PREMIER CODICILLE D€ ROI JACME

Hoc est translalum sumptum fideliter a quadam carta pergainenea cisa scu fracla in novem locis in superiorc parte altéra quarum intrat intus litteram bene per unum palmum alie vero non înlrant nec tangnnt litteram. In inferiori vero parle est fracta dicta caria in sex locis seu partibus dicle carte set non tangunl in aliquo litteram ipiius carte et ipsa eliam caria est sigillala sigillo seu bulla plnmbea Illuslrissimi Domini Jacobi quondam bone memorie Régis Aragonum Maioncarum et Va- Iencie comitis Barchinone et Urgelli et Domini Montispesulani et est dicta bulla imposita seu impresa in quadam membranula seu filis sirici crocei et vermilii ténor siquidem dicte carte seejuitur per hec verba. Quoniam licilum est cuilibel ante et post confeccionem leslamenli facere codicillos ideirco Nos Jacobus Dei gracia Rex Aragonum Maioricarum et Valencie Cornes Barchinone et Urgelli et dominus Montispesulani existentes in Algezira inf.rmitale delenti et in noslro bono sensu et bona momoria constituli présentes facimus codicillos. In quibus volumus et mandamus quod iidem codicilli habeant tantum valorem quantum et testamenlum jam a nobis conditum quod est in Monasterio Populcti et quod ctiam ita valeant sicut testamentum et codicilli et que libet volunlas ullima possunl el debent valere. In primis siquidem eligimus noslros manumissores InfantemDompnum Petrum el Infantem Dompnum Jacobun tilios noslros; et rogamuseos in fide Dei et noslra ut ipsi compleant teslamenlum noslrum quod est in Populeto bullalum duabus vel tribus bullis et présentes codicillos noslros et si forte in ipso testamento nostro conlinentur al i i manumissores nolumus quod ipsi sinl in dicta tnanumissoria sel ipsos ambo solos noslros eligimus manumissores. El rogamus ac commitimus cos ul diclum testamentum noslrum et présentes codicillos compleant et faciant compter) et debent hoc facere islis ralionibus tum scilicel quia habueruat in nojus bonum palrem, tum quia ultra illud quod pater

noster nobis dimisitacrevimuscis inter conquestas et empciones et alia melioramenta decuplumquam pater noster nobis diroisit, et tum etiam quia eos nulrivimus a puericia et dcbenl propterea reduccre melius ad memoriam noslram complere voluntalem proplcr ista débita que liabent nobiscum. Et damus eis qui reducant eis ad memoriam execucionem leslamenli ac codicillo ruin noslrorum Vener?bilem Torrachonensem Arcbiepiscopum et Abbalem Monasterii Populeli. Quoniam nos in ipso Monaslerio noslram eligimussepulluram ac fieri volumusin eodem. Rogamos etiam prediclos filios nostros et manumissores quod itlis qui tenent a nobis in pignore villas ac alia quelibet loca nostra ratione dcbiti quod eis dcbcmus quod ipsi ea loca non auferant nec forcient eisdem. Immo faciant eos habere et tenere ea loca que a nobis tenent obligata donec sint persolul1 et integrati de dcbilis que eisdcbemus. Et si forte fucrit aliquis qui non tcneal pignus a nobis cl oslendcril per testes vel carias debituin quod nos ci deberemus quod nicbilominus teneantur peisolvere ipsa débita eidem et illi credalur inde simpliciter et sine magna sollompnilate et sicut haberetur jus de uno simplica bomiiie sic jus babeatur de eisdem. Item statuimus etmandamus quod injuriis qnibus teuemur seu quas fecimus alicui seu aliquibus audianl ipsi filii noslri bene et simpliciter et sine magna sollempnilate et habita inde deliberacione cum bomiuibus sapienlibus eos continenli restituant etemendent. Et si forte nos alicui suam licrcdilalcm injuste emparavimus ipsam restituant eidem. Item dîcimus et voiutnus cl mandamus quod ilta legata que fe< imus in noslro tcslamcnlo predicto quod est in Populelo persolvantur de décima quam Dominus Papa nobis concessit. Et retmemus ad solvenduin ea que in noslro lestamenlo continentur decimam duorum primorum annorum ex illis sex annis ad quos nobis per summum Ponlilicem est concessa , decimam scilicet Aragonum et Ca'alonie et Maiorice et Monlispessulani si ipsa Montispeesulani nobis est concessa, decimam Rossilionis Cerilanie cl Confluent is quia decimam Regni Valencie dimillimus pro teneuda Irontaria conlra Sarracenos et quod Cbrisliani ipsam babeanl contra ipsos in servicio Jesu-Cbristi. Et si forle solulis prediclis aliquid superabil de dicta décima Aragonum Calhalonie Maiorice et Monlispessulani Rossilionis et Cerilanie et Confluenlis dictorum duorum annorum lolum id quod supe-

