LXIX

dentiae omnium fideliura nostrorum, tam praesentium quam futurorum, quia veniens vir venerabilis Galterius abbas ex coenobio quod dicitur Calmilius, & est situm

ceptionem nostram facere audeat vel ea quae super memorata sunt penitus exigere praesumat. Quicquid etiam de praefatis rébus monasterii jus fisci exigere poterat.

in pago Vellaico, constructum in honore pro aeterna remuneratione eidem conce-

dimus monasterio, & omni tempore in

' GalVia Chrlstlana, nov. edit. t. i, p. 169.— alimonia pauperum, stipendia monacho-

Archives de l'abbaye de Saint- ChafFre. rum ibidem Domino famulantium proficiat

février.

271 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 272

in augmentum ; concedimus hoc etiam, quo trado atque dono cum ecclesiam Sancti

magis lociis ipse publicetur cunctisque Andreae cum decimis & primiciis & obla-

crescat in augmentum. Et sicut in aliis tionibus, cum exiis & regressiis, viae duc-

locis ejusdem regionis aggregantur agun- tibus & reductibus, pratum & condirectum,

turque mercata, sic & in jamdicto loco pronum & planum, montuosum &vallosum,

juxta ecclesiam Sancti Joannis praesenti- uberrimum & siccum, cum suis affrontatio-

bus ac futuris temporibus quinta feria nibus. Affrontât autem ex una parte

mercatum agatur, nec ab uUo comité vel Bataller, de tertia in aquis sanctis & des-

misso comitis ab ipso aliquid exigatur, cendit per Canavélles & pergit ad Cune-

nec quislibet homo in eodem mercato ab baler, de quarta a Chervillar, de quinta

illis distringatur; sed quicquid fîscus nos- a Guardiola, de sexta a Cherescholat, de

ter vel cornes habere poterat, pro aeterna septima in Allen; quantum istae affronta-

remuneratione totum eidem ecclesiae con- tiones includunt, sic trado in dominio &

cedimus. Quod si quislibet reus in eodem potestate sancti Andreae & meae. Si

mercato repertus fuerit, a nemine dis- quis contra ista carta donationis paratus

tringatur, nisi prior quicumque fuerit in ad inrumpendum, inpriniis iram Dei omni-

eodem loco licentiam dederit vel certe potentis & cum Juda traditore firma &

criminosi ex ipso mercato foras fuerit ex- stabilis permaneat. Facta carta donationis

pulso. Quando vero praefatus abbas Gai- sexto calendas martii, anno sexto régnante

terius ex hac vita migraverit, si taies inter Carolo.

se invenerint qui eos secundun regulam Signum Bera comes gratia Dei man-

sancti Benedicti regere vaL-ant, per banc davit & testes firmare rogavit. nostram auctoritatem licentiam habeant eligendi abbates, quatenus monachos ibi degentes pro nobis nostrorumque salute,

id est pro stabilitate regni nobis a Deo l3o.

concessi ejus misericordiam jugiter exorare

delectet. Ut autem haec nostra semper auc- Diplôme de Pépin II, roi d'Aquitaine, toritas maneat inconvulsa, monogramma pour Vahbaye de Manlieu\

nostrum inserere curavimus ac de anuli

nostri impressione insigniri subter jussi- t-nipinus ordinante majestatis gratia

mus. 1 Aquitanorum rex. Si enim petitioni-

Signum Pipini precellentissimi régis. bus fidelium nostrorum maximeque Dei

Anno régnante octavo, indictione VIII. sacerdotum ad effectum perduximus, non

solum temporaliter earum ad praesens nos-

' tri fastigium & ad capescendam perennis

vitae gloriam liquido credimus profuturum.

12g. Idcirco noverit omnium sanctae Dei Ecclesiae fidelium nostrorum videlicet prae-

Donatîon faite au monastère d'Exala sentium sive futurorum magnitudo, quia

par le comte Béra, fils d'Argila\ venerabilis sacerdos Ayraldus nomine,

° Magnilocensis abbas fastigia culminis nos-

IN nomine Dei summi. Ego Bera gratia tri adiens deprecatus est, ut ob nostrae Dei comes donator sum Deo omnipo- mercedis avomentum ad aeternamque retenti & sancti Andreae apostoli, cujus munerationem atque ut locus emelioratus coenobium situm est in valle Engarra, in vel reintegratus fieret, qui discessus undilocum vocatum Exalata. Audientes praedi- que a pravis hominibus adversabatur, taie cationem sanctorum patrum quia eleemo- nostrae auctoritatis prâeceptum inpraevarisyna a morte libérât animam, propterea cabile ei juberemus fieri, per quod abbatia

I octobre.

' Marco. H'tspanica, col. 782 j ex archlvio monasterii Coxanensis.

