DEUXIÈME TESTAMENT DU ROI JAGME

(joniam in conjugio maritali plurima bona concurrunt inter que maximum est procreatio filiorum ad servicium bominum Salvaloris : id circo nos Jacobus Dei gracia Rex Aragooum Maioricaruin et Valencie Cornes Barchinone el Urgelli et Domious Monlispesnlani disposuimus in plcna memoria nostre libère sanitatis inler (ilios quos de diversis matrimoniis habere dinoscimnr bona que Deus nobis conlulit distinctis patrimonibus dividere pariter et partiri ne forle queslionis dicenlio possil oriri inler filios et de jure succedentes nobis in poslerum. Dignum duximus inler eos dividere noslra proiit convenit separatim. Precipimus ilaque corpus meum sepeliri in Monasierio Populeli cl in tumulo non depiclo sed sub lerram anle allare Sanc(e Mario ejusdem Monaslerii et in loco per quem vadeanl ad allare transeuntes. Rcliquimus Alfonso primo genito noslro et Régine Alionor lolum Regnum Aragonis et tolam Calaloniam Rippam Corciam Palars Aran el dominium comitatus Urgelli eu m omnibus ad predicla loca perlinentibus. Et relinquimus post obilum consanguinei nostri Nunonis SanciiPetro filio nostro et Régine Yoles conjugis nostre Rossilionem Confluenlem Cerri taniam et Vale spirium cum omnibus eisdem pertinentibus : el relinquimus dicto Pelro filio noslro lolum Regnum Valencie a Biar usque ad Rivum Hul de Cona et a Rivo de Alventosa usque in marc et sicut dividit terminus Rachene cum Castella usque in mare: Et relinquimus diclo Petro filio nostro Regnum Maioricarum et Minoricham et lolum jus quod P. Infans Portegale dédit nobis in Eviza. El relinquimus eliam dicto Petro filio nostro Castrum Habib et Adamus et dominacionem et villam Monlispesulani et Caslrum novum cum Iota dominacione ejusdem et Castrum de Lalis el dominacionem et Castrum de Fronlinya et lolum quod ibi modo adquisivimus et Caslrum de Omelaç et totum Omelades et Caslrum de Basaluc et jura que babemus in comitatu Melgorii et de Monte Ferran et Castrum de Pozola quod G. de Montpestler tenet in vita sua et jura que babemus in Lupian et in Castro de Muntferrer et omnia jura voces ni acciones quas babemus el habere debemus in Carcasses

PIÈCES JUSTIFICATIVES

Termen et Terraenes Rases et Fonoledes Amiliavo Amiliaves et Gavalda. Si unus aulem nostrorum prediclorum filiorum absque legilimi conjugii filio decederet omnia Régna loca ville et castra et prediclas dominaciones reverlantur alteri filiorum: et si ambo decedeient sine legilimo filio reverlantnr predicla omnia filie nostre Yoles conjugis Alfonsi primogenili illustris FF. Régis Caslelle et filiis ex eadem Yoles filia nostra légitime decendenlibus. Relinquimus insuper Conslancie filie nostre et Régine Yoles conjugis nostre sexaginta millia morabelinorum alfonsinorum quorum triginta millia donet ei Alfonsus predictus filius noster et alia triginta millia morabelinorum donet ei dictus Pelrus filius noster et intérim ipsa Conslancia leneat tandiu caslrum de Muntclus et de Roda cum omnibus reuditibus quousque ipse Alfonsus dcderil sibi dicta triginta millia morabelinorum et teneat scilicet ipsa Conslancia tandiu caslrum et villam de Morcla cl de Xcrica cum omnibus redditibus quousque dictus Petrus filius noster dederit supra alia triginta morabelinorum : qui ambo predicli filii noslri infra spaciun unius anni post obilum noslrum induant mille pauperes pro remedio anime nostre. Mandamus siquidem quod omnia débita nostra solvanlur ila quod Alfonsus omnes exilus et reddilus Oarchinone donet in solucionem debitorum nostrorum quos reddilus aliquis fidelis Barchinone teneat et percipiat annualim in (anto lempore quousque débita sint soluta et injurie restitulc et Pelrus filius noster donet omnes reddilus civitalis Yalencic in solulionc debitorum nostrorum quos reddilus leneat aliquis fidelis Yalencie et percipiat annualim lanlo tempore quousque débita sint soluta et injurie restitute. Si quod aulem caslrum Sarracenorum ex illis que ad raanus nostras non tenemus occasione morlis nostre perderetur sive se absolvent predictus P. filius noster et Regina Yoles conjux mea donent tanlum viginti mille solidos pre remedio anime nostre si ab hoc cognoverint plura dare non posse. Conquerentes autem de nobis undecumqueluerint veniant ante presenciam venerabilium et dilectorum nostrorum Archiepiscopi Terrachone et Episcopi Barchinone quos constituimus ad injurias emendandas et solvenda débita et ad alias inferius exsequenda. Si forsan unus prediclorum prelatorum decederet alius posait lacère soluciones et si ambo vixerint et inter esse non potuerint unus <;orum omnia scripla tam superius (juam

