LXXII

Diplôme du même prince en faveur d'un de ses vassaux y à la prière d'Apollonius, comte d'Agde^,

IN nomine sanctae & individuae Trinitatis. Karolus Dei gratia rex. Regalis celsitudinis mos est fidèles regni sui donis multiplicibus & honoribus ingentibus honorare atque sublimare. Proinde ergo morem parentum regum videlicet praedecessorum nostrorum sequentes, libet celsitudini nostrae quemdam fidelem nostrum, vassallum scilicet Apollonii carissimi nobis comitis, nomine Deodatum , de quibusdam nostrae rébus proprietatis honorare sublimemque efficere : quae res sunt sitae in pago Agathense, in villa quae dicitur Nasiniano, quidquid ibi de nostra proprietate esse visum est 5 & in pago Substantionense, in villulis Aquaviva mansionem similiter, & quidquid ibi nostrae proprietatis esse visum est. Unde hoc celsitudinis nostrae praeceptum fieri illique dari jussimus, per quod memoratas res cum omni sua integritate memorato fideli nostro Deodato aeternaliter in proprium concedimus & de nostro jure in jus ac dominationem illius solemniter transferimus : eo videlicet modo, ut quidquid memoratus fidelis noster Deodatus ex praedictis rébus pro sua utilitate ac commoditate facere decreverit, in omnibus libero arbitrio potiatur faciendi, sicut [ex] reliquis rébus suae proprietatis. Et ut haec nostrae auctoritatis ïargitio firmior habeatur ac per futura tempora melius conservetur, manu pro-

' Cartulaire de l'église d'Agde ; copie du dixhuitième siècle, latin 9999, f° 3 y°.

i35. — LXXIII

Diplôme du même roi en faveur d'un de ses vassaux, nommé Théofred^ .

IN nomine sanctae & individuae Trinitatis. Karolus Dei gratia rex. Regalis celsitudinis moris est fidèles suos donis multiplicibus & honoribus ingentibus honorare atque sublimare. Proinde morem parentum regum videlicet praedecessorum nostrorum sequentes, libuit celsitudini nostrae quendam fidelem nostrum, Teuefredum nomine, de quibusdam rébus nostrae proprietatis honorare atque in ejus juris potestatem liberalitatis nostrae gratia conf'erre. Idcirco noverit experientia atque industria omnium fidelium nostrorum tam praesentium quam futurorum, quia concedimus eidem fideli nostro Teuefredo ad proprium quasdam res juris nostri sitas in pago Narbonense : villare Fontis intègre cum suo termino, & quicquid in Fontejoncosa pater suus per apprisione visus est juste habere, tanquam illi fecerunt vel parentes illorum & ipse Teudefredus ad praesens légitime habere dinoscitur [aut quicquid ille deinceps aut filii sui tam in Narbonense vel in aliis locis regni nostri de aprisione parentum illorum conquirere potuerint vel quidquid illi emerunt vel émerint vel commutatum habent aut commutaverint sive in Narbonense sive in aliis locis regni nostri, ubique in Septimania da aprisione justissime conquirere potuerint vel fecerintj'j

' Bibliothèque du roi ; manuscrit dé Baluze coté Schedae Narbonenses, [aujourd'hui y^rmoirei^ v. 874, ^228.]

' Ce que nous mettons entre crochets ne se trouve pas dans In copie de Baluze & semble être une interpolation peu ancienne, ajoutée peut-être dans

7 octobre.

memoratas res cum omni integritate vel eorum appendiciis, cum ecclesiis, cum domibus, aedificiis, terris, vineis, pratis, silvis, aquis aquarumve decursibus, vel [molendinis seu] etiam quicquid ad supradictas res juste & legaliter perttnet, praedicto fideli nostro Teuefredo [& filiis suis]

Éd. orig.

t. 1, col. 97.

18 octobre.

nostre quendam fidelem nostrum , Stefano nomine, de quibusdam rébus nostre proprietatis honorare atque in ejus juris potestatem liberalitatis nostre gratiam conferre. Idcirco noverit experiencia atque industria omnium fidelium nostrorum tam presentium quam & futurorum,

per hanc nostrae auctoritatis conscriptio- quia concedimus eidem fideli nostro ad

nem concedimus & de nostro jure in jus & potestatem illius solemni donatione transferimus. Ita videlicet ut quicquid ab hodierna die & tempore exinde pro sua utilitate atque commoditate jure proprietario facere decreverint, liberam in omnibus habeant potestatem faciendi, donandi, vendendi seu commutandi & haeredibus relinquendi. Et ut haec nostrae largitionis atque donationis auctoritas perpetuam obtineat firmitatem, manu nostra subterfirmavimus & anuli nostri inpressione signari jussimus.

Sig. (locus monogrammatis) Karoli gloriosissimi régis.

Jonas diaconus ad vicem Hludovuici recognovit.

Data nonas octobris, anno X, indictione XII, régnante Karolo gloriosissimo

proprium quasdam res juris nostri sitas in pago Narbonense : id est Villa-rubea seu villare Vitiliano & villare Ancherano ; memoratas res cum omni integritate vel eorum appendiciis, cum domibus, hedificiis, terris, pratis, aquis aquarumve decursibus, vel etiam quicquid ad supradictas res juste & legaliter pertinere videtur predicto fideli nostro Stephano de nostro jure in jus hac potestatem illius sollempni donatione transferimus. Ita videlicet ut quicquid ab hodierno die & tempore exinde pro sua utilitate atque commoditate jure proprietario facere decreverit, liberam & firmissimam in omnibus habeat potestatem faciendi quicquid elegerit. Et ut haec nostrae largitionis auctoritas perpetuam in Dei nomine obtineat vigorem, manu nostra subter ea firmavimus & de

rege. Actum Narbona civitate, in Dei no- anulo nostro jussimus sigillari.

mine féliciter. Amen.

i36. — LXXIV

Diplôme du même prince en faveur d'un de ses vassaux, nommé Etienne ' .

