CVII

Charte de l'empereur Charles le Chauve en faveur d'Oliha^ comte de Carcassonne '.

IN nomine sanctae & individuae Trinîtatis. Karolus ejusdem Dei omnipotentis misericordia imperator augustus. Imperialis celsitudinis mos est fidèles regni sui donis multiplicibus atque bonoribus ingentibus honorare sublimesque efficere.

Proinde ergo & nos praedecessorum imperatorum, parentum videlicet nostrorum, morem sequentes, libuit celsitudini nostrae quendam fidelem regni nostri nomine Oolibam de quibusdam rébus quae sunt in nostra ditione honorare atque sublimare; quae res sitae sunt in Gotia, id est omnes alodes qui fuerunt olim Mirone infideli

» Archives de l'abbaye de la Grasse. [Original sur parchemin jadis scellé ; latin 8837, f° 55, provenant de Baluze.] — Baliize, Regum Francorum Capitularia, t. 2, c. i5oo.

nostro filio Berani ' & ob illius infidelitatem in jus & dominationem nostram legaliter devenerunt. Hos igitur omnes alodes in variis comitatibus Gotiae consistentibus jamdicto Oolibae fideli nostro concedimus & concedendo perpetualiter delegamus, ita ut ab hodierna die & deinceps liceat memorato Oolibae comiti Carcasensi fideli nostro ex eisdem alodis a nobis sibi concessis facere quicquid voluerit, ceu de reliquis rébus suae proprietatis; & omnia cartarum instrumenta ex eisdem alodis dudum facta seu quaslibet firmitatum conscriptiones per hoc nostrae serenitatis praeceptum irrita facimus atque evacuando annullamus; sed liceat jamfato Oolibae comiti eosdem alodes cum omni integritate sua atque adjacentes quiète tenere atque pôssidere nemine inquiétante. Similiter omnes alodes qui fuerunt Fredario & uxori suae Drufianae, qui sunt in Carcasise, qui fuit infidelis noster. Similiter omnes alodes Hostolisi & fratrum suorum, qui alodes sunt in Carcasinse, infidelium nostrorum. Haec autem omnia cum ecclesiis, villis, silvis, vineis, pratis & cum omni integritate sua Oolibae in proprium concedimus, & de jure nostro in jus ac dominationem illius soUemni more transferimus, ita ut ab hodierna die & deinceps quicquid ex praedictis rébus facere voluerit liberam & firmissimam in omnibus habeat potestatem faciendi, ceu de reliquis rébus suae proprietatis, nemine contradicente. Ut autem hujus nostrae auctoritatis praeceptum pleniorem in Dei nomine firmitatis obtineat vigorem, manu nostra illud firmavimus atque anuli nostri impressione subter jussimus sigillari.

Signum Karoli (locus monogrammatîs) gloriosissimi imperatoris augusti.

Audacher notarius ad vicem Gauzlini recognovit.

Frotharius ambasciavit'.

Data m idus junii, indictione X, anno

' D. Vahsete avait imprimé : Olim infideli nostro Etilio Berani. [A. M.]

' La clause de Vambasdator est placée au-dessus de la place du sceau, à droite de la souscription du notaire, dans les enroulements qui relient cette souscription au sceau. [A. M.]

Éd.orig.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

=■■ août.

XXXVII regni Karoli gloriosissimi impera- praeceptum concessimus j sed licet ipse "^"^

toris augusti in Francia & imperii ejus idem praeceptum habeat, non tamen vo-

secundo. Actum Carisiaco palatio féliciter lumus ut stabile sit, sed ipsi monachi &

in Dei nomine. Amen. omnes illorum ras in nostra & successo-

rum nostrorum ab hodierna die & deinceps emunitate consistant. Praecipimus quoque perpraesens nostrae altitudinis praeceptum ut a nostra vel nostrorum successorum tuitione memoratus locus numquam exci-

