Archives nationales, M. M

2. Cette deuxième pièce ordonne la mise à exécution de la prcniicrc.

(loctissimoriim magistrorum Ludovici Picquelin piloris, et bursariorum collcgii [Iarcuriani fundali in famosa Univeisitate Paiisiensi, nos, notarii, auctoritate apostolica veneiabilisqiie ciiriai cpiscopalis Paiisicnsis, jurali, recepti et immatriciilali subscripli, ad praefatum collegium contiilimus, ubi, invocato divino spirilii, missaqne in ejiisdem collcgii saccllo celcbrala, pulsata lympaiia convcnerunt expresse ad sacelhim affali niagistii, Ludovicus Picquelin, prior et bui'sarius, ac Giiilleimus Leschassier, Adrianus Behotte, Bertrandiis Le Got, alqiie Alexander Le Grand, dicti collegii biirsarii, de numéro ocio bnrsariorum voccni deslituendi et eligendi provisoreni ejiisdeni collegii IIarcuriani babentium. Eoque lempnre , designatiis prior, videns et animadvertens magistrnm Rodolphum Nepveu, niagno cuni bonore ei dixit, nullani voceni necjue pricsenliam in comitiis et congregationibus per bursarios collegii faciendis babere, ibique esse facienda a bursariis ex tempore, secnndum niandatnm nobiliiini et egregiorum virorum, dominoruni Joaunis du Vivier in Filiatu l'arisiensi consiliarius insignis, ecclesiae et alnia; Universitatis Parisiensis cancellarii, Caroli Le Rouge, praefata! Universitatis rectoris, et Joannis Tourneroche, sacrae facultatis ibeologi» Parisiensis doctoris et scindici, comilia et congregationem, eain ob rem, ipsiim Nepveu exoravit qtiatinus a sacello discedere, eisdemqiie bursariis locum cedere dignaretur. Quod cum ipse Nepveu facere noiuisset, idem prior, suo et bursariorum nomine, ad evilandum scandalum, prolestatus est bursarios in aula comnninitatis aut sacello extra majus altare constructo, comitia et congregationem suam pro bac vice esse facturos, et ita valitura fore et esse comitia et congregationem, ac si in dicto sacello et loco majorum ac solilo fuerint. De quibus, idem prior, sno et bnrsariorum nomine, actum petiit a nobis, quod conccssimus; et quia, iterum atque ilerum eundem Nepveu rogavit ut exiret, neque exire voluit, virtute protestationis et concessionis actu, idem prior, cum alTatis bursariis et nobiscum, prœfatam capellam, magnœ capellœ annexam et contiguam loco designato ad iacienda comitia ac congregationem bursariornm relro majus altare majoris capellaniae intravit, clausaque janua, mandatum nobilium et egregiorum virorum dominorum Cancellarii, Hectoris et Scindici decrelorum spu airestorum supremi senatus Parisiensis clausulam incipientem : Que ausdictcs charges de supérieurs, etc., latorum pro régula seu reformalione Universitatis Parisiensis de diebus décima tertia augusti millesimo quingenteslrno sepîuagesimo quinto et vicesima septembris millesimo quingenlesimo septuagesimo septimo factorum et pronuncialornm, decrelum, seu arreslum magni régis consilii, de décima quarla martii, anno Domini, millesimo quingentesimo nonagesimo oclavo; cum signilicatione a nobis notariis subsignalis, illis besterna die l'acta, de verbo ad verbum, alla et intelligibili voce perlegil. Ouibus j)orleclis, dixit mandaio diclorum dominorum fore et esse parenduni cui annuenlcs ouuies et singuli bursarii exccpto l^erlrando Le Got, dixerunt se esse paratos ad parenduni, et exccu-

