Voir ci-dessus, p
3. Grosley avait accompagné, comme sous-caissier des équipages de Tarniée d'Italie, un fournisseur des vivres, qui lui ^vait proposé de le suivre dans cette contrée célèbre.
Te fugiente, procul fugerunt gaudia, risus^
Innocuique, procul, blanda corona, joci, Totaque subtristis caroque orbata cliente
Luget in atrato graeca minerva situ. Hic testor nostrumque yaPpov nostrumque XuSottjv *
Quos desiderium vulnerat acre tui, Alter, ab amico ducens ingrata sodali
Otia, laxaiis oscitat inde genis, Alter neglecto quem volvere cœpit Homero
In.mediam edormit taedia lenta diem.
Ah! quœso miserere tui, miserere.XuSoxyiç,
Ne premat aeternus lumina mœsta sopor.
An gaudes torquere tuos crudelis amicos?
Ergo tricassinœ quam primum transfuga terrae
Hue revola et revolent, te revolante, joci.
Te natum repetit, solatia débita, mater.
Mater quae te oculis plus amat ipsa suis. .
Te repetit crebris academia tota querelis.
Te repetit tremula mœsta bilance Themis, Te repetunt cœtus propulsa ex urbe fréquentes,
Fallere nec sine te taedia longa queunt.
Tu poteras solus, lectà cingente coronâ,
Colloquii alternas exhilarare vices.
Ahl *nostrî te tangat amor!... Sed inania perdo
Cum cartà et calamo verba precesque simul.
Non te Taucelides 2, nuper tua gaudia, nymphae.
Non te Naïadum mœsta caterva movet.
Te praesente levés certans colludere ludos
Laeta cohors summa luxariabat aquâ Et vectigales domino tibi plaudere lymphas
Urgebat, volis obsequiosa tuis.
Sequanicum quotie^ recitans prope littus Homenim
Librabas ipsa carmina digna cedro; In numerum toties saltarunt aequore nymphœ : «
Sequana lœtitiae pars quoque magna fuit.
Nunc vero mœrens et amaro perdita luctu
Grolaeum Naïas sentit abesse suum.
Et glaucà tacilam condit sub arundine frontem
Ipsaque communi lympha dolore dolet.
Nymphae mfelices frustra, quid fletis ademptum
Quem nuili fletus jam revocare queant?
4. Lefebvre et Ludot, — Nomina grœcorum grœcari semper oportet.
2. Les Tauxelles et le moulin de Saint-Quentin. — M. Grosley y allait fort assidûment se promener et se plaisait à parler avec bonté au meunier et à lui mettre une prise de tabac dans la main. (Note de Philpin.)
;m L'ENSEIGNEMENT SECONDAIRE A TROYES
Tuque moletrinam Quinlini e nomine dictam
Qui das assiduis ire, redire rôtis; Heu! miserande senex, prohi qualia damna talistil
Grolœus procul hinc non rediturus abit.
Diclis affari non te spernehat amicis
Et tabaco nares cxhilarare tuas.
Jam naso tam grata iuo périt esca, yoluptas
Ampla simul tabaco cum pereuntc périt.
Quis memoret qualis per tota suburbia luctus
Queis nomen tribuit plurima vacca suum ^?
In mentem revoca quanto vicinia plausu
Te calcare suos la3ta yidebat agros.
Tu doctum attento relegebas pectore librum ;
Credidit illa sacras te recitare preces.
Ëtdigito, aîebant, roonstrantes indice, nostros
« Quam bene lustrât bomo relligiosus agros 1 Illius auxilio fugere tonitrua cœli
Et tempesdvus labitur imber aqu», »
Sic tuus in lalîs, Grolœe beatule, campis
Aspectus vetulas saepe beabat anus.
Si nescis, Grolœe, dolor tam spectat ad omnes^
Ipsius Hugonis ' tangat ut ossa dolor.
Nosli quo soleat vina emugire boatu,
Et volitet liquida voce per ora virùm.
Nam pastoritium vincit, te judice, cornu,
Nec taies efflat buccina rauca sonos.
Ora sepulchrali quando eruclabat hiatu
Grandia, laetitiae quis tibi sensus erat?
Adstabas, more nulla, domus in limine primo
Hugone ante lares vociférante tuos.
Tu conversus ad hune ; in te conversus et ille,
Frontem speclabas illius, ille tuam.
