LXVII

Charte de Charles le Chauve, où la généalogie d'Eudes, duc d'Aquitaine, est rapportée^

IN nomine sanctae & individuae Trinitatis. Carolus Dei gratia Francorum rex.

Dignum est sanctae Ecclesiae loca auctoritate regali stabilire & justis monachorum divini cultus amore ad nos peragrantium precibus favere. Idcirco notum sit fidelibus sanctae Dei Ecclesiae. tam praesentibus quam futuris, quod religiosus vir Obbonius abbas, de partibus Hispaniae ve-

' Le cardinal d'Agulrre, Concilia. Hispanica, t. 3, p. 141 & seq. — Ce diplôme est le célèbre document qui, sous le nom de Charte d'Alaon, a peuplé l'histoire du Languedoc, du septième au neuvième siècle, de tant de personnages imaginaires, & qui a engagé les Bénédictins dans un système historique absolument inadmissible. Voir, sur cet acte, œuvre d'un faussaire du dix-septième siècle, dans ce volume, la Note additionnelle à la Note LXXXIII j & au tome I", passim, les notes particulières mises au bas des pages. [A. M.]

Éd. orig

janvier.

Éd.oiig.

t. I, col. 86.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

niens, de illa nempe Gotthici regni marca, Francorum regibus olim nostroque niinc praecepto subjecta & auspiciis geiiitoris nostri augusti Ludovic! a Sarracenorum squalore praeservata, obtutibus nostris adiit, eum ad serenitatem praesentiae nostrae ducens venerabilis ac fidelis uoster Berarius primae sedis Narboneiisis urbis archiepiscopus, nobisque palam fecit, quod praeclarus quondam Vandregisilus cornes, consanguineus noster ac homo ligius, quem post patris sui Artalagarii fpmitis mortem genitor noster super Vasconiam , quae est trans Garumnam flumen, limitaiieum constituit, quum Dei & militum suorum auxilio inter alia a Sarracenis & ab Amarvano Caesaraugustano duce eripuit totum illud territorium in dictae Vasconiae montanis locis situm, quod est ultra & circa flumen Balicram, nomine Alacoon j & quod dictus Vandregisilus cornes cum praeclara uxore Maria comitissa in praedicto loco monasterium in Dei genitricis honorem ante decennium sumptibus propriis extruxit de consilio & consensu filiorum suorum, videlicet Bernarthi ad praesens ejusdem Vasconiae comitis & istius limitis custodis cum uxore sua comitissa Theuda, & Atbonis nunc Palliarensis comitis cum Eynzeliiia uxore, necnon Antonii hodie vicecomitis Biterrensis cum uxore sua Adoyra , itidemque Asinarii nunc etiam Lupiniacensis ac Solensis vicecomitis cum Guberga uxore suaj qui omnes de infidelium spoliis monasterium suscitarunt & clericos monachos secundum regulam sancti Benedicti conversantes ex sancti Pétri apostoli Sirasiensi monasterio cum eodem Obbonio abbate ad illud contulerunt. Et quod monasterium constructum ac dedicatum fuit de licentia & consensu venerabilis quondam Bartholomaei, primae sedis Narbonensis tune archiepiscopi, & venerabilis Sisebotus Orgellitanus episcopus, de cujus spiritualitate locus est, juxta ordinationem piissimi genitoris nostri augusti Ludovici opus laudavit & ecclesiam praedicti monasterii benedixit, praesentibus venerandis Ferreolo episcopo de Jacca, & Involato Convenarum episcopo, necnon Oddoario Sirasiense abbate, Hermengaudo abbate

