‹ Histoire universelle [microforme]Chapitre 138 sur 146 · C. ANTRACIUS C. F. C. TUCCIUS?C, F · texte numérisé non relu

C. ANTRACIUS C. F. C. TUCCIUS?C, F

L,. SEMPRONIUS L. F, "R. VIPIUS M. F.

P. CICERIUS C. F. M. VALERIUS L. F, Z. M.

HEISCE MAGISTREIS YENERUS JOVIÆ

MURUM AEDIFICANDUM COIRAVERUNT ( POUr CURAVERUNT ). PED. CCLXX ET LOIDOS FECERUNT (pOur LUDOS ).

SER. SULPICIO M. AURELIO COSS.

Enfin le second âge de la langue latine s’inaugure ( vers l'an de Rome 540, avant J.-C. 213 ) ; c’est Livius Andronicus et Cnéius Nævius qui en ouvrent l’histoire pour la poésie, comme pour la prose Fabius Pictor. Que dire de Plaute et de Térence, la gloire de cette époque? Leurs chefsd'œuvre sont connus. En conséquence, nous bornerons nos citations à quelques fragments choisis dans les poëtes contemporains et dans ceux qui les ont précédés ou suivis. Ils suffiront à l’esquisse du développement et des progrès dela langue et des lettres latines :

NÆVIUS (1) (mort l’an de Rome 550 ).

Quæ ego in theatro hic meis probavi plausibus, Ea nunc audere quemquam regem rumpere ?

Quanto libertatem hanc hic superat servitus !

Sic Pœni contremiscunt artibus ; universim Magni metus tumultus pectora possidet; Celsum funera sagitant ; exsequias itilant, Temulentiamque tollunt festam,

Superbiter contemptim conterit legiones.

Etiam qui Manu res magnas sæpe gessit gloriose, Cujus facta viva vigent nune, qui apud gentes solus præstat, Eum suus pater cum pallio uno ab amica abduxit,

Une fille prie son père de ne pas la séparer de son mari :

F, Injuria abs te afficior indigna, pater; Nam si improbum Cresphontem exstimaveras , Cur me his locabas nuptiis? Sin est probus, Cur talem invitam invitum cogis linquere?

(1) On lui attr,bue l'invention des vers saturnins, Salurnium in honorem dei

P. Nulla te indigha , nata, afficio injuria ;

Si probus est, bene locavi ; sin est improbus, Divortio te liberabo incommodis :

Erravi ; post cognovi et fugio cognitum.

Voici l'épitaphe que s’est composée Nævius, et qu’Aulu-Gelle a qualifiée de plenum superbiæ campanæ :

Mortaleis:immortaleis flere si foret fas, Flerent divæ Camœnæ Næviom poetam ;

1taque postquam est orcino traditus thesauro, Oblitei sunt Romæ loquier latina lingua.

ENNIUS (mort l’an de Rome 684 ).

Quam preimum cascei popolei tenuere latini….. Certabant urbem Romamne, Remamne vocarent ; Omnis cura vireis uter esset endoperator.

Exspectant, veluti consol, quom mittere signum Volt, omnes avidei spectant ad carceris oras, Qua mox emittat picteis ex faucibu” currus ; Sic exspectabat populos, atque ora tenebat Rebus, utrei magnei victoria sit data regni, Interea sol albu’ recessit in infera noctis :

Et simol ex alto longe polcerruma praipes

Laita volavit avis : simul aureus exoritur sol. Cedunt ter quator de coilo corpora sancta Avium, praipetibus se se polcreisque loceis dant, Conspicit inde sibei data Romulus esse priora, Auspicio regnei stabileitaque scamna solumque..,

Non habeo denique nauci Marsum augurem,

Non vicanos haruspices, non de éirco astrologos,

Non isiacos conjectores, non interprètes sominium :

Non enim sunt ii, aut scientia, aut arte divinei ;

Sed s'.perstitiosi vates, impudentesque hariolei,

Aut snertes, aut insanei, aut quibus egestas imperat :

Zui sibei semitam non sapiunt, alteri monstrant viam, Quibus divitias pollicentur, ab iis drachmam ipsei petunt : De his divitiis sibi deducant drachmam, reddant cæteren ; Qui sui quæstus causa fictas su scitant sententias.

At tuba terribilei sonitu tarantatara dixit, Moribus antiqueis res stat romana vireisque

Stolidum genus Aeacidarum Bellipotentes sunt magi’, quam sapientipotentes,

Homo qui erranti comiter monstrat viam, Quasi lumon de auo lumine nccundat faoit :

Sr ses MVVVEEMMTS SUAVEY ÿ

qualifiée

DU LIVRE ni.

Nihilominus ipsi luceat, cum ille accenderit (1).

Nec mi aurum posco, nec mi precium dederitis, Nec cauponantes bellum, sedibelligerantes,

Ferro, non auro, veitam cernamus utreique,

Vosne velit an me regnare hera; quidve ferat fors, Virtute experiamur ; et hoc simul accipe dictum : Quorum virtutei bellei fortuna pepercit, Horundem me libertati parcere certum'st ;

Dono ducite, doque volentibu’ cum magneis Dis,

Fortibus est Fortuna fireis data.

Africa terribilei tremit liorrida tetta turmolti Undique, multimodis consumitur anxia coireis ; Omnibus endo loceis ingens apparet imago Tristitiai, oculosque, manusqueJad sidera lassas Protendunt, exsecrando duci’ facta reprendunt Poinei, per vortentés omnia circumeursant.

Marsi filius in dictus popolaribus olleis Quei tum veivebant homines, âtque aivom agitabant, Flos delibatus popolei suadaique medolla.

Unus homo nobis cunctando restituit rem ; Non hic ponebat rumores ante salutem.

Eo ego ingenio hatus sum, amicitiam Atque inimicitiam in fronte promptam gero.

Philosophandum est paucis, nam omnino haud placet. Utinam ne in nemore Pelio securibus

Cæsa accidisset abiegna ad terram trabes;

Neve inde navis inchoandæ exordium

Cepisset, quæ nunc nominatur noinine

Argo, qua vecti Argivi delecti viri

Petebant illam pellem inauratam arietis

Colchis imperio regis Peliæ, per dolumt!

Nam numquam her errans mea domo efferet pedem Medea , animo ægra, amore sævo saucia (2).

Ego Deûm genus esse semper dixi et dicam cœlitum.

Sed eos non curaré opinor quid agat humanum genus};

Nom si curent, bene boneis sit, male maleis, quod nunc abest. Terra corpus est; at mentis ignis est.

(1) Vers admirables par la simplicité, par la clarté de l'expression, et plus encore par le sentiment moral qu'ils renferment : « L'homme qui remet gracieusement dans la bonne voie celui qui s’égare, agit pour lui comme s’il lui permettait d'allumer son flambeau au sien ; il n’a rien perdu de sa propre lumière pour en avoir donné à un autre, »

ann Doté an na AAA An AIM nl 8 n (2) Trauuit GG 1à MoUCC À BUTAPIUCy DAV

576 NOTES ADDITIONNELLES Épitaphe de Scipion l’Africain :

A sole exoriente supra Mæoti’ palude Nemo est qui factis me æquiparare queat.

Si fas endo plagas cœlestum scandere cuiquam,

Mi soli cœli maxima porta patet.

Épitaphe d’Ennius par lui-même:

Adspicite, o ceiveis, senis Ennii imagini’ formam, Heiïc vostrûm panxit maxuma facta patrum.

Nemo me lacrumeis decoret, nec funera fletu.

Facsit. Quur ? volito vivu’ per ora virum.

Page 1