XXXI. Item omnes in magna comestione comedanl in aulà el
theologi similiter in parva, casu necessitalis tantummodo praecluso. Et hanc necessitatein declaramus in tribus casibus videlicet.
dL> In inlirmilatis arliciilo, infirmis enini luillaiii leçem poniimis. .Sed voluimis eos piè et misericorditer perlraciaii, ilà qiiod pc)s>int in cameiâ comcdere, socios et alios ad se vocaie qui eis iaciant solatium et jiivamen.
XXXI (. 2" lleni in niinutione in qiia niinutus cum uno vel duol)us sociis in camerà poterit comedere per très dies.
3° Item in liospitibus si sint laies quod pro ipsis aula debeat praelerniitli ; de qnibus sic dnximus ordinandum, videlicet quod nullus propter fanudum aul personam uno socio comunini donuis niinorem, dimittat aulani, nec propter œquales nisi sint tôt quot ipsis non possit societas tune recipere competeuter, si autem aliqua vel aliquae venerabiies peisonae supervenerint, de quibus domus vel persona adducens possinl lionorem vel commodum reporlaie, duci poterunt ad camerani coniesturi. Et poterit socius adducens eos, convocare aliqueni vel aliquos socioruni ad deferendum eisdem, et habebunt socii de domo in omnibus casibus praedictis secundum taxationcm dispensatoris et coadjutorum suorum potus et cibi débitas portiones et residuum quod ultra babebit, persolvat.
XXXIII. Item quicunique adducere proposuerit plures bospites ad prandium vel ad cœnam, hoc dispensa tori vel clerico domus significet antequam cibaria praeparentur. Alias nibil habcbit pro bospilibus, nisi abundanler cibus remaneat post completum servitium sociorum ac famulorum,
XXXIV. Item recipientes bospites in cameris tempestivè sibi de omnibus provideant, ne per ipsos in officio famulorum communitalis servitium perturbetur.
XXXV. Item pro bospilibus omnia solvant ilà quod communitas non laedatur.
XXXVf. item eorum fragmenta pro beneficiariis clerico domus reddantur.
XXXVII. Item nullus bospes ultra seplem dies maneat in domo absque licentia provisoris.
XXXVIII. Item nullus adducat sœpè socios ad potandum super communilatem sociorum, et si hoc fecerit secundum arbilrium dispensatoris persolvat.
XXXI X. Item nullus adducat extraneos ad spéciales congregationes sociorum pro suis nccessitalibus ordinandis,
XL. Iiem nullus deponat imniunditiam infrà domorum continentiam, lusi in locis ad lalia deputatis.
XLI. Item nullus comedal in villa, nisi cum personis et in locis bonestis.
XLll. Item soli jacentes in villa el i)raL'ciput' illi qui jacebunt in domo solvant bursam cum cxcessibus, non obstante, quod sa-pius, vel per lolam liebdomadam comederint extra domum, ut a frequentia talium comesiioMum arcc.intur, sed si (juis in parle septimanae extra viliam l'uerit, solvel i)ro rata pro qua fuit in villa velul hospes.
XLTII. Item pro omni liorâ prandii, vcl cœnae clcriciis domus pulsabit ad canipanam parato cibo, et lune dispensalor débet vcnire ad dispeiisandiim et isie ciijns inteiest ad mensam beiiediceiulam sub pœnâ trinni denarioriini ; et tune stalim facta benedielione ad mensam proeedant, nec ille eujus inteiest légère vel Tu antem dicere propter supervenientes taidius diceie. Ta autein dimiltat, ne unius, vel plurium expeclalio fiât pluribus onerosa.
XLIV. Item <\m pulsala campana in domo fucrit cl ad mensam non venerit, niliil babeat nisi panem, exceplis tribus easibus antc diclis; si aulem extra fiierit et veneril cilo post inlroilum ad mensam eomedat eum abis. Vel non babeat nisi panem, si vero post médium eomeslionis veneril, sufTicienlem portionem sii)i lril)uat dispensalor; si vero posl inceptionem gratiarum, niliil babebil nisi panem bora parvi prandii el die jejunabili. .Sed in die non jejunabili pro magiio prandio panem babeat atque vinum. Sin cilo venerit et non eomcderil, voiunins nibiloiiiinus quod rationabilis cireà boe exeusatio admiltalur, (|uae in sequentibus easibus explieatur, pula si veniat de leclionibus vcldispulationibussuae facultalis,sermonibus vel ordinibas eeiebralis, vel de extra villam causa uecessilalis non ludi, vel de societalis negotiis pertraclandis.
