DANS RAMON FERAUD
(Voy. pages 291, 366.)
Vie de saint Honorât, L ï^ c. xvm. Ayssi dis l'estoria con lo rey Aygo« anivenquet lo duc Pépin e près Karlle en la batalha.
Qui Tol ausir gesta rial
E de gran antigage Non aura pas fach croy jornal
Si la ten en corage^ D'aquest glorios filh de rey^ De que yen vos retrayray mos dichs^ Per cuy Dieus tantz miracles fes^ Si ja los puest veser complis :
Car l'estoria es greus^
May en Dieu ay fiansa Que al mien entendement que es breus
Fara gran aondansa.
El temps antic que malvestats
De ley de pagania Motz reys e motz aposestatz
Hac mes en heregia, Que decassavan volontiers
Nostra sancta cresensa^ E a Pépin duc de Bayviers
Fasian guerra e tensa Que lo malvays Loys conquis E U tolc âmes e cavals.
Que era rey de Sarrasins; E mes mors plus de mil vassals, E mantenia la ley de Christ
E 1 nom de Dieu sanz falha, Don motz Sarrasins eran trists
En camp e en batalha ; Adonc cavalquet Aygolantz^
Lorey de pagania; Osts fes meravilhosas granz
Ane sa baffumaria Contra Pépin duc de Bayyiers^
Que era caps e soma,
CampionA et ensenhayriera
De la gleysa de Roma.
En camp son lo duc e lo rey
En la mortal batalha Gascun per mantenir sa ley ;
May 1 duc Pépin sans fiUha Escapet per vertat de Dieu
Ë intret en sa terra ; Car toU son destroosich los siens
En sella mortal gaerra.
E Karlles son fllh i fom près,
E motz de son linhage Foron retengus e conques
B mes en presonage. A Tholeta los en menet
Aygolant en sa terra^ En carces los encadenet
Con hom fit bestia fenu Très ans foron enpreysonatz^
E a cascuna festa Mostravan Karlle encadenat
La gentde mala gesta; Perque desira^ala mort
Karlles, car mala vida Li fiizian suffHr a gran tort
La mala gent marrida; Ni non esperava jamays
Tssir d'aquel repayre; An de cadenas .j. gran fiiys
Li fiizian pena trayre.
C. Xn. Ayasi dis con monsenhorsanct Honorai annei a Tholeta per mandament de moneenhor sanct Jaume per delivrar Karlles de las presons d* Aygolant
El temps que lo cors sanct cl mont de l'Argentiera Fazian en l'ermitage penedensia pleniera, Sanct Jaume apparec ad Honorât un dia, E replet lo mot fort car requist non avia La sieua sancta gleysa layins en Compostai la, E 1 règne de Gallicia, de Burgos, de Castella, Hon estava caytius Karlles lo ûlh Pépin, Ambe motz Christian s qu'eran près attressin. Quant Honorât fom cert d'aquesta vesion, Retray a sanct Crapassi mantenent la rason. Que U dizs : « Dous car filh, ar fazes son plazer De Tapostol de Dieu, e annas lo veser.» Honorât aparelha mantenent son camin; Sanct Magon menara per companhon an ti.
Hay son frère Venans gran dolor en menava Car en la companhia d'Onorat non anoava.
El camin si son mes los dos sanctz mantenent,
Parton de Termitage ambe petit airgent;
£ passan la Durensa e 1 Roze d'Avinhon,
La ciutat de Tholosa e 1 règne d'Aragon^
Tro ins en Gompostella, qae foron a l'autar
De monsenhor sanct Jaume^ hoa volgron adorar.
Gant los sancts han estât en longoa oracion^ Una nid mot clara los traysseys environ, E monsenhor sanct Jaume fom amb' els mantenant, Que dizs ad Honorât: «Non tant soletament Per veser mon sépulcre t'ay fach trebalhar tant, Mays per deslivrar Karlle de preysons d'Aygolant, Que es prince e duc de la chiistiandad. » Ar desparec sanct Jaume, non lor ha plus parllat. Quant los sancts han complidas lurs grans oradons, Saivamens espieron de borges, de barons, Hon era Karlle maynes près an sa companhia : Dizs lur hom que a Tholeta Aygolant los teoia.
Ar s'en van los cors sancts per miey la gran Espanha,
Passan castels e vilas, e mota terra stranha.
A Tholeta s'en intran, on lo rey Aygolants
Fasia una gran festa, am contes, an persans :
Dos milia Turs o plus avia a sella festa,
E mots autres barons de la malvayssa gesta;
E trason Karlle mayne en miey de la ciutat,
Ayssi con far solian, près e encadenat.
G. XX. Ayssi dis Testoria con sant Honorai gari Sibilia^ filha d* Aygolant que era endemoniada, e desliyret Karlle maynes de la preyson.
Rey Aygolant avia una filha mot beUa;
Non era plus gensor el règne de Gastella.
Slbilia avia non, reyna de Sancsuenha,
Del comtat d'Agenes e de tota Gascuenha.
Non era el mont res tant âmes Aygolant
Con aquesta donsella, que avia dolor tant grant
Que lo dyable fais la ténia cascun dia :
La cara e 1 gent cors e Is brasses si rumpia;
Denant lo rey casec en miey del payment.
Lo rey fasia venir savis d'encantament,
Fachuries e devins e altres goliarts.
Que sabian dyablias e las malvaysas arts.
