N\ XXIX
(Voir page 323.)
Motifs du Prince pour l'arrestation des députés des Etats de Hollande et pour l'entreprise contre la ville d'Amsterdam *.
De Hoogh Mogende Heeren Staten Generael der Vereenighde Nea, ter herten nemende de langgdayrige, verdrietighe ende peonlusten ende verwyderinge, dageljjcks meer ende meer inden k deser Landen toenemende, ter oorsaecke vande disorepantien ontl tusschen de ses Provincien ter eenre, ende de Provincie van Hol- ; ende West-Vrieslandt ter andere zijdcn, over de reductie ende > van een gedeelte der militie, ende het vaststellen van een Staet ut Oorioge, ende naer haer booge wijsheyt ende kcnnisse van saeeken t» gemoet siende de inconvenientcn, die dacr uyt souden komcn te nfean, insonderbeyt dewijle by de Provincie van Hollaadt ende West- Triedaudt alrede een separatc cassatic, met pluraliteyt van stemmen, * ni geresolveert, ooek by hun ordere gegeven van deselve effective in twerck te stellen, hebben goet ende noodigh gevonden te deercteren M notable besendinge, daer inne wy ons hebben gevoeght, acn aile de Btedea ende Leden vande meergcmelde Provincie van Hollandt ende Wett»Vrieslandtf omme deselve met aile bedenckclijcke redenen te be- Wgen, dat sy haer wilden onthouden van aile separate ende afsoudcr-
1 Tofar BihUotkèfue de PampkUU Néerlandais [Bibliotheek tan Ncderl. PamfteUen), colfatal de 11. Fréd. M a lier, T. II, p. 43, n. 3893. — L'auteur de cette justification, fit k Puce jugea nécessaire d'adresser aux Etats Généraux, fut M. Corneille M u i c h. fil fet imprimée en 1651. — M. Groen ran Prinsterer a inséré dans ses Archives frbatifM £ Orange-Hassan (T. IV, p. 398), le même document, dont le texte diffère ■ qtetqmes endroits de celai que nous avons trouvé chez de Wicquefort. Nous su proposons de remarquer les variantes de quelque importance. * "Met plHfililejft *m stmme*" ces mots manquent dans le document qui se trouve as les JrckUts.
lgcke cassât ie, verminderinge ea veranderinge van kryghsvolck,ii&l ende eedt vande Generaliteyt zijnde, ende t'geene ter contrario dien soude mogcn sija voorgenomen laten varen, sich met de » dere Proviucien te conforrneren, of de pointe a van discrepantiete mitteren, volgens eu iu conformité vande Uuie. Ende hebben d» i hoogbgemelte Heeren Staten Generael ons versocht ende geanthorii om aile nodige ordcre te stellen, ende die voorsieninge te doea, eynde dat ailes in goede rust ende vreede werde geconserveert, insondcrhey t gemaintenecrt en vast gehouden de Unie» met den gei ende aenkleven van dien, ende in tegendeel geweert ende te -go getreden dat contrarie van dien soude werden voorgenomen. Nie voltrecken ende afleggen vande voorn. besendinge, vernemende, 't selve gecn effect en badde gedaen, vennits de wedeiwcrekingt eenige quaetwillige , hebben wy, met ende neffons sjjn Excell Stadt-houder van Vrieslandt ende den Raedt van Staete, nu houdene menighvuldigc sessien en conferentien, onder prote van de Provincic van Hollandt, geformecrt een bondîge bes in saecken van militic, met den gcvolgen ende aenkleven van 't welcke de samentlijckc Proviucien acngenaem ende mochte weesen, ende voorts strecken tôt maintien ende vande Unie, ende vervolgens tôt den meesten dienst, mate, eau* ende seeckerhey t van den Staet deser Landen *. Waerop wy hofif daer toe ooek publicke, ende onder de handt aile vrandelQeke i tien ende persuasion aenwendende, hebben eyndelijck tôt ons hoc leetwesen, bevonden, dat dien welgemeenden arbeyt soo lange vruchtelooser werde gemaeckt, door insolente stugheyt van eorig liever 's Laudts sceckerheyt van buyfen. en der goeder ingese rust van binnen, inde waegschale hebben willen leggen, dan dat i hayr breedt souden hebben willen wijcken van der selve qoade sogencn opinien, daer van sy hunnen respective Yroetschappen fai geabuseert, ende abusivelijck geinformeert, ende voorts andere Jjeden vande Vergaderinge van Hollandt ende West- Vrieslandt toe met menées ende achter raedt gepooght te trecken. Oock o; kele moetwil ende verwaanthey t derven drjjven ende willen maiati het voorsz. stuck der separate cassatie; seggende daer beneffim ende middel te weeten om de andere ses Provincien suiez te gehengen ende gcdoogen; hier-en-boven noch wel stoutelijck vi
1 *N*4 kti voUrccJren — termil* de mdcrwtrcking* v*n teniçc çutttwiUif*, kdhmwi que les idées de ce passage soient conformes dans le document des jircààm, aol est pins sertre dans les expressions.