Diplôme de Charles le Chauve en fa- dat neque cuilibet aut episcopo aut cujus-

veur du monastère de Manlieu'. ^^^^^ dignitatis homini concedatur, sed in

eligendis abbatibus & constituendis régula

IN nomine sanctae & individuae Trini- sancti Benedicti & haec nostra imperialis

tatis. Karolus ejusdem Dei omnipotentis jussio omnimodis observetur. Praecipientes

misericordia imperator augustus. Si locis ergo jubemus atque praecipimus ut nuUus

divino cultui mancipatis emolumentum judex publicus aut quislibet superioris aut

nostrae imperialis celsitudinis exhibenius, inferioris ordinis reipublicae procurator

hoc nobis ad praesentem vitam facilius ad causas judiciario more audiendas in

transigendam & ad aeternam facilius ca- ecclesias aut villas seu reliquas possessio-

pessendam prodesse confidimus. Noverit nés, quae moderno tempore in quibuslibet

igitur omnium fidelium sanctae Dei Ec- provinciis ad eumdem locum pertinent vel

clesiae nostrorumque tam praesentium [quas] deinceps aut per nos aut per alios

quam & futurorum industria, quod Hei- quoslibet in jure ipsius monasterii divina

radus venerabilis abbas ex coenobio, cui pietas voluerit augeri, ingredi praesumat

vocabulum est Magnus-Locus, sito in pago nec freda aut tributa aut mansiones aut

Arvernico , in honore sancti Sebastiani paratas aut teloneum aut fidejussores tol-

constructo, ad nostram accedens mansue- 1ère aut homines tam ingenuos quam ser-

tudinem ostendit praecepta tam genitoris vos super terram ipsius loci commanentes

nostri quam & nostrae auctoritatis , in distringere nec ullas publicas functiones

quibus continebatur qualiter idem locus aut redibitiones vel illicitas occasiones

sub emunitate domni & genitoris nostri requirere, quibus in aliquo idem monas-

& sub nostra per nostrorum utrorum- terium sibique subjecti aliquod injuste

que praecepta consistere deberet. Nos patiantur incommodum, nec nostris futu-

denique eadem praecepta dijudicari per risque temporibus quisquam tam temera-

Frotarium venerabilem archiepiscopum ju- rius existât, qui id faciendi sibi potestatem

bentes, invenimus veras esse eorumdem attribuere audeat. Et quidquid de rébus

praeceptorum auctoritates & quod petiit praefati monasterii fiscus sperare poterat,

libenter ei concessimus. Quapropter cog- totum nos pro aeterna remuneratione

noscentes quod Agilmarus '' Arvernensis praedicto monasterio concedimus, ut pe-

episcopus non recte nec regulariter no- réunis temporibus in alimonia pauperum

bis suggessit, scilicet quando nos non & stipendia monachorum ibidem Deo fa-

utique recordantes quae superius dicta mulantium proficiat in augmentis, qualiter

sunt de emunitate ejusdem loci depre- monachos ibidem deservientes pro nobis

catus est ut eumdem locum sibi per prae- atque stabilitate totius imperii a Deo

ceptum dedissemus, affirmans quod ipse nobis concessi atque conservandi jugiter

locus ad suum episcopatum ex antiquo Domini misericordiam exorare delectet.

pertinere deberet; unde ejus falsitatem Volumus & constituimus ut quamdiu inter

quasi sub veritate ambulantem veram esse se talem invenire potuerint qui secundum

tune putantes, quod precatus est ei per regulam sancti Benedicti eos regere valeat,

semper de propria eligant congregatione

' Recueil Jes historiens de France, t. 8, p. 670. per nostram vel successorum nostrorum

' Alias Aymarus. licentiam abbatem. Volumus etiam ut fra-

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

I»'' août.

très ejusdem loci quemcumque voluerint advocatum eligendi licentiam habeant & ob comniemorationem etiam nostri tortum ei dimittimus. Et ut hoc per omnia tempera iuviolabiliter conservetur, manu propria subterfîrmavimus & anuli nostri impressione insigniri jussimus.

Signum Karoli gloriosissimi imperatoris augusti.

Audacher notarius ad vicem Gauzliai recognovi.

Data kalendis augusti, indictione x, anno xxxviii regiii domni Karoli imperatoris in Francia & imperii ejus anno ir. Actum Monasteriolo super fiuvium Segonnam, in Dei nomine féliciter. Amen.

Diplôme de Charles le Chauve exemptant de l'autorité épiscopale le monastère de Saint-Chajj're '.