Los uns fan sors e fuocs, los autres en ayga clara ;
Mays per trastos lurs ars ges non la desampara
Lo dyable per ver ; car menut e soven
Son bel vis e menton an las mans escoyssen.
Per que Aygolant han trombas mantenent fky cridari
Si nulh hom a sa filha conselh sabla donar,
Qu*el 11 daria gran terra, domaynes e ciutas :
De lot cant li querria faria sas voluntas.
Sanct Honorât ausi la promessa del rey,
Que sabia lo lengage de tota aqoella ley :
Sa mayre la reyna, la sorre d'Aygolant,
L'en avia ensenhat cant lo aoyri enfant.
E dis que el daria sanctat a la donseUa
Si an Toluntat del rey podia parlar amb ella.
Àr menan lo core sanct sus el palays aiuor
Denant lo rey Aygolant ambe mot grant honor ;
E quant lo rey lo vi savî e ben parllant^
De mot bella fiiysson e d'amoros semblant,
Dizs a 80S cavalUers : « Si non fos arabes
Aquest k>el jovensels, per cert fora ma fes
Que el fora mon neps, filh de Heremborc d'Ongria,
De la plus bella donna de tota pagania.
Regardas li la cara e los huels e 1 menton !
Ane non vis tant semblant res de la sien faysson.
Bels amies, tray ti avant; poyras dar sanctat
A ma filba Sibilia? daray ti un comtat
0 Tilas, 0 castels ; vnelhas aor o argent^
Si la mi rendes sana, ti daray mantenent. »
Sanct Honorât respont : « Si plas al creator.
J'en tolray a ta fllha lo mal e la dolor. »
Ar escoutas, senbor^ si vol ben Deu servir Aquest predos sanct^ si con podes ausir : En la cort de son honcle es, del rey Aygolant, Que avia tant nobla terra e riquesa tant grant ; Mays banc de son linhage non fes nulba parvensa. Ni dixs a sos parens neguna connoyssensa. Mais désira tomar al bosc en l'ermitage^ Per servir Jbesu Christ que star an son linbage.
Ar intret en las cambras qu'eran penchas am flors,
E d'asur e d'esmaut et de motas colors,
Lay bon tenian Sibilia vencuda e liada.
Que an las dens e an mans defbsia sa maynada,
Ressauta, brayda e crida, e fort se desgaymenta :
Ha lo diable el cors que tant fort la turmenta.
Quant Honorât la vit, mantenent fes venir
De sal e d'aygua neta, e vay la benesir
En nom de Jhesu Christ; l'en getet en la cara
Amb un ram d'olevier; tantostla desampara
Lo diable malvays. Quant s'es reconeguda,
Als pes de sanct Honorât mantenent es vengnda :
« Car senher benastruc, non layssar la mesquins :
lion règne e ma terra, tôt quant a mi s'encUna,
Sia tieu a ton plaser; sol mays non mi layssar
A lo diable tracbor tenre ni trebalhar. »
Sanct Honorât la près e vay la confortar;
La raton del sieu mal li vay tota comtar,
B las temptacions e los engans del diable,
L'error de Bafumet qu'era lur conestable.
« Si vols creyre lo ûlh de la verges Maria, Sell ti deslivrara de tota malautia. »
Sanct Honorât ensenha la donna bonaxnentz^ Con deia temer Dieu e far sos mandamentz, E creyre Jhesu Christ per cay sera salvada. L'aygua senhet lo sanct^ la donna ha bateiada : Mantenent fom deslivra de tota malanansa Comenset si a donar baudor e alegransa.
La sanitat de Sibiiia ha sauput Aygolant : flanc non fom tant gansent, passas a .XXXX. ans. E dixs a Honorât segurament queses.
Que mays li donara que non li ha promes. Sanct Honorât reques Aygolant lo gran rey So que li ha promes e jurât en sa ley Que 11 fkssa donar; el respont que ikra Tôt quant sanct Honorât ni Sibiiia voira. Sanct Honorât estet mot conssiros sell dia; Sovennet et menut Sibiiia 11 venia ; a Senher^ aves paor que 1 rey non vos attenda So que vos ha promes? Mays garlanda ni benda Non auray sus mon cap. Non temias de querer. » Sanct Honorât respon t que Karlle vol aver> Que lo rey l'afranquis ambe sa companhia, E que pogues annar lay bon mays si volria.
Aygolant a sas gens mandament vay donar
Vayan a la preson Karlle defferriar ;
Ar yeys de la preson de mantenent Karllons -,
Aygolant lo li det an doze companhons^
E vay li dar grans joyas e armes e cavals . « .
Sanct Honorât los det mantenent als vassals^
E vay los afranquir denant rey Aygolant,
Que poguessan annar, dos aquella hora enant,
Hon lur plaseria mays, e tomar en lur terra,
Non aguessan paor de destric ni de guerra.
Les .XII. companhons son gausens e baudos : Plus alegres dels antres es Baudoins lo pros, Gent cors e bella cara, bels semblans avinent : D'aquest s'enamoret Sebilia la plasent, Mant que retray la gesta que pueys forn son espos. De la sayna Sibiiia, Baudoins lo joyos. Honorât pren cumjat d'Aygolant humilmentz. De la bella Sibiiia, de Karlle, de sas gens : El mont de TArgentiera vol tornar dreyta via, Hon ha layssat son frayre am Tautra companhia.
(Ms. Là Val. 152, fol. XXIX v« — XXXV v*.)