» lei sait dans le document dans les Arckires: *Knde is die sake soo rem > geweest, dat het geschil van kleyner importantie synde, de wyste ende roonickth vederzyden oordeelden dat de resterende discrepantie Toortaen lichtelick te ce sonde xyn."
le, dit de Unie waa gedissolvecrt en feenemael vernietight, by • rerral eene notable verauderinge, niet alleen in de générale ïblitiqne Regeeringe onvermjdelijoke stont te volgen; maer oock in t stock f ande ware gereformeerde Religie, aoo die tegenwoordigh inde Ptofincien, Geassocieerde Landtsohappen, ende Steden by Publijcke Htkxitejt wext geexerceert «.
Wier tegens dan geen apparentie meer resterende, dat langer eenige Jmk ?an mdnctie noobte van accommodatie soude mogen gelden, ende «dertosschen ont veelderbande sloute, séditieuse ende dangereuse disvan die qualijok geintentioneerde personen ter ooren komende, i andere vel gefundeerde waerscbouwingen van baer ongehoorde, den Staet deser Landen notoirlijck ruineuse desseins ende Mokinatien, die onder haer wierden ontworpen, ende ten deelen belooft waren by der bandt te nemen », dewijle men onder schoonen Nfcji ende spécieuse pretexten soc h te tijdt te winnen tôt bet uitwer- Lv der voorat. scbadelijoken desseins, ende den Staet deser Landen •j dira wegb in notable scheuringe ende confusie te brengcn, tôt ■nkelycke avantagen van die geene, die met jalousie over descn Staet mger gaen •• flebben wy in kracbt van onse Commissie, ende daer toe gegeven resolutie ende authorisatie, van meer boogbgemelde Heeren i Generael, geoordeelt ende geconsidereert, dat de bovengemelde pdi ende pernitieuse desseinen, die met soo groote praejuditie ende prisai vande gemeene saecken, contrarie de Unie, werden voorgeno- Mif aootsaeokelijck, eer het te laet wierde, dicnde geweerdt ende te faut getreden.
Eade daer op alboewel ongaernc, aïs by aile onse voorige vreedtanu officien ende vrundelijcke tentativen kan blijcken, gcresolveert de vooras. personen in baer boos voornemen te prevenieren, ende
' «Aas iâl sy een hayr breedi souden hebben willen wijcken — ende Steden by Publijcke mÉniteft wert f*~*retrcert." Au lieu de ce passage on lit dans les Archives: m dan datsy ■■■ iayn breed sonden willen wy cken Tan bet gheno sy eerst bare vroedscbappen tegens •■jk en meugh opgedronghen hebbende, naderhand iu vergaderiughen van Holland met ■H jêtÊÊ, opgcpronckte, neuswysighe welsprekentheit, tegens de wysheit van de ses Profitai ande soo meenighe discrète ende salutaire instantiun van Syne Hoocheit ende den ■d vta State, gelyck als uyt enckelen moedwill ende verwaentheit, hadden derren dry ven
1 •Ende Un deeUn btlooft waren by der kandt te nemen** : * ende ten deele begonst wa- Ri ■ 1 werk te stellen." M. Groen van Prinstcrer remarque ici : - le Prince I écrit en marge: datt er syn colusien geweest en veranderinghe in de regeringe soude ■peoftea syn en [vel] seggende als datt cr geen Unie meer en was." Archives.