XH'F.M.IŒ

inferius exsequatur. Archiepiscopus aulem Terrachone eligat uniim viruiri fidelem et Episcopus Barchinone ad percipiendos rcdditus locorum predielorum pro anime noslre rcmedio assignâtes solulis aulem debilis noslris el injuriis emendatis exitib Barchinone revertanlur Régi Aragonis et redditus Valencie Régi Valencic. Mandamus eliam quod predicli iilii nostri Alfonsus el P. donent Monasterio Populeti duo inillia morabetinorura alfonsinonnn Monaslerio Sanctarum Crucum mille niorabetinos Monasterio de Scarpio duo milita morabetinorum Sexene mille morabetinos Santo Ilario Ilerde quingentos morabelinos Operi minorum Valencie mille morabetinos Domui de Berola mille morabelinos Monasterio de Roda mille morabelinos et de Valbona mille morabelinos et de Franchedis quingentos raorabelinosde Benifassi quingentos morabetinos dePedregalio ducenlos morabetinos de Ripol ducenlos morabelinos Monasterio Saacli Johannis juxta Ripol ducentos morabetinos de Amer ducenlos morabelinos de Casues ducenlos morabetinos Monasterio Sanctarum Crucum juxta Sanctum Johannem de Lapena ducenlos morabelinos Monasterio Sancti Vicloriani ducenlos morabetinos el mille morabetinos pro remedio anime dompne Tode Ladro quos sibi promisimus in sua ullima voluntate. Prediclos autem omnes morabetinos dentur de redditibus Barchinone et Valencie el per médium. Rogamus igitur Monachos Populeti quod pro remedio anime nostre faciant celebrari quinque mille missas et illi Sanctarum Crucum tria millia missas et illi de Scarpio tria millia missas domus de Sexena mille missas illi Sancti Ilari Ilerde ducentas missas Predicatores Valencie mille missas minores Valencie mille missas illi de Berola tria millia missas iili de Roda tria millia missas domus de Valbona mille missas illi de Franchedis quingenlas missas illi de Benifassi duo millia missas domus de Pedregalio mille missas illi de Ripol duo millia missa? illi de Sanclo Johanne juxta Ripol mille missas illi de Amer quingentas missas illi de Banyoles seplingenlas missas illi de Sanclo Fclice de Guixols quingenlas missas illi de Villaberlran trec. nt is missas illi de Bellopodio mille inissas illi sancti Rutli Ilt-nfe ducentas missas illi de Sanclo Johanne de Lapena mille missas Domus de Casoes mille missas illi Sanctarum Crucum juxta Sanclum Johannem de La Pena trescenlas missas illi Sancti Vicloriani duo millia missas. Rogamus eliam Irai rem R. de

