc locum qui dicitur Grande- Vabrum, sicut & fecit, peteret, & ut Medraldus abbas fieret, & ut ipsa congregatio regularis juxta quod eis facultas & intellectus a Domino tribuebatur existeret, communi voluntate actum est. His vero ita paratis, contigit eamdem congregationem in nostra propria speciali defensione atque tuitione devenire. Nam nos ut plenitus sub régula sancti Benedicti Domino militarent & per bonorum monachorum consultum & per nostram creberrimam admonitionem efficere Domino opitulante studuimus, & ad proprias eorum nécessitâtes fulciendas de rébus nostris quiddam ibidem delegavimus, ecclesiam videlicet de

regum Francorum,t. 2, Appendix c. 1416. — Recueil des historiens de France, t. 6, p. 5 17.

Cermangis, & ecclesiam quae nominatur Campus-Hiacus, & ecclesiam Sancti Christophori in Montiniaco constructum , cum omni integritate earum, simili modo & ecclesiam de Garcanga cum curte de Gammaleria, iterum alteram ecclesiam ad Portum- Acri sub honore sancti Saturnini cons- [trucjtam, cum omnibus appendiciis earum; necnon similiter contulimus ibidem ecclesiam Sancti Salvatoris in Cicerniaco, & alias duas ecclesias, unam in Burnacello, & alteram in Rucenniaco, cum omnibus adjacentes earum ; aliam quoque ecclesiam in Ruhilia cum omni integritate sua, a quo quidem tenore & Selvaniacum & omnia quae ibidem delegata sunt per nostram auctoritatem sub immunitatis tuitione pleniter consistere fecimus, ut videlicet omni tempore memoratum monasterium cum eadem congregatione & cum praedicto loco, qui vocatur Grande-Vabrum, in quo memoratus Dado exoptatam sibi quietem tenuit & vivendi finem fecit, cum omnibus rébus sibi juste pertinentibus sive quae in praesenti tempore possidet sive quae in antea Dominus ibidem augeri voluerit, cum his omnibus praedictus locus, qui dicitur Conchas, sub speciali nostra videlicet & filiorum vel successorum Deo annuente tuitione inviolabiliter consistât, ut eadem congregatio quiète semper [sub] imperiali & regali defensione tuta absque cujuslibet impedimento propositum suum, Deo opem ferente, indefesse valeat observare & pro nobis vel pro communi imperii nostri stabilitate Dominum exorare. Haec vero auctoritas ut ab omnibus veracius credatur, manus nostrae signaculo subter eam roborare & de anulo nostro sigillare fecimus,

Signum Ludovici serenissimi imperatoris. Durandus diaconus ad vicem Helisachar recognovit & subscripsit.

Da,ta VI idus aprilis, anno sexto Christo propitio imperii domni Ludovici piissimi augusti, indictione xii. Actum Aquisgrani palatio regio, in Dei nomine féliciter.

Amen'.

' C'est le premier diplôme accordé à l'abbaye de Conques qui ait été imprimé. La plus ancienne donation à ce monastère, contenue dans le vol. 143 de Doat, est de l'année 804.

An 8,9

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC