‹ L'Afrique byzantine;Chapitre 3 sur 539 · PRÉFACE V · texte numérisé non relu

PRÉFACE V

une bonne grâce inestimable les documents, plans et dessins relatifs à plusieurs monuments que je n'avais pas eu Toccasion d'étudier directement; à M. P. Gauckler, directeur des Antiquités à Tunis, qui a libéralement mis à ma disposition quelques-uns des renseignements archéologiques recueillis par le service dont il a la charge. Mais il y a un nom surtout que je tiens à rappeler ici : c'est celui de mon ami René de La Blanchère. Chargé comme commissaire responsable de suivre cette publication, il a apporté dans cette tâche délicate autant de bonne volonté que de délicate courtoisie, jusqu'au jour où une mort prématurée et singulièrement regrettable est venue subitement priver les études africaines d'un de leurs plus intelligents, de leurs plus actifs initiateurs. Je dois remercier aussi M. A. Ballu, architecte en chef des monuments historiques de l'Algérie, qui m'a obligeamment fourni de précieuses informations sur Tébessa et Timgad; M. Saladin, architecte, qui m'a autorisé à puiser sans compter dans la riche collection de dessins et de plans exécutés par lui en Tunisie; M. Salomon Reinach, qui a gracieusement mis à mon service la carte dressée par lui pour V Afrique romaine de Tissot; MM. Hachette et C*^qui se sont empressés, ave^ une libéralité peu commune, à me prêter plusieurs clichés qui me faisaient besoin ; enfin et surtout M. Ernest Leroux, mon éditeur, qui a très aimablement fait accueil à toutes les demandes que j*ai eu à lui adresser, et m'a donné sans jamais hésiter les planches, les cartes, les

n Hli5TmRK DELA DOMINATION BYZANTINE EN AFRIQUE

fifi;iires que j'ai jngées nécessaires. Pour finir, je tiens encore a romt^rcior M. Port, étudiant d'histoire à la Faculté des lettres de Nancy, qui a accepté avec beaucoup de bonne grâce et rempli avec infiniment de soin l'ingrate et utile tâche de rédiger Tindex alphabétique des noms propres qui termine ce volume.

Liste par ordre alphabétique des principaux documents cités dans ce livre.

Agathias. Historia, éd. de la Byzantine de Bonn.

Anonyme. Traité de la Tactique (éd. K5chly et Rûstow, Griechisclie

Kriegsschrifstellery t. H, 2 Abt. Leipzig, 1855). Anonyme. Ilspl -coÇefaç (éd. KOchly et Rûstow^ /. c). Beladori (El-), publié dans le Journal asiatique, 1844. Gaesarii patricii epistolae [Mon. Germ. hist., Epistolae, t. III). Cassiodorus. Variarum libriXlJlUîgne, Patrologie latinCyi. LXIX). Cassiodorus. De institutione divinarum litterarum (Migne, Patrologie latine, t.LXX).

Chronicon Paschale^ éd. de la Byzantine de Bonn. Codex JustinianuSy éd. KrOger.

GoRippus. Johannis et In laudem Justini^ éd. Partsch {Mon, Germ.

hist,, Auct. antiq.y III, 2).

Corpus inscriptionum latinarum^ t. VIII et Supplément au t. VIII. Ati47Y;jtç <];u;((i)feX'^ç(GoMBEFis, Bibl, graecpatinim auctarium novis-

simum, t. I, p. 324).

£l-Bekri, trad. de Slane {Journal asiatique, 1858-1859). Epistola clericorum italoinim {Mon, Germ. hist., Epist., t. III). Epistolae Merowingici et Karolini aevi {Epistolae aevi Merowingici^

éd. Gundlach. Epistolae Wisigoticae, éd. Gundiach (Mon. Germ.

hist., Epist., t. ni).

EvAGRius. historia ecclesiastica (Migne, Patrologie grecque,

t. LXXXVI).

Facundus Hermianensis. Defensio, Adversus Mocinnum, etc. (Migne,

Patrologie latine^ t. LXVII).

Ym ÎUSTftmE DE LA DOMINATION BYZANTINE EN AFRIQUE

Ferhanïius CARtriAGiNiENSis. ScTipta (Migne, Patrologie latine,

U LXVIÏ).

/"otoh ifrîkîa, trad. Clierbonneau [Revue africaine, 1869). Fredegarius. Ckronicon (Historiens de France, t. IIj. FcLGENTii Vita (Migne, Patrologie latine, t. LXV). Georgu GvpnTi De.^crîptio orbis romani, éd. Gelzer. Gregobii Agrigentini Vita (Migne, Patrologie grecque, t. XGVIII). Gregoru MKGHipapaeepistolae.éd. Ewald et Hartmann (Mon, Germ.

hisL.^ Epist.^ t. J el II, et Migne, Patrologie latine, t. LXXVII). HiÉnocLES, Sfjnfcdf^mos, éd. Burckhardt.

HiLDËFONSUS. De vtrh illustribus (Migne, Patrologie latine,i. XCVI). HoNOR[ï papaïf Epistolae (Migne, Patrologie latine, t. LXXX). Ibn Ard-el HAKEttf, trad. de Slane {Journal asiatique, 1844, et Hist,

des iierbèrps^ l- J, Appendice).

Ibn Abzari. Batan (extraits dans Fournel, Les Berbers). Ibn Haukm., frad. de Slane (Journal asiatique, 1842). Ibn Kiuldoum. }Jin, des Berbères, trad. de Siane. Ibn Koteiha (dans Gavangos, History of the Mohammedian dynas-

lii^fi fti Spahi^ Londres, 1840, t. I, Appendice E). IsïDORUs HisPALENSfs. Chronicon; De regibus G othorum,kài, Momm-

sen [Mon, Germ. hist.. Script, antiquiss., XI, 2); De vins illus-

tnbm (Mî^ne, Patrologie latine, t. LXXXIII). IsiDonus Pacensis. Chronicon (Migne, Patrologie latine, t. XGVI). // in n rar in m An ton in i .

Johann ES Anteochenus (Mûller, Fragm. hist, graec, t. IV). JoHANNES B[GLARENSis, éd. Mommsen (Mon. Germ, hist,. Script.

anllq,, XI, 1).

JoiiANMEs Ephesius, éd. Schônfelder. JoHANNES EpiPiUNUE (Mùller^ /. c, t. IV). JonANNËs Malalas, éd. delà Byzantine de Bonn. Jean de NiKiOU, éd. Zotenberg (Notices et extraits des mss.,

t. XXIV, 1).

JoRDANES. Bomana, éd. Mommsen (^on. Germ. hist,. Script, antiq,^

Ju^ihw^.DepartihuBdivinaelegis(}A\gne,Patrologielatine,l.LXVlïT}, JusTiANiANi yovcllae^ éd. Zachariae de Lingenthal. JusTiNiANi iVoyt'///2e, éd. Schoell.

KUab-d'Aghani (Journal asiatique, 1844).

LISTE DES PRINCIPAUX DOCUMENTS CITES ix

Labbe, Sacroftancta concilia, éd. de Paris, 1671, t. IV, V, VI. Leontius Neapolitanus, Vita S, Johannis Elemosynarii, éd. Gelzer,

Fribourg, 1893.

Liber pontificalis Ecclesiae romanae, éd. Duchesne. LiBERATUS, Breviarium (Migne, Patrologie latine, t. LXVIII). Lydus, De magistratibus, éd. de la Byzantine de Bonn. Marcellinusgomes, éd. Mommsen {Mon. Germ. hist.y Script, antiq.y

Page 1