SERMENT DE HUGUES CAPET
A son GODROHnMBNT.
HugOy Deo propitianlo, mox futurus rex Francorum.
In die ordinalionis meœ promitto coràm Deo et sanciis ejus quèd unicuique de vobis commissis canonicnm pri-» Tileginm et dcbitam Icgeni alque justitiam conservabo, et detensionem, quantum potuero, adjuvante Dbmino
cxbibebo, sicut rex in rcgao suo unicuiquc episcopo et ecclesise sibi commissœ per rednm exbibere débet, populoque nobis credito, me dispensationem legum in suo jure consistentem nostrâ aucloritate concessurum.
Hugo rex.
Serment du mime roi, comme abbé de Saini-Marêin de Tours, par lequel il i* engage à défendre les biens et franchises de cette abbaye.
Charte portant confirmation des libertés, dons etprimléges des églises.
In Dei nomine, omnibus prœsentibus et futuris.
Bugoy Dei gratift, Franeorum rex.
Cum sil dignum, Deo omnia bona referre, et quœ sunt Dei Deo dare, ut divina bonitas mulliplicet semen regale nostrum in su! bonorem, et ulilitatem gentium, omnes ecclesiarum libertates, donaet privilégia, firmiter et dévote confirmamus. Volumus autem ut charla glorios® memorisB Caroli Franeorum régis, de possessionibus diis genlium quondàm dicatis, et ditino cultui applicandis, in omnibus sertetur.
Qui aulem de bis aliquid sublrabere voluerit, vel aliquo tempore cbarlam banc regulis rescriptionis violare prœsumat, sentiat in omnibus rébus suis detrimenlum, et partem babeat cum Salanft principe tenebrarum.
Faclum hoc ad aram bealorum aposlolorum (S. Geno- Tefee] Parisiis, sub sigillo nostro, et infrà scriptorum.
Signum Roberii filii nosiri; S. Hoberti de Nogeria; S. buticularii, camerarii, rcfercndarii.
J*ai dit que toat ce qui tenait au châtiment corporel pour crime dMiérésie appartenait à la loi civile. Voici des ordonnances de uint Louis sur Tensemble de Tordre clérical :
Fragment fune ordonnance touchani le$ eccléiiaitiqueê.
L'archidiacre fera les yisites par chacun an, et estant arrivé en quelque lieu» fera venir les prestres circonvoisins, lesquels devront trouver à l'archidiacre vivres sufflsans pour trois jours, s'il plaist à l'archidiacre.
Se aucun preslre forfaict es fores nosire sire le roi, ou es fores de ses barons, l'évesque n'aura pas l'amende, mais le roi.
Tous les prestres paroissiaux sont tenus à une fois l'an environ la Pentecosto, à leur mère Église, et de chacune maison dénerée de cire doit estre offerte, ou la valeur, pour le luminaire faire de l'église : se le prestre ne le veut faire, il soit contraint par son ministre à faire le, sans lever amende d'argent.
Nul ne soit osé de prescher à Toyance de la paroisse sans le consentement de l'évesque en quel diocèse la paroisse sera.
Se aucune église est donnée aux moines ou abbesseSi après le decez du prestre qui la tient, le prestre qui dessert celle église lu liegne honorablement : car de ttnt plus l'église sera donnée à sainte gent, de tant plus la doit tenir plus honorablement; et ei celui prestre se miioit, ou se deffault, li abbé doit pourvoir icelle église
de prestre bon et suffisant, et le doit présenter à son éyesque, on par luy ou par son message; et se le prestre à qui l'église est donnée veut vivre en religion avec les moines, soit regardé, de la licence de l'évesque du lieu, que rrglise soit entretenue honorablement; et se le prestre ne veut pas vivre avec les moines, li abbé li doit donner tant de rente que il puisse vivre des biens de l'église.
Le prestre qui tient ladite église soit droiturierement soumis à son évesque.
Et toutes les choses seront, outre le vivre suffisant du prestre, converties et mises es usages du monstier, son abbé.
Se homme lay ou femme fact rapt ou cœmetiere, il le doit amender à l'évesque; se il (aict ailleurs en quiconque manière que il soit faict, l'évesque n'aura rien.