PIÈCES JUSTIFICATIVES 605

rabit delur ad faciendum et pcrfieicndum Ecclesiam Béate Marie \aUis-viridis quam nos fieri facimus et open capellc nostre Monlispesulani et operi Béate Marie de Podio Valencie ultra i lias sexcenlas duplas auri quas nos nuper dum eramus in Xa'iva dedimus ad ipsum opus et quas Berengarius Ddmaeii lenet. Et quod etiam fiai inde opus Sancli Vincencii quod nos emparavimus et tacimus fieri. lia scilicet quod fiant quinque domus simililudini illius domus que jam est ibi facla et cum ipsa crunt sex domus. Et sit una in direclo allerius, et inler unam et aliam fiai unus pons et super unumquemquc ipsorum ponciuin construatur et fiai unum altare in unoquoque quorum slabiliatur unus presbiler qui singulis diebus celcbret ilivina oficia ibidem, taliler scilicet quod infirmi qui jarenl in liospilali possinl ipsum videre. Mandamusetiam quod flat ibi unum claustrum in corallo prope ecclesiam et unum refecorium prope ecclesiam et unum dormitorium aliquantulum longius sicut fil cl coustruilur in domibus ordinmn. Et si hiis factis et compleliset fa dis quatuor lapiis seu parietibus in orto Sancti Viucencii ultra parietes qui jam sunl ibi qui quidem sinl de crusla calcis ab hoc ut nemo possil ibi intrare, aliquid superaverit de dicta décima diclorum duorum annorum illud residuum dicte décime ipsorum primornm duorum annorum dimillimus Infanti Dompno Pelro et Infanli Dompno Jacobo filiii nostris predictis unicuique scilicet decimam terre suc. El si forte aliquo casu décima fuerit ralione aliqua impedita mar.damus quod omnia débita noslra injurie et legala persolvanlur de reddilibus nostris. Volumns etiam et mandamus quod bona domus seu tiospilalis Sancli Vincencii besliare scilicet et redditus millanlur omnia et expendantur in illis qui serviunl in ecclcsia Sancli Vincencii et in pauperibus ejusdem monaslerii. Item volumus et manda mus et mullum kare dictos noslros filios deprecamur quod diliganl el dciïendant ordines et Ecclesias et quod caveanl sibi quod per ipsos nec per alios non sinl gravale nec maie tractale injuste. Nec non eliam et quod araenl honorent deflendanl atque custodiant cum de hoc teneantur suos riebos homines cl milites qui sunl in lerris cujusque ipsorum ipsis eis bene servienlibus sicut debent. Sed nichilominus faciendo eis honores illos volumus quod in juslicia teneant ipsos: ita quod majores non facianl injuriant minoribus. Rogamus etiam eosdem et mandamus eis ut diligant suas civilales et