Signum {locus monogrammatis) Karoli gloriosissimi régis.

Jonas diaconus ad vicem Hludovuici recognovit. Aledrans ambasciavit.

Data XV kalendas novimbris, anno X", indictione xii, régnante Karolo gloriosissimo rege. Actum Albia civitate, in Dei nomine féliciter. Amen.

N nomine sanctae & individue Trinitatis, Karolus gratia Dei rex. Regalis celsitudinis moris est fidèles suos donis multiplicibus & honoribus ingentibus honorare atque sublimare. Proinde morem Diplôme de Charles le Chauve en faparentum regum videlicet predecessorum veur de la celle de Saint-Clément,

nostrorum sequentes, libuit celsitudini ^^ Rous sillon^ .

un intérêt généalogique. Les interpolateurs ont d'ailleurs conservé l'ordre des phrases, & mis seulement au pluriel les verbes qui sont au singulier dans Baluze. [A. M.]

' Baluze, ms. coté Schedae Narbonenses. & latin 1 1 o 1 5 , f°" 1 2 v° & 17 r°.

nomine sanctae & individuae Trinitatis. Karolus gratia Dei rex. Si erga loca divino cultui mancipata propter amo-

' Marca Hispanica, col. 786. — Recueil des historiens de France, t. 8, p. 5 16.

Vers

Vers 85o

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

rem Dei eorumque inibi famulantium inviolabilem atque inconviilsam obtineat

bénéficia opportuna largimur, praemium firmitatis vigorem & ab omnibus fidelibus

nobis a Deo rependi non dubitamus. Id- sanctae Ecclesiae & nostris presentibus

circo noverit omnium fidelium sanctae Dei scilicet & futuris verius certiusque creda-

Ecclesiae nostrorumque tam praesentium tur ac diligentius nostris futurisque tem-

quam futurorum sinceritas, quia vir vene- poribus conservetur, eam manu nostra sub-

rabilis Sintremundus praepositus monas- terfirmavimus & de anulo nostro sigillari

terii vel cellulae Sancti Clementis veniens jussimus. ad nos innotuit celsitudini nostrae, quod ipse cum caeteris fratribus suis in pago Russilionense super fluvium Theda illud monasterium de eremo traxissent, in quo nunc Deo opitulante cum caeteris mona-

chis commilitant, obsecrans ut praefatum Diplôme de Charles le Chauve pour

monasterium quod ab eremo traxerunt cum Saint-André de Sorède ' . omnibus ad se pertinentibus suaque ain-

nitate ex omnibus partibus, videlicet quod jn nomine sanctae & individuae Trini-

conjungitur usque ad Yla ex uno latere 1 tatis. Karolus gratia Dei rex. Si servo-

sive etiam usque ad Vineale vel usque ad rum Dei petitionibus, quas nobis pro suis

gurgitem Barchinonam, qui discurrit in utilitatibus sive necessitatibus innotuerint,

Teda flumen, & in circuitu sicuti ipse mons benignum praebemus assensum, regiae cel-

vergit usque in praefato flumine, sub nos- situdinis operibus ac per hoc facilius

tra defensione & tuitione susciperemus , nos aeternae beatitudinis gloriam adeptu-

quatenus in eodem quiète ac secure vivere ros nullatenus dubitamus. Idcirco notum

valerent. Cujus precibus ob amorem Dei sit omnibus sanctae Dei Ecclesiae fidelibus

& reverentiam divini cultus adquiescere & nostris praesentibus atque futuris, quia

placuit & hos nostrae auctoritatis apices religiosus vir Froysclus abbas monasterii

fieri decrevimus, per quos praecipimus Sancti Andreae, constructi super fluvium

atque jubemus, ut nullus judex publicus Tacidum , in pago scilicet Helenensi , ad

vel quislibetex judiciaria potestate in jam- nostram accedens magnitudinem , ostendit

dicto monasterio vel in rébus ad eundem magnitudini nostrae quamdam praecepti

inspicientibus vel pertinentibus temerario auctoritatem a domno & genitore nostro

ausu ingredi ad mansiones vel parafas fa- augusto Ludovico praedecessori suo Sise-

ciendas aut fidejussores tollendos aut ho- guto abbati quondam factam atque dona-

mines ejusdem monasterii injuste distrin- tam, in qua continebatur qualiter idem

gendos aut ullas redibitiones vel illicitas domnus ac genitor noster eundem abba-

occasiones requirere nec exactare prae- tem memoratumque monasterium cum mo-

sumatj sed liceat praefato praeposito vel nachis suis aliisque rébus omnibus sub

successoribus suis seu cunctis fratribus ibi immunitatis suae tuitione defensionisque

Deo servientibus sub nostro mundeburdo munimine clementer suscepit. Petiit itaque

quiète vivere ac residere, quatenus ipsi praefatus Froysclus abbas clementiam nos-

pro nobis ac proie vel conjuge nostra seu tram, ut eandem genitoris nostri renovan-

etia;m pro totius regni nostri stabilitate tes praeceptionem , similiter eum & mona-

Domini misericordiam exorare délectent. chos suos una cum monasterio & rébus

Et quandoquidem divina vocatione mémo- omnibus sibi pertinentibus sub immuni-

ratus praepositus ex hac luce migraverit, tatis nostrae defensione accipere dignare-

quandiu ipsi monachi inter se taies inve- mur. Cujus precibus ob divinum amorem

nerint qui eos secundum regulam sancti & honorem libenter aurem clementiae

Benedicti regere valeant, per hoc nostrae nostrae accommodantes, eam ad effectum auctoritatis praeceptum eis licentiam con-

cedimus eligendi praepositos vel abbates. . Marca Hispanica, col. 784. — Recueil des hls-

Et ut haec auctoritas praeceptionis nostrae torlens de France, t. 8, p. 5i5.