' »Demjle men onder schoonen schijn — swanger gaen*' : » dewylc men, onder schyn ■ floi advis eonciliatoir (in der daed niet minder als soodiinigb wesende) Svu Hoocheit rit set Provintien sochte te amaseren en alsoo tyd gewinnende, ondertuschen, door tvnekmghe van vooraoemde schadelicke desseins, de coorde tuschen desc ende de ses lac Provintien in stucken te treckeu ende den Staet van den I ande, door eene van vi vastgestelde separate resolutie, in totale scheuringhe en confusie te brengben ende r aoor de Unie gansclielick te dissiperen." Archives,
eenige vande principaelste belhamels van dien in «mit te dos men eode houdeu, op dat sy de andere goede ende wel geintentioi Leden vande opgemelde Vergaederinge van Hollandt ende Wertlandt niet en quamen te misleyden, ende vorder t'abuserai ■.
Wy hebben mede ter selver tijdt, ende op bet selver fbadi mocten resolveren de Stede van Amsterdam, met assiatentie van \ volok van Oorloge, te gemoet te voeren, hoe dat aeer weynig sonen onder den haeren, vande voornaemate aenleyders der voon directie *, belet hebbende de audientic, die wy in qualiteyt ak bouder vande meergemelde Provincic van Hollandt in baer "V schap, ten dienate ende tôt bevorderinge vande gemeene saeeki socht hadden, mede nootsaeckelijck liaere Regeeringe van 100 instrumenten bebooren te ontslaen. Waerop, als ooek 't geene omtrent vorder in considéra tie is genomen, in 't goede ter weda is verdragen *. Op aile bet welcko staet te letten, dat het qua archsten uyt gebrooeken zijnde, geschapen was den ganschen ende den bandt der selver Provincicn te sullen scheuren, ende dien in een onvermydclijcke ruijne finvolveren, de remedien, 1 breck van sachter nu strickter ende scherper hebben by der mocten genomen, ende in 't werck gestelt worden *.
Want gelijckerwijs als men een periculcuseu brandt siende o| ailes acnwent ende by de bandt neemt, ora den selven te a daer acn men andersints nict en soude willen dencken, ak < somwijlcn de ruijne ende spoedige demolitio, van eenige hoysf een ganache s tract, ende daer door een gansche Stadt te sali dat wy, by Commissie cude ecdt verplicbt de Unie ende Bel maintencren, ende noch hier-cn-boven by spéciale llesolutie meerhooghgcmclde Staeten Generacl op nieuws, tôt maintenu mecrhooghgemclde Unie geauthoriscert zijnde, siende onder del cien een vJamme opgacn, die by voortganck ende continuatie a selve gesacmentlijck in koolcn en assche soude hebben geleyl inde handt hebbende de middelcn, om daer tegons te version, v< souden mocten worden, dat wy onse Commissie, eere, eedt end
t m Oeraolreert — vorder fabuseren" : » pcresolveert, de vergaderinghe tu El doen suyreren ende verlotsen van die weynigc persoonen, die lich principaljek iai ali voorschreven il onderstonden de goede ende heilsame intentien van eem m gedeelte derselver Provintien te traverseren ende beletten." Archiva. *Le Priaet i marge »in plaats van suyveren yets andert te setten, en daer bj te voeghen dat I heeft willen preveniercn, opdat sy met ander (macht) van crysvolck haerc quaèll mena ecrst niet touden hebben onderstaen in het werk te stellen." (ibidem)
> * Âanleydcr* der roorsihrere directie": «aanleidcrs deser distractien syodft, langi daerom met d'alleruytertte impudentic bclet hebbende** etc. Archive*.
8 • Waerop, al* ooek 't g cette — is verdragen ," ce passage manque dans le c des Archive*.
* m De remedien, by gebreck van sachter*' etc. - de remédie ooek, by gebltek TSJ eenightint tôt een forme van extremitvit hccft mocten gaan." Archive*.
uiet gequeten, noch do gemelde soo spéciale ende expresse Tan do hooghsle Regeeringe naer behooren gerespicieert mit betneht souden hebben, ten waere wy met allen spoet ende jwr tcgeos dat rQsende vuyr waeren ingelopen, ende het selve getaefai hadden te wederhouden ende te dempen, in voegen als in delà à geschiet.
Wat nu belanght eenige pointcn van beswaernissen in bet bysonder ONT de gearresteerde personen, die den eenen mccrder als den ander «a ha respeetivelijckc sijn raeckende, de selve en hebben onder het tel hier boven niet gebracht konnen werden, raaer werden gèreom 't sijner tijdt geprocedeert te worden nae behooren «.