XLV. Item quod à festo Omnium Sanctorum die jejunabili usque ad quadragesimam non comedatur in aulà, donee omnes leeliones et eoUatio, si fueril, lerminentiir.
XLVi. Item quod à Pascbate usque ad Pentecosten pro diebus scholasticis ordo convivii parvi de mane ad vesperam non muletur.
XLVII. Item nullus in villa jaceat extra domum snb pœnà medietalis bursae nisi de licenlià prioris, vel posl faclum, coram ipso sufficientcr se excuset; prœcipuè nullus ad lioc assueseal sub prenâ privationis, caeterijm si post inbibitionem id commiseril, idem cxpellatur. Item slatnimus de tardé venieiitibus vel nimis manè à domo recedenlibus modo indebito et suspecto.
XLVIIl. Item exborlandi sunt socii per praesidentes prœdiclos, ut variant bini et bini per villam; ne de eis mala snspicio oriatur,
XLIX. Item quod non portent vestes notabiles, vel sotulares decisos vel laqueatos, sed boneslum babeant luibitum et decenlem.
L. Item quod semel ad minus in bebiloinada in utraque domo dispiiletur de quaestione ad domum el socios pertinente.
LI. Item quilibet jurabit libros domùs sicut sucs fideliler custodire, nec extra domum alicui commodare.
LU. Item quod nullus millat extra domum vasa socielatis sine licenlià conservanlis.
LUI. Item in deliberatloniiius socielatis nullus dicat aliquid nisi à présidente in eongregatione primilùs requisilus. El lune dicat pacifiée, et tune nullus verbum suiim inlerrumpal.
LIV. Item nullus socius de novo ad domum veniens inlroilum faciat nec in eamerà, nec in aulà, nec vinum det ultra iiiiam cliopiiiam pro quolibet socio de pretio mcdiocrl. Si quis tamcu vcUet
liberaliter infrà viginti solidos dare pro scyphis argenteis ad iisum societalis doimii acquirendis, lioc cum patieiilià toleramus.
LV. Item accedentes ac recedeiUcs ad domum et à domo vinum minime propinai)uiU.
LVI. item taxam prsedirtam emendanim pro artistis, intelligimus, voliimns super tlioologos dn|)licari cum majoris discretionis esse deljeant, eorum culpa sccuiidum lioc est ampliùs punionda.
LVIJ. Item in omniijus pœnis prœdictis ad pœnam privationis comminatis provisor et prior poterunt piivationem exseqni, vel secundum eorum prudentiam commutare, ac etiam mitigare, sed pro uno miligalio locum non liabeal, nisi semel; et omnia praedicla pro utràque domo inteliigimus observanda.
l-VIil. Verum pio tbeologia sic diiximus observandum, quod quilibet Bihliam cum SententHs habeat si poterit bono modo.
LIX. Item quod sic à principio prolicere stiideat quod infrà septimum annum inclusive iiabilem se reddat ad praedicandum per viilam et legendum minores cursus suos et Sententias anno decimo consequenler, allas exi)ellatur, nisi causa légitima excusetur quae sufliciat provisori et priori domus.
LX, Item districtiùsinhibemus, ne propter hoc aiiquis incautè se ingérât ad legendum, nec unquàm aiiquis de domo légat aut praedicet, donec per eosdein prorisorem et priorem cum consilio duorum vel triwn scniorum de domo ad hoc habilis judicetur.
LXI. item staluimus, quod aiii socii de domo, lectoribiis de eàdem domo déférant diligenter propter collegii honestatem, et in eorum defectibus quos perceperint ipsos amicabililer advertere facianl et procurent, idem qiiœ circà l'redicatorem per i'riorem volumus observari; permittimus autem quod luijusmodi lectores in principio et fine lecturse suae, si velint, dent societali potum amicabileiM ; ità tamen quod ullrà chopinam vini |)ro quolibet socio non ascendat.