tioni esse mandandum, non obstante oppositione affati Le Got snbsigiiala et a nobis recepta. Tuuc idoin Prior, onines et singiilos alTatos bursarios, liiculenta oratione bortalus est, qualinus ex tempore super depositionis declaralioiie de ollicio piovisoris dicti collegii nupcr per dictum Nepveu possesso, nunc occiipalo conlia staluta dicli collegii et arresta suprcmi Kilialus, delibcnucnl. Qiio aiulito, designatus Leschassier. alla et intelligibili voce dixit, afTalnm Nepveu, ipso pure et facto, virtiite l'inidalionis collegii decretonini supremi senatiis niagniquc coiisilii. onini honore, dignitate et auctoritale provisoris ipsiiis collegii destiluliini et privatiim, et ideo, quantum ad se attinet, eundem Nepveu destituluni esse et privatuni declaravit. Cui declaralioni deslitutionis, omnes et singuli praefati bursarii, eundem Nepveu destilutum et privatuin, uno consensu declararunt, excepto allato Le Got, qui iternm se opposait et actum pctiit suae opposilionis, quem concessimus ei; nonobslanle qua oppositione. aiTatus prior. nomine bursarii, eundem Nepveu destitutum et privatuni declaravit et virtute declaratiouuni priflatarum, consensit ipsum Nepveu esse destitutum et privatuni omni honore, dignilate et auctoritute provisoris dicti collegii IIarcuriam. ilis faclis, idem prior bursarius exposait iisdeni bursariis de numéro octo bursariorum vocem et potestatem eligendi babentium, très a collegio, urbe et academia Parisiensi, ubi debent actualem et personalem residentiam abesse, nec brevi tempore statutoque illis die ad prestandum cligendum provisorem inveniri posse, neque ad coliegium repeli prœsertim, cum sit expresse positum in sialutis dicti collegii, ut in electione provisoris. nullus bursariorum expecletur, sed pro quolibet absente, alius subslilualur. Ideo œquum ei videri in electione facienda, alios très in supplemenlum pro consilio et sine praejudicio juris octo acqnisiti, ac ita quod jus eligendi in futurum acquirere non possint propter consilium acceptum et datum fore et esse rogandos, ut élection! interesse dignarentur. Cui pra?fati quatuor bursarii annuentes, ipse consensit fore et esse rogandos magistros 'l'bomam Gallot doctorcm et primarium dicti collegii, Joannem Papavoyne et Jacobum de la Vigne, ejusdem collegii bursarios, de numéro octo non existentes. Qui très rogati advenerunt; et iterum, clausa janua, ipse prior, eloquenli oratione, perlectis iterum aita voce prœdictis niandato decrelis supremi senatus et olici (sic) cum significatioue nostra, exposuit destituluni et dcpositum esse ab omni honore dignitate et auctorilate provisoris dicti collegii niagistrum Rodolphum Nepveu, et ideo, non esse utile, neque opportunum collegio et communitali bursariorum, diutius provisore orbari ; inio, ex tempore ad electionem provisoris dicti collegii esse providendum, ne defectu provisoris, coUeginm et communitas bursariorum dispendium et detrimentum patiatur, humilitcr supplicando suos conbursarios cum rogalis bursariis tribus pro consilio ut délibéraient de electione facienda. Oui omnes et singnli bursarii, tam de numéro octo, quam rogati, inter se deliberatione liabila ne diutius orbatum et viduatum remaneret colle-

gium de persona provisoris, et communitas bursariorum censuerunl et ordiiiarunt ad clectionem fiituri provisoris esse procedcnduni, idquc facicntes, prostratis genibns, olevatisque in cœliim ociilis et manibus, dévote liymniim Veni Creator decanlanint. Quo l'ado, idem prior hortatiis est eleganli oralione, ut neque amoie, neque fuvore eligerent, sed quem dictarel divinus Spiriuis, suggereretque, oiiiindum de Normauia, viriim pium, catliolicuni, sapientem et studiosoium amatorem, de quorum numéro nuUos esse in accademia et inler eos clarcre nobilem et egregiuni virum pielate et doclrina, percelebrem dominuni Turgot. Quibus narralis, affatus Leschassier eundem Turgot elegit in provisorem dicti collegii IIarcuuiam. Adrianns Behotte elegit etiam Turgot; Bertrandus Le Got se upposuit eleclioni, suamque oppositionem signavit. Alexander Le Grand eundem Turgot elegit. Joannes Papavoyne se opposuit et subsignavit oppositionem. Thomas Gallot elegit Turgot et Jacobus La Vigne neque eligere, neque nominare voluit, sed ad pr;efatorum dominorum mandatum se remisit. His factis nominationibus et oppositionibus, praedictus dominus prior pro se et virtute suas bursœ eundem Turgot elegit et conclusit tanquam prior ipsum Turgot fore et esse provisorem dicti collegii. De quibus prœmissis omnibus et singulis, prœfatus prior, suo nomine et bursariorum, petiit a nobis subsignatis notariis, sibi et omnibus bursariis ac aliis quorum interest aut intererit, unum aut plura, publicum seu publica, instrumentum seu instrumenta fieri atque tradi, quod concessimus. Aclum in dictis locis, anno, die et mense quibus supra. Et ex tempore, dictus prior, suo et bursariorum nomine in dicta capella, priefata omnia all'ato Rodolpho Nepveu sigriificavit ne imposterum dignitate, auctoritate et potestate débita et attributa provisoribus dicli collegii uteretur, sed cederet locum et discederet ab administralione et locis debitis provisori et restitueret statula ipsius collegii cum omnibus ad collegium pertiiienlibus, apud se, vel in sua potestate existentibus, et ubicunque posilis; de quibus dictus prior, suo et bursariorum nomine, a nobis petiit actum seu acta sibi et omnibus quorum interest aut intererit, fleri et tradi ; quod concessimus eodem in saccllo, anno, die et meiise quo supra.