' Collection Dont , vol. 117, f° 358. — Recueil des historiens de France, t. 8 , p. SSçj.

sub honore sancti Sébastian! martiris constructam, quae dicitiir nomine vulgari Magnilocensis, universae vitae suae tempore sub nostra dominatione quiète tenere ac possidere valeret, veluti deinceps Dei omnipotentis divinum officium incessanter absque ulla discensione laudabiliter inibi consummaretur. Hujus itaque pétition!

favorabiliter clementia utpote Dei sacerdoti juste querenti annuimus placitumque praebuimus assensum, & hos nostrae magnitudinis regales apices fieri decrevimus, per quos rata inviolabilisque jamdicti venerabilis Ayraldi sacerdotis suis temporibus maneat petitio, id est banc nostrarh regiam atque excellentem authoritatem concedimus & donando fîrinamus abbatiam quae vulgari nomine Magnilocensis dicitur, constructam sub honore sancti Sébastian! martiris, venerabili Ayraldo abbati ex eodem monasterio monacho sub omni integritate atque sua cum summa plenitudine, ut universo vitae suae tempore pastoral! cura eam regat atque monastico ordine inibi degens existât & sine ulla dilatiorte vel minoratione secure atque quiète eam teneat & possideat. Volumus etiam ipsius pro petitione, ut ipsum monasterium sub nostra defensione ac immunitatis tuitione maneat, & ut nuUi neque mansionatici aut freda aut parafas a fîdelibus nostris quaerant aut accipiant, sed sub nostra emunitate omnibus suis locis consistât, nullusque homines ipsius monasterii ex judiciaria potestate francos scilicet aut servos super terram ipsius manentes vel légitime ad eum pertinentes distringere audeat ; vel quidquid fiscus noster exigere poterat totum ob nostrae mercedis avomentum eidem venerabili abbati atque locis concedimus. Liceatque eidem abbati vel ejus successoribus advocatum habere, qui res praedicti monasterii diligenter quaerat atque recipiat. Post obîtum vero praefati Ayraldi concedimus, ut praedicti monachi habeant licentiam ex seipsis eligeridi abbates, quemcumque utiliorem in eodem loco invenerint, qui secundum regulam sancti Benedicti regere audeat atque ordinare, & hic saepedictus Ayraldus abbas dum vixerit secure & quiète ordinet eundem locum, teneat atque pos-

sideat sine ulla contradictione. Haec vero praecellentiae nostrae auctoritas, ut semper in Dei nomine obtineat firmitatis vigorem, monograma nostrum inserere curavimus ac annuli nostri impressione insigniri subter jussimus.

Signum Pipini precellentissimi régis.

Datum iiii nonas octobris, indictioneic*, anno octave régnante Pipino inclito rege.

Fondation du monastère de Bonneval par Austoricus ' .

CUM cursus humane vite proclivis trahatur ad mortem, & incertum unicuique homini sit quando ex hoc transeat seculo, q^uapropter dum in suo quisque consistit arbitrio, débet sollicite querere quid ei post mortem proficiat ad salutem. Idcirco ego in Dei nomine Austoricus Christique redemptoris nostri amore, & ut mihi idem plus Redemptor me a meis absolvat vinculis delictorum, cedo viro vene-

' Les Bénédictins n'ont donné de cette charte que l'extrait ci-joint, dans lequel le donateur s'appelle Astanovus & non Austoricus ; cependant la charte telle que nous l'imprimons existe à Montauban, aux Archives de Tarn-&-Garonne, série H, fonds de l'abbaye de Moissac, original en parchemin coté 5970. Nous en devons la copie à l'obligeance de M. Devais aîné, bibliothécaire :

« Ut pius Redemptor me a meis absolvat vinculis delictorum, cedo ego Astanovus venerabili viro Vuitardo abbati & monachis ex loco Moissiacensi sub norma & ordine vitae regularis sancti Benedicti degentibus castrum quod Cerrucium vocatur, & est situm in pago Tolosano, super fluvium Garonae, in vicaria Garonense, que sub diurnali ejus plaga australi, ubi ipsum monasterium constructum donamus : cui nomen impoUimus Bonaevallis, & in honorem Dei & sanctorum Pétri & Pauli & sancti Aviti, ubi ipse abbas cum suis Deo famulari videtur, ut pro meis delictis apud ipsum Dominum intercessores existant. Idcirco ego ipsum castellum Cerrucium, quod mihi obvenit ex munificentia domini &. senioris mei serenissimi Pipini régis per cartulam, &c. Facta autem est haec cessio in mense martio, anno Incarnationis dominicae DCCCXLVii, régnante Lothario rege anno vu. »

mars.