P1È6ES JUSTIFICATIVES

Penna-forli fralrem Berengarium de Caslro Episeopali (rairem G. de Barbera et fralrem Michaelem de Fabra predicatorum quod presenlent Archiepiscopo Terrachone et Episcopo Barchinone conquerenles de nobis et super iis ipsis predicatoribns credatur el consnlanl filiis nostris predictis quod leneant seenm et habeant quamdiu vixerint omnes homines nostre curie sive creacionis et permedium. Ponimus siquidem animam nostram in tulelamel posse domini Pape supplicanles eidem quod presens teslamcnluni faciat observari et venientes conira ipsum excoinonicet el precipiat Arcbiepiscopo Terracbone et Episcopo Barchinone quod si fllii predicti vel alii conlravenire atlemptaverint vel prescripta omnia non compleverint eosdem liabeant licenciam excomonicandi. Comendamus insuper iilium noslrum P. cum toto Regno Valencie FF. lnfanti Aragonis patruo nostro ita ut ipse eum usque ad quindecim annos leneal in potestate sua infra quos annos Regina Yoles conjux raea teneat et percipiat omnes redditus Valencie. Comendamus eliam dictum filium nostrum P. et Reginam Yoles conjugem noslram et ponimus in defl'ensione FF. Illustris Régis Caslelle. Roganles eum ut eosdem et eorum loca el bona non permitat ab aliquibus molestari. Assignamus insnper Régine Yoles conjugi noslrc pro arris suis castra el villas de Segorb deOnda de Xerica de Morella de Almanara de Murvedre et de Peniscola cum omnibus pertinenciis et redditibus universis in quibus omnibus et singulis locis predictis islis teneat ipsa quamdiu vixerit suas arras cl viduagium post obilum nostrum. Mandamus itaque universis aliqua predictorum castrorum et villarum tenentibus quatenus faciant ratione Pétri filii noslri homagium Régine Yoles conjugi nostre salvis lamen îpsi Régine Yoles arris suis sicut superius est expressum. Dalum Barchinone kalendas Januarii anno Incarnalionis Domini Millesi simo Ducenlessimo quadragessimo primo — Si^ num Jacobi Dei gracia Régis Aragonum Maioricarum el Valencie Comilis Barchinone et Urgelli et Domini Monlispesulani — Hujus reilesies sunl: = G. de Entença= Eximinus de Focibus= A. de Gudal = Eximinus de Luna.= Ferricius de Liçana.= Sig ^ num Guillelmoni scribe qui mandato Domini Régis pro domino Barengario Barchinone Episcopo cancellario suo hoc scribi fecil loco die et anno prelixis = Lecta fuit Régi . (Archives de la couronne d'Aragon, parchemins de Jacme 1", n» 807.)

ABSOLUTION DE L EXCOMMUNICATION ENCOURUE PAR JACME POUR OFFENSE ENVERS l/ÉVBQUE DE GIRONE

Noverint Universi quod Nos Philipus Episcopus Camerineosis el fraler Desiderius de ordine Minorum Domini Pape Peoilenciarius auciorilate Domini Pape qua fnr.gimur super absolutione Vobis Jacobo Régi Aragonum impertienda de excommuoicaliono quam incurrislis propler ofTensam in personam Episcopi Gerunde comissam mandamus Vobis in virtute a Vobis presliti juramenli quod de cetero in clcricos vel personas religiosas l'xceplis casibus a jure permisis non milalis vel ab aliquo mili (acialis manu* lomere violentas. El acceplamus satisfaccinnem quam oblulislis sponlaneus pro offensa predicla : videlicet quod monasterium de Benifassa ordinis Cislerciensis per vos féliciter inchoalum dotando el edificando tabler consumetis ul cum ad presens non possint ibi plus quam viginti duo monacbi es?e valcant ibidem quadraginta commode substentati : et quod fabrice ejusdem Ecclesic ducentas marchas argenli impcndalis. El hospitali Sancti Vinccncii de Valencia per vos simililcr jam inccplum de lot el talibus possessionibus doletis ul reddilum sexcenlarum marcliarum argenli annuarum babeat completum. Et nicbilominus stabilialis de vestris redditibus unum sacerdotem qui perpetuo deservial et celebret in Ecclesia Gerundensi. Datum Illerde anno Domini M.CC.XLVI. X1IH kalendas novembris.

( Archives d'Aragon, parchemins de Jacrae I", n» 1059.)

PIÈCES JUSTIFICATIVES