TESTAMENT D* YOLANDE DE HONGRIE, REINE D ARAGON

Vanilatem vanilalum vanis mortalibus derelinquens et ad vilam vivencium in secula permansuram spc cerla el in domino roeo Jesu-Christo defixa pertransiens : Ego Yoles Dci gracia Regina Aragone Maioricarum el Valencie Comilissa Barchinone et Urgelli el Domina Monlispessulani facio disposicionem meam ultimam in qua in priinis eligo sepulturam meam in Munaslerio Vallis bone ordinis Cisterciensis et volo ul fiât mihi sepultura plana anle allare Béate Virginis. De inde mando quod omnia débita mea solvanlur et injurie restiluanlur super quo rogo Dominum meum et maritum Jacobum Dei gracia Regcm Aragone ut ea solvat et restituât et insuper l^gala infra scripla persolvat. Item comendo Domino meo Régi spécialiser filios meosel filias et Comitem Dionisium de Ungria et Comiliss^m uxorcm ej us et omncs dominas domus mee cl domicella? el Gregorium el Archimbaldum et Magislrum Guidonem Phisvcum qui mihi el (iliis meis mullum servivit et Nicholaum Capellanum meum et domicellos el scutiferos et omnem aliam familiam meam rogans ipsum Dominum Regem quatinus donet eis consilium et auxi- 1 i 11 m sicul ipse noverit juslum ».sse laliler ut ipsi semper benedicant anime mee et regracienlur ci bonum quod ipse faciet eis amore mei. Item dimilo filiis meis Pelro Jacobo Sancio comi- Utum de Posane quem tenel Bex Ungarie fratcr meus quem dimissit mii maler mea et ipsi solvant débita cl restituant injurias que michi mandavit mater mea solvenda et restituenda sicut scil ea Episcopus Quinque Ecclesiensis. Item dimillo joyas meas quas habeo in Caidenio et ubicumque alibi el lapides preciosos filiabus meis Conslancie Sancie Marie Helisabet dividendas inler cas ad arvilrium Do mini Régis. El est sciendum quod filie mee Yoles uxori domini Alfonsi primogeniti Régis Castelle jam dcdi partent joyis meis. Iiem inslituo in Monaslerio Vallis bone apud quod elegi sepulturam meam quinque Capellanos qui semper célèbrent inissarum solerania et orent pro anima mea et Domini t. il 37

Régis. Item dimitto eidcm Monasterio mille morabetinos et Monasterio Petregale centum morabetinos el Monasterio Franquesiano cenium morabetinos et Monasterio Vallis viridis triginta morabetinos et Monasterio Domnamm Sancti Damiani in Valencia ducenlos morabelinos et Monasterio Doropnarum Sancti Damiani in Merde quinquaginta morabelinos. Item rogo quod dominas Rex donet vestes mille pauperibus. Item det avaria triginla milibus paupernm. Item dimitto fralribus Miuoribus Monlispesulnni Perpiniani Barebinone Maioricarum Terrachone Merde César Auguste Valencie cuilibet domui islarnm cenium morabelinos. Ilrm fralribus predicatoribns cuiiibel domui in eisdem locis cenium morabetinos. Item fralribus minoribus Osce quinquaginta morabelinos Item Ecclesie Sancte Marie de Sales de Oscba quinquaginta morabetinos dequibusfianl casule et frontalia altaris gloriosc Virginis. Ilem Monasterio Sexene cenium morabetinos pro eainisiis nd opus domnamm. Item Monasterio de Casues quinquaginta morabetinos. Item dimitto manlellum meum de serico eu m sentis signi Regalis et supertunicale ejusdem pannifratribus predicaloribns Ilerde ut fiai indecasula. Hem alium manlellum meum de amorel violai et supertunicale ejusdern panni Monasterio domnamm Sancti Damiani in Valencia: penne vero prediclorum mantellorum et superlunicalium vendanlurel deprecio veslianlur pauperes. Item manlellum meum el supertunicale de pers dimitto Ermengaude uxori Pelri Martini. Ilem manlellum meum et supertunicale de scarlelo dimitto alicui domne pauperi verecunde cui ea dare voluerit dominusRex. Rem duos mantellos de seda qui fuerint Domini Régis dimillo Ecclesie Sancli Vincencii de Valencia cui eo.s reservabain. Item dimitto Magistro Gerando Phisico Lombarde tria millia solidorum Jaccensium. Item rogo Dominum regem quatenus servet indrrnpnern Bernardum scriplorem de denariis qnos miebi mutavil et assiguari sibi super bajuliam de Prati*. Et >os Jacobus Dei gracia Rex Àragonum Maioricarum et Valeneie Conies Barebinone el Urgelli el Dommus Montispesnlani promillimus vobisdomna Yoles uxori nostre dilecte et in qua plurimum confidebamus quod taciemus que postulatis et débita vestra solvemus et injurias vestras reslituemus et legata predicla dabimus et insuper promillimus vobis quod davimus duo millia marebarum argenli pro anima vestra de illis duodecim millibus marebarum que Rex Ungarie (rater

PIÈCES JUSTIFICATIVES 579

vester promissit nobis in do le m pro vobis si ea poterimus ab ipso habere : et propter preces veslras recipimus omnes personas quas superius nominaslis in noslram cuslodiam et defenssionera et in spem beneficii quod eis (aciemus taliler quod semper possint benedicere Deo et anime veslre et noslre de comenda quam facilis nobis de ipsis. Aclum est hoc in Oscha quarto Idus octobris anno Domini millessimo ducentessimo quinquagessimo primo. — Sigi&num Yoles Dei gracia Régine Aragonum Maioricarum et Valenrie Cotnilisse Barcliinone et Urgelli et Domine Montispesulani — Sig>i«num Jaeobi Dei gratia Régis Aragonum Maioricarum et Valencie Coin i t is Barcliinone et Urgelli et Domini Montispesulani qui predicta omnia et singula laudamus concedimus approbainus et pcr omnia confirmamus. = Testes sunt Sancius de Antillo = Berlrandus de Aones = Martinus Pétri Justiciu Aragon»: = Marlinus de Huiles — Eximinus Almoravit = Sigtfmum Guillclnu Scribe Domini Régis nostri qui mandato Domine Régine et Domini Régis hec scribi fecit loco die et anno preûxis.

(Archives de la couronne d'Aragon, parchemins de Jacme I**, n* 1?6i.

TRAITE DE CORBEIL

Hoc est translatum sumptum fideliler a quadam carta porgamenea sigillala sigillo magno cereo viridi pendenli cura serico rubeo illuslris rcgis Francic in quo sigillo est imago régis sedentis in caledra lenentis in manu sinistra effigiem baculi cum flore in capile et in dextera florem : et litière ipsius sigilli sunt : Ludovicus Dci gracia francorum rex. Cujus carte séries sic sehabet. Ludovicus Dei gracia francorum rex universis présentes litleras inspecluris salutçm. Nolum faciraus quod cum inler nos ex parte una et dileclum amicum noslrum Jacobnm eadem gracia illuslrem regem Aragone Maiorice et Valencie comitem Barchinonc cl Urgelli et dominum Monlispessulani ex altéra suborla esset maleria qucstionis super eo quod nos dicebamus comilalus Barchinone Urgelli Bisulduni Rosilionis Empurdani Ccrilanie el Confluenlis Gironde et Eusonc cumeoruro perlinenciis de regno Francie et de feudis nostris esse el idem rex Aragone ex adverso dicebal se jus habere in Carcassona et Carcasses in Rcde et Redensi Tcrminis el Terminensi Biterrwel vicecomilatu Bilerrensi Agadiia et Agadhensi Albi el Albigensi Ruchineel Ruchinensi comitalu Fuxcii Canlurco et CanlurcinoNar* bona et ducatu Narbonc Minerbact Minerbensi Fonollelo etFonollcdes terra de Saltu Pelraperlusa et Petrapertuscnsi Amilliano cum toto comitalu Amilliani Credone cum vicc-coinilalu Credonensi Gavaldano Nemaus et Nemausccnsi Tolosa cum lolo comitalu Tholose et Sancli Egidii cum honoribus dislriclibus el juribus universis ac perlinenciis eorundem : poslmodnm acccdentes ad nos sollempnes procuralores et nuncii predicli régis Aragone ab eodem super hoc specialiler ad nos missi venerabilis videlicel Arnaldus Barchinone cpiscopus Guillermus prior Béate Marie dcCorniliano et Guillermus deRocafolc tenens locum ipsius régis in Monlepessulano nobis exhibuerunl litteras ipsius régis procuralorias in bec verba. — Noverint universi quod nos Jacobus Dei gracia rex Aragonum Maioricarum cl Valencie cornes Barcbi-

PIÈCES JUSTIFICATIVES

none et Urgelli et domimis Montispessulani constituimus et ordinamus vos venerabilem Arnaldum Dei gratia Barchinone episcopum et dileclos Guillerraum priorem Sancte Marie de Corneliano et Guillermum de Rocafole tementem locum noslrum in Montepessulano procuratores nostros dantcs et concedentes vobis omnibus predictis et cuilibet vestrum plenam et liberam postestatem auctoritatem et licenciant transigendi et componendi vice noslra et nominc cum Ludovico Dei gratia illustri rege Francie super omni jure quod habemus et habere debemus in Carcassona et Carcassonensi et in Rede et in Redcnsi in Laurago et Lauragine et Terme et Termenense et in Menerba et Mener* bense et in Fonolleto et Fonolladense et in Perapertusa et Peraperlusense et in comitatu Àmilliani et Gavaldani et in Nemause et in Nemausense et in comitatu Tholose et Sancti Egidii et in omni alia terra et jurisdiccione Raymondi quondam comitis Tholosani et iruclibiis inde perceplis et quod vos omnes et singuli supradicti possitis vice noslra et nomine cedere remittere perpeluo et relaxare predicto illustri régi et suis quicquidjuris nos habemus et habere debemus quoquo modo vel racione in predictis omnibus et singulis. Damus etiam et concedimus vobis omnibus et singulis spéciale mandatum auctoritatem et licenciam et polestatem jura n di ex parle noslra super animam nostram de omnibus et singulis snpradictis a nobis observandis et complendis prout per vos erit super eis cum dicto rege promissum ordinalum compositum et transactum: renunciantes scienter et consulte omni juri divino et humano canonico civili et consueludinario et omni privilegio reali et personali ac omni alio auxilio generali seu speciali quibus contra predicta seu aliqna ex predictis juvari possemus. Item damus vobis omnibus et singulis supradictis et concedimus spéciale mandatum quod vice noslra et nomine transigatis et componatis cum dicto illustri rege Francie et accipiatisab eodem rege cessionem remissionem et relaxacionem de omni jure quod idem rex Francie asseret se habere in comitatu Barchinone et de omni jure siquid habet vel habere crédit in comitatu de Bisulduno de Rossilione de Empurdano de Ceritania de Confluente vel in aliquo loco lerrarum quas nos hodie tenemus et habemus et quod in omnibus et singulis supradictis tractetis et procuretis faciatis et recipiatis quicquid vobis videbitur expedire. Promit-

timus insuper bona fide cum hoc aulenlico instrument sigillo noslro pondent i munîlo nos ratum habere complere et servare perpetuo quicquid cum diclo rege per vos omnes vel duos aut unum ex vobis super predictis omnibus et singulis factum fueril ordinatum compositum sou trnnsaclum. Datum Derluse V idu« marc ii anno Demini MCC quinquagessino septimo. — Tandem vero posl multos Iractatus habilos liinc et inde bonorum raedianle consilio cum diclis procuraloribus nomine procuratorio et vice predicli régis Aragonc ad hanc composicionem et transaccionera devenimns: quod nos pro nobis et heredibus et successoribus nostris predicloregi Aragone et heredibus ac successoribus suis imperpeluum et ab ipso et anleccssoribus suis causam habentibusct predictis procuraloribus pro ipso rege Aragone et nomine et vice ipsius delinimus quitlamus codimus et omnino rerailtimus quicquid juris et possesionis vel quasi habebamus siquid habebamus vel habere poleramus seu etiam dicebamus nos habere lam in dominiis sive dominicaluris quam feudis et aliis quibuscumque in predictis comitalibus Barchinone cl Urgelli Bisuldune Rossilionis Empurdane Ceritanie Confluenlis Gerundensi et Ausone cum omnibus honoribus homagiis dislrielibus jurisdiccionibus eljuribus universis et pertinenciis eorundero et cum omnibus fructibus et provenlibus per ipsum regem Aragonum et antecessores ejusdem indt perceptis et qui percipi potuerint: promiltenles et ad hoc nos et heredes ac successores nostros imperpeluum obligantes quod in predictis omnibus et singulis nichil de cetero per nos vel per alium reclamabimus tel petemus renunciantes omnino specialiter et expresse pro nobis et heredibus ac successoribns nostris omnibus carlis et instmmentis sique super hiis habebamus volentes et decernenles ea penitus esse nulla ac promit! entes quod ea omnia reddemus régi Aragon u m anledicto. Rcnunciamus insuper pro nobis et heredibus nostris ac successoribus omni juris auxilio tam canonici quam civil is nec non et consuetudinarii et omni privilegio reali et personali quibus contra predicla vel aliquid de predictis nos juvare possemus. Prenominali aulem procuratores pro sepedicto rege Aragonum et heredibus ac successoribus ejusdem et vice ipsius nomine procura lorio nobis et heredibus ac successoribus nostris et a nobis et antecessoribus nostris causam habenlibus vice versa quillaverunt cesseront diffinierunl et

PIÈCES JUSTIFICATIVES 583

remisserunt omnino specialiler et expresse quicquid juris et possession is vel quasi idem rex Aragone habebat si quid habebat vel haberc polerat sou dicebat etiam se habere tam in dominiis et dominicaturis quam in feodis et aliis quibnscumque in Carcassona et in Carcassensc in Redc et in Redense in Laurago et in Lauragensc in Tennene et Termenense in Menerba et Mcnerbensc in Fonollelo et Fonolledcnse m Petra-pertusa et in Petraperlusense in comitalu Ainilliani et Guialdane et in Nemauso et in Nemausense et in comitalu Tholose cl Sanclii Egidii et in omni alia terra et junsdiceionc Raymundi quoudam comilis Tholosani et fructibus et proventibus per nos vel anlcccssores nostros inde perceptis. Condictum est lamcn et ordinatum quod si aliqua feuda movencia de dominacione Fonolledensi sita sint infra termiuos cotrilatus Rossillionis vel Risulduni seu aliorum comitaluum predictorum do quibus comitatibus ipsi régi Arago ne quillacioncm et defiinicionem Cecimus pênes ipsum regem Aragonum et lieredes ac successores suos perpetuo remanebunt et ea sibi et heredibus ac successoribus suis cedimus et omnino quilamus salvo (amen jure siquid fueril alieno. Similiter si aliqua feuda movencia de dominacione ipsorum comitaluum sita sint infra terminos Fonoledenses pênes nos et lieredes ac successores noslros perpetuo remanebunt et ea nobis et heredibus et successoribus nostris diffiniverunl et quitaverunt omnino nomine procuralorio pro ipso rege Aragone et vice ipsius procuralores predicti salvo tamen jure siquid fuerit alieno. De Amilliano antem et comitalu Amilliani sciendum est dictos procuralores nomine procuratorio et vice dicli régis Aragonum quittasse et diffinisse ea nobis et heredibus ac sucressoribus noslris et a nobis et antecessoribus noslris causam habentibus sicut ea lenemus et possidemus et a nobis et noslris tenenlur et possidentur. Prelerea procuratores prenominati promisserunl et tenenlur bona fide procurare quod predictus rex Aragone pro se et heredibus suis ac successoribus nobis et heredibus ac successoribus nostris et a nobis et antecessoribus nostris causam habentibus difûniet quitabit cedet et remilet omnino quicquid juris possessionis vel quasi babet siquid habet vel habere polest seu dicet etiam se habere tam in dominiis seu dominicaturis quam in feudis et aliis quibuscumque in prediclis omnibus supranominalis que procuratorio nomine et vice ipsius régis Aragonum dilïiniverunt

