SIBILE ET LA CAPTIVITÉ DE CHARLES CHEZ LES PAÏENS DANS RAMON FERAUD
(Voy. fages 291, 386.)
Vie de saint Honorât, 1. \, c. xvin. Ayssi dis l'estoria con lo rey Aygoantvenquet lo duc Pépin e pies Karlle eu la batalha.
Qui vol ausir gesta rial
E de gran antigage Non aufa pas fach croy jornal
Si la ten en corage, D'aquest glorios filh de rey.
De que yen vos retrayray mos dichs, Per cuy Dieus tantz miracles fes, Si ja les puest veser compUs :
Car l'estoria es greus,
May en Dieu ay Jiansa Que al mien entendement que es breas
Fara gran aondansa.
El temps antic que malvestatz
De ley de pagania Metz reys e motz aposestatz
Hac mes en heregia, Que decassavan volentiers
Nostra sancta cresensa, E a Pépin duc de Bayviers
Fasian guerra e tensa Que lo malvays Loys conquis E U tolc arnes e cavals, Que era rey de Sarrasins ; E mes mors plus de mil vassals, E mantenia la ley de Christ
E l nom de Dieu sanz falha, Don motz Sarrasins eran trists
En camp e en batalha ; Adonc cavaîquet Aygolantz,
Lo rey de pagania ; Osts fes meravilhosas granz
Ane sa baffumaria Contra Pépin duc de Bayviers,
Que era caps e soma,
Campions et ensenhayriers
De la gleysa de Roraa.
En camp son lo duc e lo rey
En la mortal batalha Cascun per mantenir sa ley ;
May 1 duc Pépin sans falha Escapet per vertut de Dieu
E intret en sa terra ; Car totz son destrousich los sieus
En sella mortal guerra.
E Karlles son filh i fom près,
E motz de son linhage Foron retengus e conques
E mes en presonage.
A Tholeia los en menet
Aygolant en sa terra.
En carces Iûs encadenet
Con hom fa bestia fera.
Très ans foron enpreysonatz,
E a cascuna festa Mostravan Karlle encadenat
La gentde mala gesta; Perque desiravala mort
Karlles, car mala vida Li fazian sufTrir a gran tort
La mala gent marrida; Ni non esperava jamays
Yssir d'aquel repayre; An de cadenas .j. gran fays
Li fazian pena trayre.
C. XIX. Ayssi dis con monsenhorsanct Honorât annet a Tholeta per mandament de monsenhor sanct Jaume per delivrar Kariles de las presons d'Aygolant.
El temps que lo cors sanct el mont de l'Argentiera Fazian eu l'ermitage penedensia pleniera, Sanct Jaume apparec ad Honorât un dia, E replet lo mot fort car requist non avia La sieua sancta gleysa layins en Compostella, E 1 règne de Gallicia, de Burgos, de Castella, Hon estava caytius Karlles lo filh Pépin, Ambe motz christians qu'eran près attressin. Quant Honorât fom cert d'aquesta vesion, Retray a sanct Ci-apassi mantenent la rason. Que li dixs : « Dous car filh, ar fazes son plazer De l'apostol de Dieu, e annas lo veser.» Honorât aparelha mantenent son camin; Sanct Magon menara per companhon an si.
May son frère Venans gran dolor en menava Car en la companhia d'Onorat non annava.
El camia si son mes los dos sanctz mantenent,
Parton de l'ermitage ambe petit airgent;
E passan la Durensa e 1 Roze d'Avinhon,
La ciutat de Tholosa e 1 règne d'Aragon,
Tro ins en Compostella, que foron a l'autar
De monsenhor sanct Jaume, hon volgron adorar.
Gant los sancts han estât en longua oracion,
Una niol mot clara los traysseys environ,
E monsenhor sanct Jaume fom arab' els mantenant.
Que dixs ad Honorât: «Non tant soletament
Per veser mon sépulcre t'ay fach trebalhar tant,
Mays per deslivrar Karlle de preysons d'Aygolant,
Que>es prince e duc de la christiaudad.»
Ar desparec sanct Jaume, non lur ha plus parllat.
Quant los sancts han complidas lurs grans oracions,
Saivamens espieron de borges, de barons,
Hon era Karlle maynes près an sa companhia :
Dixs lur hom que a Tholeta Aygolant los ténia.
Ar s'en van los cors sancts per miey la gran Espanha,
Passan castels e vilas, e mota terra stranha.
A Tholeta s'en intran, on k) rey Aygolants
Fasia una gran festa, am contes, an persans :
Dos milia Turs o plus avia a sella festa,
E mots autres barons de la malvayssa gesta ;
E trason Karlle mayne en miey de la ciutat,
Ayssi con far soUan, près e eucadenat.
C. XX. Ayssi dis l'estoriacon sant Honorât gari Sibiiia, filha d'Aygolant que era endemoniada^ e deslivret Karlle maynes de la preyson.
Rey Aygolant avia una filha mot bellaj
Non era plus gensor el règne de Castella.
Sibiiia avia non, reyna de Sancsuenha,
Del comtat d'Agenes e de tota Gascuenha.
Non era el mont rps tant âmes Aygolant
Con aquesta donsella, que avia dolor tant grant
Que lo dyable fais la ténia cascun dia :
La cara e 1 gent cors e Is brasses si rumpia;
Denadt h) rey casec en miey del payment.
Lo rey fasia venir savis d'encantament,
Fachuries e devins e altres goliarts,
Que sabian dyablias e las malvaysas arts.