Assiniense, Oddoario abbate Sancti Zachariae, Fortunio Leigerensi abbate, Dondone abbate Sancti Savini, Varino abbate Alti-Fagiti, Attilio abbate Cellae-Fragilii, & Transirico Sancti Joannis Oriolensis abbate, cum aliis clericis & eremitis, & Stolido abbate Sancti Aredii Attanensis, qui ex Lemovicensi sancti Salvatoris basilica tune comportabit ad novam ecclesiam beatae Mariae lipsanas Hatthonis quondam Aquitaniae ducis ac filii sui Artalgarii comitis cum ceteris fidelibus. De quibus omnibus autographum deditj similiterque obtulit nostrae serenitati testamentum seu placitum praedictorum Vandregisili comitis & conjugis Mariae comitissae, in que de consensu omnium filiorum suorum dictus Vandregisilus eidem monasterio & clericis monachis secundum regulam sancti Benedicti in eo conversantibus tam praesentibus quam futuris reliquit : imprimis omne jus quod ad se pertinere dixit super monasterium de Rodi insula, quod olim in honorem beatae Mariae aedificavit Ludo Aquitaniae dux cum uxore sua bonae memoriae Valtruda, Valchigisi ducis de nostra progenie filia & ubi praedictus Ludo sepultus est, & omnes terras, ecclesias & jura, quae ad praedictum Vandregisilum comitem pertinere asserebat de patrimonio suo in tota Aquitania, & praecipue in pago Tolosano, Cadurcensi, Pictaviensi, Agennensi, Arelatensi, Sanctonensi & Petragoricensi, quae fuerunt dicti Ludonis Aquitaniae ducis & fratris sui Imitarii, & eorum genitori Boggiso duci Dagobertus rex concessit post mortem fratris sui Ilde.

rici Aquitaniae régis itidemque omnia

monasteria in tota Aquitania & Vasconia seu jura eorum omnium quae fuerunt Ludonis Aquitaniae ducis, & ejus genitori Boggiso duci Dagobertus rex concessit post necem fratris sui Ilderici Aquitaniae régis, ut supradictum est; necnon omnia bona quae Amandus dux in Vasconia dédit filiae suae Giselae reginae & postea reliquit nepotibus suis Boggiso duci & suo fratri Bertrando, quos Haribertus rex habuit ex Gisela uxore. Similiterque legavit praefato monasterio jura quae dixit habere in pago Lemovicensi : Parciaco, Nulliaco, Podentiniaco & aliis quae fuerunt Jadre-

Éd.orig.

col. 87.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

gisili quondam Aquitanorum ducis, Vand- olim donavit Hariberto fratri & suis netadae comitissae matris sui progenitoris potibiis Boggiso & Bertrando, post necem & ad eam pertinebant jure sanguinis; de- ut dicitur eorum fratris Ilderici Aquitanique de consensu principali filii sui Asi- niae régis jure haereditario ab Ludone narii vicecomitis Lupiniacensis ac Solensis, Boggisi fîlio possessae fuere, & post illius qui territorium de Alacone pro haereditate mortem a primogenito Hunaldo & Vifario sortitus fuerat, dédit monasterio & mona- nepote, qui Aquitaniae ducatu potiti sunt, chis praefatis ecclesias locorum de Aren- nomine tamen Francorum regum. Sed cum nus, de Sancto Stéphane, de Malleo, de Vifarius dux toties sacramenta fidelitatis Auleto, de Rocheto, de Vinialla, de Zal- inclito proavo nostro Pippino régi viola- Éd.orig. vera & utraque Zopeira, de Pardiniella, de verit, ab eo saepius devictus fuit & post coi. 88. Castannaria & Cornudiella, & omnia aloda eum apostata Hunaldus, dum Aquitaniam eorum, scilicet Lavandarias & Parietes ; nova fcbellione praeoccupare conatus est, juxtaque donavit ecclesiam castri nomine a magno Carolo avo nostro devicti atque Vandres,quod ipse aedificavit contra Mau- rebelles dicti fuere. Propter quod Aquitaros de Jacca; & omnes haereditates & prae- nia tota cum Vasconia & cum omnibus dia quae comitissa Maria habuit a pâtre juribus suis juxta Francorum leges ad Casuo quondam Asinario comité post captam rolum augustum devoluta est, qui illam civitatem, cum aliis campis & pagis in cum regali titulo excellentissimo Ludovico praedicto testamento seu placito nomina- genitori nostro donavit, a quo omne jus tis & contentis & a praedicto monasterio regaleque dominium super integram Aquipossessis post mortem jamdicti Vandre- taniam ad nos pervenit. Quod & de tota gisili comitis & ejus uxoris Mariae co- Vasconia, Deo auxiliante, similiter actum mitissae, qui in eadem ecclesia tumulati fuit; nam magnus avus noster Carolus sunt. De quibus omnibus praefatus Obbo- fidelissimo Lupo duci, qui ex secunda Lunius abbas suo monasterio sibique regiae donis linea seu generatione primogenitus auctoritatis decretum fieri postulavit, ut fuit, nempe Hattonis ducis major natu, & jamdictas villas, ecclesias, monasteria & denuo magni Caroli se imperio subjecit, ceteras haereditates sub unius praecepti totam Vasconiae partem beneficiario jure conclusionem nominatim inserens in per- reliquit; quam ille omnibus pejoribus pespetuum confirmemus, ut cum omnibus simus ac perfidissimus supra omnes morfacultatibus suis & nunc subjectis & mo- taies, operibus & nomine Lupus, latro derno in tempore subjiciendis sub nostra potius quam dux dicendus, Vifarii patris defensione & immunitatis tuitione consis- scelestissimus avique apostatae Hunaldi tere faceremus. De quibus omnibus habito improbis vestigiis inhaerens, arripuit jure consilio cum nostrae curiae optimatibus ut aiebat Adelae matris, fidelissimi nostri