IN n( tati;

nomine sanctae & individuae Triniitis. Karolus ejusdem Dei omnipotentis misericordia imperator augustus. Si locis divino cultui mancipatis emolumentum nostrae imperialis celsitudinis exhibemus, hoc nobis ad praesentem vitam facilius transigendam & aeternam felicius capessendam prodesse confîdimus. Noverit igitur omnium fidelium sanctae Dei Ecclesiae nostrorumque tam praesentium quam futurorum industria, quoniam venerabilis abbas nomine Rostagnus ex coenobio, cui vocabulum est Calmilius, sito in pago Vellaico, in honore sancti Theofredi constructo, ad nostram accedens mansuetudinem ostendit tam praecepta genitoris nostri quam & nostrae auctoritatis, in quibus continebatur qualiter idem locus sub immunitate domni & genitoris nostri & sub nostra per utrorumque praecepta consistere deberet. Nos denique eadem praecepta dijudicari volentes per Frotarium venerabilem episcopum, invenimus veram esse eorum praeceptorum auctoritatem & quod petebat libenter ei concessimus. Quaprop-

' Recueil des historiens de France, t. 8, p. 669.

ter cognosccntes quod Guido Vallavensîum episcopus non recte nec regulariter suggessit, scilicet quando nos non recolentes quae superius dicta sunt de immunitate ejusdem loci deprecatus est ut eumdem locum sibi per praeceptum dedissemus, affirmans quod ipse locus ad suum episcopatum ex antique pertinere deberet; unde falsitatem ejus quasi sub veritate ambulantem ^veram esse tune putantcs praeceptum ei quod precatus est concessimus; sed licet ipSe idem praeceptum habeat, nos tamen volumus ut stabile non sit, sed ipsi monachi & omnes ipsius monasterii res ad eos pertinentes in nostra ac successorum nostrorum immunitate consistant ex hoc & in futurum. Praecipimus quoque per praesens nostrae sublimitatis praeceptum, ut a nostra vel successorum nostrorum tuitione memoratus locus numquam excidat neque cuilibet episcopo aut alicujus dignitatis homini concedatur, sed in eligendis & constituendis abbatibus régula sancti Benedicti & haec nostra imperialis jussio omnimodis observetur. Praecipientes ergo jubemus ut nullus judex publicus aut quislibet reipublicae procurator ad audiendas causas more judiciario in ecclesias aut villas seu reliquas possessiones ingredi praesumat nec freda nec tributa aut teloneum aut mansiones aut paradas aut fidejussores aut homines tam ingenuos quam servos super terram ipsius loci commorantes distringere nec ullas publicas functiones vel illicitas occasiones requirere, quibus in aliquo idem monasterium sibique subjecti patiantur injuste aliquod incommodum, nec nostris futurisque temporibus quisquam tam temerarius existât, qui faciendi hoc illicitam potestatem attribuere sibi audeat. Et quidquid de rébus praefati monasterii fiscus sperare poterat, totum perennibus temporibus in alimonia pauperum ac stipendia monachorum ibidem Deo famulantium proficiat in augmentum, qualiter monachos ibi deservientes pro nobis atque stabilitate regni nobis a Deo concessi atque jugiter conservandi Domini misericordiam exorare delectet. Volumus etiam ut quamdiu talem inter se potuerint invenire qui secundum regulam sancti Benedicti eos regere valeat,

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Éd.orig.

t. 1, col. i3i.

II août.

semper de propria congregatione eligant Romani esse dignoscitur; concedimus &

per nostram & successorum nostrorum li- confirmamus ei abbatiam quae vocatur Do-

centiam abbatem. Et hoc etiani volunnis zera, consistentem in comitatu Arausico,

ut fratres ejusdem loci quemcumque vo- fundatam super fiumen Rhodani, cum cel-

luerint advocatum eligendi licentiam ha- lulis & pertinentiis suis, districtum quo-

beant & ob remunerationem etiam nostri que ex burguitate & portum de utraque

dimittimus. Et ut hoc per omnia subse- parte, Meliatem quoque usque ad aquae-

quentia tempora inviolabiliter conserve- ductum cum exemplatorio, silvis & insulis,