LXII. Caelerum pro ariistis staluimus, quod quilibet librum de qno audierit, sibi a principio ordinarii procurât et illum principali domus ostendat.
LXIII. Item quod quilibet sic studeal, quod intrà quinquennium à Priore theologorum et principali artistarum dignus licenlia judicetur.
IjXIV. Item quod pro dcterminatinnibus eorum, licentiis \el principiis non adducant ad domum turbam, nec faciant potationes, vel convivia, nisi modica si voluerint, et sécréta cum licentià Provisoris.
LX\'. Item nec aliqui de domo vadant de nocle ad choream vel processionem nationis.
liXVI. Item volumus, quod nullus eorumdrni inferius vel superius iiilret examen sine licentià l'rovisoris, ne per ejus repulsam alii scandalum patiantur.
liXVIl. Idem volumus in theologis in eorum presentationibus observari.
LXVIII. Insuper in domo cmnt ofliciales alii a praedictis, scilicel Provisor, prior, procuralorcs ot principalis.
LXiX. l'^ligetiir vero provisor iiiposternm per liiiiic niudiini, Tlieologi octo pra-dicti de quatuor praedirtis diœcesiijiis i)ursas de bonis diclîE domus rt'cipientos. infrà quindt'cini dics, excepte vacationiim tempore, a Icnipore notilia^ niorlis iiostra' seu a t(Miiporc mortis vel aniolionis magistri ûklx donins virnin, idoncum, discretum el veiierabileni, duntaxat de iNormauià oriuntluni eligant in niagistruni et ipsum priosenlent approijanduni canccliario l'arisiensi qui pro tempore fiierit et anli(|uiori niagislro sa'culari in tlieologià regenti de natioiie Nornianoruni. si quis sil, alioquin alii aniiqiiiori magislro s;ecuiari in tlieologià regenti cujuscunique nalionis tiiorit. ac rectori universitalis, qui pro tempore eril, qui si in approbalione praesenlali discordes fuerini, stclur majori parti coriundem. Si vero in eligendo magistrum vota sua in duos vel phu'es diviserint, ille pr;rlicialur in magislrnm qu'^m major pars omnium dicloriim duxerit eligendum, dum tanien idoneus reperiatur ab ils vel à majori parte eorum quibus fuorit prieseutatns: si vero ])lures sinl electi liabentes œqualem numerum eligenlium, aut nullus reperiatur qui liabeat majorem partem omnium tbeologorum, tune ille accipiatur in magistrum de IVormanià, quem dicii approbalores aul major pars eorum magis idoneum repulabunt. Si vero praidicti très approbatores simnl interesse in priiemissis non possint vel non velint, duo ipsorum si concordes tuerint, alioquin ille cum quo episcopus l'ariensis, ad quem recurrenduin erit, aul pro quolibet absente, vel se absentante, qui pro tempore erit, per se vel per alium concordabit praemissa exequatur. De tempore vero vacalionnm, si lune electionem evenire contingerel, usque ad festum beati Dionysii eligere différant, et tune inl'rà octo dies eligant prout superius est expressum.
LXX. Item ordinamus, quod prœdicti très approbatores dictum magistrum valeant aniovere, quoties provisioni diclœ domus praedictus vidpbitur aut remissus aut inutilis.
LXXI. Item slatuimus. quod si dicIi sludenles in tlieologià infrà tempus eis taxaluni magistrum non eligerint, poteslas eJigendi illà vice ad approbatores devolvatur, qui de JNornianià duntaxat élisant, ni superiiis est expressum.