Vers

Vers 85o

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

nobis perducere libuit. Proinde hoc auctoritatis nostrae praeceptum eidem abbati suisque per tempora labentia successoribus fieri jussimus, per quod decernimus atque sancimus ut idem monasterium cum celluUs, terris, vineis, domibus, locis sibi ubique subjectis, cum terminis & laterationibus sive adjacentiis eorum ad se aspicientibus, seu cum agris, reliquis possessionibus vel etiam cum omnibus aprisionibus, quas ex eremi vastitate traxerunt, simul cum iis deinceps, quae proprii laboris sudore trahere & excolere ipsi successoresque eorum potuerint, pariter quoque cum illorum omnibus concambiationibus & comparationibus, donationibus quorumcunque religiosorum , [quas] Deum timentes & amantes homines de rébus suis condonarunt, vel condonaverint vel etiam cujuscunque causa speciei sit rationabilibus possessionibus seu cum iis, quas ex seculari habitu ad regulariam militiam clerici seu laici convertentes omnes illic donaverint vel donaverunt dona, videlicet terras, vineas vel quicquid moderno tempore dando videtur, sub nostro mundeburdo permaneat. Praecipimus etiam ut commutationes & venditiones quibuscumque liberis hominibus de rébus supradicti monasterii fecisse dignoscitur aut deinceps facere ipse aut successores sui voluerint, ubicumque juste & rationabiliter factae sunt vel fuerint, quiète per banc nostram auctoritatem possideant neque ullam inlicitam contrarietatem aut injustam inquietudinem de eisdem rébus ullo unquam tempore patiantur, quin jure eas firmiter teneant atque possideant. Et nullus judex publicus vel quislibet ex judiciaria potestate in ecclesias aut loca vel agros seu reliquas possessiones ejus & cellularum sibi subjectarum, ad causas judiciario more audiendas, freda exigenda vel paratas faciendas aut mansiones vel rationes aut ullas redhibitiones aut illicitas occasiones requirendas aut fideijussores tollendos vel illorum homines distringendos ingredi audeat nec ea quae supramemorata sunt exigere praesumat 5 sed liceat saepedicto abbati suisque successoribus absque cujusquam injusta inquietudine cum omnibus ad se, sicut diximus, perti-

nentibus quiète vivere & Domino deservire & pro nobis, conjuge proleque nostra seu stabilitate totius regni nostri, una cum monachis inibi Domino militantibus divinam misericordiam jugiter exorare.

Praeterea noverit cunctorum .fidelium Dei nostrorumque industria, quia admonente Suniario dilecto nobis nostro comité contulimus seu condonavimus suprataxato Sancti Andreae monasterio, in supradicto videlicet [pago], vallem Sancti Martini sitam, quantum ipse mons aqua vergit, necnon & quoddam villare, quod dici constituimus Garrices, cum terminis & adjacentiis suis, videlicet ut nostris futurisque temporibus ipsae res ejusdem monasterii rectorumque suorum & monachorum ibidem degentium proficiant utilitatibus stipendiisque in augmentum & animae nostrae prosint in emolumentum. Et quandocumque divina vocatione memoratus abbas aut successores sui ab [hac] luce migraverint, quamdiu inler se taies invenire poterint, qui eos secundum regulam sancti Benedicti regere & gubernare valeant, licentiam habeant ex semetipsis abbates eligere, qui eis [sicut] diximus merito vitae' & sanctitatis prodesse possint. Et ut haec confirmationis auctoritas perpetuam obtineat firmitatem, manu propria subterfirmavimus & anuli nostri impressione assignari jussimus.

Acte de la consécration de Véglise de Notre-Dame de Rionde-^ario j au diocèse de Girone,

[Nous laissons ici, pour ne pas interrompre la série des numéros, le titre de cette pièce que les Bénédictins ont datée par erreur de l'an 85o, tandis qu'elle est de l'année 908. Elle a été mise plus bas, à la place qui lui est assignée par sa date, n. 206, col. 410.]

' Le texte du Marca porte jure. [A. M.]

Vers 85o

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

10 septembre.

iSç. — LXXVI

nitate monasterii Gondesalvio, an non. Ita sicut & fecerunt reversi in ejus vel eorum judicio pariter dixerunt : « Nos vidimus & invenimus, quod ipsas res infra signa proc-

Plaid général tenu à Crespian par xoria (corrige':^ fixoria) vel termines ipsas

res sunt vel subjacent a partibus monasterii Gondesalvio. « Ad tune nos supradicti interrogavimus Odilone, si potebat habere aliam scriptura aut ullum indicium veritati aut per testimonia ut ipsas res ad partibus suis

UdalriCf marquis de Gothie'.