tur, manu propria subterfirmavimus & & manso Godobro qui est de fisco nostro,

anuli nostri impressione insigniri jussi- insulam etiam Argentariam juxta Sanctum

mus. Andeolum, & ecclesias quas Sanctum Jus-

Signiim Karoli gloriosissimi imperatoris tum & Sanctum Marcellum, & Bornas man-

augusti. sum, necnon Botestatis & ecclesiam Sancti

Datum kalendis augusti, per manus Fro- Remigii, & in Corbonensi ecclesias duas

tarii archiepiscopi ambasciatoris , indic- Sanctum Martinum & Sanctum Stephanum

tione X, anno XXXVIII regni domni Karoli cum suis beneficiis, destructam quoque

in Francia & imperii ejusdem ii, in Dei ecclesiam Sancti Victoris super Rhodanum

nomine féliciter. Amen. us([ue Scotadium. Haec autem omnia su-

pradicta suisque rectoribus confirmamus ecclesiae & confirmando perpetualiter delegamus, eo videlicet modo, ut nuUa saeculari potestate a gremio dictae ecclesiae queant separari, sed liceat rectoribus

Charte de V empereur Charles le Chauve praefatae ecclesiae easdem res quiète te-

en faveur de Véglise de Viviers \ '^^'^ ^ V^o libito suo ut ecclesiastica

postulaverit utilitas ordinare. Ut aùtem

IN nomine sanctae 8c individuae Trini- hoc nostrae auctoritatis praeceptum ple-

tatis. Karol s ejusdem Dei omnipotentis niorem firmitatis obtineat in Dei nomine

misericordia imperator augustus. Si actis vigorem, manu nostra illud firmavimus

locisque divinis ciiltibus mancipatis emo- & anulo nostro jussimus sigillari.

lumentum imperialis celsitudinis exhibe- Datum lll idus augusti, indictione X,

mus servorumque Dei utilitatibus opem anno XXXVIII regni Karoli imperatoris in

ferendo contulimus, profuturum noJbis ad Francia & imperii ejus II. Actum Veson-

aeternae rémunéra nonis praemium facilius tio civitate, in Dei nomine féliciter. Amen, obtinendum & praesentem vitam facilius transigendam fore nullo modo dubitamus.

Quapropter noverit omnium sanctae Dei Ecclesiae fidelium nostrorumque praesentium & futurorum [industria], quomodo

nos ob amorem Dei & beati Vincentii Y\d\mus par le pape Grégoire IX d^ une

martyris venerationera necnon & Bosonis carissimi ducis nostri deprecationem concedimus Vivariensi matri ecclesiae, quae édita est in honore sancti Vincentii martyris, cui praeest Etherius venerabilis episcopus, res quae quondam fuerunt in jure ejusdem ecclesiae, id est Puletum & quicquid Sancti Vincentii in eodem comitatu Valentinensi cum dimidia ecclesia Sancti

' Cartulaire de l'église de Viviers. — Columbi, ^e Kcbus gestis episcoporum Vivariensium, p. 2o3.

charte de Charles le Chauve pour Vahhaye de la Grasse \

GREGORius episcopus servus servorum Dei, dilectis filiis abbati & conventui monasterii de Crassa salutem & apostoli- 26 juin.

• Bibliothèque du roi; Baluze, Bulles, n. 41 ; [aujourd'liui Armoires, v. 38o ; original scellé en plomb sur lacs de soie rouge & jaune]. Le diplôme original de Charles le Chauve, donné en 1829 au roi Charles X, avec le faux diplôme de 855 & la

Hd.orig.

t. I, col. l32.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

cam benedictioneni. Quia loca religiosa trum preceptum permaneant, & ecclesie

diligimus & quietem afïcctamus régula- que in villas eorum sunt in eadem potes-

rium personarum, libenter suis intendimus taîe similitêr permaneant, & immunita-

commodis & inconimoditatibus obviamus. tem etiam nostram similitêr habcant siciit

Accedens sane nuper ad presentiam nostram, fili abbas, nobis privilegium quoddam pie memorie imperatoris Karoli presentasti, humiliter supplicans ut, cum nimium sit vetustum & ejus littera existât antiqua & forme alterius quam moderna, providere ne propter hoc jus monasterii

in nostro vetcn precepto continetur. Et ut hoc ila juste conservetur, manu nostra subterfirmavimus & anulo nostro insigniri jussimus.