quittaverunt cl remisserunl nobis procuratores predicli et insoper in hiis que infcrius nominanlur videlicet BiUerris cum vicecomilalu Biterrense Agda et Agadense Albi et Albigense Ruchine et Ruchincnse romitalu Fuixense Calurceet Calurcense Narbone et ducal u Narbonense Podio Laurence Keerbuz Castro-fideli terra de Saltu Gredono et vice comitalu Gredonense: et quod idem rex Aragone cedet penilns et concedet expresse pro se et heredil)us ac successoribus suis nobis et heredibus ac successoribus noslriset a nobis causam babentibus omnem accioncm et jus repctendi pignoris que dicil se babere in predictis Amiiliano et comilalu Amilliani Credone et vice comitalu Credonensc et in Gavaldane cum perlinenciis eorundem ; que quidem bone mémorie Pelru:* quondam r?x Aragone genilor ipsius olim titulo pignons obli<:avcrat Raymundo quondam comili Tholosane. El per banc composicionem idern rex Aragone reddet nobis plenarie omnes carias et instrumenla que babet super dicta obligacione confecla. Geterum procuratores prenominali procuratorio nomine et vice ipsius régis Aragono deffiniverunt quillaverunl cesserunt et remisserunl omnino cl promisserunt et tenenlur bona fuie procurare quod predictus rex Aragone cedet et concedet specialiler ac donabit imperpeluum pro se et heredibus ac successoribus suis nobis et beredibus ac successoribus nostris el a nobis causam babentibus quicquid juris sibi competit si quod competit vel quocumque casu seu ratione vel titulo posset ad ipsum vel ad beredes et successores suos nunc vel in fulurum aliquatenus devenire in Tholosa et loto comitalu Tholose el Sancti Egidii et in lerris Agenense et Venesinense ac in tota alia terra jurisdiccione et poteslale Raymundi quondam comitis Tbolosani. Insuper procuratores predicli procuratorio nomine pro dicto rege Aragone et vice ipsius nobis et beredibus ac successoribus nostris et a nobis et antecessoribus nostris causam babentibus diffiniverunt quitaverunt cesserunt et omnino remisserunl et promisserunt et tenenlur bona Gde procurare quod idem rex Aragone pro se et heredibus suis ac successoribus diffinietquilabit cedet el remitlet penitus et expresse predicla omnia et singula eo modo quo superius continelur cum omnibus bonoribus bomagiis dislrictibus jurisdiccionibus et juribus universis ac perlinenciis eorundem et cum omnibus fructibns et provenlibus per nos vel anlecessores noslros vel per

PIÈCES jrSTIFICATIVES

atios inde perceptis et qui eliara percipi potuerinl : et ad hoc se et heredes ac successores suos specialiler obligavit (sic) quod in predictis omnibus et singulis nichil de cetero per se vel per alium reclamavit {sic} nec nos vel heredes aut successores nostros seu causam a nobis vel antecessoribus noslris habentes super predictis aut aliquo predictorum per se vel per alium im« poslerum molcslabit. Renunciaverunt autem omnino specialiler et expresse procuralores predicti nomine procuralorio pro ipso rege Aragone et vice ipsius et promisscrunt et tenentur bona fide procurare quod idem rex Aragonum renunciabit penitus et expresse pro se et heredibus ac successoribus suis omnibus carlis et instrumentis sique super premissis habet vel habuit et volet eliam decernet ea penitus esse nulla quoad noslrum prejudicium et nostrorum et quod ea omnia reddet nobis. Renunciavit eliam idem rex Aragone penitus et expresse pro se et heredibus ac successoribus suis et etiam predicti procuratores procuralorio nomine pro ipso et vice ipsius renunciaverunt omni juris auxilic* tam canonici quam civilis ac consueludinarii et omni privilégia reali et personali quibus idem rex Aragone aut heredes aut successores sui contra premissa vel aliquid premissorum juvare se pcssenl et quod idem rex Aragonum nobis super premissis omnibus patentes litteras suas dabit. De stipradiclis a ut cm omnibus obsprvandis et complendis prout superius conlinentur procuratores predicti prestiterunt in nostra presencia in animam prefati régis Aragone super sacrosancta evangelia juramentum. In cujus rei testimonium presentem cartam sigilli noslri fecimus impressione muniri. Acta sunt hec apud Corbolium in palacio noslro presenlibus episcopo Aptensi Ludovico primogenilo et Filipo filiis noslris Raimondo Gancelmi domino Lunelli Simone do Claromonte domino NigelleEgidioFrancieconstableario Johann© de Ronquerolis Ansello de Braya Gervasiode Cranneis militibus magislro Rade thesaurario sancti Franbondi Silvanoctense magislro Odone de Lorialo magislro Johanne de Nemesio magislro Philipo de Ganturco magislro Johanne de Dlbiato F. de Lauro sacrista Barchinone A. de Gualba canonico Vicensi quinlo idus madii anno Domini MCC quinquagessimo oclavo. — Signum Pétri Arnaldi de Cervaria vicarii Barchinone et Vallesii qui huic translato sumplo fîdeliter ab originali suo non cancellato nec in aliqua parte sui viciato et cum eodera légitime comprobato ex