Lettres sur t exécution des condamnés pour crime dhérésic, et portant des peines contre ceux qui leur donnent asile.
Ludovicus, Francorum rex, universî? baronibns, fidelibus suis, baillivis, et bonis villis in Arelatensi et Narbonensi provinciis et Ruthenensi, Caturcensi, Ayennensi, Albiensi diocussïbus constilutis, salutem.
De magnorum et prudenlum virorum consilio, statutmus quod bsretici qui à catholicâ flde déviant, quocumque nouiine censeantur, posiquam fuerint de bœresi per episcopum loci, vel per aliam personam eoclesiasiicam quœ poteslatem habeat, condemnati, indilatë animadver* atone débita puniantur.
Ordinantes et flrmiter decernentes, ne quis hœreticos
receptare yel defonsare quomodolibct, aul ipsos fovere pnesumat.
Kt si quis conlra prœdicta pra^umpserit facere, nec ad tcstimoninm, ncc ad lionorem aiiquem de celero admittalur, nec possil facere testamentum, ncc successionem alicujus lisereditalis kabere : bona ipsius oiobilia et inimobilia, ipso facto, ad ipsum vel ad ipsius posteriiatem nullatenùs reversura.
Actum anuo gratiae 1226, mense aprili.
Ordonnance contre les hérétiques du Languedoc.
LudovictMj Dei gratiâ, Francorum rex, unîversis cîvîbus Nemausi et aliis fldelibus suis per Nemausensem diocesiin constitutis salutem et dilectionem.
Cupientes in primis ctatis, et regni nostri primordiiSy illi servire, à quo regnum recognoscimus, et id quod sumns. Desideramus ad honorem ip3iuS) qui nobis culmen dédit bonoris, quôd ecclesia Dci, que in parlibus nostris longo tempore fuit afQicta, et (ribulationibus concassata in nostro donr;inio, bonorelur et Qdeliter gubernetur. Undë de magno nostrorum et prudentium consilio, statuimus.
Les églises du Languedoc jouiront des privilèges et de$ immunités de l* Église gallicane.
Quôd ecclesie , et viri ecclesiastici in terris consUtuti prediclis, liberlatibus et immunitatibus utantur, qoibus utitur ecclesia gallicana, et eis pleuc gaudeant sccundùra consueludipem ecclesie memorate.
Ceux que FMque aura eandamnéi, pour quelque hirétie quê ce ioiij seront punU lant reiardemeni.
Et berelici virus suum longo tempore in nostris partibas effuderunt, ecclesiam matreni multipliciter maculantes, ad ipsorum extirpationem statuimus, quod bere* tici qui a fide catbolicâ déviant, quocutnque nomine censeantur, postquàm fuerint de beresi per suum episcopum, vel per aliam personam ecclesiasticam, qui potestatékn babeat condempnati, indilate animadversione débita puniantur.
Personne ne pourra donner retraite aux hérétiques ni les faooriser. Et ceux qui contreviendront à ces défenses ne seront pas reçus à témoignage^ ni à posséder aucune dignité. Us ne pourront faire testament ni succéder^ et tousleursbiensmeubles etimmeubles seront confisqués sans espérance pour les héritiers dy pouvoir jamais rentrer.
Ordinamus etiam quam ûrmiter décernantes, ne quis berelicos receptare, vel deffendere quornodolibet, aut ipsis favere quocumque modo présumât; et si aliquis contra predicla facere presumpserit, nec ad testimonium, nec ad honorem aliquem de ceiero admitlatur, nec possit lacère testimonium tn. vel successionem alicujus bereditatis babere. Omnia bona mobilia, que sint ipso facto publicata, decernimus ad ipsum, vel posteriores ipsius nullatenùs reversura.
Les barons et les baillis du roi et tous ses sujets auront soin de purger le pays d'hérétiques. Ils les chercheront, e$ quand ils les auront trouvés, ils les livreront auxper^ MMNiei ecclésiastiques pour en faire ce qu'elles devront.