APT*E!W>tCE

eas cuslodiant et defTendant. El hic idem dicimus de aliis populis terre minoribus, qnoniam Reges honorant ur et juvanlurraultum per suas civitates et populos. El id quod ab eis habeant habeant abeiscum gratitudine ipsorum et laliler quod possint illud tolerare quia per pravam dominacionem Regnum destruitur et perditur. Et prelerea si suum populum dilexerinl Deus di!igel eosamplius et ipsi melius facienl facla sua. Insuper confirma m us et laudamns illam parlicionem qnarn nos fecimus in Barchinone de regnis nostris inler diefos Infantcin Dompnum Pelrum et Infantem Dompnum Jacobum filios nos'ros. El rogamus eos ac mandamus eisdem sicul paler potesl mandare filiis et vos rogare quod ipsi se invicem diligant el bonorenl el quod aliquis Iradrfor nec adulalor non possit imor eos seminare discordiam nec eos eliam srparare quoniam ralionem habent diligendi se invicem cnm sint filii ejusdeni palrisel malris et debent se precordialiler plus quam alii homines peramare. Item rogan.us eos el mandamus eisdem et Infanli Dompno Pelropredicto specialiter quod rfecordcnlur de nobili Dompna Sibilia de Saga el de Jacobo Dei gracia Oscensi Episcopo el de Hugone de Malaplana Arehidiacono Frgellensi et de Petro de Rege Sacrisla Ilerdcnsi et de Arbcrlo de Lavania judice curie noslre el de Capellatio noslro. Rogantes eumdem Infantem Petrum ut eidem Capellano de Canonia Terrachone quam sibi promisseramns impetrare faciaf provideri. Et prcdic'os omnes comendamus in fide ipsorum, et quod recordenlur eliam de lola familia nostra que nobiscum esse eonsuevif, elquod diclus Infans Petrus hérédité!. i!los omnes de familia noslra qui non sunt heredilali : ila quod possint inde vivere compelenter et quod recipiat eos pro suis. Insuper eliam dimiltimus eidem Infanti Pelro 1res faiconerios noslros sciîicet Jbhanem de Peralta el Balagarium et Andreum Eymerici ut ipsos hereditetde terris Sarracenorum competenler,el ipsi tenent gruherios mnltum bonos el volumus ut ipsos habeat diclus Infans Pclrus. llem rogamus dictum Infantem Pelrum quod pro eo quia nos promissimus summo Pontifici et missimus inde sibi cartam noatram bullalam quod ejeceremus sarracenos de terra nostra et hoc idem jam promisseramns ante altare nostre Domine Sancte Itfarie Valcncic et pro eo etîam quia summus Ponlifei nobis dictara decimam concessit rafione predicta idem Infanr Petrus prorsus ejiciat Sarracenos de regno Valedcre: ila quod