ducis Lupi filiae. Attamen dum simulanter atrox nepos sacramentum glorioso avo nostro Carolo multiplex dicebat, solitam ejus majorumque suorum perfidiam expertus, in reditu ejus de Hispania dum cum scara latronum comités exercitus sacrilège trucidavit; propter quod postea

& cum archiepiscopis, episcopis, abbatibus, ducibus & comitibus, nobiscum tum apud Carisiacum congregatis propter solemnitatem ad nostras felicissimas nuptias cum gloriosa domina Hermentrude sublimi regina honorandas, recognovimus quod in totum non possumus ejusdem abbatis pre-

cibus aures accomodare, utpote nostrae jamdictus Lupus captus misère vitam in regali celsitudini & multorum juri adver- laqueo finivit, ejus filio Adalarico miserisantibus, quia praedictus Vandregisilus co- corditer Vasconiae portione ad decenter

mes minime facultatem habuit legandi seu donandi villas, ecclesias, monasteria & ceteras haereditates per Aquitaniam & Vasconiam constitutas, quia de posteriori linea seu generatione Boggisi & Ludonis ducum erat. Nam quae Dagobertus rex

vivendum relicta. Qui misericordia abutens similiter ut pater, cum Scimino & Centullo liliis adversus piissimum genitorem nostrum arma sumens ejusque hostem in montanis adorsus, cum Centullo filio in praelio occubuit. Sed genitor n03-

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Éd.orig.

i. I, col. 89.