Statuimus et mandamus ot barones terre, et bojuli
Dostri, et subditi nostri présentes et futur! solliciti sint et intenti terram purgare hereticis, et bereUcft feditate^ el precipientes qood predicta diligenler toyestigare stadeant et fideliter invenire, et cum eos invenerint, présentent, sine morae dispendio, personis ecclesiasticis saperiùs memoratis, ut eis presentibus, de errore heresis condempnatis, omni odio, prece et pretio, honore, gralià et honore postpositis, de ipsis festinanter faciant quod debebunt.
Les baillis, dans les deux premières années, donner^ni deux marcs, et dans les années suivantes un marc, pour chaque hérétique, à cntx qm les amrtmi arrêiés demi leur haiUiaqe, après néawmnne que le$ hèréiique$ amnmi été condamnés.
Verùm quia boDorandi suni, et uiuoeriboa proToeaodi, qui ad invenîendum et capiendum beretîooa soUciiè dihgentiam suam exercent, statuîmus et Tolumus et mandamus ut bajuli nostri, in quorum bajuliis capti fuerint herefici, pro quolibet herctico capto, postquàm fuerilde heresi condempnatus, usque ad biennium solvant intégré duas marchas capienti, post biennium autem unam.
Les routiers seront eheusés du Languedoc, e^fin que, n'f étant plus, il y ait dans ce page une paix perpéêmlle quo chacun aura soin d observer.
StM quia ruplarit mlent devaslare terram predielam, et quietein ecclesie et ecclesiasticorum virorum turbare, statuimus ut omninè ruptariis itlis expulsis, pax perpétua servettir in terrft, ad quam serrandaiD deat < operam efflcacem.
PêTêonme n'ama commerce avec U$ cxcommumUê, iuifMmi la caniMuiianê cammiqueê. Et ii Uê cxccmmuniiê laiêietU p€u$er une année ian$ $e faire abêaudrcp i/s y leroAl contrainte par la eaieie de leure biene meublée et immeublee, dont ile n'auront niainlet^ que quetnd ile eeroni rentrée dane le edn de FÉgliee, et par ordre du roi.
Ad hec quia clates ecclesie consueTerunt in terra ill& contempni, statuimus ut excommunicati iritentur secundum canonicas sancUones, et si aliqui per annum conluniaciter in excommunicatione perstlleriat,ex tuncspiritualiter compellantur reddire ad ecelesiaslicam unitatem, Ht quo9 a malo non retrabit amor Dei, saliem pena temporaliter compellaU Unde preeipimus quod bajuli nostri omnia bona talium excommunicatorum mobilia et îmmobilia post annum capiant, nec ei9 aliquo modo restK tuant, donec predicti absoluii fuerint, et ecclesie satis- (actum, nec tune eliani nisi de nostro spécial! mandate.
Lee laquée restitueront lee dimee qu'ils possèdent, et ne les pourront plus retenir à f avenir.
Décime sanë quibus fuit ecclesia longo tempore per audiciain iubabitantium defraudata^ stakuiuius et ordinamus quod restituantur ecclesiis, et ampliùs laici non detineant décimas, sed eas ecclesiis libéré habere permitlant.
Les barons, les vassaux et les bonnes villes feront serment quils observeront ces présentes et les baillis qu'ils les feront observer, à quoi ils seront tenue soue peine de perdre le corps et les biens.
Bec stalota inyiolabiliter serrari jubemus, maodanias
quod barones et yawali et bone ville Jurent ista senrari, bajllivis nostris ad hoc executoribas depotatis, qui infra Diensem, posiquàm faerint in baliviissuis coostitoti, publiée et in looo publico et die solempni, jurent quod bec senrabont, et facient ab omnibus bonft fide senrari, quod si non tecerint, penam bonorum omnium, et corpornm poterunt formidare.
Le frère du roi, lorsqu'il entrera en possession du pays de Languedoc^ sera tenu de jurer quil observera cette ordonnance et qu'il la fera exécuter.
No^erltis etiam quod ista statuta sic toluminus observari, quod etiam fraler nosler, qui terram ipsam tenebit, Jurabit hoc facere servari.
El ea sigilli nostri facimus munimine communiri. Actom anno gralie 1228 roense aprili.
