BULLE DU PAPE NICOLAS V EN FAVEUR DE JACQUES COEIB
Du 3 des uones de mai 1451.
Nicolaus episcopus servus senrorum Dei, dilecto filio nobili ▼iro Jacobo Cordis, argentario régis Francia?,salutem et apostolicam benedictionem ! Sincère devotionis affectus quam ad Nos et Romanam geris Ecclesiam non indigne merctur ut ea tibi favo* rabiliter concedamus, per quae sublatis quibusvis dispendiis tuis.tuorum statui et indemuitatibus valeat salubriter proTÏderi. Cum itaque, sicut exhibita nobis nuper pro parte tua petitio continebat, tu, pro nonnullis tuis et aliis peragendis negotiis, cum quatuor galeris seu galeaciis per diversarum mundi parti uni maria uavigare et adpositas civitates, terras, ac loca ad Nos et Romanam Ecclesiam pertinentia personaliter accedere, seu aliquos ex infrascriptis, cum rébus, bonis et mercantiis aut pro emendis victualibus et aliis necessariis, transmittere intendas,
1 Cette bulle a été publiée en 1838 par M. Buchon, à la ûn du volume du Panthéon littéraire, conlenant les Mémoires de Jacques Du Cterctf et de Lefebvrc Saint-llemn, p. 664. — Elle fait aussi partie des Documents historiques publié* par M. Cliampollion-Figeac en 18 43, dans la collection île* Dot umeiits inédits sur l'histoire de France, t. II, p 470. — II est à remarquer que celte bulle est du mois do mai 1 et que Jacques Ctrur avait été arrêté au mois de mai 1451. 11 faut donc ou que la date de la bulle soit inexacte, ou qu'elle ait été délivrée pendant le procès comme preuve de l'intérêt que le pape lui portait, pour constater que d'autres licence* de ce genre avaient été précédemment accordée* à Jacques Cœur, comme relni-e; l'affirmait. Malheureusement pour lui , ces licences ne furent pas retrouvées en temps utile. Plus tard, les enfants *dc Jacques Cœur tirent faire à ce
PIÈCE N° fi. 437
sed id efOcerc pertimescas nostra licentia seu fiducia desuper non ob tenta. Nos tue et infrascriptorum tuorum securitati providere volentes, tuis in bac parte suplicationibus inclinati, tibi etGuilleimo Gimardi, Nostre domine Sancti Michaelis, ac Johanni de Villages, Magdalene, et Johanni Forest, Nostre domine Sancti Jacob i, necnon Gallardeto de la Fargor, Nostre domine Sancti Dionisii 1 galearum seu galeazarum patronis, dilectis filiis, eorumque scriptoribùs, subscriptoribus, comitibus et subcomitibus, marinieriis, sociis, nautis, aliisque ofûcialibus. galeotis, mercatoribus et eis servientibus ac quibuscumque in eisdem galeris existentibus, lalcis et ccclesiasticis, omnibusque aliis familiaribus negociorum gestoribus, factoribus et procuratoribus, ubilibet cornmorantibus, presentibus et futuris, ac cuilibet ipsorum cujuscumque status, gradus, ordinis, notabilitatis et couditionis, ac quotcumque numéro fueriut, ad portas, civitates, terras et loca quecumque ad Nostram dictam Ëcclesiam pertinentia, accedendi, ibidemque permaneudi, et pro libito recedendi, quomodocumque, quandocumque et quotiescumque volueris et voluerint, tam in personisquam in rébus et bonis an mercantiis omnibus, plene securitatis licentiam et validumque salvum-conductum, auctoritate apostolica et certa scientia, tenore presentium, concedimus
sujet une enquête à Rome, et il fut prouvé que plusieurs papes l'avaient, depuis 1446, autorisé à commercer avec les Turcs. On trouve dans le Procès de Jacques Cœur (Bibl. Imp. Mss. Fonds Saint-Germain, n° 572, p. 097 à 732) les pièces inédites de cette enquête, ainsi que la copie des bulles, également inédites, délivrées à Jacques Cœur: t° par Eugène IV, le G septembre 1446; 2° par Nicolas V, dans le mois d'octobre 1448. Je reproduis celles déjà publiées parce qu'elles sont plus complètes. Celles de Nicolas V commencent comme il suit : « Nicolaits, ctc.j dilecto filio nobili viro, Jacobo Cordis etc., tanta est tua devotio <]uavi ad Xos et Homanam geris Ëcclesiam ut semper nos reperies in (fraciarum erhibitione benignos etiam et libérales , etc » (Procès, etc.. p. 728.)