rabili Vuittardo abbati a monachis ibidem sacrilego mortem repentinam eter-

ab eo congregatis presentibus scilicet & nalem, & ejus compulsatio nullo unquam

futuris, sub nornia vel ordine regularis tempore obtineat effectum, stipulatione

vite degentibus beati Fenedicti, castrum subnixa.

quod Cerrucium dicitur, situm in pago Facta cessio ista in mense martio, anno

Tolosano super fluvium Garonna, in vi- Incarnationis Domini DCCC"'° XL"'" Vii, &

caria Garonensem, quae in subdivali ejus régnante Lothario imperatore anno VI.

plaga australi, ubi ipsud monasterium si- Ici la signature Austor'icus.

tum est cui vocabulum inponimus Bone- Signum Austorico, qui hanc cartulam

vallis, in honore Dei ejusque sanctissimi contulitionis fieri vel adfirniare rogavit.

apostoii Pétri & sancti Aviti, ubi ipse cum Signum Datoni fratris. Signum Olibani.

suis Deo famulari videtur, & ut pro meis Signum Bertarii. Signum Atilio Afer. Sig-

delictis apud Deum intercessores exhistant. num Teadgarii. Signum f Doctriramni. Sig-

Idcirco ego ipsum castellum, quod mihi ex num Garinnomancii. Signum Siguvaldi.

munificentia domini & senioris mei sere- Signum Costani, qui Verandus vocatur

nissimi Pipini régis per cartulam obvenit, Signum Dodoagnaldi. Signum Dadulino.

de meo jure & potestate trado in jure & Signum Bosone. Signum f Uciandarii. Sig-

potestate illorum presencium & futuro- num f Dedoni. Signum f Salomon. Signum

rum una cum domibus & edificiis, terris f Uciandi. Signum fAgusto. Signum f

cultis & incultis, vineis, pomiferis, silvis, Signum f Ebeloni. Signum f

pratis, pascuis, molendinis, piscatoriis, Dodorsgitus. Signum f Rigoni, presbi-

ovicinis, exio & regressio, cum omni jure tero.

& adjacentias ad ipsum castrum pertinen- Sepparinus presbiter presens fuit.

tibus, sicut a nobis presenti tempore pos-

sidetur. Et nos eis designatum habemus

contra Orientem & Meridiem per Garon-

nam & illam guttam que decurrit per ter- 102,

ram nostram, & signa a nobis facta usque

in supradicto fluvio in Garonna. Quantum Diplôme de Charles le Chauve en faveur

infra istos fines conclusum est, totum & d'un de ses fidèles, nommé Alfonse\

ab integrum dono, cedo, & in Viila-longa,

in villa Sancti-Porcarii & Villa-Gottorum tn nomine sanctae & individuae Trini-

terris &vineas quascumque Atilius Rodaldi 1 tatis. Karolus gratia Dei rex. Regalis

habebat in easdem villas, quando de hac celsitudinis moris est fidèles suos donis

vita migravit, perpetualiter volumus esse multiplicibus atque ingentibus honoribus

concessum , ita ut de ab odierno die ipsi honorare & sublimare. Proinde ergo mo-

& successores eorum exinde pro rem parentum regum videlicet praedeces-

oportunitate sua facere voluerint, liberum sorum nostrorum sequentes, complacuit

in omnibus perfruanturarbitrium. Et, quod clementiae nostrae quosdam fidèles nos-

futurum esse non credo, si ego ipse, insti- tros, nomine Aldefonsum & nepotes suos

gante diabolo, contra hanc dona- Gomesindum & Durannum, de quibusdam

tionea me facta venire temtavero, aut uHus rébus nostrae proprietatis honorare atque

de heredibus aut pro heredibus meis, vel in eorum juris dominationem liberalitatis

quislibet persona uUo unquam tempore nostrae gratiam conferre. Itaque notum sit

eam inrumpere voluerit, iram Dei omni- omnibus sanctae Dei Ecclesiae fidelibus &

potentis incurrat & a liminibus sanctae nostris, praesentibus atque futuris, quod

ejus Ecclesie exors maneat & cum Core, concedimus janidictis fidelibus nostris Ade-

Dathan ScAbiron, quos ob scelere de fonso & nepotibus suis Gomesindo & Du-

terra obsorbuit, pars illius stagno rauuo ad proprium quasdam res nostrae

ignis & sulfuris & cum Balthasar, qui sa-

cratissima Dei vasa contra preceptum Do- ' Cartulaire d'Elne. — Marca Hispanlca, col. 'ji^.

juini indignis tractans manibuS or — Recueil des historiens de France, t. 8, p. 490.

27 mai.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

t. I, col. 94.