On a tant parlé de la Pragmatique mnetion do nint Loais, qu'il peut être de quelque intérêt d'en donner le teite précis.
Èdii sur les élections ecclésiastiques et libertés gallicanes^ ou Pragmatique sanction.
Ludomcus, Dei gratià, Francorum rex, ad perpebiam rei memoriam, Pro salubri ac Iranquillo statu ecclesiie rcgni nostri 9 nec non pro divini cultus augmento, et Christi fldelium animarum salutOi atque gratiam et anxt-
Ham omnipotentis Dei, cujas soli éWùnï, litqoe protefçtioni regnum nostrum semper subjectum extiUt, etaunc esse Tdumus, consequi taleamus : Quœ sequunlur, hoc edicio consnUissiino in perpetuom valiluro statuimoB et ordinamus.
Ut ecclesiarom regni nôstri, prœlaU, patroni, et beneflciorum collatores ordinarii, jus suum planariam habeanty et unicuique jurisdictio débite seryetur.
Item ecclesis cathédrales, et ah'œ regci nosiri libéras electiones, et earum effectum integraliter babeant.
Item simoniœ crimen pestiferum ecclesiam labefac* tans, a regno nostro penitus eliminandum volumiis et Jubemus.
Item promotiones, collationes, prorâiones, et dispositiones prselaturarum, dignitatum, vel aliorum quorumcumque beneficioram, et ofQciorum ecclestasticonim regni nostri, secundum dispositionem, ordinationem, determinationem juris communis, sacrorum conciliorum ecclesiœ Dei, atque institutorum antiquorum sanctorum patrum, fleri Yolumus pariter et ordinamus.
Item exactiones et onera gravissima pecuniarum, per curiam romanam ecclesise regni nostri impositas, yel imposita quibus regnum nostrum miserabiliter depauperatum extitit, sive etiam imponendas, aut imponenda leyari, aut colligi nullatenus volumus, nisi duntaxat pra ratiouabili, et piâ urgentissimâ causa, inevitabili necessitate, et de spontaneo et expresso consensu nostro, et ipsius ecclesi» regni nostri.
Item libertates, franchisias, immunitates, prorogatif Tas, jura et privilégia per inclitte recordationis Francorum reges prœdecessores nostros, et successive per nog ecclesiis, mbnasteriis atque locis piis, religiosis, nec non personis ecclesiasticis regni nostri concessas, et concassa n. 23
IfiDOTamas, laodamus, approbamus, et oonfirtnanma per pmsentes.
Harum tenore, universis justîciaiiis, officiarus, et mbditte nostris, ac loca tenentibus, preseotibus et futaris, et eorum cuilibet, prout ad eum peiiinuerit, districte pr»dpiendo mandamus, quatenusomnia et aingula fursodicta diligenter et attente servent» teneant, et cnstodiant, atque senrari, etteneri, et cuslodiri inyiolabiliter fiaciant, nec aliqnid in contrarium quoyis modo (aciant, vel attentent, seu fleriy yel attentari permitlant : transgreasoreSy aut contrafacientes, juita caaus exigentiam ta!i pœnft plectendoy qaod ceteris deînceps cedat in exemplum.
In quorum omnium et ungulorum testimonium» praesentes Utteras^ sigilli nostri appensione muniri fecimos.
Datum Parisiis, anno Domini 1268, mense martîo.
Le caracl&re grave et lérieuz de Boniface VIQ se révèle par la bulle Unam êondam dont je donne le texte, et Ton peut voir ce qu'il y a de cdàre et d'emportement dans le roi Philippe-le-Bel.
Bulle du pape sur le$ droiti de la eour de Reme.
Boniface^ évéque, serviteur des serviteurs de Dieu, à Philippe, roi des Français.
Deum time, et mandata ejus observa.
Scire te volumus, quod in spiritualibus et temporali-
bus nobis subes. Beneflciorum et prari^endaram ad te collatio DuUa spécial : et si aliquorum vacantiuiii custodiam habeas, fruclus eorum successoribus réserves : et si qu» contulisU, coUationem hujus modi irritam decemimus, et quantum de facto processerit, reYOcamus, aliud autem credentes bereticos reputemus.