Broiet, promotor et notarlus publicus. Bemansit minuta apud Almani.

GiLLEBERT, uotarius publicus, inunatriculatus.

ÉLECTION DU PROVISEUR AU COLLÈGE DlIARCOURT.

L — Mandement du chancelier de léglise de Paris Jean du Vivier, aux prieur et boursiers du collège dHarcourt d'installer Georges Turgot, comme proviseur dudit collège, portant approbation de son élection par l'Université et la nation de Normandie (1598).

(Document inédit. — Voir chapitre IV, p. 2i0.)

Kos Joannes du Vivier, doniini nostri régis christianissimi, in suo supremo (iliatu Parisiensi, consiliariiis, insignis Ecclesieet aime Universitatis Parisiensis cancellarius, ejusdemque ecclesie Paiisiensis canonicus piebendatus; Carolus le Rouge, predicte Universitatis rector, ac Juannes Tourneroche, sacre lacultatis Iheologie Parisiensis doctor et scindicus, siiperiores et reformatores famosi collegii IlARCURiANi, in prefata Universitale fundati, universis présentes litteras inspecuiris, salutem in Domino. Nolum lacinuis, qiiod hodie, presentata est nobis electio provisoris prefali collegii IIar- CURIAKI, qua constat nobis priorem et quinque biirsarios vocem electivam liabentes,vocatis proconsilio ad electionem tribus ejusdeni collegii bursariis propter absentiani ab academia et urbe Parisiensi aliorum trium, discrelum virum, magistrum Georgiu.m Turgot, in sacra pagina licentiatum, de Normania oriundiim, elegisse. Qui quidem Turgot, a nobis, omni cuin honore et humiiitate, personaliter requisivit et supplicavit quatinus dictam electionem de se factam, ratam et gratam habere dignaremur. Cui requisitioni et supplicationi annuentes, perpensa et considerata ejusdem Turgot qnalitate, prudentia, scienlia, doctrina, morumque probitale, predictam electionem ratam et gratam habiumus et babemus, in quantumqiie opus est ratificavimus et ratificanuis, eamdemque dignitatem seu officium provisoris collegii Harcdriani, dicto Turgot, contnlimus et donavimus, conferimusque et donamus. Quocirca, mandamus antiquiori bursario in collegio residenli et reperto, quatinus eundem Turgot in corporalem, realem et actualem possessionem dignitatis seu officii provisoris collegii Harcuriani, suorumque jiirium ponatet inducat, adbibitis solemnitatibus requisitis, jure cujuscuniqae salvo. In ciijus rei (idem présentes lilteras per magistrum Claudium Gillebert clericum Parisiensem presbyterum, auctoritate apostolica ac venerabilis curie episcopalis Parisiensis notarium, ac scribam nostrum, fieri et subsiguari, sigillorumque noslrorum appositione muniri fecimus. Anno Domini millesimo,

- (lis —

quingentesimo, nonagcsimo octavo, die vero septima mensis augusli *.

De niandato prefatoriim dominoriim reformatorum.

GiLLEBERT.

II. — Procès-verbal de l'élection par les boursiers du collège d'Harcourt du proviseur Pierre Padet (1621).

{Docuinent inédit. — Voir chapitre IV, p. 250.)