Te mirante, palam jam Stentore fortior ipso,
Gaudebat miris inlônuisse modis; Et meritos plausus emendicabat amœnos
Intensis rithmos consociando sonis.
1. La Vacherie. — Grosley s'y promçnait avec un livre. Les bonnes femmes, s'imaginant qu'il lisait son bréviaire, lui donnaient mille bânédictions et attribuaient aux prières du saint homme la fertilité de leurs troupeaux et de leurs campagnes. (Note de Philpin.)
2. Hugo, à la fois crieur de vin et savetier. — Lorsqu'il passait devant sa maison, Grosley quittait sur-le-champ son cabinet et se portait sur le pas de sa porte. Hugo, animé par sa présence et tourné vers lui, entonnait sa quirielle, en ayant soin d'enjoliver ses paroles de quelques rimes pour mériter les applaudissements de Grosley qui, par un signe de tète, les lui accordait généreusement. (Note de Philpin.)
Jam vero Hugonis misero vox lorpida ianguct, Et suus Hugoni languct Apolio simul.
Te dominum sine more suurn desiderat hortus *
Ille tuas varias qui tibi servat opes, [pse te volucrcs ; ipsa hsec arbusta réclamant
Nec lacrymis teneris vinea mœsla caret.
Ipsa exarescens sine te maie dépérit herba,
Languidulumque caput prona reclinat humi Indignata sibi prœreptos luget honores
Et fruges solitas pendere terra negat.
Absentera dominum revocat repetitque miaou*
FelinsB, fêles bellua. gentis honos In tenebrisque trahit luctuque ingloria yitam
Solamenque suis abnegat esse malis.
Ah! macies quam fœda tegit; cogesne misellam,
Crudelis, lenta morte perire feram?
Non indigna tamen fatis melioribus uti,
Ambitioque tibi sola placere fuit.
Si bene rem memini, quondam te blandula felcs
Certabat le pi dis resque beare jocis.
Seu tencros ungues vaginà ex hospite promens
Scaperet innocua picta tapeta manu, Seu caperet mures et, te plaudente jocanti.
Mille neces captis fingeret an te necem.
Et modo laxatos sineret sperare salutem,
Nunc rapidam rapido sisteret ungue fugam.
Ërgo redi tandem, concordibus omnia votis
Conspirant reditus accelerare tuos.
Si bene te novi, non te maie fascinât aurum,
Nusquam oculos tcnuit lamina fulva tuos.
Ast oculos qui te socio jam gaudet amicus
(Pace tuà dicam) fascinât ille tuos.
Hic vir, hic est qui te matcrnis surpuit ulnis
Et patrios suasit dcseruisse lares.
. . . . Italis munus qua3storis in armis
Gonsortem voluit te sociare sibi.
Crudelis nimium cur blandos urbis amores,
SjJem Themidos, matris gaudia sola tulit?
Vive memor noslri et quantum largo humidafletu Dicere nostra potest littera, dico, Vale.
4. La mère de M. Grosley a un jardin, prés des Tauxelles, qui porte beaucou}i de fruits. (Note de l'auteur.)
2. Grosley a laissé impitoyablement une chatte qu'il aimait tendrement et «lont il était tendrement aimé. On a remarqué que, depuis son départ, elle dépérit de jour en jour. (Note de l'auteur.)
368 L'ENSEIGNBMENT SECONDAIRE JL TROTES.
Deux fiibles latines ^
(Manuscrit 4805 de la bibliothèque de Troyes.)
Superbia vindicata,
Viam carpebant pariter muli duo, suis uterque gravatus sarcinis,alter ferebat aurum regium, aller tumentes vili saccos hordeo. Ille dives ac superbus onere magniGco se passu eiTerebat insolentiœ, et celsà eminens cervice appensum coUo tintinnabulum jactabat : et amaris idenlidem salibus sequentem pone despeciabat socium. Hic tenuitalis ut par erat conscius placidoque ac quieto incedens gradu, demittebat aures, et nihil obloqui contra vel etiam mussitare quidquam audebat. Cum sul)ito ex insidiis advolant latroues, et facto in mulum gloriosum impetu nummos occupant, diripiunt mulum ipsum reluclantem frustra et onus nequicquam defendentem, non expoliant modo, sed et onerant plagis ac vulneribus mutilant. Mox opimÀ polili pirâedâ, et vile aspcrnati hordeum, aufugiunt. Intérim «polialus ille mortique proximus, casus cum fleret suos, equidem, inquit aller,* nihil habeo quod Deos incusem, nam nequeamisi quidquam, neque ullo sum laesus yulnere.