Datnm Laterani , non. decembr., pontiflcatus nostri annoT.
Bipm$e du roi à la bulle du pape.
Philippe f par la grftce de Dieu, roi des Français, à Bo^ nifacty prétendu pape, peu ou point de salut.
Sciât tua maxima fatuitas in temporalibus nos alicai non subesse : ecclesiarum ac prsBbendarum vacantium collationem ad nos jure regio pertinere , fructus earuna nostros facere : coliationes à nobis factas^ et faciendas fore validas in prseterilum et futurum, et earum posse»sores contra omnes viriliter nos tueri : secus autem credentes, fatuos et démentes reputamus.
Datum Parisiis» etc.
Dieritak du pape [Boni face VIII) sur la prééminence spi* rituelle sur la puissance temporelle.
Bonifacius, etc. Unam sanctam ecclesiam catholicam, et ipsam apostolicam , urgente flde credere cogimur et tenere nosque banc flrmiter credimus, et simpliciter confltemur, extra quam nec salus est, nec remissio peccatorum, sponso in canticis proclamante, una est columba mea, perfecta mea, una est matri suse, electa genitrici sucâ : quœ unum corpus mysticum représentât, cujus caput Cbristus : Christi yero Deus : In qua unus Dominus, una fldes, unum baptisma. Una nempe fuit diluvii
tempore arca Noë nnam ecclesiam prafiganns , qm in unocobito consDininatayUnoin (NoèTÎde]îcet)gaben]aforem haboit etredorem, extra quamomnia subsislentia saper terrain legimi» fuisse delata. HancaDtem yeneramiir, et unicain diceote Domino in propbetft : Eme a frameft Dens animam meam, et de manu canis unicam meam : pro anima enim, id est, pro seipso capite simnl orarit, et corpore : quod corpus unicam sdlicet ecclesiam nominavit, propter sponsi fidei sacramentorum , et cariiatis ecclesiae nnitatem. Hsc est tunica illa Domini ioconsutilis quœ scissa non fuit, sed sorte pro^enit. Igitur ecclesise unius et unies unum corpus, unum caput, non duo capita, quasi monsirum, Christus videlicet, et Chrtsti yicarins Petrus , Petrique successor : dicente Domino ipsi Petro : Pasce oves meas : meas, inquit, et generaliter, non singulariter bas ye\ illas : perquod commississe sibi intelligitur universas. Sive ergo Grsci, si^e alii, se dicant PetrOy ejusque successoribus non esse commisses, fateantur necesse se de ovibus Cbristi non esse, dicente Domino in Joanne unum ovile et unicum esse pastorem : in bac ejusque potestale duos esse gladios, spiritualem yidelicet, et temporalem, evangelicis dictis instruimur. Nam dicentibus apostolis, ecce gladiiduo bic,in ecdesiflscilicet, cum apostoli loquerentur, non respondil Dominus nimis esse, sed satis. Cette qui in potestate Pétri temporalem gladium esse negat, maie yerbum attendit Domini proferentis, couverte gladium tuum in vaginam. Uterque ergo est in potestate eccleslœ, spiritualis sciltcet gladius, et materialis. Sed is quidem pro ecclesift, ille vero ab ecclesift exercendus, ille sacerdolis, is manu regum et militum, sed ad nutum et patientiam sacerdotis. Opportet autem gladium esse sub gladio, et temporalem auctoritateni spiritual! subjici potestati, nam cnm dtcat apoato-
lus» non est potestas nisi à Deo ; qm antem snnt, à Deo ordinata sunt : non autem ordinata essent, nisi glarlius esset sub gladio, et tanquam inferior reduceretur per alium in suprema. Nam secundum beatum Dionysium, lez divinitatis est, infima per média in snprema reduci. Non ergo secundum ordinem universi omnia seque ac immédiate, sed infima per média , et inferiora per superiora ad ordinem reducuntur. Spiritualem autem, et dignitate, et nobilitate, terrenam quamiibet praecellere potestatem, opportet tanto clarius nos fateri, quanto spiritualiatemporaliaantecellunl. Quodetiam ex decimarom datione, et benedictione, et sanctiflcatione, ex ipsius pôteslatis acceptione, ex ipsarum rerum gubernatione Claris oculis intuemur. Nam veritate testante, spiritualis potestas terrenam potestatem inslituerehabet,etjudicare, si bona non f uerit : sic de ecclesià et ecclesiaslicft potestate verificatur vaticinium Hieremiae : Ecce constitui te hodie super