POURPARLERS AVEC LUTHER PENDANT LA DIÈTE
chiens \ conseiller théologique de l'archevêque de Trêves, lui offrit alors une dispute publique; mais il ne voulut rien entendre. Lorsque Cochl,Tus lui dit que s'il s'opposait ainsi au sentiment de toule l'Église, et s'il rejetait les conciles, c'était sans doute parce qu'il croyait avoir reçu du ciel une révélation particulière et divine, Luther eut un moment d'hésitation, puis il répondit : « Oui, ma doctrine m'a été révélée s. » Il déclara qu'il ne renonçait ni à écrire, ni à prêcher. Christophe de Schwarzenberg mandait le 25 avril au duc Louis de Bavière : « L'archevêque de Trêves m'a confié que Luther, dans un moment d'intime épanchement, lui avait révélé un profond secret. » Luther évidemment avait fait pressentir à l'archevêque l'appui que la chevalerie révolutionnaire promettait au < nouvel Évangile3 '.
1 Depuis 1520 doyen de Notre-Dame de Francfort-sur-le-Mein, Otto, 106 fl.
* Colloquiwn Cochliei cum Lulhtro llormatiw habitum (Moguntia1, 1 5 Î0 ), mis par écrit pridie idus Junii 1521... - Simpliciter ita interrogavi : Est tibi revelatum? Ille vero intuens me paullulum cunctabundus respoudit : Est mihi revelatum. Tum ego : lam negasti (dixerat enim paulo ante modestius : Non dico mihi revelatum esse). At ille : Non negavi. Rursus ego : Ecquis tibi credat revelatum esse? quo probas miraculo, aut quo id ostendis signo? Nonne quilibet posset hoc modo errorem suum defendere ?.. Nihil profecto audivi, quid ad hoc mihi responderit Lutherus. • En présence de plusieurs gentilshommes de la suite de Luther (voy. aussi la dépêche d'Aléandre dans Friedrich, p. 138), Cochl.Tus émit l'opinion suivante : » Dhputel tuto absque omni periculo. in su.) conductu, modo erant judices... quos nobis Caesar et Principes hic congregati dederint. « Luther reprit : « Sumptorum se judicem pueruin octo aut novem annorum. » > Kursus provocari eiim rogans, ut sub judicibus, quos Caesar et Principes nobis daturi essent, exactius mecum disputare velit, quia hic nihil ageremus, ipse album diceret, ego nigrum aut e converso; absque judicibus non posset verilas ista exquiri. Acquiesceret igitur (orabam) judicio, sine ullo periculo. Quainvis ego pœnam juris nollem recusare au! deprecari, si a judicibus condamnarer. Tum certe silentium erat, nihil comités, nihil astantes in me aperte diceliant. Lutherus autem ruisum veniebat cum judice suo, novem annorum puero. » — Alors eut lieu entre ces deux hommes un long entretien. ■ Prior cœpit Lutherus, placide multa commemorans, quae contingerant. Fatebatur quidem se conlra Romanum pontificem injuriis excessisse, indulgentias tarnen abolevisse, per quas fueramus decepti. Tum ego similiter benigne et fideliler ei respondi, intellexisse me pridie ex nuncio apostolico, quod non plus petaïur ab eo, ni« ut ea reoocet, quœ aperte sunt contra fidem et ecclesiam culholicam : de reliquis fore, Ut deputentur a Caesar e et Principibus viri docii, qui perlectis diligenler libris ejus, separarent mala a bonis, ut haec servarentur, 1 1 la périrent. Quod si timoré aut pudore inter suos aniplius degere nolit, Ca'sar et arehiepiscopus lrevirensis curaturi estent, ut alibi viveret quiète et honeste. » • ...Adjeci item, ut perpenderet clementiam Pontificis, Caesaris et Principum. Quo enim mitiori moilo posset secum agi? cogitaret. quod atrocissimas et antea nunquam auditas in sedem apostolicam injurias, summus Pontifex ei absque pœna velit reinittere, ut sedaretur ista turbatio. Quod autem indulgentias te penitus abolevisse, inquam, putas, falleris profecto, miment adhuc hodie in ecclesiis et manebunt etiam post nos. • — Sur cet entretien, voy. K. Otto dans le OEsterr. iiertetjahrsscltrifl für Kalhol. Theologie, 1866, p. 83-114. Cochlaeus revient plus tard à plusieurs reprises sur cette conversation, dans ses écrits de controverse. — Glos, und Comment, auf die 18 Arlickel, Bl. Cä, et Glos, und Comment, auf 154 Artichelu. Bl. F1 .I3.
3 Voy Jörg, p. 317.