Signum Karoli (locus monogrammatîs) g\oriosissinii imperatoris augusti.

Audacter notarius ad vicem Gaudini re-

vestri decideret dignaremur. Eapropter cognovit.

privilegii ipsius tenorem de verbo ad ver- Datum viii" kalendas novembris, indic-

bum présent! pagina duximus annotaudum, tione décima, anno xxxvii regni domini

ociobre.

qui talis est :

« In nomine sancte & individue Trinitatis. Karolus ejusdem Dei omnipotentis misericordia imperator augustus. Si

Karoli imperatoris in Francia & imperii ejus primo. Actura Elidione villa, in Dei nomine féliciter. Amen. »

NuUi ergo omnino hominum liceat banc

servorum Dei petitionibus aurem nostre paginam nostre annotationis infringere

serenitatis acomodamus, & antecessorum vel ei ausu temerario contraire. Si quis

nostrorum morem sequimur & ob id pre- autem hoc attemptare presumpserit, indi-

sentem vitam facilius transigere & futu- gnationem omnipotentis Dei & beatorum

ram adipisci nuUomodo dubitamus. Nove- Pétri & Pauli apostolorum ejus se noverit

rit itaque omnium fidelium sancte Dei incursurum. Datum Perusii, VI kalendas

Ecclesie nostrorumque tam presentium julii, pontificatus nostri anno secundo, quam & futurorum industria, quoniam Songfredus abbas monasterii Sancte Marie de loco qui dicitur Urbionis, sito in confi-

nio Narbonensi & Carcassensi, ad nostram '99* accesserit clementiam, deprecans ut super

donationes, emptiones vel alias adquisi- Extraits de quelques chartes de l'ah-

tiones rerum ad jamdictum locum per- baye de Caunes. tinentium nostrum pro firmitatis gratia

super addidissemus preceptum. Precipien- I. — Nantelmus", Nucilo & Luistelde

tes igitur jubemus, ut omnes ville id est donaverunt Danieli abbati & congrega-

Buxiniacus & Palairacus, Cujuzianus & tioni sanctorum apostolorum Pétri & Pauli,

Mansiones & villare Singularie cum om- quorum ecclesia fundata est super ripa

nibus possessionibus ad prefatum locum Argentodupli, terram sitam in comitatu

in quibuslibet comitatibus sint in eodem Carcasense, in villa Eloiano cum sua messe,

loco juste & rationabiliter per hoc nos- Actum XV kalendas junii, anno P régnante

Ludovico rege.

bulle d'Agapet II, a partagé le sort de ces deux

actes, lors de l'incendie du Louvre (voir plus haut, H. — SeNEFREDUS ' & Elsarius vendide-

col. 3o3). La bulle de Grégoire IX provient de ru^ Danieli abbati & congregationi Cau-

l'ancien Trésor des chartes. Sous saint Louis, elle j^^j^gis monasterii quasdam casas & curtes

fut copiée par Barthélemi de Pennautier dans le •.•\ q -i „•*„„ :

'^ ^ . „ . ... cum earum exitibus & regressibus sitas in

Resistrum curiae Franciae ; sur cette compilation .,, . .,. . • •• vt i

„ ^ , . . j Villa Asiliano superiore terntoni Narbo-

& sur son histoire, nous nous permettrons de ren- '

voyer le lecteur à un petit travail publié par nous

dans la Bibliothèque de l'Ecole des chartes, t. 84, ' Archives de l'abbaye de Caunes. — Monasticon

année 1873, sous le titre de Catalogue des actes de Benedictinum ; ms. latin 12664, 1° 346.

Simon de Montfort. [A. M.] " Ibid.

18 mai.

octobre.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Éd.orig.

col. 139.

nensis, s que soli

iburbii Minerbc

lib(

& fil

hab«

potestatem om-

orum, sub die quinta ' mensis nique tempore. Et qui contra

octobris, anno F quo obiit Karolus impe- inrumpendum

rator.