ter solita sua piefate Vasconiam inter dictum Sciminuni & Lupum Ceiitulli, deniortui Centulli filiuni, iterum divisit; quam & Lupus Centulli & Garsimirus, Scimini genitus, postea propter infidelitatem amiseruut, Garsimiro sicut & pater Sciminus in rebellione occiso, & Lupo Centullo propter tyrannidem exsulato & a principatu renioto. Tune enim praeexcelsus genitor noster, iterum Vasconia tota vindicata & regio dominio conjuiicta, illam e nianibus nepotum Ludonis in perpetuum eruit & aliorum ex'nostro sanguine gubernaculis commisit. Nam Vasconiae ducamen Totilo duci primo dédit & post eum Sigihino Mostellanico, qui illud nunc habet, exceptis tamen illis ditionibus quas tenuerunt cum Arvernensi comitatu Icterius, & cum Agennensi Ermiladius, avunculus & frater praedicti Vandregisili comitis. At enim de monasterio Sanctae Mariae de Rodi insula, cum a Nortmannis jamdudum incensum ac dirutum exstet, nihil de ejus restaura tione speratur, & ita de eo non loquitur. Ceteruni de villis & haereditatibus, quas dux Amandus primum reginae Giselae filiae & postea Boggiso duci suoque fratri Bertrando nepotibus reliquit, cum eis quae a matre Amantia & a Sereno quondam Aquitaniae duce avo tenuit praedicta Gisela regina, nullatenus possumus in toto vel in parte illas confirmare. Nam post inaugurationem in Hispania filiorum Garsimiri comitis citerioris Vasconiae supranominati, [juxta eorum donationem regio diplomate munitam], omne jus super eas & praecipue super Bigorritanum & Benearnensem comitatus ad Donatum Lupum & Centulupum, praedicti Lupi Centulli ducis filios, devolutum est, quod a genitore nostro & nobis confirmatum duplici exstat praecepto, Nunc & illos tenent dictus Donatus Lupus cornes & Centullus, jamdicti Centulupi Benearnensis vicecomitis filius, sub Auriae matris regimine. Bona vero quae Jadregisili ducis fuere in nostra potestate non sunt; nam Dagobertus rex propter filiorum in pâtre vindicando ignaviam, juxta leges Romanas illis paternas possessiones abstulit & sanctis martyribus Dyonisio, Rustico & Eleutherio dévote distribuit : quorum

possessionem & nefas erit disrumpere & apostolica, imperialia & regalia praecepta violare. His summotis & in perpetuum ad silentium redactis, ob Dei amorem & Deiparae reverentiam, in ceterum placuit celsitudini nostrae praedicti Obbonii abbatis petitionibus annuere. Visis praesertim patentibus litteris, quas ad nos misit humiliter super hoc rogans nobilis ac fidelis noster Asinarius Lupiniacensis & Solensis vicecomes, jamdicti territorii dominus, & propter bona servitia quae nobis fecit contra Mauros de Corsica & alios adversarios Francorum nobilis consanguineus noster Burchardus dux, praedictae vicecomitissae Gerbergae pater, & praecipue ex petitione & hortatu gloriosae conjugis nostrae Hermentrudis sublimis reginae, hoc itidem nobis suggerente praefato metropolitano Berario archiepiscopo cum aliis fidelibus nostris, placitum nostrum regale petentibus & acclamantibus, propter quod & hoc nostrae auctoritatis immunitatisque praeceptum erga praedictum Obbonium abbatem & idem monasterium facere decrevimus. Itaque decernimus atque jubemus ut idem Obbonius abbas praedictum monasterium, dum ipse in carne vixerit, quia de ipso benedictionis electionem suscepit, habeat in manu & potestate sua, regulariter secundum regulam sancti Benedicti sibi commissum illud gubernans & studiose lucris animarum invigilans, & post suum decessum monachi & conventus monasterii potestatem habeant alterum ex eis in abbatem eligendi. Et ipse Obbonius abbas nunc & ceteri abbates pro tempore successores ad nullum regem, ducem, comitem seu potestatem respiciant, nisi ad regem Franciae immédiate, uti Aquitaniae & Vasconiae regem, & secundum regulam sancti Benedicti regulariter vivant, animas Deo verbis & factis lucrantes, ut ex ovibus suae curae commendatis aeternae mercedis gratiam habere mereantur. Et praecipue quod praedictum monasterium habeat & possideat res omnes, quas de consensu omnium filiorum suorum & praecipue Asinarii vicecomitis pater eorum Vandregisilus cum comitissa Maria uxore eidem legavit & donavit. Et sub istius praecepti conclusio-

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Ed.orig.

t. I, col. 90.

nem nominatim inserimus, scilicet eccle- bâti memorato suisque siiccessoribus sub

sias locorum de Arennus, de Saiicto Ste- nostra defeusione pernianere nostroque

phano, de Malleo, de Auleto, de Rocheta, solo & juniorum aut successorum nos-

de Viniallo, de Zalvera, de utraque Zo- trorum in temporalibus immédiate parère

peira, de Pardiniella, de Castannaria, de imperio. Et quidquid jus fisci inde po-