parte domini régis et aiictoritate ofticii quo fungimur auctoritatem impendimus et decrelum ut ei lanquam originali suo ûdes plenaria ab omnibus impendatur apposilum per manum mei Bernardi de Cumbis nota: ii subscripli in cujus manu et posse dictus vicai ius liane (irmam teeit tercio decimo kalendas marcii anno subscriplo presenlibns testibus Bercngario de Manso Arnaldo Salvatge et Bernardo de Tune. — Nos Pondus Dei gracia eleclus confirmatus in episcopum Barcbinone presens translatum cum originali fideliler comprobavimus et vidiinus conlineri in originali sicut in presenti translalo conlinelur et ideo tidem facimus de prediclis et ad inajorem lidem babendam presenti carlp. nostre sigillum apponi lecimus et manu propria subscripsimus undecimo kalendas marcii anno Domini M trecentessimo. — Signum >> Bernardi de Cumbis nolarii publici Barcbinona regenlisquc scribaniam curie vicarii ejusdem civilalis qui hoc translalurn sumplum fideliler ab originali suo non cancellato nec in aliqua parte sui vieiato et cum eodctn légitime comprobatum seribi l'oeil et clausil tercio decimo kalendas marcii anno Domini mille^simo treccnlessimo cum lilleris suprapositis in linea XII ubi scribilur super et cum litteris rasis et emmendalis in

lima XVI ubi dicilur ac et in linea XX prima in

linea XX sexla ubi dicilur ac. Preterea de mandato Pétri Arnaldi de Cervaria jamdicli firmam cl decrelum ejus supra manu propropria scripsit. Et ad majorera rei evidenciam et ûdem babendam in presenti translalo apposuil sigillum officii vicarii supradicli.

( Archives de la couronne d'Aragon, parchemins de Jacrae I**, n* 1526. Cf. ftîd.Reg. XXIV, f 6i ; Archives de l'Empire français, carton J, 587; Bofarull, los Condes de Barcelona vindicados, t. I, p. 66; CoUccion de documentos inédites del Archiva gênerai de la corona de Aragon, t. VI. p. 129)

TRAITÉ ENTRE JACME ET SAINT LOUIS STIPULANT LE MAIMAUF. RE PHILIPPE DE FRANCE AVEC ISABELLE d'aRAGON

Ludovicus Dei gracia francie Rex universis présentes literas inspecluris saluttm. Noverilis quod cum diversi traclatus liabiti fuissent super malriinonio conlraliendo inter Karissimum (iiium nostrum Pliilipum et Isabellam filiam dulcis amici nostri Jacobi Dei gracia Illuslris Régis Aragone Maiorice et Valencie comitis Barchinone et Urgelli et domini Montispesulani post modum idem Rex ad nos sollempnes nuncios et procuratores suos missit videlicet venerabilem Arnaudum Barchinone Episcopum Guillemum priorem Beale Marie de Corneliane et Guillemum de Roccafole tenentem locum ipsius Régis in Monlepesulano cum quibus habilo diligenli traclatu tandem nos et ipsi procuratores procuratorio nomine taies convenciones inivimus : quod idem Philipus filius noster Isabellam filiam dicli Régis Aragone infra annum postquam ipsa duodecimum annum elatis sue compleverit accipiet in uxorem et ipsa eum accipiel iu maritum si Sancta Ecclesia in hoc conscnseritetdictusRex Aragone a domino Papa dispensacionern oblinuerit infra duos annos ex nunc computandos super gradu consanguinilatis in quo ad invicem se contingunt eletiam dicta Isabella certo raandato noslro infra instantem Nalivilatem Beale Marie vel ipsa die corporaliler tradita fueril apud Monlempesulanum et nisi impedimentum deforraitatis vel corporis inlirmitalis ante conlraclum matrimonium evenerit vel evidenler apparuerit in aliqua personarum ipsarum. Et nos quidem hanc convencionem volumus et in hoc consentimus exprese qui vocalo eciam quoram nobis prediclo filio noslro Philipo precipimus eidem tarnquam pa 1er filio ut hanc convencionem bona fide teneat et observet qui preceplo noslro voluntarie obtemperans de consensu noslro et voluntale tactis sacro sanclis juravit bona fide quod intra annum postquam dicta Isabella duodecimum annum compleverit ipsam accipiet in uxorem si Sancta Ecclesia consenserit secundum convenciones