CUM in Dei nomine resideret vir venerabilis Udulricus commis in villa Crispiano in territorio Narbonense, pro mul-

torum hominum alterchassiones juxta bac vindicare valuisset. Ad tune ipse Odile se

recta judicia terminanda, una cum Artaldo, recognobit vel exvacuabit : « Quia de ipsas

Stephano & Teuderedo vassi dominici, Ala- res superius dictas, quae sunt in territorio

richo & Franchone uterque vicedomini, Narbonense, suburbio Ventolenense, ego

seu etiam & judices qui jussi sunt causas eas prendidi injuste mea propria praesum-

dirimere & legibus definere, id est Gulte- tione absque judicio de potestate Gonde-

redus,Teudefredus,Teuriscus,Senderedus, salvio abbati, dum ipse jure suo legibus

Ermeldus, Aprolinus & Bidegisus saione, retinuisset. » Quando suam recognitione si-

seu & bonorum hominum praesentia, id mul & exvacuasione scripsit fecitj cum nos

est Sisefredus, Bera, Ealdomare, Bellone, vidissemus suam recognitione & vacua-

Remesario, Ermericho & Alaricho, quos sione, perquamsivimus in lege Gotorum,

causafecit esse praesentes. Ibique in eorum ubi apertius invenimus in libro octabo,

praesentia veniens Ramnus qui est manda- titulo primo, era V, ubi dicit : c Nullus

tarius Gondesalvio abbate de monasterii commis, vîcarius , praepositus , auctor aut

Chaunense, & interpellavit Odilone pro procurator quîslivet ingenuus adque etiam

silva , quam vocant Spinasaria, pro terras serbus, rem ab alio possidentem post nomine

cultas bac incultas, ubi & dommos cons- regiae potestatis vel dominorum suorum aut

tructos abet, dicens : « Juvete me audire. suum usurpare praesumat ante judicium quod,

Iste praedictus Odilo prendidit ipsas res Ijinem'] expectat discussione, id quod ab alio

de potestate Gondesalvio abbate injuste, possidetur aut juris alterius esse dignosciiur

malum ordine, suam praesumsione, absque invaserit, omnem quod abstuUt & praesumsio-

judicio, dum ipse abba recte jure hoc sius invasit in duplum ei restituât, de cujus

abuisset. » Ad tune nos commis, vassi domi- jure visus est abstulisse, hac singulorum anno-

nici hac judices interrogavimus Odilone, rum fruges quas inde fideliter collegit, jura-

quid ad haec respondere vellet. lUe vero verit petitori compellatur exsolvere. n Dum

in suis responsis dicxit :« Manifeste verum nos commis, vassi dominici hac judices

est quod ipsas res ego retineo, set non in- vidissemus talem rei veritati & Ramnone

juste, quia de eremo eas tracxi in apri- mandatario Gondesalvio abbati, suamque

Éd.orig.

col. 100.

sione. « Ac tune ipse Ramnus asserens dicxit : « Ego per testimonia & per praeceptum & per judicium provare possum ipsas res ad partibus abbati Gondesalvio. » Unde Ramnus ad tune hora praeceptum impériale & judicium ad relegendum ostendit. Sed dum relectus fuisset, invenimus veritate Gondisalvio abbate. Nam ipse commis jussit suos, id est Ato, Gentaredus, Gulteredo & Ermello, ut super ipsas res venissent & rei veritati vidissent, si erant ipsas infra ma-

' Archives de l'abbaye de Caunes, & copie dans

patuisset justitia, hordinavimus vel credimus judicio, ut Bidegisus saione nostrum ut super ipsas res venisset & Odilone exinde exigere fecisset & secundum legem ipso Ramnone ab omni integritate revestire fecisset a partibus Gondesalvio abbate, sicut & fecisset. Gaudeat se Ramnus in nostrorum judicio suaque praecepisset justitia. Dato & confirmato judicio quarto idus septembris, anno xiii régnante domno nostro Karolo rege. Golteredus subscripsi. Steffanus subscripsi. Sendefredus subscripsi. Ermenfredus subscripsi. Teudfre-

la collection Doat, à la Biblioth. national^v. 58. dus Subscripsi. TeUfiscus Subscripsi.

29 décembre.

février.

trae proprietatis rcbus honorarc. Tdcirco iiotum essevolumus cunctis fidelibus sanctae Dei Ecclesiae & nostris praeseutibus atque futuris, quia concedimus ad proprium jamfato fideli nostro Teuthmundo quasdam res proprietatis nostrae, quae sunt sitae iu pago Rossillonensi & in loco ï. — Enneco' presbiterdonavit Donadeo qui dicitur Teulicius, id est mausa septem. abbati & nionachis monasterii Caunensis Uude hoc praecellentiae nostrae praecep-

Extraits de deux donations faites au monastère de Caunes.

siti in territorio Narbonensi, suburbio Minerbensi, super rivo Argentoduplo, quidquid habebat in villa Olentiaco vel infra ejus termines in territorio & suburbio praetatis, id est cum exio & regresso eorum, pratis, pascuis, silvis, garricis, aquis aquarum, viae ductis & reductis. Actum sub die un kalendas januarii, auno XIII régnante Karulo rege.

tum fieri jussimus, per quod memorata septem mansa cum omnium rerum summa integritate, id est domibus caeterisque aediiiciis, terris cultis & incultis, vineis, pratis, silvis, pascuis, aquis aquarumve decursibus, molendinis, exitibus & regressibus, sicut dictum est, praedicto fideli nostro Teuthmundo ad proprium concedimus & de nostro jure in jus ac potestatem illius

solemni more transferimus, eo videlicet

II. — Balesinda' & filins ejus Basa modo, ut quicquid exinde ab hodierna die

dederunt Donadeo abbati & congrégation! & tenipore pro sua utilitate & commodi-

monasterii Caunensis in honore sanctorum

Pétri & Pauli constructi quandam terram

in territorio Carcassonensi prope monas-

terium Sancti Fructuosi sitam. iv kalendas

martias, anno XXII régnante Karulo rege.

Diplôme de Charles le Chauve en faveur d'un de ses fidèles nommé Teuthmond^,

tate facere decreverit, liberam & firmissimam in omnibus jure proprietario habeat potestatem faciendi. Et ut haec nostrae largitionis auctoritas inviolabilis perseveret, manu nostra eam subterfirmavimus & anuli uostri impressione jussimus sigillari.