LXXU. Item voluinus quod nullus prœdiclorum theologorum in praedicta eleclioiie expectetur, sed pro quolibet absente uniis aiius Iheologus, si in dumo de diœcesi absenlis invenlus fuerit, vel alius senior anistarum die eadem diœcesi assumatur, et erit ejusdem oflicium provisoris scbolares praedictos recipere, corrigere, et quando apparebit ralionabile, in subsidium i)auperum aliquid de bursis convertere ditiorum. Causas dictorum scliolariiim el iiegoliorum utriusque domus coram (juibuscunuiue judicibus per se vel per deputalos ab ipso lideliler gerere et in eaileris necessitalibus eoruindem sollicité xigilare. Kt lenebit idem provisor eleclus, vel approbalua oUicium doiiec ces^erit, vel decesserit, vel ralionabiliter
deponatur, vel alibi quàm Parisius causa morae contrahende duxerit se Iransfeiie. Undô circà liaec statiiimns, qiiod qiiàciimqiie ex causa cxlrà Parisius ultra dimidium anniini continué fiiciil, oflicium ejns vacet, et ad electionem allerius Piovisoris secnndùm formam jàm expressam procedatur,
LXXIII. De piioris vero electione sic statuimus, ul unus de dictis Iheologis ejusdcni doniûs, vel de coniniorantibus cum iisdem per dictum magisirum et theologos ipsius donius, aut majoiein parlem ipsoruni in ejusdem domîîs i>iiorem in festo Sancti Lucse annis singulis assuniatur et magisiro praesentctur; et si conlingeret eum cedere infrà annum, vel decederc, alius ioco ipsius pro residuo teniporis infià quinque dies eligatiir, (pii de niissis, praedicationibiis, jcjuniis, dispulationibus, Icctionibus, et collationibus inter ipsos theologos et artislas faciendis, festis Sanctoruni, servitiis niorluoruni et consimilibus ordinct et disponat. Ad ipsnm quoque speclabit socios in mensà de honeslà viià exhortari, uecessaria socioruni in mensà, vel alias cum videiit opportunum, propanere : hoc proviso quod congregationes non i'aciat post vinum, deliberationes sociorum exequi per se, vel per illos quorum intererit; socios delinquentes cum provisoie conigere, pœnas commissas à theologis exigere et levaie et in diebns soiemnibus in emendationem victus conveitore sociorum.
LXXIV. Item qnâlibet die veneris suinmam bursarum bursalium sociorum et qualibet die dominicà procuratornm misias et receptos in papyro scribeie, et in fine anni snum scriptuni contra scriptum procnratoruni ad computum donuis allorre.
LXXV. Iteni qualibet hebdomada domum artistarum visitare et in unâ disputalione ipsonuu prœsentialiter interesse. Et in manu istorum dnorum provisoris et prioris promiitet qnilijjet de ulràque domo obedientiam in licitis et honestis l\ sno receplionis principio exliibere, et liabebit diclus Prior in qualibet hebdomada ultra alios viginti denarios pro reverenlià status sui.
LXXVI. Procuratores etiam majores eligentur infrà quatuor dies postquàm novus l'rior eril creatns, et duo niagni Procuratores unus de tlieologis et alter de arlistis per magisirum et communitatem theologorum assumantnr, qui assunqUi jnrabunt coràm magislro et priore ac tlieologis dictte donuis, quod huclus, leditus, obvenliones et omnia alla <iua3 ad corum speclanl officium, cnslodient diligenter et fitleliter dispensabunt et prœlermittenl inulilia, et utilia pro viribus procurabuiit ac (ideliler bis in anno videlicet in mense aprilis et oclobris imnicilialè sequenti, scilicet Procurator theologorum in niagistri et Piloris ac theologorum dictœ domûs prœsenliâ, et i)iocuralor arlislarum in magislri prioris et sex antiquioruni artistarum prœsenliâ com|)ulal)unl. Kl (juod compula sic lacla domus una cum stalu diclu; domns dicliis magisler pnediclis a|)pr()baloribus summariè seu in grosso lenebilur reporlare. et polerunl isti si benè se habuerint, conlinuari in fine anni siii et cum praediclis ad cos spectabit quod capcllœ vestimenta et alla bona
servabunt, et eidem capellae de ceia et olen Pt uttiqiie domui de necossariis providebiiiit, et récipient oinnia doiiuis debila et iei;ata, et babe!)iint isti super grossum domus qiiiliix't terliaiu partem biusie de domo siiâ pio ipsorum pœnà et laboie in quàlibet bebdomada capiendani.