antediclas. Simililer vice versa prenominali nuncii el procuratores in noslra presencia voluerunl et consenserunt exprese pro ipso Regc Aragone el vice ipsius nomine procuratorio babentes super hoc ab ipso per patientes ïi lieras spéciale mandatum quod dicta Isabella filia ejusdem Régis Aragone predicluro Phili])um filium nostrum infra annum poslquam ipsa duodecimum annura compleveritaccipiel in marilumsi Sancta Ecclesia consenscrit secundum convenciones predictas: et ad hoc faciendumelprccurandum iidcm procuralores procuratorio nomine memoralum Regem Aragone specialiter obligarunt et prestitoab eisjuramenlo super sacro sancta Evangelia in animam dicli Régis Aragone flrmaveruntspecialem ad hoc potestalem habenles quod convenciones ipsas idem Rex quantum in ipso est bona fuie servabil te ne bit et complebit. De dotalicio autem sive donalione propler nupciasesl sciendum quod idem Piiiiipus fdius noster in contraclu matrimonii assignare lenebilur ad usus et consueludines Francie prefate Isabelle in dolalicium seu donacionem propler nupeias in terra plana absque fortericiis quinlam partem tecius terre suc quam cidem daturi sumus pro ut ipsi filio nostro melius expedire videbilur nisi forte contingent eumdem in Regni dignilalcm suceedere quod si forsitan evenerit idem Glius noster assignaret eidem Isabelle dolalicium pro ut ipsi filio nostro viderelur bonum esse. In cujus rei teslimonium presenlibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum. Aclum apud Carbolium sabbato in vigilia Penthecoste anno Doraini M. CC. quinquagessimo octavo.

(Archives de la couronne d'Aragon, parchemins de Jacme I", nB 1531. — Cf. Archives do l'Empire francai*, carton J 587; Coleccion de documentas ineditos del archivo gênerai de la corona de Aragon, t. VI, p. 139. )

PIÈCES JUSTIFICATIVES

RENONCIATION DE JACMB A SES DROITS SDR LA PROVENCE EN FAVEUR DE MARGUERITE, REINE DE FRANCE

Hoc est translalum de expresso mandata Serenissimi ac magnifici principis et domini Domini Pelri Dei gratia Régis Aragonie bene et fideliter sumptum de lonore cujusdam carte donacionis facte illuslri domine Régine Ffrancie per serenissimum dominum Regem Jacobum abavum dicli domini Régis inserto in quodam libro pergameneo recondito in archivo regio Barchinonis in quoquidem libro simililer sunl inserli tenores diversarum cartarum et privilegiorum. Cujus quidem lenoris ipsius carte donacionis séries sic habelur. Noverint universi qnod nos Jacobus Dei gracia Rex Aragonie Maiorice et Valencie cornes Barchinonis et Urgelli et dominus Montispessulani donavimus et in presenli concedimus et donamus dileclissime consanguinee noslre Margarile cadem gracia nobilissime Régine Ffrancie et post ipsam filio suo cui id relinquere voluerit vel donare omne jus nobis compelens vel quod posset nobis occasionc quacumque competerc in comitatibus Pro\incie et in dominio vel jure alio quoeumque in civitalibus Arelate et Avinionis Massilie et earum adjaconciis seu pertinenciis. Omncm igitur actionem que nobis contra quam cnmque personam dictas terras vel aliqtiid in eisdem tenentem aul possidentem compelit vel polest competere sive ad cas vel aliquid de eisdem nobis reddendas vel recognocendas in eam translulimus ex causa predicte donacionis el transferimus ilerato. Et ut hec omnia perpétua firmilate utlantur presentem paginam sigilli nostri plumbei munimine duximus roborandam. Datum Barchinone XVI ka!. Augusti anno Domini millesimo ducenlesimo quinquagesimooclavo. Sig ^ num Jacobi Dei gracia Régis Aragonie Maiorice et Valencie eomitis Barcliinone et Urgelli et Domini Montispessulani. Testes sunt Berengarius de Sanclo Vincencio Petrus de Sanclo Minato G. de Terracia Eximinus Pétri de Arenoso G. de Podio. Signura 1% Jacobi de Monte Judayco qui mandalo domini Régis hoc scripsit loco die et anno prefixis.

(Archives de l'Empire français, carton J 291.)

appendice