Los uns fan èors e fuocs. los autres en ayga clara;
Mays per trastos lurs ars ges non la desampara
Lo dyable per vei»; car menut e soven
Son bel vis e menton an la^ raans escoyssen.
Per que Aygolant han trombas mantenent fay cridar,
Si nulh hom a sa filha conselh sabia donar,
Qu'él li darid gran terra, domaynes e ciutas :
De lot cant li querria fai'ia sas voluntas.
Sanct Honorât ausi la promessa del rey. Que sabia lo lengage de tota aquella ley : Sa mayre la reyna, la sorre d'Aygolant, L'en avia ensenhat cant lo noyri enfant. E dis que el daria sanctat a la donsella Si an voluntat del rey podia parlar amb ella. j?tr menan lo cors sanct sus el palays ausor Denant lo rey Aygolant ambe mot grant honor ; E quant lo rey lo vi savi e beu parllant, De mot bella faysson e d'amoros semblant, Dixs a SOS cavalliers : « Si non fos arabes Aquest bel jovensels, per cert fora ma fes Que el fora mon neps, filb de Heremborc d'Ongria, De la plus bella donna de tota pagania. Regardas li la cara e los huels e 1 menton ! " Ane non vis tant semblant res de la sien faysson. Bels amies, tray ti avant ; poyras dar sanctat A ma filba Sibilia? daray ti un comtat 0 vilas, 0 cRstels ; vuelhas aur o argent. Si la mi rendes sana, ti daray mantenent. » Sanct Honorât respont : « Si plas al creator, J'en tolray a ta fllha lo mal e la dolor. »
Ar escoutas, senhor, si vol ben Deu servir Aquest precios sanct, si con podés ausir : En la cort de son honcle es, del rey Aygolant, Que avia tant nobla terra e riquesa tant grant ; Mays banc de son linhage non fes nulba parvensa. Ni dixs a sos parens neguna connoyssensa, Mais désira tornar al bosc en l'ermitage, Per servir Jhesu Cbrist que star an son linhage.
Ar intret en las cambras qu'eran penchas am flors.
E d'asur e d'esmaut et de motas colors,
Lay bon tenian Sibilia vencuda e liada.
Que an las dens e an mans deffasia sa maynada,
Ressauta, brayda e crida, e fort se desgaymenta :
Ha lo diable el cors que tant fort la turmenta.
Quant Honorât la vit, mantenent fes venir
De sal e d'aygua neta, e vay la benesir
En nom de Jhesu Christ; l'en getet en la cara
Amb un ram d'olevier; tantosl la desampara
Lo diable malvays. Quant s'es reconeguda,
Als pes de sanct Honorât mantenent es venguda :
« Car senher benastruc, non layssar la mesquina :
Mon règne e ma terra, tôt quant a mi s'enclina,
Sia tieu a ton plaser; soi mays non mi layssar
A lo diable trachor tenre ni trebalhar. »
Sanct Honorât la près e vay la confortar;
La razon del sieu mal li vay tota comtar,
E las temptacions e los engans del diable,
L'error de Bafumei qu'era lur conestable. '
« Si vols creyre lo filh de la verges Maria, Sell U desiivrara de tola malautia. »
Sanct Honorât ensenha la donna bonamentz, Con deia temer Dieu e far sos iriandamentz, E creyre Jhesu Christ per cay sera salvada. L'aygua senhet lo sanct, la donna ha bateiada : Mantenent fom deslivra de iota malanansa Comenset si a donar baudor e alegransa,
La sanitat de Sibilia ha sauput Aygolant : Hanc non l'om tant gansent, passas a .XXXX. ans. E dixs a Honorât segurament queses, Que mays li donara que non li ha promes. Sanct Honorât reques Aygolant lo gran rey So que li ha proraes e jurai en sa ley Que li fassa donar; el respont que fara Tôt quant sanct Honorât ni Sibilia voira. Sanct Honorât estet mot conssiros sell dia ; Sovennet etmenut Sibilia li venia; « Senher, aves paor que 1 rey non vos attenda So que vos ha promes? Mays garlanda ni benda Non auray sus mon cap. Non temias de quercr. » Sanct Honorât respon t que Karlle vol aver, Que lo rey l'afranquis ambe sa companhia, E que pogues annar lay hon mays si vokia.
Aygolant a sas gens maudament vay donar Vayan a la preson Karlle defferriar ; Ar yeys de la preson de mantenent Karllons ; Aygolant lo li det an doze companhons, E vay li dar grans joyas e armes e cavals Sanct Honorât los det mantenent als vassals, E vay los afranquir denant rey Aygolant, Que poguessan annar, dos aquella hora enant. Hou Inr plaseria mays, e tornar en lur terra, Non aguessan paor de deslric ni de guerra.
Les .XII. corapanhons son gausens e baudos : Plus alegres dels antres es Baucloins lo pros, Gent cors e bella cara, bels somblans avinent : D'aquest s'enamoret Scbilia la plasent, Mant que retray la pesta que pueys l'om son espos, De la sayna Sibilia, Baudoins lo joyos. Honorât pren cuinjat d'Aygolant humilmcntz, De la bella Sibilia, de Karlle, de sas gens : El mont de l'Argenliera vol tornar dreyta via, Hon ha layssat son frayre am l'autra companhia.
(Ms. La Val. 152, fol. XXIX v» - XXXV v».)