LXXV[[. iMimt praeter bos duo abi Procuratoros in qnabi)et diclaruin doniorum, qui eHgentur in fcsto beati Joannis Baplislœ, et tenebunlur domos de vinis circà vindeinias, et de iignis circà augusluni proviclere, ità tanien quod prior pi\T'(bclus aHquos socios depiitabil cuni illis ad enienda prsedicla et erunt in solidiiin peiicula viiioruni eniploiuni et lucrum si quod t'ucril in ibis super socielatem siiniliter et bguoruin.
LXXVIII. Item statuinius, quod annualim circà Puri(icationem fiât collecta super socios pro solvendis in aulà rousumpiis, et deperdilione vinoruni, si qua fuerit et renovatione mapparnni et talium, sicnt est in Sorbonà lier! consuetuni et etiam pro locagio famuloruni et illam colliget Prior ab utràque domo et illam tradet Procuratoribus antedictis.
LXXIX. Ilem quilibet tenebitur eam solvere infrà octo dies postquain inler socios fuerit ordinalum sub pœnà substractionis iinrsarum.
Item volnmus, quod vina tradantur ad bursam in aulà et ad rotulum in camerà pro pretio laxationis sociorum.
Item volumus quotl rotulus uniuscujusque dolii immédiate, cuni exbausium fuerit per clericum domus tradatur iu unà domo Priori et in alià principali qui Ipsum colligent Procuratoribus rel'undendum, lucro tameu si quod fuerit pênes eorum quemlibet reservato, et tenebilur quilibet solvere infrà octo dies sicut dictum est de collecta, et liabohunt isli duo procuralores pro labore suo quilibet scxtani partem bursœ domûs suœ quàlibet bebdomada capiendam.
LXXX. Cum praedictis prsecipimus quod principalis domus artistarum à Provisore et Priore praedictis sibi delur annuatim aut à Provisore comnninicato lamen ipsius Prioris consilio iu liàc i)arte. Officium autem ipsius crit in collegio arlislarum praesidere pro suo tempore, in disputationibus, et iu meusà disputationes assignare et tenere, silentiiim competens cusiodire, Provisori et Priori suprà dictis statum societalis et sociorum referre et bursas iu di(; veneris scribere, similiter misias et receptas procuratorum iu die Dominicà cum Priori et all'erre ad computtun scriptum suum, et babebit quàlibet bebdomada sicut procurator domus suae, el jurabunt isti omnes officiales quod oflicia sua lideliter exercebunt.
LXXXl. item statuinius ut prœfali tbeologi et arlisla" arcani unam communem babeaiit, quà litterae acla et munimenta qu;elii)et ad domos spectantia, ac pecunia pro emendis reditibus seii lil)ris ordinala et alla grandia lideliter reponantur, et eadem arca très claves babeat, quarum unam magister domus, et Prior aliam, et major Procurator artislarum tertiam custodiant et conservent. Verum collecta pecunia de reditibus et obvenlionibus quibuscumque
tlictie donius in aliâ arcâ habenle très claves per magistnim et per dictos procuratores coiiservelur sollicil^ et sicut piœmiitilui' dispenselur.
liXXXIF. Item statiiimus, qiiod de oiiiiiibiis libris, utonsililjiis aliis qiiihiiscumqne coiiiniiinibiis làni tlieolo^is qiiàm arlislis (iat inventoriiim, quodet singiilis aniiis prima seplimana qnadraj^esima? (iat ostentio praemissoiiim piaîscnlibus, magistio. Priori, Prociiratoribus, et tbeologis diclae domiis, et fiai coinparalio ad inventolium de diclis rébus factum, et si contingat ali(iiiid deficere diligenter reqiiiratur, et si quidde novo liierit acquisiliim, in inventoriai lideliter reponatiir.
LXXXIII. item statuimus qund omnia nostra statuta bis in anno sciiicel in festo Omnium Sanctoriun et in caliiedra S. ['elri coram omnibus sociis utrinsqiic domils et l'riore legantiir.