Signum Karoli gloriosissimi régis.

Aeneas notarius ad vicem Ludovic! recognovit.

Data XVI kalendas februarii, indicfione XV, in anno XIII regni Karoli gloriosissimi régis. Actum in Carisiaco palatio regio, in Dei nomine féliciter. Amen.

N nomine sanctae & individuae Trinitatis. Karolus gratia Dei rex. Regalis celsitudinis moris est fidèles suos donis jauvier. multiplicibus & honoribus ingentibus honorare atque sublimare. Proinde ergo nos morem parentum videlicet praedecessorum nostrorum sequentes, complacuit celsitudini nostrae quendam fidelem nostrum , nomine Teuthmundum, de quibusdam nos-

' Archives de l'abbaye de Caunes, 8c copie dans le Monasticon Benedict'tnum, à la Bibliothèque nationale, latin 12664, f" 227 y°.

* Ibid.

' Archives de l'église d'Elne. — Marca Hhpanica, col. 786. — Recueil des historiens de France, t. 8, p. 5zo.

Charte du roi Charles le Chauve en faveur de l'abbaye d'Aniane \

N nomine sanctae & individuae Trini- t.T^'

tatis. Karolus gratia Dei rex. Si bene co'->"o-

gesta erga loca divinis cultibus mancipata ~ '

progenitorum nostrorum auctoritatis nos- ^53

tre preceptionibus confirmamus, régie cel- 21 juin.

' Cartulaire de l'nbbaye d'Aniane, f° 26 \", & v'idimus de l'an i3 14, au Trésor des chartes du roi ; Aniane, n. 3. [Ce vidimus est aujourd'hui en déficit.]

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

sltudinis opéra frequentamus. Itaquenotum ros civitatis Arelatensis, cum omnibus que

sit omnibus sancte Dei Ecclesie fidelibus & ad eam in eodem page Arelatensi vel Avi-

nostris presentibus atque futuris, quia Ar- nionensi pertinent; & locum qui est in

nulfus venerabilis abba monasterii quod di- pago Arausione vocabulo Marenatis, quic-

citur Aniana, situm in pago Magdalonense, quidad ipsum locum pertinet, & villam que

in nostrara veniens presentiam, obtulit re- dicitur Massatia cum omnibus apenditiis

verencie nostre quoddam preceptum , per suis, habentem plus minus mansos quadra-

quod domnus & genitor noster dive me- ginta, & est in ratione predicte celle Sancti

morie Ludovicus imperator quasdam res Martini ;& in pago Ucetico donavit genitor

prenominato monasterio ob amorem Dei noster cellam suam que nuncupatur Casa-

& reverenciam sanctorum quorum ibi co- nova cum rébus sibi pertinentibus. Has

luntur reliquie in jus ecclesiasticum te- denique res omnes cum apendiciis & adja-

nendas delegavit atque contradidit, id est centiis earum , a premisso domno & geni-

quandam cellam nuncupantem Gellonis, tore nostro augusto Hludovico super pre-

sitam in pago Lutovense, cum loco qui fato monasterio coUatas atque contraditas,

dicitur Magarantiate seu & qui vocatur sine cujuspiam contradictione aut minora-

Castra cum terminis & adjacentiis suis; & tione perpetuo a rectoribus ejusdem tenen-

in pago Biterrense fiscus qui dicitur Milia- das concedimus & altitudinis nostre pre-

cus, cum ecclesia Sancti Paragorii & Mili- cepto hoc confirmamus. Precipientes atque

tiano villa, cum omnibus apendiciis & ad- jubentes ut nuUus ex fidelibus sancte Dei

jacentiis suis; & in eodem pago villam Ecclesie ac nostris de prescriptis rébus

Cincianum cum apendiciis & adjacentiis prefato monasterio vel congregationi ibi-

suis ; & inter confinia de pago Rutenico dem degenti a genitore nostro concessis,

seu Nemausense, alpes quas dicunt Jaullo aliquid abstraere, ut supra signatum est,

& locum qui dicitur Auraria ab omni inte- aut minuere tentet, nec in ecclesias aut

gritate, cum terminis & adjacentiis suis; loca vel agros seu reliquas possessiones pre-

& in pago Magdalonense castrum quod dicti monasterii, quas moderno tempore

dicitur Monte-Calmense, situm juxfa flu- per donationem genitoris nostri ac nos-

Éd.orig. vium Araur, cum ecclesia Sancti Hilarii ; tram confirmationem seu ceterorum fide-

coî lôi ^ super prefatum fluvium loco de Palhars lium juste possidere videtur in quibuslibet

cum villulis & aspicentiis suis; & in alio locis, quidquid ibidem propter divinum

loco Commajacas seu Paliares cum finibus amorem collatum fuit queque etîam dein-

& adjacentiis suis; & in loco qui dicitur ceps in jure ipsius sancti loci aut per nos

Sogradus, cellulam quam ipsi monachi edi- aut per alios voluerit divina pietas augeri,

ficaverunt; & in ipso pago, in fisco nun- ad causas audiendas vel freda exigenda

cupante Juviniaco, loco qui vocatur Nova- aut mansiones vel paratas faciendas aut

cella & molina duo infra ipsius fisci ter- fidejussores toUendos nec homines ipsius

minum, super fluvium Leco & inter mare monasterii tam ingenuos quamque servos

& stagnum locum qui vocatur Porcarias ; qui super terram memorati monasterii re-

& in ipso pago illos Segos cum piscatoria sidère videntur distringendos nec ullas