i Les mots en italique sont les nom» des galères qui appartenaient à Jacques Cœur; Guillaume Gimard, Jean de Village, Jean Forest et Gaillarde! de la Fargor, étaient des facteurs de Jacques Cœur. Chacun d'eux commandait sans doute une de se» galères.
pariter et indulgemus ; universos et singulos ad quos présentes littere nostre pervenerint, eorum série paternos affectos requirentes et hortantes in Domino, subditis vero nostris et galearum aliorumque navigiorum patronis, nccnon gcntium annigerarum nostrarum capitaneis, officiai ibasque nostris, districte precipiendo mandantes quatenns te et patronos ac ceteros snpradictos, et qnemlibet ipsorum cum galeris seu galeaciis aliisque narigiis, personis, rébus, bonis et mercantiis quibuscumque eonini per nostra maria, provincias, civitates, terras, loca, portus, flumina, pontes et passus quelibet, inveniendo, stando et recedendo, quoties venire, stare seu recedere ad quecumque loca, etc., te et alios supradictos, conjunctim vel separatim, transire contigerit, pro nostra et dicte sedis revcrentia bénigne commendatos habentes, tuam et aliorum supradictorum, Tel alicujus ipsorum personas, mercantias, res et bona, quavis occasione vel causa seu ad cujuscumque instantiam arrestare, detinere seu aliqua alia molestia Tel offensione afficere per se vel alios, directe vel indirecte, quovis quesito colore, occasione vel causa, non présumant sed potius bénigne tractant ac tute accedere , morari et recedere permittant, ac tibi et illis, necnon cuilibet ipsorum de recepta scorta, securo conducta et omni grata tractatione providere, ac victualia et alia tibi et aliis prefatis necessaria pro condecenti pretio vendere, prout a te et aliis supradictis eos requirere contigerit; ut exinde apud Nos et Sedcm ipsam possint merito commeudari prcscntibus usqne ad Nostrum et Sedis Apostolicc beueplacitum, ac 'donec et quousque hujusmodi beneplaciti revocatio tibi et cuilibet predictorum intimata fuerit; et posi intimationem hujusmodi per très menses valituris, non obstantibus privilegiis apostolicis, statutis quoqne et consnetudinibus, etiam municipalibus ciritatum, terrarum et locorum predictorum, juramento, conGrmatione apostolica vel quacumque firmitate alia roboratis. Quibus omnibus et singnlis, etiam si quis ad illorum derogationem de ipsis eorumque totis tenoribus, de verbo ad verbum, presentibus habenda foret mentio, quoad premissaexpressa, série expresse derogamus. Quidquid etiam si forsan tu
PIÈCE N* «. 43fl
et alii supradicti talia commisisses et commisisscnt propter quorum in premissis non expressionem ipse présentes de surreptione seu invaliditate aliqua valerent impugnari, ceterisque contrariis quibuscumque, nulli ergo omuino homini liceat banc paginam nostre conccssionis , indnlti, requisitionis , bortationis, roandati et derogationis infringere vel ei ausu temerario contra ire. Si quis autem hoc attemptare presurapserit, indignationem omnipotcntis Dei et beatorum Pétri et Pauli apostolorum, ejus se noverit incursurum.
Datum Rome, apud sanctum Petrum, anno incarnationis dominice millesimo quadringentesimo quinquagesimo secundo, tertio nonarum maii, pontificatus nostri anno sexto.
PIÈCE No 7.