IjXXXIV. Item l'rior et principaiis de famniis ulrinsque domûs providebunt et liabebimt siiiariiim suiim quiiibel in oflicio secundum (axalionem Icgitimam eorumdcm, et ter in anno in i'eslo Omnium Sanclorum. Nalali, el i'asciiaic (iat per provisorem inqiiesta super eos qui de corum su(ricientià vel insnfllcienlià inquiret per socios et eos retineri faciat, vel expelli secundum qnod invenerit eos dignos.
LAXXV. Inliibemus autem cuicumque fuluro Provisori, vel magislro, ne nojtras ordiiialiones praeilictas, vel aliquam earum revocet, vel immutet, nisi forte imminente utililale totius societatis prœdictae ad requeslam omnium sociorum ; et lioc fiât duntaxat in niedio anni mense januario, vel decembri.
LXXXVl. Volumus insuper làm propter periculuni amissionis prœsentis instrumenli, quam propter observalionem praedictorum, qnod quilibet otlicialium superius noniinalorum praesentium liabcat copiam litterarum. In quorun» omnium el singulorum testimonium sigillum nostrum praesentibus duximus apponendum.
Actum in Craslino Nalivitatis beatae Mariae Virginis, anno Doniini
Approbation de l'évêque de Paris donnée en 1312 à la fondation du collège d'Harcourt.
(Voir chapiti'c ]I, p. 8t.)
Universis présentes lilteras inspecluris, Guillelmus permissione divina Parisiensis l^piscopus saUitem. Devotionem laudabilem sanctumque propositum Ueverendi in Clirislo Palris Domini Roberti l>ei Gralia Conslanciensis Episcopi instituentis de novo et inslituere ad'ectanlis \n brevi viginti quatuor, videlicet sexdecim
in artibus et octo in Theoloçjica facultate scDlares in domibus que comnniniter Domus Ahrincemes vocaiitiir in vico Sancti Cosme Parisiiis prope porlam, que porta Inferni viili^ariter niinciipatur situalis : qiias noniine execiitorio testamenti bone îuemorie Radulphi de Haricuria fratris siii, qnondam de Constantiiin in Kcciesia Constanliensi Arcbidiaconi acquisivii : ut inibi dicti scolaros juxta ordinationes ejusdem Episcopi super hoc éditas et fadas, cohabitantes convivant. Ad quorum quideni scolaiiuni convictum ibidem idem Kpiscopus ducentas libratas l'arisienses annui ledditus amoitizatas deputavit, assi^navit, ac etiam oïdinavit, sub cerlis ordinationibus et statiitis super hoc editis ab eodeni, quantum in nobis est et possumus confovere volentes; attendentcs insnper pcr premissa cullum divinum et inde polissime Iruclus Ecclesie pululare, quod totis visceribus preoptamus, cohabilationPin. et conriclum dictoniiii scolarium tain eleclorum quain eligendorum ne: non et aliorum, si (jiios ultra dictiim numerum uUerius eligi contingcret in diclis domibus, acquisiiionem dictaium domorum et reddituum, ac deputaiionem et assi^nationcm eorumdem ad usum predicium, juxta ordinationes ab ipso lipiscopo jam factas et in futurum rationabiiiter faciendas quantum in nobis est et possumus auctoiitale onhnaria laudamus, ratilicamus, approbamus, ac eliam lenoie presenlium conliiniamiis jure nostro et Ecclesie nostie l*aiisiensis in posterum semper salve. In cujus rei testimonium sii^illum nostium presentibiis liiteris duximus apponendum. Datnm anno i»omini millésime trecentesimo duedecime, die Jevisante festum nativitatis Joannis Baplista^
Bref du pape Clément V en faveur du collège d'Harcourt en l'an 1313.
(Voir chapitre II, p. 86.)
IHploma Pontificiam pro sacello veiierabilis Collegij de Haricuria.
Clemens Episcopus servus servorum Dei dileclis (iliis Mapistro et Collesio scolarium domus de Haricuria i'arisiensis salutcm et apostelicam benediclienem. JMeruit vestrae devotienis aU'ectus, quem ad nos et Homanam gerilis ecclesiam, ut petilienibus vestris, quantum cum Deo possumus, laverabiliter annuamus. Vestris itaque in bac parte supplicationibus inclinati, ut vos in Capella seu Oraiono domus de Haricuria Parisiens! divimun eHiclMm. diurnum