& plagis maris & fiscum adherentem illis, redibitiones aut inlicitam occasionem per-

qui nuncupatur Sita, qui est inter mare & quirendas ullo unquam tempore ingredi

Stagnum, & subjungit pago Agatensi, cum audeat vel exactare présumât. Et quicquid

mancipiis & omnibus piscatoriis & aspi- de rébus prefati monasterii fiscus sperare

centiis seu adjacentiis suis, usque ad locum poterat, totum nos pro eterna remunera-

qui dicitur Cerajacum, quantumcumque in tione predicto monasterio concedimus, ut

eisdem locis genitor noster c(uondam ad perpetuis temporibus in alimonia paupe-

suum habuit opus; & in pago Narbonense rum & stipendia monachorum ibidem Deo

salinas que sunt in loco nuncupaute Ad fanuilantium proficiat in augmentum. Et

Signa, cum terminis & laterationibus suis; quandoquidem divina vocatione supradic-

insuper & cellam juris nostri que est cou- tus abba & successores ejus de hac luce

structa in honore sancti Martini infra mu- migraverint, quamdiu ipsi monachi inter

Éd.orif t. 1,

col. 102

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

23 juin.

se taies invenire potuerint, qui ipsam con- diem presentem omnem porcio mîchi de-

gregationem secundiim regulam saiicti Be- bitam, quod niichi advenif de condam ge-

nedicti regere valeaiit, per hanc nostram nitore meo vel génitrice mea vel illius, &

aiictoritatem ac consensum licentiam ha- quicquid ab hodierno die & tempore ex

béant semper eligendi abbates, quatenus ipsis rébus facere aut judicare volueritis,

ipsis servis Dei, qui ibidem Deo famulari yidentur, pro nobis & conjuge proleque nostra & stabilitate tocius regni a Deo nobis commissi vel conservandi jugiter Domini misericordiam exorare delectetur.

Et ut hec auctoritas confirmationis futurisque temporibus , Domino protegente, valeat inconvulsa manere, manu propria subscripsimus & anuli nostri impressione assignari jussimus.

Signum Karoli gloriosissimi régis.

Bartolomeus notarius ad vicem Hluodovici recognovit.

Data XI kalendas julii, indictîone i, anno xiiii" régnante gloriosissimo Karolo rege. Actum in Poncione fisco regio, in Dei nomine féliciter. Amen.

id est tam vi[n]dendi, donandi, cedendi, committandi maneat eis firmissima potestas, ex presenti die & tempore. Quod si ego aut aliquis de heredibus meis vel quis in is persona , quod minime credo esse venturam, contra hanc cartulam anime gratanter animo facta ad inrumpendum venire temptaverit aud eam intringere conaverit, componat parti ipsius monasterii ipsas suprascriptas res, una cum distringente fisco, melioratas duplas valere perpetim habituras. Et insuper hec presens donatio nullo umquam tempore inrumpi non permitatur, sed semper in sua maneat firmitate, omnique tempore cum stipulatione & gesta alligatione interposita quoque pro omni firmitati subnixa.

Facta donatione sub die VIIII kalendas julii, anno XI m régnante Karolo rege.

Signum Wistremirus qui hanc donationem fieri volui & idoneos testes manu mea firmare rogavi. S. Calpimiro. S. Adalberto. Donation de Wîstrîmîrus à Vahhaye S. Agrecio. S. Acinberio. S. Aigoberto. S. d' Aniane^ Adayndo. S. Unado. S. Dominico. S. Salo-

mone. S. Dagoberto. In Christi nomine

IN honore Domini sancti Salvatoris nostri Celsius licet indignus presbiter hanc donasive Christi & sancte hac semper virgi- cionem rogatus scripsit, die & anno que nis Marie genitricis ejus & aliorum pluri- supra, morum sanctorum, ubi venerabilis Arnulfus

abbas preesse videtur una cum congrega- ~~

tione monacorum. Ego in Dei nomine Wistrimirus dono donatumque esse volo pro anima remedii mei seu & per eternam retributionem & vitam ; dono jamdicto monesterio seu rectoribus illius presentibus ac futuris, in pago scilicet Magdalonensi infra terminium de villa Granario, id est casis, casaliciis, ortis, oglatis, exea, exregressaque sua, & vineas, & terras cultas & incultas, pratis, pascuis, arboribus & pomiferis & impomiferis, seu & cum omnibus agacenciis ibidemque pertinentes, videlicet & fundus possessionis mee. Dono ad

Diplôme de Charles le Chauve qui, à la prière du marquis Udalric, accorde certains biens à deux Goths nommés Sumnolde & RiculJ'e^,

N nomine sanctae & individuae Trinîtatis. Karolus gratia Dei rex. Regalis celsitudinis moris est fidèles suos donis multiplicibus atque ingentibus honoribus honorare & sublimare. Ideoque notum sit

Éd.orig.

col. 102.

7 juillet.

' Le texte porte xiii ; mais il faut corriger xiiii, pour faire concorder avec l'indiction. [A. M.] ' Cartulaire de l'abbaye d'Aniane, f" 90 v".

' Marca Hispanica, col. 787, d'après les archives de l'église d'Elne.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

omnibus sanctae Dei Ecclesiae fidelibus 8z; nostris praesentibus atque futuris, quia ad deprecationem dilecti nobis marchionis nostri Odalrici concedimus ad proprium quibusdam fidelibus nostris, id est Sumnoldo & Riculfo Gotis, res quasdam nostrae proprietatis, quas ipsi hactenus per aprisionis jus habuisse cognoscuntur, in pago videlicet Elenensi & in comitatu Rossilionensi, hoc est quicquid in villa Moniano & in Villanova & in Cabanes per aprisionem ex successione avita atque pa-

Dotation de Saint-André d'Exala, par Protasius 6* cinq autres religieux ' .

cere decreverint, jure proprietario liberam ac firmissimam habeant faciendi potestatem. Ut autem haec praecellentiae nostrae largitio meliorem semper in Dei nomine

obtineat firmitatem, manu nostra eam subterftrmavimus & anuli nostri impressione assignari jussimus.