Cornudiella, & omnia aloda eorum, id est terat exigere, nos propter Dei & beatae

Lavandarias & Parietes, similiterque eccle- Mariae reverentiam remittimus monaste-

siam loci de Vandres, domos de Jacca, & rio praedicto, & etiam ei nostra regali

haereditates qiias comitissa Maria habuit a licentia & potestate relaxamus & concedi-

patre suo Asinario comité, cum caeteris mus, quod nullum unquam censum persol-

campis & pagis in praedicto testamento vaut, nisi tantum censum spiritualem ei

contentis : exceptis tamen rébus illis, quas impositum pro animabus Vandregisili co-

supra a praecepto nostro excludimus & mitis & Mariae uxoris suorumque paren-

propter causas jamdictas confirmare non tum ac filiorum & totius stirpis Vandre-

valemus. Quae tamen approbamus sub hoc gisilae in perpetuum. Et etiam pro nostra

nostro institutionis decreto sublimiter & conjugis nostrae & juniorum seu suc-

ordinato & legaliter statuto, jure quieto cessorum nostrorum sainte & totius rega-

& inviolabiliter praedictum monasterium lis regiminis a Deo nobis & illis pro sua

absque uUa contradictione sub monasticae misericordia commissi incolumitate orare

dignitatis reverentia habeat ac sine fine quotidie teneatur. In ceterum nullum tri-

possideat, & cum tota integritate omnia butum vel debitum de omnium rerum

dicta quae obtinet pacifica & immota per- suarum possessionibus alicui persolvat :

maneant, & quidquid praedictum monas- sed libère & tranquille omnes haeredita-

terium nunc habet vel quaecumque in tes suas bac nostra legali absolutione pos-

postmodum, Deo auxiliante, babiturum sit sideat, & nullo unquam duci, vel comiti,

in dictis & non dictis locis, vel quodcum- vel vicecomiti, vel vicario, aut graffioni

que Deo comitante in posterum ubicum- seu alio domino, sed solum nostrae &

que acquirere sibi valuerit, omnia firmiter juniorum seu successorum nostrorum in

semper gaudeat. Insuper per hoc nostrum temporalibus subditum sit potestati imme-

excelsum praeceptum ordinamus & statui- diate, at vero in spiritualibus metropoli-

mus, quod nullus dux, cornes, vicecomes tano archiepiscopo Narbonensi & Orgel-

seu vicarius sive uUus exactor judiciariae litano episcopo dioecesano, qui nunc sunt

potestatis in ecclesias praedictas, aut loca, vel pro tempore fuerint, obediat, juxta

vel agros, vel alaudes, seu reliquas posses- ordinationem seu praeceptum genitoris

siones, quas praedictum monasterium re- nostri piissimi Ludovici augusti. Reserva-

tinet vel quas in tempus in jure ac po- mus tamen omnium locorum praedicto-

testate ipsius divina misericordia augere rum & praedicti monasterii advocatiam

potuerit ad causas audiendas seu gestium seu abbatiam, cum medietate decimarum

dandum vel freda & telonea exigenda aut omnium, gageriae titulo ad dictum vice-

feramina capienda aut mansiones seu pa- comitem Asinarium praefati territorii do-

ratas faciendas, seu fideijussores tollen- minum suosque ad successores & haeredes

dos aut homines ipsius monasterii tam vel ad alios, qui ab eo seu haereditaria

ingenuos. quam servos distringendos aut seu emptiva vel dotalitia ratione jus ha-

ullas redhibitiones aut illicitas occasiones buerint, dummodo praefato Orgellitano

requirendas nostro tempore vel junio- episcopo, qui nunc est vel pro tempore

rum seu successorum nostrorum ingredi fuerit, ab eo vel a successoribus suis ar-

audeat, nec curtes praefati monasterii pe- ciutae persolvantur. Ceterum si quis dux

netrare, vel ea quae supra enumerata sunt aut comes seu vicecomes seu vicarius aut

penitus praesumat exigere, sive comes sit graffio vel potestas terrae vel judex vel

aut vicecomes aut vicarius aut graffio aut alius e nostris fidelibus in futurum huic

gastaldus aut telonarius sive alius justi- regiae dignitatis sive auctoritatis prae-

tiariae potestatis. Sed liceat Obbonio ab- cepto litem vel aliquam controversiaiu aut