1 1 août.

propriemis, quae siint sitae in pago Nar- deat amminiculo, quatenus eos nobilitaudo

bonensLin locis quae dicuntur Liciniano, & provido moderamine consulendo erga

Cabim»^e & Sancta Candida, quas etiam sua reddat promptiores obsequia & fide-

ipsi & patres ipsorum per aprisionem ha- liores per omnia. Quanto itaque est utilius

buerunt. Unde & praecellentiae nostrae & animarum nécessitât! salubrius ecclesia-

praeceptum hoc fieri jussinius, per quod rum honestati subvenire easque congruis

memoratas res cum omnium rerum summa honoribus multari, qui quantô felices ha-

integritate, id est cum domibus caeterisque bentur pro earum defensione, tanto feli-

aedificiis, terris quoque cultis & incultis, ciores esse credimus sanctorum patrociniis

vineis, pratis, pascuis, aquis aquarumve & orationibus. Proinde noverit omnium

decursibus, molendinis, exitibus & regres- fîdelium nostrorum tam praesentium quam

sibus & omnibus suis adjacentiis, sicut die- futurorum, quod adiens ante praesentiam

tum est, quemadmodum ipsi & genitores serenitatis nostrae Apollojiius cornes noster

ipsorum per aprisionem antea habuerunt, communis fidelis enixius postulavit, qua-

eisdem fidelibus nostris, ut dictum est, tenus concederemus ad votum Dacberti re-

Adefonso & nepotibus suis Gomesindo & verentissimi episcopi Agathensis ecclesiae,

Duranno ad proprium concedimus & de ad subjectionem videlicet sancti Stephani,

nostro jure in eorum jus ad proprietatem tertiam partem rerum quaecumque ab ea

illorum solemni donatione transferimus ; ecclesia quondam magnifici antecessores

eo'videlicet modo, ut quicquid exinde ab nostri abstulerant, ad communem suorum

hodierna die & tempore pro sua utilitate nostrorumque fidelium utilitatem. Cujus

& commoditate jure proprietario facere petitioni aurem libentius praebentes, cle-

decreverint, liberam & firmissimam in om- menter concedimus eidem episcopo & suc-

nibus habeant faciendi potestatem. Et ut cessoribus ejus in ipso comitatu pulve-

haec nostrae largitionis atque concessionis raticum, pascuarium, piscaticum tam maris

auctoritas inviolabilis perseveret, manu quam aquae currentis, volitaticum, sali-

nostra eam subterfirmavimus & de anulo naticum, telonei mercatum, tertiam par-

nostro sigillari jussimus. tem in omnibus habendam, tam quaesitum

Signum gloriosissimi Karoli régis. quamque diligenter inquirendum, omnia

Lomardus notarius ad vicem Ludovici & in omnibus de nostra potestate in beati

recognovit. Stephani rébus placabili voto transfun-

Data sexto kalendas junii, anno septimo dimus. Jubemus etiam & regia auctoritate

régnante Karolo gloriosissimo rege, indic- decernimus, ut nullus judiciariae potes-

Éd.orig,

t. I, col.yS.

tione V. Actum Attiniaco palatio regio, in Dei nomine féliciter. Amen.

i33. — LXXI

tatis aut cujuscumque personae vir, a cle-

ricis aut a laicis supra terra praedicti loci

commanentibus audeat exigere mansiona-

ticum, portaticum, salinaticum, hospitati-

cum, nec alicujus redhibitionis curam in-

fligere, nec inquietare aut distringere; sed

quaecumque agenda sunt, in prae}udicio

Diplôme de Charles le Chauve donné ejusdem loci episcoporum omni tempore

à la prière d' Apollonius y comte maneat. Ut autem haec nostrae voluntatis

d'Agde, en faveur de l'église de la auctoritas certior habeatur, hoc serenita-

même ville ^ ^^^ nostrae praeceptum fieri decrevimus,

per quod jamdictus episcopus & succcoso- N nomine sanctae & individuae Trini- res ejus ea omnia supradicta absque ulla tatis. Karolus divina ordinante provi- inquietudine aut deminoratione sempidentia rex. Dignum est ut regalis majestas ternis temporibus possidere valeant. Et ut suorum procerum petitionibus pio provi- verius credatur & diligentiusab omnibus

observetur, manu propria subterfirmavi- ;^Cartulaire de l'église d'Agde j copie du dix- mus & anuli nostri impressione signari huitième siècle, latin 9999, f° 2 r°. juSSimuS.

Vers

Signum Karoli gloriosissimi régis. pria subterfirmavimus & anuli noWri im- ^

Teudo cancellariiis ad vicem Hludovici pressione jussimus sigillari. ml

archicancellarii recognovit. Signum Karoli gloriosissimi regisl*

Data m idus augusti, indictione [xii], Foldericus ad vicem Ludovici recognovit

anno VIIII régnante Karulo gloriosissimo & signavit.

rege. Actum apud Carisiacum palatium, in

Dei nomine féliciter. Amen. —

Vers

Éd.ori"

t. I, col. 96.