Magno periculo sunt opes obnoxiœ, plena securitale pauperum tenuitas.
Ciicurbita, glans, rmticus.
Suspensam tenui cauliculo gravem cucurbilam contemplatus olim, rusticus,non tenuis inter suos momenti vir : ô faclum (ila vivam) inquit, quanto penderet illa pulchrius sublimi de quercu ; sane talis fruclus talem arborem decuisset. Dormitabat ille quem rerum omnium auctorem ferunt. Si prius vocatus concilii in partem, statuissem credo et item melius, nam cur glans illa tam exilis, eo quo crescit loco cucurbila ipsa non serpit. Intérim dum ista volvit ac curiosius revolvit naturae novus înterpolator, suique cum tantum non pœnilet, quasi tam ingenioso dormire non liceat, ecce somnus obrepit. Mox, dormiente, vicinâ sub ilice glans ab alto decussa incidit, et nasum graviter mutilai, expergefit illico, et admotâ ad vulnus manu, ah! quid hoc est? exclamât, sanguis Huit, t^m grave glans minima incussit malum, quid? si cucurbila cecidissel; nil immutandum statuo, nec sine consilio rerum omnium parens alque artifex Deus, suis singula disposuil locis.
i. Voir ci-dessus p. 217.
Dilatations en périodes de la pensée suivante :
Nihil esse optandum magis quam sincerum conscientiœ testimonium ^ .
■ (Manuscrit 1805 de la bibliothèque de Troyes).
io Si quis nosse velit quam dulce sit in sincero bonœ conscientiœ testimonio solatium, considère! ille secum quales ac quantas conscia mens scelerum perturbationes parère soleat, tune non dubitabit quam sedulam in parandà conscientià bonâ diligentiam afTerre debeat ; cum quà caulione vitandum sit sceleratae mentis opprobrium persenserit.
2* Quod esse videtur inter caeteras res dulcîssimum vitai solatium et quod ad tranquillitatem et quietem conferre potest : hoc sibi inculpata mens et recte factorum conscientià potest gratulari.
3« Cum caetera inter vitae solatia conscientiae bonœ testimonium optabile est, tum certè tantô id optandum magis quod incredibilem tristitiam conscia mens scelerum afferre soleat : ut qui malœ conscientiœ pati perturbationem non posse neque innocuœ mentis suavitate carere posse videretur.
4» Nisi quotidiana doceret experientia suavissimum esse in bonâ conscientià solatium, in eâque singulare quoddam ad molliendas temperandasque vitœ molestias prœsidium inveniri; non tantum ejusdem vel comparandœ vel tuendœ desiderium integerrimi quique viri prœ se ferrent.
5'' Magnam habet vim ad mulcendas gravissimas quasque molestias conscientiœ bonœ testimonium, et ipsa tam perfectam ex omni parte tranquillitatem ac quietem aifert; ut cupidus quisque pacis ac quietis a comparandâ mentis integritate atque innocentià temperare non possit.
6» Quanquam dulcissimum hominis solatium conscientià. ejusque adeo sincerum testimonium ad leniendas vitœ molestias, ad mitigandas iniquœ sortis asperitates singulare prœsidium afferre solet; tamen ad consectandum bonum illud quod est in cujuscumque facultate positum, non modo prompti atque alacres non multi, sed socordes atque ignavi pêne omnes deprehenduntur.
7"» Et si nemo est qui nesciat suavissimum vitœ solatium in bonœ conscientiœ testimonio esse positum ; omnesque adeo molestias quibus gens hominum obnoxia ex sese valeat demulcere : tamen vel inter ipsos qui tranquillitatem ac quietem cupidius consectantur invenias perpaucos qui conscientiœ bonœ illecebras mordacibus malœ mentis stimulis prœferendas putent.
8» Si bonâ conscientià quics animi mentisque tranquillitas procreantur; necesse est'ut qui in procurando integrœ mentis testimonio minus sedulus ac diligens existât, is se tranquillitatis ac pacis ausorem esse fateatur.