Signum Karoli gloriosissimi régis.

Gislebertus notarius ad vicem Ludovici recognovit.

cum suos vitulos & oves & cabras xxx & porcos XXVI & equas IV & boves 11 & canes II, ob inde & de vestimenta frisis cum vistitos & vebtas 11, & capas v, & sariciles Xlll, & leutios villl, & bracas talgatas XXXIII, & soturales parilia XV, & solarum

Data nonis [ulii, anno XV régnante parilia XL, & cangaves duas lanias & una domno Karolo gloriosissimo rege, indic- sericia, & plumacos siricios V, & septelatione I. Actuni Condida, in Dei nomine nios tapites II, cupertorio siricio I, & velfeliciter. Amen. latas xi, &quadincos XL, & vadelincos Viii,

curtinas ii, pellicas VI, & suscinta parata una & camisos m, & planetas lll, & stollas III Franciscas, & mappas quatuor parilia, & tualias iiii, & saccos viii, & utres viii, & bulgas dua parilia, & soccas VIII, & orga-

IN nomine Patris & Filii & Spiritus Sancti. Nos in commune fratres Protasius archipresbyfer, Sancoli presbyter, Recosindus presbyter, Victor presbyter, Atila mona- juillet terna tenuisse usque nunc comprobantur, chus, Baro subdiaconus, nos omnes qui simul etiam cum eisdem rébus, quas ex simul in una fide vivimus, facimus carta ipsis aprisionibus avus eorum & genitor Deo omnipotenti & monachis qui sub jugo Sunvildus & Hadefonsus quibusdam homi- regulari servire cupiunt in monasterio nibus beneficiario jure habere permisisse Sancti Andreae post obitum nostrum in sciuntur, & praeterea Rocam quam vocant locum Exalata. De nos autem qui super- Frusindi quam eorum genitor per apri- vixerit fratrem suum retineat juri suo in sionis auctoritatem tenuit. Unde siquidem .eleemosynam nostram & ibidem serviat & praecellentiae nostrae praeceptum hoc usuare faciat dum vivit & post obitum suum iieri jussimus, per quod memoratas res relinquat ad ipsa ecclesia vel monachos aut cum propriis & justis terminationibus in- Exalata abbati qui a die illo erunt, quia tegerrime memoratis fidelibus nostris Sum- hoc facimus necessitate timendi. Certum nuldo & Riculfo in jus proprietarium ha- quidem & manifestum est enim quia sic bendas concedimus & confirmamus atque placuit animis nostris & placet, nullius de nostro jure in eorum jus & potestatem cogentis imperio nec suadentis ingenio, solemniter transferimus, eo videlicet modo sed propria & spontanea hoc nostra elegit ut quicquid exinde ab hodierna die & tem- voluntas bona, ut conversare debeamus in pore pro sua utilitate & commoditate fa- suburbio Elenense, in valle Confluentaria,

in ecclesia Sancti Andreae locum Exalata, & donamus de rébus nostris praefatis. Ego Protasius archipresbyter dono cavallo uno & mulo & asinos duos & vaccas quatuor

' Marca Hispanlca, col. 788} archives du m.onastère de Cuxa.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

nas parilias IV. Et de alaude dono in villa Taiiriniaco casas IV, & curte & hortos vi, & viueas XII, & vinum qui exinde exibit quinales ccc, & sunt tonnai VIII , & de annona modii XXX cum oninia usibilia ligni & ferri quod necesse habet homo, in omnibus vel terris cultis vel incultis, cum arboribus, cum exia vel regressia sua quod juste & rationabiliter in fines suos habere debeo. Et reservo in potestate mea villare Cuxano & isto argento solides CXLVI ut ad obitum meum manibus meis dare faciam pauperibus aut oui voluero. Aliud vero superius insertum post obitum meum sit in potestate ipsius ecclesiae. Nam & ego Sancoli presbiter dono oves xxiii, & cavallo I, & equa I, & vellatas IV, & plumaco uno & fertos ad turno; sic donitum atque concessum est. Nam & ego Recosindus presbyter dono cavallo uno & asino & bove, & vineas II in Arriano in locum ubi dicitur Ad Cruce, & libros V, & lectum meum, & porcos vi, & leutios il, & de annona modios XX, & de vino quinales XI-, haec omnia dono sicut superius insertum est. Nam & ego Victor presbyter dono vacas III, & vitulos il, porcos 11, & libros IIII, & vineas III, quas vobis piduavi (j/c) vel in praesenti tradidi, quod senior meus Protasius mihi dédit in villare Coxano vel portionem meam, & lectum meum vel ferramenta dono sicut superius scriptum est. Nam & ego Atila dono equas iii, & boves il, & vakas i, & freno mulare l, & fatiro i, & lectum meum & libros m, & stola polimita una & vinea l, quod habeo cum Witidane fratre meo, qui infrontat in strata & in Castro Tarraca & in ecterre Terraferente, modiatas IX qui infrontat in terra Salustrii & de alla parte in terra Singerici, de tertia parte in terra Saporoni, haec omnia ad omnem integritatem ad proprium sicut superius scriptum est. Nam & ego Baro subdiaconus facio similiter de omnia quod habeo vel habere potuero. Denique de ab hodierno die & tempore usuandi vel exfructuandi unus ab alio quod supervixerit fratrem suum habeat potestatem ex eo vivere, post obitum extremo nullus praesumat, set in jure ipsius ecclesiae insistât vel ad monachis ibidem seryientes yel abLatibu§, Et si