gentes et régna, et caetera quœ sequuntur. Ergo si deviat terrena potestas, judîcabitur à potestate spirituali : sed si deviat spiritualis, minor à suo superiori : si vero suprema, à solo Deo, non ab bomine poterit indicari : tétante apostolo , spiritualis homo judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur. Est autem bsec auctoritas (et si data sit bomini, et ezerceatur per bominem) non humana, sed potius divina, ore divine Petro data, sibi* que successoribus 9 in ipso, quem confessus fuit, petra flrmata : dicente Domino ipsi Petro : Quodcumque liga* Teris, etc. Quicumque igitur huic potestati a Deo sic ordinatœ resistit, Dei ordinationi resistit^ nisi duo(8icut Manicbœus) fingat esse principia : quod falsum et bœ« reticum judicamus : quia testante Moyse, non in princi* piis, sed in principio cœlum Deus creavit et terram. Porto aubease Romano pontiflci omnem humanam creatdram
declaramiM, didmus, difflaimus et pronantittnas omnino esse de necessitate salatis.
Datum Lateran., pontiflcatus nostri anno octave, 14 kalend. decembris.
La Pragmatique sanction de Charles VII , qa*on a tant invoquée, fût prête i constitaer un schisme en France. Je la donne en extrait : elle est i*œu?re des nni?ersitaires, et se trouve calquée sur les conciles de Bâle et de Constance.
Decretum de eelebraiione eonciliorum.
Et primo decretum per sacrosanctum Gonstancieiise concilium factum et conditum.
Frequens generalium conciliorum celebratio, agri Dominici precipua cultura est, que vêpres, spinas et tribu* les beresium^ errorum et scbismatum extirpât, excessus corrigit, deformata reformat, et vineam Domîni ad fragem uberrime fertilitatis adducit; illorum verô neglectus, premissa disséminât atque fovet. Hec preteritoram temporum recordatio, et presentium consideratio anle oculos nostros ponunt. Quapropter hoc edicto perpétue sancimuSy decernimus atque ordinamus, ut amodo gèneralia concilia celebrentur : ita quèd primum, a fine hujoflconcilii inquinquennium immédiate sequens ; secundum verè, à fine illius immédiate sequentis concilii in septennium; et deincepsde decennio in decennium, perpétué celebrentur in locis que summns pontifex pef
raensem ante flnem cajuslibet condlii , approbante Tel eonsentiente coDcilio, yel îa ejus defectum, ipsam concilium deputare et assignare teneatur, ut sic per quantdam continuationem semper aut concilium yigeat, aut per tennini pendenciam expectetur : quem terminum liceat summo pontifici de fratrum suorum sancte romane ecclesie cardinalium consiliOi ob émergentes forte casus abbreyiare ; sed nullatenùs prorogetur. Locum autem pro futuro concilio celebrando deputatum, absque evidentî necessitate non mutet; sed si forte aliquis casus occurerit^ quo necessarinm videretur ipsum locnm mutari» putaobsidioniSi guerrarum, pestis, aut similis, tune liceat summo pontifici de predictorum fratrum suorum concilio, aut duarum partium ipsorum consensu atque subscriptione, alium locum priùs deputato loco viciniorem et aptum, sub eâdem tamen natione subrogare, nisi idem Tel simile impedimentum per totam iUam nationem yigeret : tune ad aliquem alium viciniorem alterius nationis locum aptum bujusmodi concilium poterit cou- Tocari; ad quem prelati et alii qui ad concilium soient conyocari, accedere teneantur, ac si à principio locus ille fuisset deputatus. Quam tamen lod mutationem, yel termini abbreyiationem, per annum ante preflxum termi* num teneatur summus pontifex légitimé et solenniter publicare et intimare, ut ad ipsum concilium celebrandum predicli possint statuto termino conyenire. Atqua pro ipsius executione decreli, ciyitas Papie apud Italiam fuit electa pro concilio generali in fine tune proximè sequentis concilii quinquennii celebrando. Quod quidem concilium suo tempore debito in dicta civilate Papie extitit celebrari inchoatum, et indè certis ex causis ad ciyi« (atem Senensem translatum ; in quo quidem generali condlîo Papie inchoato, et in ciyîtate Senensi cefebralo.