Éd. orig.

t. I, col. 91

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

interpretationeni seu dubium iaferre ten- beati Pétri principis apostolorum & sancti

taverit astu nialignitatis, sanctao & indi- Theofredi, ubî ipse corpore quiescit, ob-

viduae Trinitatis iram incurrat & olfen- tulit obtutibus nostris auctoritatem con-

sam beatae Mariae sustineat & in districto scriptam, in qua erat insertum quod ipsum

ac tremendo aeterni judicii examine eam locum Berengarius cornes donino Ludo-

adversariam inveniat, sitque anathema at- vico piissimo caesari augusto avo nostro

que reus divinae niajestatis atque huma- ad habendum in proprium obtulerit, &

nae judicetur, & temeritatis suae poenas ipse postmodum pius caesar ob perpetuae

exinde persolvat, & congrua omni poeni- vitae meritum monachis in eodem loco

tentia secundum ecclesiasticas leges Deo degentibus & venerabili Bodoni abbati ,

& beatae Mariae virgini in sexduplum sa- hujus scilicet Galterii antecessori, eorum-

tisfaciat. Et ut haec nostrae praeceptionis que successoribus ad gubernandum atque

auctoritas a fidelibus omnibus sanctae Dei perenne regulariter vivendum jure proprio

Ecclesiae & nostris in istis regni Franco- tradidit & consignavit. Obtulit etiam reve-

rum partibus & in illis citerioris Hispa- rendam patroni nostri Caroli régis invic-

niae & regni Gothici finibus, nostro im- tissimi auctoritatem, nostri videlicet avun-

perio subjectis & subjiciendis, verius & culi, qualiter ipsum locum sanctuin rega-

firmiter credatur & diligentius observetur, liter, veluti pater illius domnus Ludovicus

eam manu propria subscripsimus, & anuli imperator sicut dictum est olim fecerat, sua

nostri impressione signari juss.imus. defensione atque mundiburdo recepit im-

Signum t Caroli gloriosissimi régis. munitatisque tuitione. Ideoque pro studio

Rangenfredus notarius ad vicem Ludovici firmitatis praefatus abbas Galterius depre-

abbatis recognovit. catus est, ut praedictum monasterium cum

Data duodecimo kalendas februarii,anno omnibus rébus ad eum moderno tempore

quinto regni praestantissimi Caroli régis, jure pertinentibus, sicut alii reges egerunt,

indictioneoctava. Actum in Compendio pa- ita & nos eorum sequentes memoriam, sub

latio regio, in Dei nomine féliciter. Amen. nostra reciperemus defensione atque im~

munitatis tuitione. Cujus precibus libenter

' acquievimus eique quod petebat concessi-

mus atque per hoc praeceptum confîrma-

vimus, per quod praecipimus atque jube-

mus, ut nullus judex publicus, nec quislibet

Charte de Pépin II, roi d'Aquitaine, ex judiciaria potestate, aut ullus ex fideli-

en faveur de l'ahhaye de Saint- ^^^^ nostris in ecclesia, aut locis vel agris

pj rr , seu quibuslibet possessionibus, quas nunc

juste & legaliter infra ditionem regni nos-

PIPPINUS ordinante divinae majestatis tri possidet vel quae deinceps in jure

gratia rex Aquitanorum. Si erga loca ipsius monasterii divina pietas concesserit

divinis cultibus mancipata bénéficia op- augeri, ad causas audiendas vel freda exi-

portuna largimur propter amorem vitae genda sive paratas faciendas aut homines

eorum qui sibi famulantur in eisdem locis, tam ingenuos quam servos super terram

praemium nobis apud ipsani divinam cle- praedicti monasterii commanentes distrin-

mentiam aeternae remunerationis rependi gendos, aut ullas redhibitiones aut illici-

confidimus. Noverit interea sagacitas pru- tas occasiones requirendas, contra prae-