nos dejecti fuerimus de isto loco ubi perrexerimus ad alium monasterium, omnia nostra in potestatem retineamus, faciamus exinde quod voluerimus vel quod conquirere potuerimus. Et si nos omnes in isto loco dies nostros deduxerimus & hic vita distincta fucrit, res praefatas cum omnia quod superius scriptum est remaneat in ecclesia Sancti Andreae, sicut superius scriptum est. Sane si quis, quod minime credimus esse venturum, quod si nos supradicti aut aliquis de successoribus nostris vel ulla subposita vel subrogata persona qui istum factum nostrum inrumpero conatus fuerit aut fuerimus, inférant vel inferamus juri vestro vel ecclesiae superius scriptae ista omnia dupla & inmeliorata perpetuis habitura & iste cartas firmis permaneat. Facta scriptura usufructuari nostra unus ab alio sub die XVll kalendas augusti, anno [xv] régnante Karulo rege. Protasius archipresbyter qui istum factum in mea voluntate editum feci, ut dum vivimus ex ea vivamus & dono libras XV.

Rescesvindus presbyter subscripsi. Victor presbyter subscripsi. Baro subdiaconus subscripsi. S. Bosoni. S. Senderedi. S. Laurentii testium. Sanzoli presbyter qui banc scripturam jussus scripsi & in mea voluntate édita feci & subscripsi die & anno quo supra.

Diplôme de Charles le Chauve pour Montolîeu '.

IN nomine sancte & individue Trinitatis. Karolus gratia Dei rex. Cum petitionibus servorum Dei justis & rationabilibus divini culti amore favemus, superna juillet [nosj gratia pro his muniri non dubitamus. Proinde noverit omnium fidelium nostrorum presentium futurorum[que sagacitasj,

' Original en parchemin, jadis scellé; Bibliothèque nationale, Baluze, Armoires, v. Spo, n. 480. La pièce est extrêmement endommagée, & nous avons mis entre crochets les parties qui ont disparu. [A. M.] — Recueil des historiens de France^ t. 8, p. 53ij.

An 3o

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

3oo

quia vir venerabilis Richimirus abba ex monasterio qiiod nuncupatur Mallasti, situm in territorio Carcasensi super fluvium Duranuni, constructum in honore sancti Johannis Baptistae, cum terminis & adjacenciis suis, obtulit obtutibus nostris quandam auctoritatem domni & genitoris nostri Hludovuici pie rec[ordationisJ augustij [in] qua erat insertum qualiter antecessoris sui antecessor ipsum monasterium novo construxisset opère, & propter ejus defensionem vel propter pravorum hominum

inlicitos mo in manu ejusdem domni

imperatoris una cum monachis ibi degentibus se commendavit, ut sub ejus tuitione licuisset eos cum re[bus suis quijete vivere ac residere, & deprecatus est clementiam regni nostri, ut prefatum monasterium una cum villulis quarum nomina sunt villa Secarii seu villa [Alderii necnon] villa Viniouis super idem fluvium prefatum, villaremque nomine Magnianacum in pago Tolosano super fluvium Fiscavum, necnon & cellulas que nuncupantur Sancti Martini predicto monaster[io subjectas, que sunt in eodem] pago super fluvium Lampium, sive Sanctae Ceciliae & Sancti Pétri, que sunt super fluvium jamdictum Duranum, locumque qui dicitur Oratorio cum omnibus rébus & adjacenciis sive terminis suis sub nostra susciperemus def[ensione] & immunitatis tuitione. Cujus precibus ob amorem Dei & reverentiam divini cultus libenter aurem accommodare placuit & hoc nostrae [auctoritatis preceptum] immunitatis tuitionisque gratia fieri decrevimus , per quod precipimus atque jubemus ut nullus judex publicus vel quislibet ex judiciaria potestate in ecclesias, loca vel agros seu reliquas omnes possessiones predicti monasterii, quas moderno tempore possidet vel que etiam deinceps in jure ipsius sancti loci voluerit divina pietas [augeri, ad causas audiendas] aut freda exigenda aut mansiones vel paratas faciendas aut fidejussores toUendos aut homines ipsius monasterii tam ingenuos quam & servos super terram ipsius commanentes injuste distringendos nec uUas redibitiones aut inlicitas occasiones requirendas nostris nec futuris temporibus ingredi [audeat vel ea quej supra

memorata sunt penitus exigere présumât.

Et quicquid de rébus prefati monasterii fiscus sperare potest, totum nos pro aeterna remuneratione prefato monasterio concedimus, ut in alimonia pauperum stipendiaque monachorum ibidem Deo famulantium proficiat in augmentum. Et quandoquidem divina vocatioue supradictus abba vel successores ejus hac migraverint de luce, quamdiu ipsi monachi inter se taies invenire potuerint, qui ipsam congregationem secundum regulam sancti Benedicti regere valeaut, scilicet qui preesse pariter & prodesse queant, per banc nostram auctoritatem licentiam habeant eligendi abbates, quatinus pro nobis & totius regni nostri stabilitate a Deo nobis concessi jugiter Domini misericordiam exorare delectet. Et ut haec auctoritas a fidelibus sanctae Dei Ecclesiae & nostris verius credatur diligentiusque conservetur, manu propria subterfirmavimus & anuli nostri inpressione signari jussimus.

Signum (locus monogrammatis) Karoli gloriosissimi régis.

Gislebertus notarius ad vicem Hludovuici recognovit & subscripsit.

Datum III kalendas augusti, anno XV, indictione II, régnante Karolo gloriosissimo rege. Actum Germiniaco palatio, in Dei nomine féliciter. Amen.