hec Basiliensis civitas pro celebratione tanc fatnri codcilii celebrandi, fuit electa et débité assigoata, ut constat in instrumento publico indè confecto.
Deeretum depotestate et auctoritaie eoncilii Boiilieniit.
Item. Aliud deeretum cujas ténor sequitnr.
Sacrosancta generalis synodus Basiliensis, ecclesiam militantem representans, ad perpetuam rei memoriam, ad laudem Dei omnipotentis, ac benedicte individueque trinitas gloriam et honorem, pro heresium atque errorum extirpatione, morum in capite et in meinbris ecclesie Dei refonnatione, ac regum atque regnorum, ceterorumque christicolarum adinvicem, autore discordiarum procurante, dissidentium paciOcatione , in spiritu sancto légitime congregata, decemi, statuit et difflnit, déclarât et ordinat, ut sequitur. Et primo quàd eadem sacra Basiliensis synodus, sacris Constantiensi et Senensi generalibus conciliis decernentibus atque ordinantibus, et auctoritate apostolicft inter?eniente, fuit et est in hoc loco Basiliensi débité legitimèque atque rite iniliata et aggregata; et ne de ejusdem sacrft Basiliensis synodi potestate à quoquam dubitetur, ipsa eadem synodus duas declarationes ex decretis synodi Constantiensis in presenti sessione aliis suis decretis editis seu edentis inserendas ordinavit et decrevit. Quarumquidem declarationum ténor prime sequitur et est talis.
Et primo déclarât quôd ipsa synodus in Spiritu sancto légitime congregata, générale concilium faciens et ecclesiam militantem representans , potestatem à Christo habet immédiate : cui qnilibet cujnscunque status, condi* tionis yéi dignitatis, etiamsi papalis existât, obedire tene* turin bisque pertinent ad fldem et extupationem dicti
flchîsmati, at generalem retormationem ecclesie Dei in capite et in membris. Alterios verè sequitar ténor in bec Terba. Item. Déclarât qu6d quicumque cujuscumque status vel dignitatis, etiamsi papalis existât, qui mandatis, statutis seu ordinationibus aut precepiis bujus sacre synodi et cujnscumque alterius concilii generalis légitime congregati, snper premissis seu ad ea pertinen*tibus, factis vel faciendis, obedire conlumacitcr contemp* serit vel contrarie presumpserit^ nisi resipuerit, condigne penitentie subjiciatur et débité puniatur, etiam ad alia juris subsidia, si opus fuerit, recurrendo.
Premissis igitur et nonnullis aliis Constantiensis concilii (presertim capiluli quod \nc\p\l frequens) in priori bujus sacre synodi Basiliensis sessione recitati decretîs attentis, prelibata synodus Basiliensis decrevit et declaravit, quod ipsa, pro beresium extirpatione ac morum generali reformatione ecclesie in capite et in membris, necnon pace inter cbristianos procurandft, ut premittitur, in Spiritu sancto légitimé congregata, per nullum quft?is autorilate, etiamsi papali dignilate prefulgeat, dissolvi, autadaliumlocum transferri, sedad aliud tempus prorogari potuit aut debuit, débet aut potest, dcbebit aut poterit in futurum, absque ejusdem synodi Basi-* liensis deliberatione et consensu.
Acceptavit et acceptât I prout jacentjam dictorum ceterumque virorum ecclesiaslicorum ipsam ecclesiam representantium congregatio sepedicta.
Decretum de electionibue.