In nomine Domini, Amen. Presentis publici instriimenli tenore cnnctis sit nolum et paleat evidenter qiiod anno ejusdem Domini millesimo sexcentesimo vigesimo primo, die vero tertia mensis .Tulii. post meridiem, circiter lioram quintam, in nostrnm Claudii Lagrippe et .Stephani Cordonnier, publiconim anthoritale apostolica curiœqiie episcopalis Paiisiensis notariorumjuratoriim Parisiis, debitae immalriculatoriim presenlia personaliter in sncello collegii llARCURiANi, Parisiis fundali, compariierunt venerabiles et discreti viri magistri Micliael Groult, prior, Franciscus Coulard, senior in sacra tbeologie facultate baccalaiireus, Ludovicus Benoist, Bertrandus Duguey, Nicolaus Foigard. iNicolaus Quintaine, venerandœ nationis Normanniae procurator, et Franciscus Mallet, procurator dicti collegii, omnes et singiili bursarii tlieologi et provisori eligendo a staluto de?ignall ratione suarum diocesum de prioris dicii mandate, legilime convocati ad sonum campanae, qui, posl invocationem Sancti Spirilus, justis prius ritepiis nobilissimi ac c!arissimi viri domini Georgii Turgotii dum viveret predicti collegii provisoris meritissimi manibus persolulis, processerimt ad eleclionem novi provisoris in locum Jaudati domini Turgotii inseqtiendo slatuta piaedicli collegii et procedendoelegerunt unanimiler et communi omnium cons-ensu et suH'ragio veneiabilem et discrelum virum magistrum Peirum Padet. presbyleriim diocesis Conslaiiliensis in Normannia, socium Sorbonicum et in sacra tbeologiae facnilale Paiisiensis licenlialum nec non in philosopbia professorem celeberiimum in dicio coliegio, tanquam sufticieniem capaceni et idoneum ad dictam dignitatem provisoris tenendum, regenduni et gubeinanduni, ea tamen lege et conditione ut domini cancellarinsuniversitatis Parisiensis,antiquior magister secularis in ibeologia regens de nalione Is'ormannorum si quis sit, alioquin alius antiquior magister secularis in theologia regens cujuscumque fuerit nalionis, ac rector diclae Universilaiis pro lempore e.\istens, diclum Dominum Padet sic provisorem electnm a supradictisbursariis tlieologis

1. Notons qu'à cet acte en est joint un autre conçu dans les mêmes termes, portant seulement une date postérieure, celle du 7 décembre 1598 et la mention du recteur Jean Tourneroche qui avait succédé à Cliarles Lerouge.

Harcnrianis praesentatiim ipsis confirment et approbent juxta leges praescriptas in statulis. Quiquideni dominus Petrus I'adet sic provisor electus et a diclis priore et biusariis elecioril)us vocatus et requisitus an vellet dictam electioneiu gralam liabero et provisoriam acceptare ca legeet conditione ut statiita dicti collegii exacte inviolabililer, et adanuissim servaret, diclam eleclionem gralam liabuil et eamdem dignitatcm provi.soris se acceptare polliciliis est siib liis conditionibus ut videlicet statuta dicti coliegii sancte et inviolabiliter quantum fieri poterii ex aequo et bono servet et lueatur nec non rem et commodum totius coliegii et utriusque sodalitalis promoveat et procuret. De qudjus praemissis predicli domiiii tam provisor sic eicclus quam prior et bur!>arii a nobis aclum seu acia petierunt et requisiverunt. Acta fuerunt baec in dicta capella preesentibus nobis ante diclis et subsignalis nolariis. Dicti dominicomparentes una cum diclo domino provisore electo et nobis nolariis signarunt in presenlia minutam quœ permansit pênes dictum Cordonnier, aiterum ex nobis nolariis, anno et die supradictis'.

CoRDO.NNiER, Lagrippe, nolafii.

III. — Procès-verbal de l'installation du proviseur Pierre Padet.

{Document inédit. — Voir chapitre V, p. 274.)

1G21. — Anno Domini ejusdem millesimo sexcentesimo vigesimo primo die (]uinta mensis -lulii, circiter horam secuiidam pomeridianam, in nostrum notariorum supranominatorum subsignalorum prfBsenliam, in anla minore liieologorum dicti coliegii Marcuriani Parisius, in universitate fundati, coram venerabilibus et discretis v'iris dorainis Silvio a Petraviva presbytero, datore, iheologocanonico et cancellario insignis ecclesiae et almœ Universilatis Parisiensis, Guillelmo Izabel, antiquiore magistro seculari iii theologia, régente de natione Normannorum, ac Jolianne Potier, dicte Universilatis Parisiensis rectore, ibidem convocatis et presentibus, comparuit venerabilis et discretus vir, magisler Petrus Padet, presbyter diocesis Gonstanciensis, socius Sorbonicus, in predicta iheologiaî facullate licenciatus, nec non is pliilosopbia professor celeberrimus, qui, eisdem dominis cancellario, magistro saeculari et aiitiquiari regenli iu dicta tbeologia de natioue A'ormannorum, et Jolianni Potier, rectori Universilatis Parisiensis, dixit et exposuit in praesenlia prioris ac bursariorum pradicti coliegii Harcuriani, se de dignitaie provisoris ejusdem coliegii per obitum defuncti nobilissimi et clarissimi viri domiai Jobaniiis Tuk- GOTii, et in ejus locum, per dictos priorem et bursarios dicli