PIÈCES JUSTIFICATIVES 607

millus ipsorura Sarracenorum remaneat ibi nec suus nec alterius pro peccunia vel censu aut pro redditti inde habendis vel alio modo , et quod hoc non mutel aliqua ralione. Capcllam autem nostram (aliter dividimus videlicet quod Crux cum capmaseo detur monasterio Populeti cum omnibus rcclabulis ejusdem capelle qui sunt ibi tam scilicct cum illo rcctabulo Bcatc Bflarie quod Rex Cnstelle dédit nobis quam cum aliis. Et quod capmaseus predictus sit semper dicli monasterii Populeti : i(a quod nunquam possit alienari dari vel vendi. Et denlur eliam eidem monasterio sex calices argenti superaurali ejusdem capelle nostre. Alias vero duas cruces et capas officiandi et dalmalicas damus et dimitimus Ecclesie Sancli Vincencii. Item volumnsquod deilla corrigia que est in domo Populeti in comanda sit ipsius monaslerii Populeti solulis prius tribus millibus solidis pro quibusest pignori obligata. Item dimittimus dicte Domui Populeti lotam vaxellam nostram argenti , ita ut inde fiant rectabuli ad opus ipsius monasterii et Ecclesie ejusdem. Item ad solvendum débita et legala noslra et ad restituendum noslras injurias dimittimus debilum quod débet nobis magisler hospttalis. Volentes nichilominu9 et mandantes quod omne3 donaciones et assignaciones quas nos fecimus et violaria que dedimus teneantur (irmiler et penitu» observentur et non mutenlur aliquo modo. Vo^umus etiam et statuimus ac mandamus quod si conligerit quod débita nostra et legata atque injurie de noslris bonis persolvi debeant ut superius continetur et non possint persolvi de dicta décima IûfefH Oompnus Petrus et Infans Dompnu3 Jacobus filii nostri ea persolvere et reslituere teneantur ita quod quisque ipsorum solvat ex eis suam partem pro rata reddiluum quos a nobis habent. Item dimittimus hospilali sancli Vincencii leclum nostrum et corlinas et coopertorias et senos ad opus pauperum eV volumus quod vestes nostre donentur et dividantur panperibus verecundis. Nec non etiam dimittimus damus et cedimus monasterio Populeti pro anima nostra mcdielatem et lolum quod habemus in villa Avmaxis quam Uguelus de Àngolaria tenet. Recognoscenles quod illa vendicio que inde facta fuisse dicitur a nobis Haymundo Pétri civi Uerde quondam fuir ficta et non vera. Insuper eliam cum hiis codicillis damus concedimus et cedimus jam dicto filio nostro Infanti Petro in noslra presencia conslituto totum plénum locum noslrum et

omnia jura nostra et acciones alque drmandas reaies el personales etcujuscumque nliorius generis et jurisdiccionem lolam lara meri quam mixti imperii quem que et quas habemus el habere possumus son <h bemns in comiiatu et virecomilalu UrgHli ralione donacionis obligacionis cossionis au t alia qualibel raiiune el contra qtiascumque etiam personas lenentes aliquid de diclo comiiatu vel vicecomilalu aul ralione ejusdem comilalus vel vicfcomitalus nobis obligalas quoeumque jure modo vel causa. Conslituenles inde eumdem ut beredem noslrum aclorem et procuratorem in rem suam propriam ad agendum drfendendum replicandum el reeonveniendum el ad suam omnimodovolunlalem inde penilus facîendam. Aclum esi boc in Algeriria XIII knlendas Agusti anno Domini millesimo CC.LXX. sexio. — Presenlibus leslibus et liée omnia vidmtibus el audienlibus Jacobo Dei gracia Oscensi Episcopo = Hugone de Mataplana Urgellensi Àrehidiacono = P. de Rege sacrista Ilerde = Alberlo de Lavaneria legum proflessore et Arnaldo Caynnot C.ipellano Domini Régis = Ego Simone de Sancto Felicio Domini Régis scriptor el publicus nolarius prediclis inlerfui el ul publicus notarius présents codicillos jam dicli Domini Régis scripsi mandalo el hoc signum meum ut publicus nolarius apposui -\- =Sign. -f Bar- Ibolomei de Villalrancha gerentis vices Romei de Marimundo vicarii Baicliinone et ValUnsis qui Iruic translalo sumpto fidelilcr ab originali suo ex parle Domini Régis et dicli vicarii et auctoritate qua nos iungimur auclorilatem impendimus eldecretum apponitum per manum mei Bernardi de A^ersone nolarii publici Barcbinone regentisque scribaniam curie vicarii ejusdem civilalis in cujus posse diclus gerens vices vicarii banc (irmam fecit kalcndas Julii anno Domini millessimo CC. nonagessimo tercio. Presenlibus leslibus Guillelmo Pelro Burgessii el Berengario de Villafrancba. Et ideo Ego Bernardus de Aversone nolarius prediclus boc meum signum hic apposui -f = Ego Pelrus Aguiionis nolarius publicus de Tarrega boc Iranscribi jussi et meum signum feci +.

(Archives de la Couronne d'Aragon, Parchemins de Jacme 1". n» $287.)

PIÈCES JUSTIFICATIVES