Item. Acceptât décréta de electionibus, quorum primum incipit : Sicut in construendft domo, precipuaest arcbitectoriscura, uttalejaceat fundamentum, super quo
finnum perduret edifidom ; ita in générait eodesie reformatione potis«muni est hujussancte synodistadium, ut ta* lesecdesie preficientur pastores^qui tanquàmcolumne et baseSyipsamecclesiam doctrine etmeritorum viribus flrmiter sustentent. Quanta autem in eligendis prelatis diiigentia adhibenda sit, oflicium eis injunctum evîdenter ostendit. Ad regimen enim assumuntur animarum pro quibus Dominus noster Jesus-Cbristus oiortuus est, et sanguis qus preciosus effusus. Proptereà sacri canones spiritu Dei promulgati, providè statuerunt, ut unaqueque ecclesia aut coUegium seu conventus , sibi prelatum eliganL Quibus bec eadem synodus eodem spiritu congregata inberens, statuit et difflnivit generalem reservationem omnium ecclesiarum metropoiitanarum, catbedralium, coUegiatarum , et monasteriorum ac dignitatum electi* yarum» per romanum pontificem de cetero fieri, aut faclft uti non debere, reservationibus in corpore juris clausis, et bis quas in terris romane ecclesie, ratione de* creti seu utilis dominii, médiate yel immédiate subjectis, fieri contigerit , semper exceptis; sed per electiones et confirmationescanonicasy secundùm juris communis di»positionem, predictis metropolitanis, catbedralibus, monasteriiSy collegiatis ecclesiis, et dignitatibus electiyis vacantibus débité provideatur.
vm.
Les autres ptrties de la Pragmatique sanction sont relatites aux béuéifees, aux annates, aux réserves. 11 y a des articles copiés sur lei conciles de Constance et de Bâle, tels que ceux-ci :
Decretum de excommunicaiis non vitandis, certo modo non vocatit.
Item. Acceptât decretum de excommunicatis non vitandis, quod incipit :
Ad Titandum scandala et multa pericula, subveniendumque conscicntiis timoratis, statuit quèd nemo deinceps à communicatione alicujus in sacramentorum administratione vel receptione, aut aliis quibuscumque divinis, vel extra, pretextu cujuscumque sententie aut censure ecclesiastice, seu suspectionis aut probibitionis ab bomine Tel a jure generaliter promulgate, teneatur abstinerei vel aliquem ?itare, Tel interdictum ecclesiasticum ob«erTare, nisi sentencia, probibitio , suspensio. Tel censurabujusmodi fuerit in vel contra personam, collegium, Tel uniTersitatero, ecclesianii aut locum certum, aut saltem à judice pnblicata et denunciata specialiter et expresse; aut ita notoriè excomoiunicationis sententiam constiterit incidisse, quôd nullâ possit tergiTersatione celari, aut aliquo juris suffragîo excusari. Nam à communione illiusabstineri, Tult juxta canonicas sanctioues. Per boc tamen bigusmodi excommunicatos, suspensos, interdictos, seu probibitos, non intendit in aliquo rele- Tare, nec eis quomodolibet suffragari.
Decretum de interdictii leviter non p<mendi$.
Item. Acceptât decretam de interdictis indiflérenter non ponendiSy qnod incipit :
Quoiiiam ex indiscrète interdictorum promuIgatioDe multa coDSueverunt scandala evenire, statuit hac sancta synodus, quôd nulla civitas, oppidum, castrnm, villa, aut locus, ecclesiastico supponi possit interdicto , nisi ex causft seu culpft ipsorum locorum, aut domini seu rectoris vel officialium. Propter culpam aulem seu causam allerius cnjuscumque private persone , hujusmodi loca interdicti nequaquam possintauctoritate quftcumque ordinarift vel delagatà, nisi talis peiwna prius fuerit excommunicata, ac denunciata seu in ecclesià publicata, ac domini seu rectores vel offlciales ipsorum locorum, auctoritate judicis requisili, hujusmodi personam excommunicatam infra biduum indè cum aflèctu non ejecerint, aut ad satisfaciendum compulerint : quâ etiam post biduum ejeclày recedente vel satisfacienie» mox divina resumi possint; quod etiam in pendentibus locum habeat.
rai DO Tom 8BGom«
Gooale